Đánh giá đất đai phục vụ định hướng quy hoạch nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện gia lâm vùng đồng bằng sông hồng

Luận văn

ĐẬNH GIÁ ĐẤT ĐẠI PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG QUY HOẠCH

NẨU CAO HIỆU QUÁ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP HUYỆN

GIÁ LÂM VUNG DONG BANG SONG HONG

(renee

Ẳ

Chuyén ng: ành : Thổ nhưỡng học

Mã số : 4.01.02

LUẬN ÁN PHÓ TIẾN SỸ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học :

1:P1S Chu Văn Thỉnh Tổng cục Địa Chính 2:PGS.PIS Hà Học Ngô Trường ĐHNN I

HÀ NỘI 1995

CHUONG 2: BOI TUGNGNQI DUNG VÀ PHƯƠNG PHAP NGHIÊN CUU

2.1 Bối tượng và pm vi nghiên cứu

3.3 Bánh giá tiềm rng đất đai

hình sử dụng đÍÍ,

3.5 Nhận xét chung Ñ kết quả đánh giá tài nguyên đất đai

huyện Gia lâm

CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯƠNG UY HOẠCH SỬ DUNG BAT

|

SẲN XUẤT NON NGHIỆP HUYỆN GIA LAM

dạng hoá của GiaLam

4.3 NhỮng giải pháp |hực hiện và hiệu quả kinh tế trong

MQ PAU

Bất là yếu tố đầu vào quan trọng,

quả sản xuất nông nghiệp Trên quan điểm

ngày càng gia tăng,

đất nhầm xem xét và lựa chọn những kiểu sử

sinh thai nông

cac yếu điều kiện sinh thái,

đụng đất mang lại lợi

ở việc đánh giá các yếu tố tự nhiên của

đủ các yếu tố cô liên quan đến quá trình

trong tương lai,

các nhu cầu và câc mục tiêu

con người để có một tương lai giàu có và

bao gồm cÁc yếu tố tự nhiên,

tiến trình quy hoạch sử

lành mạnh

nông nghiệp

trên đầu người thuộc mức thấp trên thế giới (trên 1000 m2/người)

hàng hoá là yêu cầu cần thiết

nước và từng vùng

huyện

cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Gia Lâm vùng Bong bằng sông Hồng" mong muốn co mot số đồng gốp sau:

- Kết quả nghiên cứu về đánh giá đất đai của luận án sé dong

đồng bằng sông Hồng và các vùng tương tự khác ở nước ta

-Làm rõ tỉnh thực tiển của phương pháp đãnh giá đất do FAO dé xướng, gốp phần chứng minh thả năng vận dụng phương pháp đánh giá

triển lâu bền

-Kết quả nghiên cứu của luận án phân ánh khách quan số lượng và

chất lượng đất đai huyện Gia lâm, sự thích hợp hiện tại và

khai thác sử dụng có hiệu quả đất nông nghiệp trong tương lai

quả sử dụng đất và phat triển nông nghiệp bền vững

CHUONG 1

TONG QUAN VAN BE NGHIEN CUU

1.1 TONG QUAN NHŨNG VẤN BE BANH GIA PAT

1.1.1 Khai niệm vé d&t trong danh giã đất đai

định về mặt địa lý là một phần diện tich của bể mặt trái đất với

bên đưới nó mhư là : không khi, đất, điều kiện địa chất, thuỷ

và vai trò tác động của các đặc tính này tới việc sử dụng đất đai

1.1.2.Sự cần thiết phãi đánh giã đất đai

nghiệm được rút ra từ không it những thất bại [99]

nông nghiệp và các lĩnh vực khoa học khâc

và mục tiêu của con người (FAO 1986) [65]

dụng đất hợp lý

cho trién khai rộng rãi trong cả nước, huyện Gia Lâm đã tiến

chưa gắn với các yếu tố sinh thái Phương án quy hoạch sử dụng

không mang lại được kết quả mong muốn

vỡi sự phát triển ngày càng cao của khoa học kỷ thuật trong lĩnh vực đánh giá đất đai, nhu cầu sử dụng đất trên quan điểm sinh thai va phat trién lâu bền là cơ s8 cốt yếu của nền nông nghiệp

lượng Vì vậy cần phải đánh giá đúng tiểm năng đất đai và điều kiện sinh thái, xác định mức độ thích hợp của mổi đơn vị đất đai

trong toàn huyện

1.1.3 Đânh gia đất đai trong mối liên quan tỡi các yếu tố sinh thái

điểm phát triển nông nghiệp bển vững Nông nghiệp bền vững là

thải một cách tự nhiên, trong đố các yếu tố tác động một cách

đất một cách riêng rẻ, tách tỉnh chất đất ra khỏi hệ sinh thái

đất sai lầm

Một quyết định hay một hoạt động cụ thé nao d6 cla con người

để nào đó trong hệ sinh thái đều phải tỉnh toán đến hậu quả không tốt đối với môi trường sinh thái như xói mòn đất, thoái

không khi, nhiễm mặn

bản đổ phân ánh các đặc điểm đất đai còn bao hàm một số trong

cây trồng hiện trạng

Ngoài ra trong đánh giá đất đai cũng tỉnh đến những yếu tố

hội đối với con người tại vùng đánh giá đất

Hiểu biết về tổ hợp đất và hiệu ứng qua lại của quan hệ trao

là vấn để cốt yếu để đánh giá đất thành công [94]

gia của nhiều ngành [10]

sống và môi trường vi sinh xung quanh Banh giá đất đai nhằm tạo

ra một sức sản xuất mới ổn định, bền vững và hợp lý

quyết định về việc sử dụng và quân trị đất đai [19]

1.2 NGHIEN CUU RANH GIA BAT PAI CUA CAC NUGC TREN THE GIOT.

Tổng điện tích trồng trọt của toàn thế giới hiện nay khoang

thể thiếu được của các chủ thể sử dụng đất

giới quan tâm và tiến hành nghiên cứu Kết quả đánh giá đất đã

thực sự được sử đụng trong công tác quy hoạch sử dụng đất hợp lý

Cùng với những thành tựu nghiên cứu về thổ nhưởng học, vấn

đề đánh giá đất đai và quy hoạch sử dụng đất trong hơn ba thập kỷ qua đã trở thừnh một lĩnh vực khoa học phổ biến và đạt được nhiều

nghị ( 1986, 1983, 1985, 1987, 1992 ) đã được áp dụng ở nhiều

chỉnh :

khách quan và cô cơ sở khoa học, phải tìm tòi để nâng cao sức sản

sự đánh giá thống kê kinh tế và thống kê nông học của đất đai mới

[72]

Trên cơ sở quân triệt những nguyên tẮc khoa học và đánh giá đất do DOCUTRAIEP để xướng, nhiều nhà khoa học với các công trình nghiên cứu đã bổ sung để phát triển cơ sở khoa học và phương pháp

đánh giá đất của Ivanov P.V.1963; Cheremuskin C.D,1962; Dodokov

Học thuyết phát sinh trong đánh giá đất của DOCUTRAIEP được

[77,81,82]

Taxonomy ) của Mỹ

với một sự tài trợ lớn đã cho ra đời bằng phân loại đất theo quan

1.3 NGHIEN CUU BANH GIÁ BAT CUA TỔ CHÚC FAO

lệ 1: 5 000.000 bể thống kê quỷ đất toàn cầu, FAO đã tập hợp

trên 300 nhà khoa học thổ nhưởng hàng đầu thế giới và làm việc

đất thế giới (Soil map of the World, FAO/UNESCO, 1975, 1988, 1990), FAO đã hoà hợp 2 trường phái đánh giá đất đai (Liên xô và Mÿ)

đất đai (A framework for land evaluation-FAO, 1976) Sau do da

đất đai, đánh giá đất đai

tỉnh chất đất đai mà loại hình sử dụng đất yêu cầu phải cô [94]

đánh giá đất đai cho các đối tượng cụ thể được ban hành như :

( FAO 1994 ) Các tài liệu này được nhiều nước trên thế giới quan

đánh giá tiềm năng đất đai làm cơ sở cho

(Dent F.J,

1986 ) đã chì dẩn các bước

sử dụng đất theo sơ đồ sau

bước, được tóm tắt theo

bước chuyển tiếp

của quy trình đánh giá

cho vùng nghiên cứu ra

đất phải

các nhà quy hoạch thoẢ

lựa chọn đã được xem xét đánh giá

nghiên cứu trên cơ sở lỹ thuyết hệ thống, coi nông nghiệp như một

(Chambast Lauwe, 1963 ) [28, 30]

- Hệ thống cây trồng ( Cropping Systems )- Hoạt động sản

tạo đất nếu có

Các tỉnh chất chỉnh của các hệ thống

+ Hiệu suất ( Productivity )

ổn định ( Stability )

dùng trong đánh giá đất đai

để đáp ứng với yêu cầu chỉ tiết của việc đánh giá đất [36]

Tuỳ theo mức độ nghiên cứu : khAi quat, bán chỉ tiết và chỉ

tiết mà loại hình sử dụng đất được phân loại cụ thể như sau

(Major kind of land use) (Land use type) (Land utilization type)

2 Nông nghiệp canh tác 2 La + Cây 1.2 Hai vụ lúa

+ Biểu kiện hoạt động sản xuất, mức đầu tư thực tế

+ Biểu kiện xã hội : Sử dụng đất đai, quy mô nông hộ, lực lượng lao động, trình độ quản lý

+ Điều kiện kinh tế : Kha năng vốn đầu tư, cơ sở hạ tầng Loại hình sử dụng đất được nhận biết bằng phương pháp điều

quan khoa học, cơ quan khuyến nông [86]

- Bon vj dat đai

Trong quá trình đánh giá đất, đơn vị đất đai là một khoanh

dụng đất khác nhau [94.95,96]

Mổi đơn vị đất đai có đặc trưng riêng nhưng lại liên hệ rẤt

với từng loại hình sử dụng đất

tương lai sau khi cải tạo [36]

Í ý boats

LA 45/6 |

hạn đáng kể nào đến việc áp dụng bền vững một loại hình sử dụng

khả năng sản xuất hay lợi nhuận của loại hình sử dụng đất Ấy

* S52 Thích hợp trung bình : ChÌ các đơn vị đất đai có những

lợi nhuận cần thiết khi sử dụng

Hạng của cấp không thích hợp N được chia ra làm 2 hạng:

thời gian với mức chi phi có thể chấp nhận được

đất đai theo kiểu sử dụng được đề nghị

trong cùng một hạng

Những hạng thuộc cấp không thích hợp N có thé dude chia ra’ các hạng phụ tuỳ thuộc vào loại hạn chế, chẳng hạn Nii, NI]

Sơ đổ 2 : Cấu trúc của phân loại khẢ năng thích hợp

một hạng phụ Bơn vị khả năng thích hợp là sự chia nhỏ của một

Việc xác định và phân chia chúng cho phép thực hiện trong đánh giá đất ở mức quy hoạch nông trại

Trong đánh giá đất đai FAO để nghị phải tiến bành đồng thời với sự phân tịch đầy đủ các yếu tế sinh thái : nước, khi hậu

lớp thực bì, ảnh hưởng của quần thể sinh vật (FAO 1985) [95]

đất của FAO đều có bằng biểu và các chÌ tiêu thu thập để đánh giá

đánh giá có liên quan, các hệ quả về môi trường (FAO,1985) [95]

(Hudgers R.E,1992; Amlin L.S,1993; Diaz E.C,1992; Daquiado N.P,

1992 ) [98]

(FAO 1986 ) [94]

yêu cầu kinh tế xã hội và môi trường bén ving cha ca cong đồng

cần phải phát triển nó trong khuôn khổ rộng hơn của vùng và của

kỷ thuật hợp lý có thể chấp nhận theo khuôn mẩu sử dụng đất được

để xuất [65]

Trên cơ sở kết quả đánh giá đất, những phương ân quy hoạch

vùng thuộc các nước châu Phi như Tanzania, Etiopia, Nigeria và

Philippin [90,91]

BAT Ở VIỆT NAM

Từ thời phong kiến, các triểu đại vua chúa nước ta đã thực

hiện đạc điển, phân hạng đất theo kinh nghiệm nhầm quản lý đất

Nguyễn đã tiến hành làm địa bạ thống nhất cho cậc xã, thôn Tiến

cho chỉnh sách tổ chức mua bán và quân cẤp ruộng đất [24] Thời

kỳ thống trị của Thực dan Phap, việc nghiên cứu đánh giá đẤt đã

lựa chọn đất lập đồn điển, tiêu biểu là các công trình của Yves

Tại miền Nam, trong những năm thuộc chế độ Việt nam Cộng hoà

Tụng, Moorman (1958), Thái công Tụng (1969, 1965, 1972, 1973),

hiện trạng và khả năng sử dụng đất !31, 20, 48]

Quốc với tỷ lệ 1: 1.000.000, bẩn đổ thổ nhưỡng các tÌnh tỷ lệ 1:

50.000 và 1: 100.000 Mổi huyện 3ều đã xây dựng bản đồ thổ nhưởng

cứu bước đầu về đất miền Bắc Việt Nam (1962); Vũ Ngọc Tuyên, Trần

Lê Duy Thước, Tôn Thất Chiểu, [12,49,52}

- 23 -

cứu sâu [50]

“

canh tác, địa hình, thành phần cơ giới, mức độ mặn, phèn [46]

vi Cao Thai va mot sé tac giả (1989) đã nghiên cứu, xác định

của FAO để đánh giá định tỉnh và đánh giá khái quất tiểm năng

của đất [51]

các yếu tố sinh thái và xã hội

Nắm 1993, dự thảo nghị định của chỉnh phủ về phân hạng đất phục vụ cho việc tỉnh thuế sử dụng đất đã để ra chÌ tiêu và tiêu chuẩn phân hạng đất trồng lúa, đất nuôi trồng thuỷ sẵn, đất

kiện khi hậu thời tiết, điều kiện tưới tiêu Các yếu tố trên

được quy ra điểm, hạng đất được tỉnh theo điểm của cả 5 yếu tố

tham khảo [33]

Phương pháp đánh giá đất của FAO đã được nhiều nhà khoa học

cao Thái (1989), Võ văn Anh (1990), Trần an Phong, Nguyễn Khang,

Khánh (1990 - 1993)

đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu đánh giá đất trên phạm

vi toàn quốc với 9 vùng sinh thái và ở nhiều vùng chuyên canh theo các đự án đầu tư Nguyễn Khang, Phạm Dương Ưng (1994) với

tiêu IA SOUP", Nguyễn chiến Thắng, Cấn Triển (1995) " Bánh giá

sử dụng đất đai vùng Pong bang séng Cttu long" [17,19,,20,39]

Trong nghiên cứu hệ thống sử dụng đất va cac vếu tố sinh

'thãi nông nghiệp phục vụ quy hoạch sử dụng đất trên quan điểm

cứu trên các vùng sinh thái của cả nước Những công trình nghiên

nông nghiệp nước ta trong giai đoạn tới "( Tôn thất Chiểu 1992),

sử dụng bảo vệ bồi đường đất đai và môi trường "(Nguyễn Vi 1992),

hệ thống canh tác của FAO vào điều kiện thực tế của Việt nam "

vùng đổi núi Việt nam" (Lê duy Thước 1992)

Thang 1/1995, hội thảo Quốc gia về đánh iý đất và quy hoạch

viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp tổ chức với sự tham gia và

sự vận dụng vào thực tế phương pháp đánh giá đất của FAO ở Việt nam, nêu những vấn để cần tiếp tục nghiên cứu để tiến tới hoàn thiện nội dung và xây dựng quy trình đánh giá đất đai trên các

quả cao

Theo tac gia Nguyén Khang và Pham Dương Ung ( 1995) thi danh

nhau là tạo ra một sức sân xuất mới ổn định, bền vững và hợp lý Tiến trình đánh giá đất của FAO để xướng gồm 9 bước được vận

cứu:

sự hình thành đất theo đai cao, gồm 6 nhóm và 24 loại đất với đặc điểm phát sinh và sử dụng đa dạng Các nhôm đất chỉnh được nghiên cứu là đất đỏ vàng và đất mùn vàng đô trên núi đều suy giảm về độ

chọn cho thấy đất thich hợp cao chiếm 0,4%, đất thích hợp trung

bình 17,2%, thich hợp thấp 33% và không thỉch hợp 49,4% Việc tổ

- 27 -

23, 52],

phương pháp đánh giá đất của FAO thực hiện trên bân đồ 1:250.000

đất đổi núi Loại hình sử dụng đất rất đa dạng với 3 vụ chỉnh là:

hơn [41, 42, 25, 29]

1: 250.000 cho thấy Tây nguyên cô 5 hệ thống sử dụng đẤt chỉnh và

tế, hiệu qua môi trường, mỗi quan hệ của các loại hình sử dụng

2 vụ có tưới, hoa mau và cây công nghiệp ngắn ngày, điều, đồng cỏ

chăn nuôi, cà phê và tiêu, chè, cao su, đâu tằm

đai và hiện trạng sử dụng đất tỷ lệ 1! : 250.000 đã thể hiện 54 đơn vị đẩ đai với 602 khoanh, có 7 loại hình sử dụng đất chỉnh,

49 loại hình sử dạng đất chỉ tiết voi 94 hệ thống sử dụng đất

- 29 -

sử dụng đất được để nghị [35, 39]

Bông bắc, Trung du Bac bộ và khu IV cũ điện tích đất có khà năng

nghiệp lâu năm và cây ăn quả là 1.774.428 ha [17]

Những nghiên cứu đánh giá đất ở tầm vĩ mô của nhiều tác gid

đã có nhũng đóng góp lớn trong việc hoàn thiện đẩn quy trình đánh

kinh tế chuyển biến mạnh mễ trước tình hình đổi mới của đất nrứớc

đòi hỏi phải có sự nghiên cứu nghiêm túc trong đãnh giá đất đai

chương 2

BỔI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHAP NGHTEN CUU

2.1 BOI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CÚU

Gia lâm và các điều kiện kinh tế xã hội nh hưởng đến sử dung

đất và phat triển nông nghiệp của huyện

2.2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

triển sân xuất nông nghiệp nói chung

(ii) Nghiên cứu tỉnh chất các loại đất chỉnh

- Đặc điểm chung về đất Gia lâm

- Đặc điểm và tỉnh chất các loại đất chỉnh

LMUs)

dụng đất nông nghiệp ( Land use types - LUTs )

“(i15) Đánh giá mức độ thích hợp đất đai cho các loại hình sử

đất nông nghiệp theo hướng đa đạng hoá sản xuất

2.3 PHƯƠNG PHAP NGHIÊN CUU

được thực hiện theo đề cơng và hướng d&n cha FAO, 1976 va theo Davit Dent, A Young, 1986, có sự vận dụng phù hợp với điều kiện

cụ thể của vùng Gia lâm Trên quan điểm sinh thái để đánh giá

hiện tại, đồng thời tìm mối quan hệ giữa tài nguyên đất, các điểu

của đất đai và tiểm năng phát triển sản xuất nông nghiệp

Phương châm nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứn, đề tài tuân thủ theo phương châm

tại

+ Vận dụng trên cơ sở đúc rút và phân tích kinh nghiệm của thế giới vào Việt nam, kế thừa các kết quà nghiên cứu và các phương pháp đánh giá đất trong nước

+ Chủ yếu nghiên cứu ứng dụng theo hướng phân tích định lượng 2.3.1 Phương phấp diéu tra thu thập tài liệu số liệu:

vật, thuỷ lợi, các yếu tố kinh tế xã hội được thu thập thông qua

địa phương gồm hệ thống số liệu và bản đồ Các loại bản đồ thể hiện các vấn để nghiên cứu đều đựoc quy về tỷ lệ 1: 25.000 Các

số liệu chưa thống nhất đều được phúc tra và kiểm tra trên thực

tế,

2.3.2 Phương phâp điều tra và phân tĩch đất

- Kế thừa bản đồ đất của huyện Gia lâm đo viện Quy hoạch và

lượng đất do tổ chuyên gia của chương trình "Quy hoạch tổng thể

tra tỉnh chất đất huyện Gia lâm năm 1994, Bồng thời nghiên cứu

tịch đất được tiến hành ở phòng phân tích trường BHNN I và viện QH&TKNN theo các phương pháp thông dụng

- Chỉnh lý và bổ sung ngoài đồng : Bản đồ đất, bản đổ hiện

ly bang phương phap quan trắc thực địa

2.3.3 biều tra sử dụng đất

điều tra phỏng vấn hộ nông dân trực tiếp canh tác trên các đơn

vị đất đai và ấp dụng các loại hình sử dụng đất khác nhau Hộ

nông dân được chọn điều tra theo phương pháp chọn ngấu nhiên, bộ

thé Béng bang Sông Hồng Các thông tin thu thập được qua cuộc

điểu tra bao gồm

văn hoš của các chủ hộ, nghề phụ, quản lý và sử đụng ruộng đất,

các ngành sản xuất chỉnh và phy

độ khi hậu thuỷ văn, các yếu tế sinh thái khắc có liên quan đến

các biện phap canh tac, các yếu tố thuận lợi và hạn chế trong san xuất và nâng cao năng suất cây trồng, kh năng về vốn

2.3.4 Phương pháp nghiên cứu trong phòng

định các đơn vị đất đai

mổi đơn vị đất đai để xác định mức độ thich hợp

- 35 -

nông nghiệp trong tương lai

a Bản đổ các đơn vị đất đai ( Land mapping Units ) được xây

địa, chỉnh lý bổ xung và xây dựng bản đổ đơn vị đất đai chỉnh thức

đã thực hiện các biện pháp cải tạo

đa đạng hoá được vạch ra làm cơ sở cho việc quy hoạch sử dụng đất

nông nghiệp của huyện trong tương lai

1986 thể hiện trong sơ đồ sau:

- 36 -

Sơ đồ 3: Các bước tiến hành để tài nghiên cứu

Các điều kiện tự nhiên

Biểu tra, Phan tich

-Yêu cầu và hạn chế

So sánh giữa đất và sử dụng đất Bánh giá mức độ thỉích hợp

b

Phân loại khả năng thích hợp đất đai: - Hiện tại

chương 3

KẾT QUÁ PANH GIÁ ĐẤT

QUAN BEN BAT VA SU DUNG BAT

3.1.1.ĐBiều kiện tự nhiên

V3.1.1.1 Vị trì địa lý:

Anh - Hà nội

3.1.1.2 Điều kiện địa hình:

- Khu vực phia Rắc huyện:

vùng cao chạy đọc theo đề sông Buống với đọ cao 5,0 - 8,0m và

bắc - Bong nam

- Khu vực phia nam huyện:

- Vùng bãi ngoài đê:

‹ 3.1.1.3 Điều kiện thuỷ văn:

sông Giảng