giải pháp du lịch thánh địa mỹ sơn

Những giá trị của Thánh địa Mỹ Sơn Theo chiều dài lịch sử, sau những cuộc chiến tranh liên miên của vương quốc này với các nước lân cận và trải qua bao biến đổi của thời gian, thiên tai

LỜI MỞ ĐẦU

Cùng với phố cổ Hội An và Huế, thánh địa Mỹ Sơn đã tạo nên một cụm 3

Di sản văn hóa thế giới nổi tiếng giữa lòng miền Trung, trở thành địa điểm du lịch vẫn gi

10 khu đền đài đẹp và nổi tiếng nhất của Đông Nam

Á, Mỹ Sơn là điểm đến linh thiêng, thu thú du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng mỗi ngày. 

Nằm cách thành phố Đà Nẵng tầm gần 70 cây số, thuộc địa phận xã Duy Phú, huy

ện Duy

Xuyên, tỉnh Quảng Nam, Thánh địa Mỹ Sơn hiện ra với một quần thể kiến trúc gồm nhiề

u đền đài Chămpa cùng kiến trúc vô cùng độc đáo Bị quên lãng trong một thời gian dài l

ên đến hàng thế kỷ, phải đến năm 1885 nơi đây mới được phát hiện và vào năm 1999 nơi này đã được UNESCO lựa chọn là di sản thế giới như một minh chứng duy nhất về nền v

ăn minh châu Á đã bị biến mất Thánh địa Mỹ Sơn được biết đến là một quần thể kiến trú

c đền tháp cổ của người Chăm pa

Theo những thông tin của sử sách, khu du lịch thánh địa Mỹ Sơn được xây dựng từ khoản

g thế kỷ thứ 4, với hơn 70 đền tháp được xây dựng từ thế kỷ thứ VII-XIII

Khi xưa, đây chính là vùng đất để tôn thờ thần thánh, là nơi trú ẩn nếu kinh đô Trà Kiệu b

ị xâm lấn

Với hơn 1000 năm tồn tại, những công trình kiến trúc điêu khắc, đèn tháp Chăm p

a ở Mỹ Sơn đã tạo thành một chỉnh thể nghệ thuật Các tác phẩm không chỉ thể hiện tính t hẫm mỹ cao mà còn phản ánh tính lịch sử, tính hiện thực trong nhiều lĩnh vực của cuộc s ống Chăm pa Đến với Mỹ Sơn – miền di sản, tìm lại dấu vết vàng son của một thời kỳ nh iều biến động, là hình trình tìm đến cái chân – thiện – mỹ của một nền văn hóa từng tỏa s áng trong lịch sử Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ là tài sản vô giá của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam mà còn là tài sản vô giá của văn hóa nhân loại

PHẦN NỘI DUNG

I Những giá trị của Thánh địa Mỹ Sơn

Theo chiều dài lịch sử, sau những cuộc chiến tranh liên miên của vương quốc này với các nước lân cận và trải qua

bao biến đổi của thời gian, thiên tai, địch hoạ cùng với tác động của môi trường và sự phá hoại của con người đã khiến nhiều công trình nói chung từ nền văn hóa này không còn ng uyên vẹn

Tuy nhiên, chúng vẫn lưu giữ được những giá trị văn hóa lịch sử, thầm mỹ, kiến trúc, ngh

ệ thuật, kinh tế và xã hội rất quan trọng

1 Giá trị lịch sử:

Bắt đầu từ những thế kỷ đầu công nguyên, trên dải đất miền Trung

- Việt Nam đã nảy sinh và phát sáng rực rỡ một nền văn hoá Chămpa độc đáo

Trong đó, vùng đất Quảng Nam với tên gọi xưa là Amaravati, được các văn bia cổ nhắc đ

ến như là trái tim của vương quốc Chămpa trong một giai đoạn khá dài Ngày xưa, lãnh t

hổ Vương quốc Chămpa trải dài từ Đèo Ngang- Quảng Bình đến Bình Thuận ngày nay C hămpa có 2 bộ lạc: bộ lạc Dừa ở phía Bắc, từ Thừa Thiên đến đèo Cù Mông Còn bộ lạc Cau từ Cù Mông vào đến Bình Thuận Từ hai bộ lạc này đã hình thành đã hình thành nhữ

ng tiểu quốc đầu tiên rồi sau đó vương quốc Chămpa ra đời

Vào thế kỷ thứ IV, dưới triều vua Bhahadravarman, đã cho xây dựng kinh đô ở Trà Kiệu Sau khi kinh đô đã được xây dựng xong, ông nghĩ ngay đến việc thành lập trung tâm tôn giáo phục vụ cho kinh đô đó Mỹ Sơn từng chứng kiến những thời kỳ hưng thịnh, rực rỡ cũng như những biến động của vương quốc Chămpa cổ đại Mỹ Sơn không phải là kinh đô mà là thánh địa của Chămpa, thờ đấng linh thiêng tối cao Theo quan niệm Ấn Độ giáo, nơi thờ cúng phải là nơi thâm nghiêm Vì lẽ đó mà Mỹ Sơn đã được xây dựng giữa một thung lũng được bao bọc bởi núi non hiểm trở, người Chăm cho đây

là mảnh đất thiêng, ngọn núi Đại Sơn (Mahabavata) cũng là một ngọn núi thiêng có suối

Mỹ Sơn cũng được xem là con suối thiêng mà dòng suối này là nhánh đổ ra sông Thu Bồn Kinh đô Trà Kiệu thất thủ khi người Chăm sử dụng nơi đây làm nơi trấn ngự Từ những yếu tố này người Chăm cho xây dựng đền thờ đầu tiên vào cuối thế kỷ thứ IV bằng gỗ ở Mỹ Sơn để thờ thần Sisana Bhahadravana Tên thần là sự kết hợp của tên các

vị vua lúc bấy giờ là Bhahadravaman và thần Siva Sau vị vua này, các vị vua khác lên ngôi và tiếp tục cho xây dựng đền tháp và kết thúc vào cuối thế kỷ thứ XII, đầu thế kỷ XIV dưới triều vua Jaya Simhavarman III (Chế Mân)

Mỹ Sơn trở thành một quần thể gồm khoảng 70 công trình kiến trúc lớn nhỏ Sau này các nhà nghiên cứu đã phân thành 12 nhóm Cuối thế kỷ thứ XIII, do 2 bộ lạc Cau và Dừa không thống nhất với nhau về quyền lợi cũng như phong tục tập quán Trong nước đã xảy

ra nội chiến Cũng thời điểm này, các nước láng giềng như Trung Hoa, Việt Nam, Khmer

đã tiến hành các cuộc chiến tranh với Chămpa Chính vì những lý do đó người Chăm đã dời kinh đô xuống phía Nam ở vùng Bình Thuận ngày nay Sau thế kỉ thứ XIII, Mỹ Sơn hầu như bị bỏ hoang, không ai xây dựng đền đài cũng như tiếp tục thờ cúng ở Mỹ Sơn Mãi đến sau 1898, di tích Mỹ Sơn được phát hiện bởi một học giả người Pháp tên là M.C Paris Vào những năm đầu thế kỷ XX này, 2 nhà nghiên cứu của Viễn thông Pháp

là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêm khảo cổ học H Parmentier đã đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Chăm Cũng chính

họ đã vén lên bức màn bí mật về Mỹ Sơn và cho thấy đây là khu di tích tôn giáo kỳ vĩ nhất, đặc trưng nhất của người Chămpa, xây dựng liên tục trong suốt hơn 1000 năm Tuy nhiên, do thiên tai, địch họa và sự tàn phá của bom đạn chiến tranh, đến nay Mỹ Sơn chỉ giữ lại được khoảng gần 20 tháp

(Myanma), Borobudua (Indonesia) nhưng Mỹ Sơn vẫn có một vị trí rất quan trọng tron

g nền văn hóa nghệ thuật của vùng Đông Nam

Á Tháng 12 năm 1999 khu đền tháp Mỹ Sơn đã được UNESCO ghi tên vào danh mục cá

c di sản văn hoá thế giới

2 Giá trị kiến trúc:

Các đền tháp ở Mỹ Sơn đã được xây dựng theo cùng một phác đồ, trên một mặt bằ

ng tứ giác gồm 3 phần: phần đế tháp biểu hiện cho thế giới trần gian được xây dựng chắc chắn, phần thân tháp tượng trưng cho thế giới thần linh nhuốm màu sắc thần bí, phần trên cùng thể hiện các nghi thức giao tiếp như hình người dâng hoa trái, hình hoa lá, chim mu ông, các loài thú như voi, sư tử là những biểu tượng gần gũi với đời sống con người và tô

n giáo…

Khu A : gồm các tháp và di tích nằm trên ngọn đồi phía đông, gồm 5 kiến trúc nằm trên n gọn đồi phía đông là ngọn đồi cao nhất trong thung lủng , có một tháp chính và 4 kiến trú

c phụ trong đó có một tháp nhỏ để đựng bi kí nằm ở giữa , một thủy tháp , một hỏa tháp v

à nhà bày mâm dùng để sửa soạn đồ tế Quần thể ban đầu bao gồm 13 tháp đền, được bảo tồn tốt nhất trong số các tòa tháp tại Mỹ Sơn

Song các công trình này đã bị phá hủy hoàn toàn bởi các vụ đánh bom B52 của Hoa Kỳ tr ong chiến tranh Việt Nam vào năm 1969, trong đó có tháp lớn nhất – Tháp Mỹ Sơn A1 Tháp chính có hai cửa theo hướng đông tây, ở mỗi cửa có 8 bậc cấp để đi lê, ở mỗi cửa đều có vòm cuốn Các vật trang trí quanh tháp chất liệu xữ dụng toàn là gạch và đất nung không bằng sa thạch như ở tháp khác Đặt biệt, tiêu biểu và khá độc đáo nhất là cách trang trí ở chân tháp, mỗi góc của chân tháp có một con sư tử đực vóc dáng cực kỳ dũng mãnh bằng đá có kích thước khá lớn trong tư thế chống đở các góc tháp, quanh chân tháp được trang trí bằng những hàng mặt nạ gồm các ô vuông bằng đất nung cùng một kích thuớc và cùng một chủ đề là mô tả dương vật bằng hình ảnh thật mà không cách điệu như

bộ Linga – Youni mà ta thường thấy, mổi ô là một tác phẫm điêu khắc rất tinh tế, sắc sảo , đầy ấn tượng với dương vật ngắn, hai tinh hoàn to và tròn, qui dầu tròn đỉnh nhọn, mạnh mẽ đầy sinh khí Khu A có thể được xem như là khu vực linh thiêng nhất nó mô tả toàn bộ triết lý của vương quốc và dân tộc Champa hay chỉ riêng vùng đất Shimhapura  Các biểu tượng  sư tử hay về bộ phận sinh dục nam và nữ được các nhà điêu khắc và các nghệ sĩ cổ đại Champa sáng tác theo hình ảnh thật chứ không cách điệu như các tác phẫm

ơ nơi khác, hình ảnh bộ phận sinh dục được thờ phượng rất trân trọng ở nơi đây, ngoài ra Khu A là một trong toàn bộ một tổng thể kiến trúc mang tính chất triết lý và thờ phượng đặc sắc nhất của nghệ thuật sử dụng gạch và đất nung để trang trí trên tháp của dân tộc Champa trong thời kỳ vàng son của vương quốc này Một số trong các tác phẫm bằng đất nung vẫn còn vẽ đẹp sắc sảo, với các nét đặc thù của nó,  mặc dù nó đã trải qua phơi mình giữa nắng mưa suốt gần 1500 năm mà vẫn không hề hấn gì

Khu B: gồm có các kiến trúc nằm trên ngọn đồi phía tây có một tháp chính và 3 kiến trúc phụ Hiện nay tháp chính đã bị phá hủy, đổ nát tạo nên một cái gò cao bằng gạch, phía dưới chôn vùi những gì bí ẩn thì chẳng có ai biết, ngoài đống đổ nát này chỉ còn một mảng tường cao về phía bắc, trên tường còn một cửa giả và 5 trụ áp tường Cửa giả có vòm cuốn có hình ba lưỡi mác chồng lên nhau, trước nhỏ sau lớn hơn Trụ áp vào chân tường cũng có hình lưỡi mác nhỏ Tất cả những phần trang trí trơn không chạm hoa văn Vật trang trí là những đầu thủy quái Makara bằng sa thạch trông rất kỳ cục và hung dữ Trên cửa chính là một tấm lá nhĩ chạm thần Siva múa, thần có 8 tay, hai tay

chắp lên đầu, hai lòng bàn tay úp lại với nhau, vẫn còn trông rõ các ngón tay, một kiểu thức đặt biệt của nghệ thuật múa Champa và 4 cánh tay bên trái của nữ thần Siva mô tả chi tiết không rõ rệt nhưng các bàn tay bên phải thì sinh động hơn nhiều, các ngón tay nắm lại như đang cầm một vật phụ thuộc, một đai dây đeo trước bụng, dưới rốn một phần đai dây thòng xuống che kín bộ phận sinh dục, đầu đội mũ Kirita-Mukuta, dưới chân hai con Makara có vòi cuốn

Khu

B tương đối là nhỏ nhất trong quần thể kiến trúc ở đây, tháp chính không có các kiến trúc phụ đầy đủ đi theo kèm như Hỏa tháp, Thủy tháp như các tháp khác của Champa Khu

B bây giờ hoang tàn đổ nát bởi những cuộc chiến tranh tàn phá hủy diệt của Tuệ Độ thứ s

ử Giao Châu thời Tấn năm 420 , của Thứ sử Hòa Chi đời Tống năm 436 hay các cuộc chinh phạt của Lê Đại Hành Hoàng đế năm 942 , của Lý Thánh Tông năm 1

Tuy nhiên, ở đây có nét đặt biệt là tượng thần Siva trở thành chủ đề thở phụng chính của khu này

Vũ điệu múa của thần Shiva

Khu

C: Nếu là biểu tượng đại diện cho Thánh địa Mỹ Sơn thì khu C này là nơi tiêu biểu nhất, không những về mặt cảnh quan mà còn về số lượng, chất lượng của các đền tháp,

bi ký, tượng đài và các tác phẩm điêu khắc bày biện ở đây vô cùng phong phú , đa dạng Khu C chia làm C1 và C2

Khu C1: nằm phía đông được bao quanh bằng một con suối gồm 1 tháp chính và 2 tháp phụ đi kèm  cùng một số tượng điêu khắc bằng đá Khu C1 là nền cũ của một ngôi tháp với một kiến trúc đẹp nhất và vĩ đại nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn đã sụp đỗ, chung quanh nó, đôi chỗ vẫn còn thấy di tích nền móng của sáu ngôi tháp nhỏ bao bọc tạo thành một quần thể kiến trúc tăng thêm phần uy nghi vĩ đại của ngôi tháp chính, theo những tài liệu để lại thì đây là ngôi tháp cao nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn với chiều cao 24 m , diện tích đáy là hình vuông, mổi cạnh dài 10m, tháp có 2 cửa ra vào hướng đông và tây, hướng tây nhìn xuống khu C1, trong tháp thờ một bộ Linga – Youni lớn (nay chỉ còn một

bệ đá Youni ) phần trên tháp có 3 tầng, các tầng nhỏ dần lại và trên cùng là đỉnh tháp bằng sa thạch, ở mỗi tầng đều có cửa giả có hình người đứng dưới vòm cuốn, hai cửa giả hai bên hông là hai vòm cuốn chồng lên nhau, trên mỗi vòm cuốn là một hình tháp thu nhỏ, mỗi cửa chính đều có tiền sảnh, cửa hình vòm hoa văn rất tinh xảo, hai trụ vuông ép sát nằm hai bên làm tăng thêm vẽ uy nghi ngôi tháp

Ngoài của tháp thì các trụ áp tường kéo dài khoảng 4 mét với những trang trí hoa văn hìn

h lá cuốn hình chử S nối liền nhau, các vật trang trí là các tượng điêu khắc bằng sa thạch hình Makara, hình vũ nữ Apsara, sử tử, voi, chim thần Garuda….Kiến trúc chân tháp gồ

m có hai phần, dứơi nhỏ hơn trên, trang tri bằng những đóa sen trong các ô hình chữ nhật cùng các tác phẩm điêu khắc bằng sa thạch khác, cửa lên được thiết kế bởi 6 bậc cấp bằn

g đá Ngôi tháp này là biểu tượng cho nghệ thuật điêu

khắc, kiến trúc xây dựng và thiết kế , nó có thể là m

ẫu mực cho các công trình kiến trúc sau này

Ngôi tháp có mái cong hình thuyền khác hẳn với các ngôi tháp khác là có đỉnh hình chóp nhiều tầng trong thánh địa cũng như ở các nơi Đáy của ngôi tháp này có hình chử nhật, của chính quay mặt ra hướng bắc , hai bên hông đều có cửa sổ, tháp có hai phần , phần dứơi có mái che, cửa chính lệch về bên phải gồm có tiền sảnh, bậc cấp đi lên và vòm che chống đở bằng hai trụ đứng, mặt trước của mỗi trụ chia làm 3 ô nằm trên một chân đế hình vuông vững chắc, còn lại có tất cả 6 trụ áp tường chia mặt tiền của tháp ra làm 5

ô, trong mỗi ô có tượng hình người đứng chắp tay, phần trên trụ có 3 gờ nổi, chân trụ là đầu voi Mái hình thuyền, hơi cong hai đầu, lỏm ở giửa, diện tích toàn bộ của mái bằng diện tích của phần trên tháp nên nhìn ở xa ngôi tháp có một thiết kế rất lạ gồm có mái cong hình thuyền, phần trên tháp trang trí chia cắt bởi 8 hàng cột và phần dưới tháp là các

ô có hình ngửời đứng thẳng Ngôi tháp này được xem như ngôi tháp còn tương đối nguyên vẹn nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn mặc dù nó bị phá hủy, một phần mái cong hình thuyền với các viên gạch bị bong ra trơ lại lớp đất nung bên trong nhiều nhất là giửa của mái phía hướng bắc, các gờ dứơi của nó cũng bị sạt lở

3 tháp chính và 12 tháp phụ cùng với một số tượng , phù điêu cùng các tác phẫm điêu khắ c,

bi kí bằng đá mang tính tôn giáo Ấn tượng dầu tiên mang đến của khu này là sự hoang t

àn đổ nát của các ngôi tháp, sự rệu rả của các kiến trúc trước sự tàn phá của thời gian từ h ằng bao nhiêu thế kỷ không được chăm sóc tu bổ; đá, gạch ngỗn ngang, loang lổ trên tườ

ng rêu mốc thời gian Tượng đá hình người vết thương đầy rẫy kẻ mất đầu người cụt tay, chốn thì còn đầu mà người đã mất Hoa văn gạch đỏ, sa thạch tượng đài lổ chỗ nắng mưa

…

Trong cái điêu tàn đổ nát đó lác đác đôi ba cái tháp hình thù dáng vẻ chưa bị phá hủy biến dạng hoàn toàn vẫn còn giữ lại cái cốt cách độc đáo, đa dạng và phong phú của lối kiến tr

úc đặt biệt văn hóa Champa cổ đại , vẫn còn vài tượng đài,

bi ký ghi chép lịch sử hình thành khu thánh địa thiêng liêng Mỹ Sơn này

Khu D gồm các tháp và di tích nằm phía bắc, Khu D có 12 kiến trúc 

2 tháp chính, và 4 tháp phụ,trong đó có 1 tháp chính không có tháp phụ đi kèm cùng một

số tượng điêu khắc bằng đá

Tuy nhiên những công trình này cũng bị tàn phá nặng nề do thời gian cũng như chiến tran

h

Ngắt Trang

Tại Thánh địa Mỹ Sơn có một tháp, thuộc quần thể đền B được xây dựng bằng đá,

và cũng là đền đá duy nhất của các di tích Chăm Đền được cho là xây dựng lần đầu vào thế kỷ 4, có chiều cao đến trên 30m, hiện chỉ còn móng và là ngôi đền cao nhất của Thán

h địa này

Tàn tích bệ của tháp bằng đá tại Quần thể đền B, Thánh địa Mỹ Sơn

Tất cả là 46 kiến trúc có thể đếm được trong khoảng ước chừng 70 kiến trúc củ

a Thánh địa này

3 Giá trị nghệ thuật:

Mang ý nghĩa và giá trị lịch sử to lớn, Khu di tích đền tháp Mỹ Sơn có một vị trí rất quan trọng trong nền văn hóa nghệ thuật của vùng Đông Nam Á.Trong đó bao gồm nghệ thuật chế tác vật liệu, kỹ thuật xây cất gạch đất nung và đá sa thạch cũng như nghệ thuật điêu khắc Nét đặc biệt nhất dề nhận ra ở tháp Chăm là vật liệu xây tháp Tháp được xây bằng gạch nung ghép với những mảng trang trí bằng đá Kĩ thuật xây gạch của người Chăm tinh vi và tuyệt diệu đến mức ngày nay người ta vẫn chưa kết luận được vì sao những ngôi tháp xây bằng gạch không có mạch hồ đã đững vững hàng ngàn năm với sương gió, mưa nắng và cát bụi Thời gian chỉ có thể làm mòn dần đi chứ không thể bóc rời các viên gạch ra khỏi nhau Rêu phong là nét đặc trưng của các công trình cổ, nhưng với các tháp Chăm thì màu vàng tươi của gạch nung vẫn sáng mãi, dù nó đã đứng đó qua hàng ngàn năm mưa nắng Nếu không có những vết mòn do gió cát để lại trên tường gạnh

và những cây tầm gửi trên các nét hoa văn thì ta cứ ngỡ như tháp vừa xây xong cách đây không lâu Có lẽ vì thế mà trong sách cổ Trung Hoa đã ca ngợi người Chăm là “Bậc thầy của nghệ thuật xây gạch”

Và hơn thế nữa kiến trúc nơi đây còn mang tính đặc sắc và còn nhiều bí ẩn bởi vì cho đến ngày hôm nay, kỹ thuật xây dựng tháp vẫn còn là một điều bí ẩn đối với các nhà khoa học, kiến trúc của thể kỷ XX Điều đặc sắc thể hiện ở điểm các tháp đều được xây cất hoàn hảo, các viên gạch được xây xếp mài khít, liền khối, vững chắc như được dán chặt vào nhau vì giữa chúng không có một đường lằn chứng tỏ có sự hiện diện của vôi vữa Vấn đề càng trở nên khó khăn và phức tạp hơn, vì kỹ thuật làm gạch và xây tháp Chăm xưa bởi những lý do mang tính lịch sử đã thất truyền từ lâu Do đó, cho đến nay  kỹ thuật

về phương pháp kết dính vẫn còn là điều đang bàn cãi, những câu hỏi về kỹ thuật sản xuất vật liệu và kỹ thuật xây dựng các Tháp chưa được giải đáp đầy đủ: Rằng thành phần chất kết dính của nó gồm những gì? Phương thức tạo ra nó như thế nào? Khi dùng kỹ thuật “dán” chặt những viên gạch lại bằng chất kết dính thì, ngoài mục đích làm tháp vững chắc người ta còn có mục đích gì khác? Vì sao phải cần loại hỗn hợp kết dính này

mà không dùng vôi vữa để xây tháp?

Về nghệ thuật điêu khắc,

ở Mĩ Sơn ta bắt gặp một phong cách sáng tác rất tinh tế duyên dáng và thanh thoát nhưng vẫn giữ được sức sống một cách hài hòa và hấp dẫn Từ hình ảnh chạm nổi trên gạch, trên

đá với những hình ảnh sống động về các vị thần, tu sĩ, vũ nữ, hoa lá, muông thú và các vậ

t tế lễ…Mặc dù thời gian cùng chiến tranh đã biến nhiều khu tháp thành phế tích nhưng n hững hiện vật điêu khắc, kiến trúc còn lại cho đến ngày nay vẫn còn để lại những phong c ách giai đoạn lịch sử mỹ thuật của dân tộc Chăm, những kiệt tác đánh dấu một thời huy lo àng của văn hoá kiến trúc chămpa cũng như của Đông Nam

Á Dường như sự yên bình và thịnh vượng của vương quốc đã làm nên tâm trạng của ngư

ời nghệ sĩ Chăm và họ đã thổi hồn cho các bức tượng, khiến chúng sống động hẳn lên tro

ng vẻ đẹp duyên dáng mang đầy chất sáng tạo và huyền bí

Trong số các tác phẩm điêu khắc nơi đây, tượng thần Skanda đứng trên lưng con công là tác phẩm kì lạ nhất Những chi tiết trên tòn bộ thân hình con công được chạm lên một

cách hoàn mĩ Đuôi chim dựng lên cao, ở đó từng sợi lông chim được diễn tả bằng một thủ pháp sắc sảo, chúng xếp lại với nhau trên cái đuôi xòe rộng, Rồi đến đôi cánh, đôi chân và mình chim cũng được tạc lên từng chi tiết nhỏ rất hoàn chỉnh Tiếc thay đầu công

đã bị gãy nên ta không thấy hết được vẻ đẹp tinh thần của nó Thần Skanda dựa lưng vào một tấm bia hình chữ U đảo ngược, gắn liền vào đuôi công, đầu đội một chiếc gia ta có tám đóa hoa, tóc búi ngược thành năm lọn nhỏ, tay phải cầm một lưỡi tầm sét hình thoi đặt trước ngực, tay trái buông dài xuống đùi trong tư thế sẵn sàng ra trận của vị thần trẻ tuổi đã tiêu diệt được ác quỉ Taka đem lại yên vui cho cõi đời… Ngày nay nhiều hiện vật tiêu biểu như các thần linh mà người Chăm thờ phượng, những mẫu vật thờ, những tượng

vũ nữ hay những cảnh sinh hoạt cộng đồng… tại khu tháp cổ Mỹ Sơn đã được trưng bày tại một số bảo tàng trong nước và quốc tế, nhiều và tập trung nhất là tại Bảo tàng kiến trúc Chăm Đà Nẵng

4 Giá trị thẫm mỹ:

Thánh địa Mỹ Sơn chính là một khu di tích đền tháp cổ còn sót lại của văn hóa Ch

ăm pa cổ Chính nhờ những giá trị về kiến trúc, văn hóa, mà địa danh này được Unesco c ông nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm 1999 Trải qua

bao nhiêu bể dâu, thời gian đã tàn phá rất nhiều công trình kiến trúc của khu di tích, hơn

70 công trình nguy nga tráng lệ ngày nào giờ chỉ còn sót lại 20 công trình, và hiện đang đ ược Nhà nước hết sức quan tâm, tôn tạo và bảo tồn lưu giữ

Địa thế núi non hùng vĩ đã tạo nên vẻ đẹp hoang sơ, huyền bí cho khu di tích Thán

h địa Mỹ Sơn,

du khách khi đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng những đền đài in dấu ấn của năm tháng , mà còn được tận hưởng một bầu không khí trong lành, hòa mình vào thiên nhiên thanh mát, lắng nghe tiếng chim hót líu lo trên những tán cây xanh để thấy lòng mình bình yên

và lắng lại Cảnh quan càng được tô đậm thêm màu hoài cổ khi từng mảng tường gạch, từ

ng bức tượng đá nơi đây như còn phảng phất những hào hùng của lịch sử Và chính dấu ấ

n lịch sử gắn với nơi đây càng làm tăng lên vẻ huyền bí của một công trình kiến trúc dườ

ng như đã khuất bóng thời gian

Điều khiến du khách chú ý nhất đến vẻ đẹp Thánh địa Mỹ Sơn có lẽ là kiến trúc cộ

ng với vẻ đẹp hoang sơ kỳ bí và mang đậm dấu ấn tâm linh, Thánh địa Mỹ Sơn là một tro

ng những điểm du lịch độc đáo nhất của tỉnh Quảng Nam, thu hút hàng ngàn du khách từ trong và ngoài nước ghé thăm mỗi năm

5 Giá trị kinh tế:

Chính quyền huyện Duy Xuyên và Ban Quản lý di tích &

du lịch Mỹ Sơn đã đạt nhiều thành công trong công tác bảo tồn lẫn phát huy giá trị di sản, đồng thời tranh thủ nhiều nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, đa dạng hóa c

ác loại hình dịch vụ nhằm thu hút du khách đến với di sản văn hóa thế giới này và đã gặt hái được những kết quả rất tốt Trong tổng lượt khách tham quan di sản Mỹ Sơn, khách th

ị trường truyền thống như Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc, Nhật Bản vẫn ổn định, chiếm tỷ lệ lớn K hách thị trường mới nổi như Trung Quốc,

Hàn Quốc tăng liên tục trong những năm trở lại đây

Trong năm 2015, Khu

di sản Mỹ Sơn đón khoảng 282 nghìn lượt khách (230 nghìn lượt khách quốc tế), tăng 1 8% so với cùng kỳ năm trước với doanh thu khoảng 20 tỷ đồng

Năm 2016 khu di sản Mỹ Sơn đón hơn 314 nghìn lượt khách tham quan, tăng 21%

so với cùng kỳ năm 2015, vượt xa chỉ tiêu 260 nghìn lượt khách đặt ra từ đầu năm; tổng d

oanh thu đạt gần 49 tỷ đồng. Trong đó, doanh thu bán vé khoảng 45

tỷ đồng, doanh thu dịch vụ gần 4 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước gần 10,8

tỷ đồng, vượt chỉ tiêu 21,72% (khoảng trên 8,85 tỷ đồng)

Năm 2017 khu đền tháp Mỹ Sơn đón 342.082 lượt khách, tăng hơn 8,6%

so với cùng kỳ năm 2016 Trong đó, khách quốc tế đạt 291.830 lượt, tăng hơn 10%

so với năm 2016, khách nội địa đạt 50.252 lượt, giảm 0,06% so với năm 2016

Doanh thu đạt hơn 54 tỷ đồng, tăng hơn 10%

so với năm 2016 Nộp ngân sách nhà nước gần 12 tỷ đồng, tăng hơn 9%

so với năm 2016

Năm 2018, tổng lượt khách đến Mỹ Sơn tăng 10,34% Cụ thể đạt 392.070 lượt khách;

trong đó khách nước ngoài đạt 342.938 lượt, tăng 12,77%

Doanh thu qua vé đạt hơn 60 tỷ đồng Năm 2018 có nhiều thuận lợi trong công tác thu hú

t khách tham quan, khu di sản đẩy mạnh các hoạt động hạ tầng du lịch, xây dựng sản phẩ

m, tăng cường công tác quảng bá, xúc tiến du lịch

Năm 2019, lượng khách tham quan di sản Mỹ Sơn ước đạt 420.000 lượt khách, tổng doanh thu khoảng 62 tỉ đồng. 

Qua

20 năm kể từ khi trở thành Di sản văn hóa thế giới, tốc độ phát triển du lịch Mỹ Sơn khôn

g ngừng tăng cao, bình quân mỗi năm Khu đền tháp Mỹ Sơn đón trên 350 nghìn lượt khá

ch, doanh thu từ hoạt động dịch vụ đạt gần 60 tỷ đồng Cùng với đó, hạ tầng, dịch vụ, ngu

ồn nhân lực… từng bước được đầu tư hoàn thiện

Công tác quản lý được tạo cơ chế linh hoạt, chức năng nhiệm vụ được tăng cường Đặc bi

ệt, việc tạo cơ chế, chính sách hợp lý về sử dụng nguồn thu của huyện đã giúp công tác p hát triển du lịch Mỹ Sơn có nhiều thuận lợi Đồng thời đề xuất các giải pháp như đầu tư, nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ; tăng cường liên kết giữa đơn vị quản lý với công

ty lữ hành; xúc tiến quảng bá; mở rộng không gian du lịch cộng đồng; thu hút thêm khách nội địa… nhằm thu hút khách đến Mỹ Sơn ngày càng nhiều hơn trong thời gian tới

6 Giá trị xã hội

Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ mang những dấu ấn kiến trúc đặc sắc riêng biệt mà còn

ẩn chứa những giá trị văn hóa tinh thần của người Chăm cực kì đặc sắc Những vũ điệu m

úa Chăm nhẹ nhàng, uyển chuyển, độc đáo và hấp dẫn Ngoài ra nơi đây còn có nhiều ho

ạt động nghệ thuật đặc sắc khác để phục vụ du khách như nghệ thuật diễn xướng dân gian , điệu múa cắn lửa, vũ điêu dâng lễ, múa đội nước…

6.1

Lễ hội Kate

Mở đầu lễ hội là những chức sắc tôn giáo người Chăm thực hiện những nghi lễ cúng c

ầu an ngay tại tháp theo tập tục được truyền lại từ trước tới nay Nhiều nghi thức truyền t hống khác được lần lượt diễn ra như lễ phục, kiệu rước, rước nước và Katê,… chưa hết c

òn rất nhiều những màn giao lưu văn nghệ, trình diễn nhạc cụ dân tộc Chăm, những màn

múa Chăm của các nghệ sỹ uyển chuyển và điêu luyện,… Lễ hội là dịp để những người d

ân bản địa và những du khách đến tham quan trong và ngoài nước thêm những hiểu biết v

ề nơi đây cũng như góp phần duy trì và bảo vệ những giá trị nghệ thuật thuần túy của nền văn hóa Chăm xưa

Lễ hội Kate

6.2

Con đường cổ nghìn năm ở Thánh Địa Mỹ Sơn

Con đường được phát hiện bởi chuyên gia Ấn Độ, rộng đến 8m, con đường được dẫn bởi

2 bờ tường song song nhau, độ sâu mà con đường bị chôn vùi là gần 1m trong lòng đất và theo những tài liệu được ghi lại thì đây chính là cổng ngõ đầu tiên chỉ các vua chúa, thành viên trong hoàng tộc, các chức sắc cao quý nhất của Chămpa mới được đi vào các khu đền tháp trung tâm để cúng tế các thần và tổ chức hành lễ Sau khi khai quật những chuyên gia hết sức ngạc nhiên về sự hoành tráng của con đường này với hệ thống tường dẫn vô cùng khéo léo rất đẹp mắt, các vật liệu rất đặc trưng như đất nung và phụ gia kết dính đặc biệt để xây dựng cũng được phát hiện

6.3

Điệu múa Apsara huyền ảo

Lấy cảm hứng từ chính những tượng đá Apsara ( vũ nữ Yang Naitri) ở những bức phù điêu hay tượng bằng sa thạch, hóa thân từ đá thành những vũ điệu mượt mà, uyển chuyển mềm mại hơn bao giờ hết thể hiện vẻ đẹp đường cong hoàn hảo tuyệt mĩ của tạo hóa dành tặng cho phái đẹp, các điệu múa Apsara đều được biểu diễn tại những hội diễn nghệ thuật quần chúng và đến ngay cả những sân khấu chuyên nghiệp Trong tất cả những sự kiện văn hóa ở Quảng Nam nói chung hay ở Thánh Địa Mỹ Sơn nói riêng, cả lễ hội Katê bạn sẽ được chứng kiến điệu múa huyền ảo – điệu múa “linh hồn của đá” đầy mê hoặc này khiến bạn như lạc vào nền văn hóa Chăm xưa với hình ảnh các cô gái tay búp măng cong cong, bộ ngực căng tròn, đường cong quyến rũ trong trang phục rực rỡ, lấp lánh, trong tiếng trống Paranưng và tiếng khèn Sarainai, điệu múa càng đẹp và uyển chuyển hơn khiến bạn phải say đắm

II THỰC TRẠNG KHAI THÁC THÁNH ĐỊA MỸ SƠN TRONG PHÁT TRIỀN

DU LỊCH HIỆN NAY

1 Tích cực

Việc khai thác tài nguyên trong phát triển du lịch Mỹ Sơn đã cho thấy những mặt tích cực sau:

Lượng du khách nước ngoài tăng lên qua các năm, doanh thu từ du lịch cũng tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước,chất lượng các dịch vụ du lịch ngày càng được nâng cao, giới thiệu về văn hóa đặc sắc của người Chăm Pa đến với du khách trong và ngoài nước, đóng góp vào tăng trưởng GDP của huyện Duy Xuyên, tạo ra công ăn việc làm Hằng năm, Ban Quản lý Di tích và Du lịch Mỹ Sơn đều có các khoản đóng góp cho các hoạt động tại địa phương, đặc biệt các hoạt động phúc lợi, an sinh xã hội như tham gia đóng góp các quỹ tình thường, hỗ trợ các chương trình từ thiện, giúp đỡ các hoàn cảnh gia đình khó khăn

Địa phương đã xúc tiến quy hoạch và triển khai thực hiện một số dự án hạ tầng du lịch, như hoàn thành kết cấu hạ tầng trung tâm du lịch Mỹ Sơn tại khu vực Khe Thẻ,

hoàn thành, đưa vào khai thác Nhà Bảo tàng văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa, tuyến đường

du lịch Nam Phước- Mỹ Sơn,

Phát huy lợi thế của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, lấy Mỹ Sơn làm điểm nhấn, tích cực chỉ đạo, hỗ trợ các địa phương phát huy lợi thế của mình, nhất là lợi thế về du lịch sinh thái, làng nghề để tạo ra nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút du khách và bước đầu tạo được sự kết nối giữa di tích Mỹ Sơn với các điểm du lịch, như dừng chân tại Bảo tàng Sa Huỳnh - Chăm Pa, dừng chân tại khu vực có các hộ làm nghề tráng bánh ở Thọ Xuyên, xã Duy Châu

Quảng bá du lịch Mỹ Sơn được thực hiện trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng, liên kết du lịch với các địa phương khác, tổ chức các buổi giao lưu văn hóa văn nghệ để giới thiệu về Mỹ Sơn

2 Hạn chế

Trong những năm qua (trừ năm 2020 do tình hình dịch bệnh Covid) số lượng khách đến với Duy Xuyên-Quảng Nam không ngừng tăng lên trong đó có thánh địa Mỹ

Sơ, tuy nhiên thì thời gian lưu lại của khách còn quá ngắn và doanh thu từ dịch vụ quá thấp do cơ sở vật chất còn nghèo nàn, sản phẩm đơn điệu, tính chuyên nghiệp kém

Sự tham gia của khối doanh nghiệp và cộng đồng còn khiêm tốn nên lợi ích cộng đồng thu được chưa cao Một bộ phận cán bộ và nhân dân chưa thấy hết tầm quan trọng của kinh tế du lịch, chưa biết quý trọng tài nguyên du lịch sẳn có nên có tư tưởng nóng vội trong khai thác dịch vụ du lịch, đồng thời còn chưa chú trọng bảo vệ cảnh quan làng quê, làng nghề để phục vụ phát triển bền vững

Du lịch Mỹ Sơn phát triển dựa vào nguồn chính là khai thác các tài nguyên sẳn có, chất lượng dịch vụ chưa tốt, cơ sở hạ tầng yếu, sự không đồng bộ dẫn đến dịch vụ nghèo nàn, sản phẩm không nổi trội, sự liên kết thiếu ổn định

Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch chưa được thực hiện về cơ sở lưu trú, về cơ sở dịch vụ ẩm thực và dịch vụ bán hàng lưu niệm

- Cơ sở lưu trú: Chỉ có một số nhà nghỉ nhỏ lẻ, chưa có khách sạn đạt chất lượng chính vì vậy mà thời gian lưu trú của khách không có và mức chi tiêu của khách khi đi du lịch ở Duy Xuyên là rất thấp

- Cơ sở dịch vụ ẩm thực: Mặc dù thời gian qua đã phát triển được một số nhà hàng có chất lượng, song chưa hình thành được mạng lưới dịch vụ ẩm thực phục vụ du khách đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, chất lượng phục vụ, có kiến trúc phù hợp để vừa giới thiệu được văn hóa ẩm thực độc đáo của địa phương, vừa giới thiệu được văn hóa ẩm thực độc đáo của địa phương, vừa phục vụ các món ăn phù hợp với khách quốc

tế

- Dịch vụ bán hàng lưu niệm: Chỉ tập trung ở Mỹ Sơn song vẫn chưa được đầu tư một cách chuyên nghiệp, hàng lưu niệm mang tính đại trà, chưa mang thương hiệu đặc trưng của điểm đến, chưa sản xuất được hàng lưu niệm truyền thống của địa phương, chưa tạo ra được những sản phẩm đặc thù kết hợp với thị hiếu của du khách

Mặc dù tài nguyên du lịch của tỉnh kém phong phú so với một số tỉnh khách nhưng có nét độc đáo, đầy tiềm năng phát triển tuy nhiên phần lớn các tài nguyên du lịch của tỉnh còn ở dạng tiềm năng chưa thực sự khai thác hết