Cùng với phố cổ Hội An và Huế, thánh địa Mỹ Sơn đã tạo nên một cụm 3 Di sản văn hóa thế giới nổi tiếng giữa lòng miền Trung, trở thành địa điểm du lịch vẫn giữ được độ hot trong suốt thời gian qua. Vinh dự lọt top 10 khu đền đài đẹp và nổi tiếng nhất của Đông Nam Á, Mỹ Sơn là điểm đến linh thiêng, thu thú du khách đến tham quan, chiêm ngưỡng mỗi ngày.
Trang 1MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
PHẦN NỘI DUNG 4
I Những giá trị của Thánh địa Mỹ Sơn 4
1 Giá trị lịch sử: 4
2 Giá trị kiến trúc: 5
3 Giá trị nghệ thuật: 10
4 Giá trị thẫm mỹ: 12
5 Giá trị kinh tế: 12
6 Giá trị xã hội 14
II THỰC TRẠNG KHAI THÁC THÁNH ĐỊA MỸ SƠN TRONG PHÁT TRIỀN DU LỊCH HIỆN NAY 15
1 Tích cực 15
2 Hạn chế 16
3 Giải pháp phát triển du lịch Thánh địa Mỹ Sơn hiện nay 17
GIẢI PHÁP KHÔI PHỤC DU LỊCH THÁNH ĐỊA MỸ SƠN SAU DỊCH COVID 20 PHẦN KẾT LUẬN 22
TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
Trang 2Nằm cách thành phố Đà Nẵng tầm gần 70 cây số, thuộc địa phận xã Duy Phú,huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, Thánh địa Mỹ Sơn hiện ra với một quần thể kiếntrúc gồm nhiều đền đài Chămpa cùng kiến trúc vô cùng độc đáo Bị quên lãng trong mộtthời gian dài lên đến hàng thế kỷ, phải đến năm 1885 nơi đây mới được phát hiện và vàonăm 1999 nơi này đã được UNESCO lựa chọn là di sản thế giới như một minh chứng duynhất về nền văn minh châu Á đã bị biến mất Thánh địa Mỹ Sơn được biết đến là mộtquần thể kiến trúc đền tháp cổ của người Chăm pa Theo những thông tin của sửsách, khu du lịch thánh địa Mỹ Sơn được xây dựng từ khoảng thế kỷ thứ 4, với hơn 70đền tháp được xây dựng từ thế kỷ thứ VII-XIII Khi xưa, đây chính là vùng đất để tôn thờthần thánh, là nơi trú ẩn nếu kinh đô Trà Kiệu bị xâm lấn
Với hơn 1000 năm tồn tại, những công trình kiến trúc điêu khắc, đèn tháp Chăm
pa ở Mỹ Sơn đã tạo thành một chỉnh thể nghệ thuật Các tác phẩm không chỉ thể hiện tínhthẫm mỹ cao mà còn phản ánh tính lịch sử, tính hiện thực trong nhiều lĩnh vực của cuộcsống Chăm pa Đến với Mỹ Sơn – miền di sản, tìm lại dấu vết vàng son của một thời kỳnhiều biến động, là hình trình tìm đến cái chân – thiện – mỹ của một nền văn hóa từngtỏa sáng trong lịch sử Thánh địa Mỹ Sơn không chỉ là tài sản vô giá của cộng đồng 54dân tộc Việt Nam mà còn là tài sản vô giá của văn hóa nhân loại
Trang 3PHẦN NỘI DUNG
I Những giá trị của Thánh địa Mỹ Sơn
Theo chiều dài lịch sử, sau những cuộc chiến tranh liên miên của vương quốc nàyvới các nước lân cận và trải qua bao biến đổi của thời gian, thiên tai, địch hoạ cùng vớitác động của môi trường và sự phá hoại của con người đã khiến nhiều công trình nóichung từ nền văn hóa này không còn nguyên vẹn Tuy nhiên, chúng vẫn lưu giữ đượcnhững giá trị văn hóa lịch sử, thầm mỹ, kiến trúc, nghệ thuật, kinh tế và xã hội rất quantrọng
1 Giá trị lịch sử:
Bắt đầu từ những thế kỷ đầu công nguyên, trên dải đất miền Trung - Việt Nam đãnảy sinh và phát sáng rực rỡ một nền văn hoá Chămpa độc đáo Trong đó, vùng đấtQuảng Nam với tên gọi xưa là Amaravati, được các văn bia cổ nhắc đến như là trái timcủa vương quốc Chămpa trong một giai đoạn khá dài Ngày xưa, lãnh thổ Vương quốcChămpa trải dài từ Đèo Ngang- Quảng Bình đến Bình Thuận ngày nay Chămpa có 2 bộlạc: bộ lạc Dừa ở phía Bắc, từ Thừa Thiên đến đèo Cù Mông Còn bộ lạc Cau từ CùMông vào đến Bình Thuận Từ hai bộ lạc này đã hình thành đã hình thành những tiểuquốc đầu tiên rồi sau đó vương quốc Chămpa ra đời
Vào thế kỷ thứ IV, dưới triều vua Bhahadravarman, đã cho xây dựng kinh đô ở TràKiệu Sau khi kinh đô đã được xây dựng xong, ông nghĩ ngay đến việc thành lập trungtâm tôn giáo phục vụ cho kinh đô đó Mỹ Sơn từng chứng kiến những thời kỳ hưng thịnh,rực rỡ cũng như những biến động của vương quốc Chămpa cổ đại Mỹ Sơn không phải làkinh đô mà là thánh địa của Chămpa, thờ đấng linh thiêng tối cao Theo quan niệm Ấn
Độ giáo, nơi thờ cúng phải là nơi thâm nghiêm Vì lẽ đó mà Mỹ Sơn đã được xây dựnggiữa một thung lũng được bao bọc bởi núi non hiểm trở, người Chăm cho đây là mảnhđất thiêng, ngọn núi Đại Sơn (Mahabavata) cũng là một ngọn núi thiêng có suối Mỹ Sơncũng được xem là con suối thiêng mà dòng suối này là nhánh đổ ra sông Thu Bồn Kinh
đô Trà Kiệu thất thủ khi người Chăm sử dụng nơi đây làm nơi trấn ngự Từ những yếu tốnày người Chăm cho xây dựng đền thờ đầu tiên vào cuối thế kỷ thứ IV bằng gỗ ở Mỹ Sơn
để thờ thần Sisana Bhahadravana Tên thần là sự kết hợp của tên các vị vua lúc bấy giờ làBhahadravaman và thần Siva Sau vị vua này, các vị vua khác lên ngôi và tiếp tục choxây dựng đền tháp và kết thúc vào cuối thế kỷ thứ XII, đầu thế kỷ XIV dưới triều vuaJaya Simhavarman III (Chế Mân)
Trang 4Mỹ Sơn trở thành một quần thể gồmkhoảng 70 công trình kiến trúc lớn nhỏ.Sau này các nhà nghiên cứu đã phân thành
12 nhóm Cuối thế kỷ thứ XIII, do 2 bộ lạcCau và Dừa không thống nhất với nhau vềquyền lợi cũng như phong tục tập quán.Trong nước đã xảy ra nội chiến Cũng thờiđiểm này, các nước láng giềng như TrungHoa, Việt Nam, Khmer đã tiến hành cáccuộc chiến tranh với Chămpa Chính vìnhững lý do đó người Chăm đã dời kinh đô xuống phía Nam ở vùng Bình Thuận ngàynay Sau thế kỉ thứ XIII, Mỹ Sơn hầu như bị bỏ hoang, không ai xây dựng đền đài cũngnhư tiếp tục thờ cúng ở Mỹ Sơn Mãi đến sau 1898, di tích Mỹ Sơn được phát hiện bởimột học giả người Pháp tên là M.C Paris Vào những năm đầu thế kỷ XX này, 2 nhànghiên cứu của Viễn thông Pháp là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêmkhảo cổ học H Parmentier đã đến Mỹ Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ thuật kiến trúc,điêu khắc Chăm Cũng chính họ đã vén lên bức màn bí mật về Mỹ Sơn và cho thấy đây làkhu di tích tôn giáo kỳ vĩ nhất, đặc trưng nhất của người Chămpa, xây dựng liên tục trongsuốt hơn 1000 năm Tuy nhiên, do thiên tai, địch họa và sự tàn phá của bom đạn chiếntranh, đến nay Mỹ Sơn chỉ giữ lại được khoảng gần 20 tháp
Không đồ sộ, kỳ vĩ như Ăngkor (Campuchia), Pagan (Myanma), Borobudua(Indonesia) nhưng Mỹ Sơn vẫn có một vị trí rất quan trọng trong nền văn hóa nghệthuật của vùng Đông Nam Á Tháng 12 năm 1999 khu đền tháp Mỹ Sơn đã đượcUNESCO ghi tên vào danh mục các di sản văn hoá thế giới
2 Giá trị kiến trúc:
Các đền tháp ở Mỹ Sơn đã được xây dựng theo cùng một phác đồ, trên một mặtbằng tứ giác gồm 3 phần: phần đế tháp biểu hiện cho thế giới trần gian được xây dựngchắc chắn, phần thân tháp tượng trưng cho thế giới thần linh nhuốm màu sắc thần bí,phần trên cùng thể hiện các nghi thức giao tiếp như hình người dâng hoa trái, hình hoa lá,chim muông, các loài thú như voi, sư tử là những biểu tượng gần gũi với đời sống conngười và tôn giáo…
Trang 5Khu A : gồm các tháp và di tích nằm trên ngọn đồiphía đông, gồm 5 kiến trúc nằm trên ngọn đồi phíađông là ngọn đồi cao nhất trong thung lủng , có mộttháp chính và 4 kiến trúc phụ trong đó có một thápnhỏ để đựng bi kí nằm ở giữa , một thủy tháp , mộthỏa tháp và nhà bày mâm dùng để sửa soạn đồ tế.Quần thể ban đầu bao gồm 13 tháp đền, được bảo tồntốt nhất trong số các tòa tháp tại Mỹ Sơn Song cáccông trình này đã bị phá hủy hoàn toàn bởi các vụđánh bom B52 của Hoa Kỳ trong chiến tranh ViệtNam vào năm 1969, trong đó có tháp lớn nhất – Tháp
Mỹ Sơn A1.
Tháp chính có hai cửa theo hướng đông tây, ở mỗicửa có 8 bậc cấp để đi lê, ở mỗi cửa đều có vòmcuốn Các vật trang trí quanh tháp chất liệu xữ dụngtoàn là gạch và đất nung không bằng sa thạch như ởtháp khác Đặt biệt, tiêu biểu và khá độc đáo nhất làcách trang trí ở chân tháp, mỗi góc của chân tháp cómột con sư tử đực vóc dáng cực kỳ dũng mãnh bằng
đá có kích thước khá lớn trong tư thế chống đở cácgóc tháp, quanh chân tháp được trang trí bằng nhữnghàng mặt nạ gồm các ô vuông bằng đất nung cùngmột kích thuớc và cùng một chủ đề là mô tả dươngvật bằng hình ảnh thật mà không cách điệu như bộLinga – Youni mà ta thường thấy, mổi ô là một tác phẫm điêu khắc rất tinh tế, sắc sảo ,đầy ấn tượng với dương vật ngắn, hai tinh hoàn to và tròn, qui dầu tròn đỉnh nhọn, mạnh
mẽ đầy sinh khí Khu A có thể được xem như là khu vực linh thiêng nhất nó mô tả toàn
bộ triết lý của vương quốc và dân tộc Champa hay chỉ riêng vùng đất Shimhapura Cácbiểu tượng sư tử hay về bộ phận sinh dục nam và nữ được các nhà điêu khắc và các nghệ
sĩ cổ đại Champa sáng tác theo hình ảnh thật chứ không cách điệu như các tác phẫm ơ nơikhác, hình ảnh bộ phận sinh dục được thờ phượng rất trân trọng ở nơi đây, ngoài ra Khu
A là một trong toàn bộ một tổng thể kiến trúc mang tính chất triết lý và thờ phượng đặcsắc nhất của nghệ thuật sử dụng gạch và đất nung để trang trí trên tháp của dân tộcChampa trong thời kỳ vàng son của vương quốc này Một số trong các tác phẫm bằngđất nung vẫn còn vẽ đẹp sắc sảo, với các nét đặc thù của nó, mặc dù nó đã trải qua phơimình giữa nắng mưa suốt gần 1500 năm mà vẫn không hề hấn gì
Trang 6Khu B: gồm có các kiến trúc nằm trên ngọn đồi phía tây có một tháp chính và 3kiến trúc phụ Hiện nay tháp chính đã bị phá hủy, đổ nát tạo nên một cái gò cao bằnggạch, phía dưới chôn vùi những gì bí ẩn thì chẳng có ai biết, ngoài đống đổ nát này chỉcòn một mảng tường cao về phía bắc, trên tường còn một cửa giả và 5 trụ áp tường Cửagiả có vòm cuốn có hình ba lưỡi mác chồng lên nhau, trước nhỏ sau lớn hơn Trụ áp vàochân tường cũng có hình lưỡi mác nhỏ Tất cả những phần trang trí trơn không chạm hoavăn Vật trang trí là những đầu thủy quái Makara bằng sa thạch trông rất kỳ cục và hung
dữ Trên cửa chính là một tấm lá nhĩ chạm thần Siva múa, thần có 8 tay, hai tay chắp lênđầu, hai lòng bàn tay úp lại với nhau, vẫn còn trông rõ các ngón tay, một kiểu thức đặtbiệt của nghệ thuật múa Champa và 4 cánh tay bên trái của nữ thần Siva mô tả chi tiếtkhông rõ rệt nhưng các bàn tay bên phải thì sinh động hơn nhiều, các ngón tay nắm lạinhư đang cầm một vật phụ thuộc, một đai dây đeo trước bụng, dưới rốn một phần đai dâythòng xuống che kín bộ phận sinh dục, đầu đội mũ Kirita-Mukuta, dưới chân hai conMakara có vòi cuốn
Khu B tương đối là nhỏ nhất trong quần thể kiến trúc ở đây, tháp chính không cócác kiến trúc phụ đầy đủ đi theo kèm như Hỏa tháp, Thủy tháp như các tháp khác củaChampa Khu B bây giờ hoang tàn đổ nát bởi những cuộc chiến tranh tàn phá hủy diệtcủa Tuệ Độ thứ sử Giao Châu thời Tấn năm 420 , của Thứ sử Hòa Chi đời Tống năm 436hay các cuộc chinh phạt của Lê Đại Hành Hoàng đế năm 942 , của Lý Thánh Tông năm
1044, của vua Lê Thánh Tông (1472 ) , Tuy nhiên, ở đây có nét đặt biệt là tượng thầnSiva trở thành chủ đề thở phụng chính của khu này
Vũ điệu múa của thần Shiva
Khu C: Nếu là biểu tượng đại diện cho Thánh địa Mỹ Sơn thì khu C này là nơi tiêu biểu nhất, không những về mặt cảnh quan mà còn về số lượng, chất lượng của các đền tháp, bi ký, tượng đài và các tác phẩm điêu khắc bày biện ở đây vô cùng phong phú , đa dạng Khu C chia làm C1 và C2
Trang 7Khu C1: nằm phía đông được bao quanh bằng một con suối gồm 1 tháp chính và 2tháp phụ đi kèm cùng một số tượng điêu khắc bằng đá Khu C1 là nền cũ của một ngôitháp với một kiến trúc đẹp nhất và vĩ đại nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn đã sụp đỗ, chungquanh nó, đôi chỗ vẫn còn thấy di tích nền móng của sáu ngôi tháp nhỏ bao bọc tạo thànhmột quần thể kiến trúc tăng thêm phần uy nghi vĩ đại của ngôi tháp chính, theo những tàiliệu để lại thì đây là ngôi tháp cao nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn với chiều cao 24 m , diệntích đáy là hình vuông, mổi cạnh dài 10m, tháp có 2 cửa ra vào hướng đông và tây, hướngtây nhìn xuống khu C1, trong tháp thờ một bộ Linga – Youni lớn (nay chỉ còn một bệ đáYouni ) phần trên tháp có 3 tầng, các tầng nhỏ dần lại và trên cùng là đỉnh tháp bằng sathạch, ở mỗi tầng đều có cửa giả có hình người đứng dưới vòm cuốn, hai cửa giả hai bênhông là hai vòm cuốn chồng lên nhau, trên mỗi vòm cuốn là một hình tháp thu nhỏ, mỗicửa chính đều có tiền sảnh, cửa hình vòm hoa văn rất tinh xảo, hai trụ vuông ép sát nằmhai bên làm tăng thêm vẽ uy nghi ngôi tháp.
Ngoài của tháp thì các trụ áp tường kéo dài khoảng
4 mét với những trang trí hoa văn hình lá cuốn hìnhchử S nối liền nhau, các vật trang trí là các tượngđiêu khắc bằng sa thạch hình Makara, hình vũ nữApsara, sử tử, voi, chim thần Garuda….Kiến trúcchân tháp gồm có hai phần, dứơi nhỏ hơn trên,trang tri bằng những đóa sen trong các ô hình chữnhật cùng các tác phẩm điêu khắc bằng sa thạchkhác, cửa lên được thiết kế bởi 6 bậc cấp bằng đá.Ngôi tháp này là biểu tượng cho nghệ thuật điêukhắc, kiến trúc xây dựng và thiết kế , nó có thể làmẫu mực cho các công trình kiến trúc sau này
Ngôi tháp có mái cong hình thuyền khác hẳn với cácngôi tháp khác là có đỉnh hình chóp nhiều tầng trongthánh địa cũng như ở các nơi Đáy của ngôi tháp này
có hình chử nhật, của chính quay mặt ra hướng bắc ,hai bên hông đều có cửa sổ, tháp có hai phần , phầndứơi có mái che, cửa chính lệch về bên phải gồm cótiền sảnh, bậc cấp đi lên và vòm che chống đở bằnghai trụ đứng, mặt trước của mỗi trụ chia làm 3 ô nằmtrên một chân đế hình vuông vững chắc, còn lại cótất cả 6 trụ áp tường chia mặt tiền của tháp ra làm 5
ô, trong mỗi ô có tượng hình người đứng chắp tay,phần trên trụ có 3 gờ nổi, chân trụ là đầu voi Mái hình thuyền, hơi cong hai đầu, lỏm ở
Sơ đồ nóc tháp
Trang 8giửa, diện tích toàn bộ của mái bằng diện tích của phần trên tháp nên nhìn ở xa ngôi tháp
có một thiết kế rất lạ gồm có mái cong hình thuyền, phần trên tháp trang trí chia cắt bởi 8hàng cột và phần dưới tháp là các ô có hình ngửời đứng thẳng Ngôi tháp này được xemnhư ngôi tháp còn tương đối nguyên vẹn nhất trong Thánh địa Mỹ Sơn mặc dù nó bị pháhủy, một phần mái cong hình thuyền với các viên gạch bị bong ra trơ lại lớp đất nung bêntrong nhiều nhất là giửa của mái phía hướng bắc, các gờ dứơi của nó cũng bị sạt lở
Khu C2: nằm phía tây gồm: 3 tháp chính và 12 tháp phụ cùng với một số tượng , phùđiêu cùng các tác phẫm điêu khắc, bi kí bằng đá mang tính tôn giáo Ấn tượng dầu tiênmang đến của khu này là sự hoang tàn đổ nát của các ngôi tháp, sự rệu rả của các kiếntrúc trước sự tàn phá của thời gian từ hằng bao nhiêu thế kỷ không được chăm sóc tu bổ;
đá, gạch ngỗn ngang, loang lổ trên tường rêu mốc thời gian Tượng đá hình người vếtthương đầy rẫy kẻ mất đầu người cụt tay, chốn thì còn đầu mà người đã mất Hoa văngạch đỏ, sa thạch tượng đài lổ chỗ nắng mưa…
Trong cái điêu tàn đổ nát đó lác đác đôi bacái tháp hình thù dáng vẻ chưa bị phá hủybiến dạng hoàn toàn vẫn còn giữ lại cái cốtcách độc đáo, đa dạng và phong phú của lốikiến trúc đặt biệt văn hóa Champa cổ đại ,vẫn còn vài tượng đài, bi ký ghi chép lịch
sử hình thành khu thánh địa thiêng liêng
Mỹ Sơn này
Khu D gồm các tháp và di tích nằm phía bắc, Khu D có 12 kiến trúc ( 1 ngoài và
11 trong) : 2 tháp chính, và 4 tháp phụ,trong đó có 1 tháp chính không có tháp phụ đi kèmcùng một số tượng điêu khắc bằng đá Tuy nhiên những công trình này cũng bị tàn phánặng nề do thời gian cũng như chiến tranh
Trang 9Tại Thánh địa Mỹ Sơn có một tháp, thuộc quần thể đền B được xây dựng bằng đá,
và cũng là đền đá duy nhất của các di tích Chăm Đền được cho là xây dựng lần đầu vào thế kỷ 4, có chiều cao đến trên 30m, hiện chỉ còn móng và là ngôi đền cao nhất của Thánh địa này.
Tàn tích bệ của tháp bằng đá tại Quần thể đền B, Thánh địa Mỹ Sơn
Tất cả là 46 kiến trúc có thể đếm được trong khoảng ước chừng 70 kiến trúc của Thánh địa này
3 Giá trị nghệ thuật:
Mang ý nghĩa và giá trị lịch sử to lớn, Khu di tích đền tháp Mỹ Sơn có một vị trírất quan trọng trong nền văn hóa nghệ thuật của vùng Đông Nam Á.Trong đó bao gồmnghệ thuật chế tác vật liệu, kỹ thuật xây cất gạch đất nung và đá sa thạch cũng như nghệthuật điêu khắc Nét đặc biệt nhất dề nhận ra ở tháp Chăm là vật liệu xây tháp Tháp đượcxây bằng gạch nung ghép với những mảng trang trí bằng đá Kĩ thuật xây gạch của ngườiChăm tinh vi và tuyệt diệu đến mức ngày nay người ta vẫn chưa kết luận được vì saonhững ngôi tháp xây bằng gạch không có mạch hồ đã đững vững hàng ngàn năm vớisương gió, mưa nắng và cát bụi Thời gian chỉ có thể làm mòn dần đi chứ không thể bócrời các viên gạch ra khỏi nhau Rêu phong là nét đặc trưng của các công trình cổ, nhưngvới các tháp Chăm thì màu vàng tươi của gạch nung vẫn sáng mãi, dù nó đã đứng đó quahàng ngàn năm mưa nắng Nếu không có những vết mòn do gió cát để lại trên tường gạnh
và những cây tầm gửi trên các nét hoa văn thì ta cứ ngỡ như tháp vừa xây xong cách đâykhông lâu Có lẽ vì thế mà trong sách cổ Trung Hoa đã ca ngợi người Chăm là “Bậc thầycủa nghệ thuật xây gạch”
Trang 10Và hơn thế nữa kiến trúc nơi đây còn mang tính đặcsắc và còn nhiều bí ẩn bởi vì cho đến ngày hôm nay,
kỹ thuật xây dựng tháp vẫn còn là một điều bí ẩnđối với các nhà khoa học, kiến trúc của thể kỷ XX.Điều đặc sắc thể hiện ở điểm các tháp đều được xâycất hoàn hảo, các viên gạch được xây xếp mài khít,liền khối, vững chắc như được dán chặt vào nhau vìgiữa chúng không có một đường lằn chứng tỏ có sựhiện diện của vôi vữa Vấn đề càng trở nên khó khăn và phức tạp hơn, vì kỹ thuật làmgạch và xây tháp Chăm xưa bởi những lý do mang tính lịch sử đã thất truyền từ lâu Do
đó, cho đến nay kỹ thuật về phương pháp kết dính vẫn còn là điều đang bàn cãi, nhữngcâu hỏi về kỹ thuật sản xuất vật liệu và kỹ thuật xây dựng các Tháp chưa được giải đápđầy đủ: Rằng thành phần chất kết dính của nó gồm những gì? Phương thức tạo ra nó nhưthế nào? Khi dùng kỹ thuật “dán” chặt những viên gạch lại bằng chất kết dính thì, ngoàimục đích làm tháp vững chắc người ta còn có mục đích gì khác? Vì sao phải cần loại hỗnhợp kết dính này mà không dùng vôi vữa để xây tháp?
Về nghệ thuật điêu khắc, ở Mĩ Sơn ta bắt gặp một phong cách sáng tác rất tinh tếduyên dáng và thanh thoát nhưng vẫn giữ được sức sống một cách hài hòa và hấp dẫn Từhình ảnh chạm nổi trên gạch, trên đá với những hình ảnh sống động về các vị thần, tu sĩ,
vũ nữ, hoa lá, muông thú và các vật tế lễ…Mặc dù thời gian cùng chiến tranh đã biếnnhiều khu tháp thành phế tích nhưng những hiện vật điêu khắc, kiến trúc còn lại cho đếnngày nay vẫn còn để lại những phong cách giai đoạn lịch sử mỹ thuật của dân tộc Chăm,những kiệt tác đánh dấu một thời huy loàng của văn hoá kiến trúc chămpa cũng như củaĐông Nam Á Dường như sự yên bình và thịnh vượng của vương quốc đã làm nên tâmtrạng của người nghệ sĩ Chăm và họ đã thổi hồn cho các bức tượng, khiến chúng sốngđộng hẳn lên trong vẻ đẹp duyên dáng mang đầy chất sáng tạo và huyền bí
Trong số các tác phẩm điêu khắc nơi đây, tượng thầnSkanda đứng trên lưng con công là tác phẩm kì lạ nhất.Những chi tiết trên tòn bộ thân hình con công được chạmlên một cách hoàn mĩ Đuôi chim dựng lên cao, ở đótừng sợi lông chim được diễn tả bằng một thủ pháp sắcsảo, chúng xếp lại với nhau trên cái đuôi xòe rộng, Rồiđến đôi cánh, đôi chân và mình chim cũng được tạc lêntừng chi tiết nhỏ rất hoàn chỉnh Tiếc thay đầu công đã bịgãy nên ta không thấy hết được vẻ đẹp tinh thần của nó.Thần Skanda dựa lưng vào một tấm bia hình chữ U đảo
Trang 11ngược, gắn liền vào đuôi công, đầu đội một chiếc gia ta có tám đóa hoa, tóc búi ngượcthành năm lọn nhỏ, tay phải cầm một lưỡi tầm sét hình thoi đặt trước ngực, tay trái buôngdài xuống đùi trong tư thế sẵn sàng ra trận của vị thần trẻ tuổi đã tiêu diệt được ác quỉTaka đem lại yên vui cho cõi đời… Ngày nay nhiều hiện vật tiêu biểu như các thần linh
mà người Chăm thờ phượng, những mẫu vật thờ, những tượng vũ nữ hay những cảnhsinh hoạt cộng đồng… tại khu tháp cổ Mỹ Sơn đã được trưng bày tại một số bảo tàngtrong nước và quốc tế, nhiều và tập trung nhất là tại Bảo tàng kiến trúc Chăm Đà Nẵng
4 Giá trị thẫm mỹ:
Thánh địa Mỹ Sơn chính là một khu di tích đền tháp cổ còn sót lại của văn hóaChăm pa cổ Chính nhờ những giá trị về kiến trúc, văn hóa, mà địa danh này đượcUnesco công nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm 1999 Trải qua bao nhiêu bể dâu,thời gian đã tàn phá rất nhiều công trình kiến trúc của khu di tích, hơn 70 công trình nguynga tráng lệ ngày nào giờ chỉ còn sót lại 20 công trình, và hiện đang được Nhà nước hếtsức quan tâm, tôn tạo và bảo tồn lưu giữ
Địa thế núi non hùng vĩ đã tạo nên vẻ đẹp hoang sơ, huyền bí cho khu ditích Thánh địa Mỹ Sơn, du khách khi đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng những đền đài
in dấu ấn của năm tháng, mà còn được tận hưởng một bầu không khí trong lành, hòamình vào thiên nhiên thanh mát, lắng nghe tiếng chim hót líu lo trên những tán cây xanh
để thấy lòng mình bình yên và lắng lại Cảnh quan càng được tô đậm thêm màu hoài cổkhi từng mảng tường gạch, từng bức tượng đá nơi đây như còn phảng phất những hàohùng của lịch sử Và chính dấu ấn lịch sử gắn với nơi đây càng làm tăng lên vẻ huyền bícủa một công trình kiến trúc dường như đã khuất bóng thời gian
Điều khiến du khách chú ý nhất đến vẻ đẹp Thánh địa Mỹ Sơn có lẽ là kiến trúccộng với vẻ đẹp hoang sơ kỳ bí và mang đậm dấu ấn tâm linh, Thánh địa Mỹ Sơn là mộttrong những điểm du lịch độc đáo nhất của tỉnh Quảng Nam, thu hút hàng ngàn du khách
từ trong và ngoài nước ghé thăm mỗi năm
Trang 125 Giá trị kinh tế:
Chính quyền huyện Duy Xuyên và Ban Quản lý di tích & du lịch Mỹ Sơn đã đạtnhiều thành công trong công tác bảo tồn lẫn phát huy giá trị di sản, đồng thời tranh thủnhiều nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch, đa dạng hóa các loại hình dịch vụnhằm thu hút du khách đến với di sản văn hóa thế giới này và đã gặt hái được những kếtquả rất tốt Trong tổng lượt khách tham quan di sản Mỹ Sơn, khách thị trường truyềnthống như Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc, Nhật Bản vẫn ổn định, chiếm tỷ lệ lớn Khách thị trườngmới nổi như Trung Quốc, Hàn Quốc tăng liên tục trong những năm trở lại đây
Trong năm 2015, Khu di sản Mỹ Sơn đón khoảng 282 nghìn lượt khách (230 nghìn lượt khách quốc tế), tăng 18% so với cùng kỳ năm trước với doanh thu khoảng 20 tỷ đồng
Năm 2016 khu di sản Mỹ Sơn đón hơn 314 nghìn lượt khách tham quan, tăng 21% so
với cùng kỳ năm 2015, vượt xa chỉ tiêu 260 nghìn lượt khách đặt ra từ đầu năm; tổng
doanh thu đạt gần 49 tỷ đồng Trong đó, doanh thu bán vé khoảng 45 tỷ đồng, doanh thu
dịch vụ gần 4 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước gần 10,8 tỷ đồng, vượt chỉ tiêu 21,72%(khoảng trên 8,85 tỷ đồng)
Năm 2017 khu đền tháp Mỹ Sơn đón 342.082 lượt khách, tăng hơn 8,6% so với cùng
kỳ năm 2016 Trong đó, khách quốc tế đạt 291.830 lượt, tăng hơn 10% so với năm 2016,
khách nội địa đạt 50.252 lượt, giảm 0,06% so với năm 2016 Doanh thu đạt hơn 54 tỷ đồng, tăng hơn 10% so với năm 2016 Nộp ngân sách nhà nước gần 12 tỷ đồng, tăng
hơn 9% so với năm 2016
Năm 2018, tổng lượt khách đến Mỹ Sơn tăng 10,34% Cụ thể đạt 392.070 lượt khách; trong đó khách nước ngoài đạt 342.938 lượt, tăng 12,77% Doanh thu qua vé đạt hơn 60
tỷ đồng Năm 2018 có nhiều thuận lợi trong công tác thu hút khách tham quan, khu di
sản đẩy mạnh các hoạt động hạ tầng du lịch, xây dựng sản phẩm, tăng cường công tácquảng bá, xúc tiến du lịch
Năm 2019, lượng khách tham quan di sản Mỹ Sơn ước đạt 420.000 lượt khách, tổng doanh thu khoảng 62 tỉ đồng
Qua 20 năm kể từ khi trở thành Di sản văn hóa thế giới, tốc độ phát triển du lịch
Mỹ Sơn không ngừng tăng cao, bình quân mỗi năm Khu đền tháp Mỹ Sơn đón trên 350nghìn lượt khách, doanh thu từ hoạt động dịch vụ đạt gần 60 tỷ đồng Cùng với đó, hạtầng, dịch vụ, nguồn nhân lực… từng bước được đầu tư hoàn thiện Công tác quản lýđược tạo cơ chế linh hoạt, chức năng nhiệm vụ được tăng cường Đặc biệt, việc tạo cơchế, chính sách hợp lý về sử dụng nguồn thu của huyện đã giúp công tác phát triển dulịch Mỹ Sơn có nhiều thuận lợi Đồng thời đề xuất các giải pháp như đầu tư, nâng caochất lượng sản phẩm, dịch vụ; tăng cường liên kết giữa đơn vị quản lý với công ty lữ