Chúng em đã giúp các bạn học sinh những vùng bị bão lụt quần áo, giày dép và nhiều đồ dùng học tập khác.. Sửa lại:.[r]
Trang 1BÀI 33, TIẾT 122
TUẦN DẠY: 33
Ngày soạn: 08 04 2012
CHỮA LỖI DIỄN ĐẠT (lỗi lụ-gớc)
1 Mục tiờu:
1.1 Về kiến thức: Nhận ra lỗi và biết cỏch chữa lỗi trong những cõu được sgk
dẫn ra
1.2 Về kĩ năng: Trau dồi khả năng lựa chọn cỏch diễn đạt đỳng trong những
trường hợp tương tự khi núi và viết
1.3 Về thỏi độ: Giỏo dục học sinh cú ý thức chữa lỗi, đặc biệt ở những tiết trả
bài viết Tập làm văn.
2 Trọng tõm: Hiệu quả của việc diễn đạt hợp lụ-gic
3 Chuẩn bị:
3.1 GV: 2 bảng phụ
3.2 Chuẩn bị của HS: ễn lại kiến thức về Cấp độ khỏi quỏt của nghĩa từ ngữ; Trường từ vựng; làm Bt 1.
4 Tiến trỡnh:
4.1 Ổn định tổ chức và kiểm diện:
- Kiểm tra sĩ số lớp
- Lớp phú học tập bỏo cỏo việc học bài và
làm bài tập của cỏc bạn
4.2 Kiểm tra bài cũ: khụng
4.3 Bài mới:
Hoạt động của GV và HS Nội dung bài học
Hoạt động 1: Vào bài
GV: - Trong quỏ trỡnh tạo lập văn bản
núi và viết, chỳng ta thường hay mắc
lỗi dựng từ do lặp từ, lẫn lộn giữa cỏc
từ gần õm hay khụng hiểu nghĩa của
từ Bờn cạnh đú, chỳng ta cũng hay
mắc lỗi diễn đạt (lỗi lụ-gớc)
- Lỗi diễn đạt không chỉ thuần
tuý liên quan đến mặt sử dụng
ngôn ngữ mà còn liên quan đến t
duy của ngời nói , ngời viết Vì vậy
để tránh lỗi diễn đạt một mặt phải
Trang 2nắm vững những quy tắc sử dụng
ngôn ngữ, mặt khác phải không
ngừng rèn luyện năng lực t duy Bài
này nêu ra một số lỗi diễn đạt liên
quan đến t duy Tiết học hụm nay cụ
cựng cỏc em tỡm hiểu một số lỗi lụ-gớc
thường mắc và hướng dẫn cỏc em cỏch
khắc phục cỏc lỗi đú
Hoạt động 2: Phỏt hiện và sửa lỗi
GV: Để nhận ra lỗi và biết cỏch chữa
lỗi những cõu này, chủ yếu cần vận
dụng kiến thức về cấp độ khỏi quỏt của
nghĩa từ ngữ và kiến thức về trường từ
vựng
* Bước 1: GV hướng dẫn phỏt hiện
sửa lỗi
GV: treo bảng phụ 1 ( ghi cỏc cõu a, c,
d, h, i)
HS đọc cõu a
? Phạm vi nghĩa của cụm từ đồ dùng
học tập cú bao hàm nghĩa của cụm từ
quần áo, giày dép khụng?
-> Phạm vi ý nghĩa của đồ dùng học
tập không bao hàm nghĩa của quần áo,
giày dép
GV: Trong cõu thỡ A "quần ỏo, giày
dộp”, B "đồ dựng học tập” thuộc hai
loại khỏc nhau, B khụng phải là từ ngữ
cú nghĩa rộng hơn A.
HS: Cú ớt nhất mấy cỏch chữa lại cõu
này cho đỳng theo em?
+ Thay cụm từ A: quần ỏo, giày dộp
cho cựng loại với B: đồ dựng học tập
+ Thay cụm từ đồ dựng học tập cho
cựng loại với A: quần ỏo, giày dộp
+ Bỏ từ khỏc
GV: Khi viết một cõu cú kiểu kết hợp
a Chỳng em đó giỳp cỏc bạn học sinh
những vựng bị bóo lụt quần ỏo, giày dộp và nhiều đồ dựng học tập khỏc
Sửa lại:
+ Chỳng em đó giỳp cỏc bạn học sinh những vựng bị bóo lụt giấy bỳt, sỏch
vở và nhiều đồ dựng học tập khỏc + Chỳng em đó giỳp cỏc bạn học sinh những vựng bị bóo lụt quần ỏo, giày dộp và nhiều đồ dựng sinh hoạt khỏc + Chỳng em đó giỳp cỏc bạn học sinh
Trang 3“A và B khỏc” thỡ A và B phải cựng
loại, trong đú B là từ ngữ cú nghĩa
rộng, A là từ ngữ cú nghĩa hẹp
HS đọc cõu c
? Lão Hạc , Bớc đờng cùng và Ngô Tất
Tố có cùng trờng từ vựng không?
A: Lão Hạc, Bớc đờng cùng là tên tác
phẩm
B Ngô Tất Tố: tên tác giả
A, B không cùng trờng từ vựng
GV: Vì thế không thể xác lập mối quan
hệ bình đẳng giữa các từ này nh đã
viết
? Ta cú thể chữa bằng cỏch nào?
-> làm cho A và B cú cựng chung
trường từ vựng là tỏc giả hay tỏc
phẩm
? Yờu cầu sữa
GV: Khi viết một kiểu cõu kết hợp “A,
B và C” (cỏc yếu tố cú mối quan hệ
đẳng lập với nhau) thỡ A B, C phải là
những từ ngữ thuộc cựng một trường
từ vựng, biểu thị những khỏi niệm
thuộc cựng một phạm trự
HS đọc cõu d
? Em cú nhận xột gỡ về phạm vi
nghĩa của từ trí thức và bác sĩ ?
-> Nghĩa của từ tri thức bao hàm
nghĩa từ bỏc sĩ
GV: A: Trí thức
B: Bác sĩ
Khi đặt câu hỏi lựa chọn A hay
B thì A, B phải bình đẳng với nhau,
không cái nào bao hàm cái nào
HS: ? Cú thể sửa lại cõu trờn bằng
cỏch nào? ( thay thế một trong hai
từ trớ thức hoặc bỏc sĩ sao cho
phạm vi nghĩa của chỳng cú quan
hệ bỡnh đẳng)
những vựng bị bóo lụt quần ỏo, giày dộp và nhiều đồ dựng học tập.
* Khi viết một cõu cú kiểu kết hợp “A
và B khỏc” thỡ A và B phải cựng loại, trong đú B là từ ngữ cú nghĩa rộng, A
là từ ngữ cú nghĩa hẹp
c “Lóo Hạc”, “Bước đường cựng” và
Ngụ tất Tố đó giỳp chỳng ta hiểu sõu sắc thõn phận của người nụng dõn Việt Nam trước Cỏch mạng thỏng Tỏm 1945
Sửa lại: + “Lóo Hạc”, “Bước đường
cựng” và “Tắt đốn” đó giỳp chỳng ta hiểu sõu sắc thõn phận của người nụng dõn Việt Nam trước Cỏch mạng thỏng Tỏm 1945.
+ Nam Cao, Nguyễn Cụng Hoan và Ngụ Tất Tố đó giỳp chỳng ta hiểu sõu sắc thõn phận của người nụng dõn Việt Nam trước Cỏch mạng thỏng Tỏm 1945.
* Khi viết một kiểu cõu kết hợp “A, B
và C” (cỏc yếu tố cú mối quan hệ đẳng lập với nhau) thỡ A B, C phải là những
từ ngữ thuộc cựng một trường từ vựng, biểu thị những khỏi niệm thuộc cựng một phạm trự
d Em muốn trở thành một người trớ thức hay một bỏc sĩ?
* Khi đặt câu hỏi lựa chọn A hay B
Trang 4? Yờu cầu sửa.
HS đọc cõu h
? Hai vế trong cõu trờn cú mối quan hệ
nhõn quả k? (khụng)
? Chỳng được nối với nhau bằng quan
hệ từ gỡ? ( nờn)
GV: “nờn” là một quan hệ từ nối cỏc
vế cú mối quan hệ nhõn - quả Giữa
“chị Dậu rất cần cự chịu khú” và “chị
rất mực yờu thương chồng con”,
khụng cú mối quan hệ đú.
HS: ? Ta khắc phục cõu trờn bằng
cỏch nào?
+ cú thể thay “nờn” bằng “và”
+ bỏ từ “chị” thứ hai để trỏnh
lặp từ.
? Yờu cầu sửa
GV: A và B khụng phải là quan hệ
nhõn quả thỡ khụng dựng quan hệ từ
nờn.
HS đọc cõu i
? Cặp quan hệ từ nếu thỡ được dựng
để chỉ quan hệ gỡ trong cõu ghộp?
( điều kiện- kết quả)
? Trong cõu việc sử dụng cặp quan hệ
từ “nếu… thỡ” cú phự hợp khụng? Hóy
sửa lại cho đỳng?
Cặp quan hệ từ “nếu… thỡ” dựng
để nối hai vế cú quan hệ điều kiện
(giả thiết) - kết quả Thay “cú
được” bằng “hoàn thành được”.
GV: A và B khụng phải là quan hệ
điều kiện- kết quả nờn khụng dựng cặp
quan hệ từ nếu thỡ được
thì A, B phải bình đẳng với nhau, không cái nào bao hàm cái nào.
Sửa lại: + Em muốn trở thành một
người tri thức hay một thuỷ thủ?
+ Em muốn trở thành một giỏo viờn hay một bỏc sĩ?
h Chị Dậu rất cần cự, chịu khú nờn chị rất mực yờu thương chồng con.
Sửa lại: Chị Dậu rất cần cự, chịu khú
và rất mực yờu thương chồng con.
* A và B khụng phải là quan hệ nhõn quả thỡ khụng dựng quan hệ từ nờn.
i Nếu khụng phỏt huy được những đức tớnh tốt đẹp của người xưa thỡ người phụ nữ Việt Nam ngày nay khụng cú được những nhiệm vụ vinh quang và nặng nề đú.
- Sửa lại: Nếu khụng phỏt huy được
những đức tớnh tốt đẹp của người xưa
Trang 5* Bước 2: HS phát hiện và sửa lỗi
theo nhóm
GV: - Treo bảng phụ 2 (các câu b, e, g,
k)
- Phân công HS thảo luận nhóm
Nhóm 1: câu b
HS: Trình bày
GV: - Nếu là “thanh niên” thì phải kết
hợp với “sinh viên”; còn nếu là “bóng
đá” thì phải kết hợp với “thể thao”
đứng trước nó
- Khi viết một câu có kiểu kết hợp
“A nói chung và b nói riêng” thì A
phải là từ ngữ có nghĩa rộng hơn từ
ngữ B
Nhóm 2: câu e
HS: Trình bày
thì người phụ nữ Việt Nam ngày nay không thể hoàn thành được những nhiệm vụ vinh quang và nặng nề đó.
* A và B không phải là quan hệ điều
kiện- kết quả nên không dùng cặp quan
hệ từ nếu thì được
b Trong thanh niên nói chung và trong bóng đá nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành công
- Trong câu không thể diễn đạt là
“thanh niên nói chung và bóng đá nói riêng” được, vì “thanh niên và bóng đá” thuộc hai loại khác nhau cho nên không thể kết hợp với nhau như thế được.
- Sửa lại: + Trong thanh niên nói
chung và trong sinh viên nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành công.
+ Trong thể thao nói chung và trong bóng đá nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành công.
* Khi viết một câu có kiểu kết hợp “A nói chung và b nói riêng” thì A phải là
từ ngữ có nghĩa rộng hơn từ ngữ B
e Bài thơ không chỉ hay về nghệ thuật
mà còn sắc sảo về ngôn từ
- Trong câu, A ( nghệ thuật) bao hàm
B ( ngôn từ), trong giá trị nghệ thuật
Trang 6GV: Khi viết câu có kiểu kết hợp
“không chỉ A mà còn B” thì A và B
không bao giờ là những từ ngữ có quan
hệ rộng - hẹp với nhau, nghĩa là A
không bao hàm B và B cũng không
bao hàm A
Nhóm 3: câu g
HS: Trình bày
GV: Giống trường hợp d và e
Nhóm 4: câu k
HS: Trình bày
GV: Khi dùng cặp vừa vừa thì A, B
phải bình đẳng nhau, không cái nào
bao hàm cái nào
của một tác phẩm văn học có giá trị ngôn từ, vì vậy câu này sai
- Sửa lại: + Bài thơ không chỉ hay về
nghệ thuật mà còn sắc sảo về nội dung.
+ Bài thơ không chỉ hay về
bố cục mà còn sắc sảo về ngôn từ + Bài thơ hay về nghệ thuật nói chung, sắc sảo về ngôn từ nói riêng.
* Khi viết câu có kiểu kết hợp “không chỉ A mà còn B” thì A và B không bao giờ là những từ ngữ có quan hệ rộng -hẹp với nhau, nghĩa là A không bao hàm B và b cũng không bao hàm A
g Trên sân ga chỉ còn lại hai người Một người thì cao gầy, còn một người thì mặc áo ca rô
- Cao gầy và mặc áo ca rô không cùng trường từ vựng
- Sửa lại: + Trên sân ga chỉ còn lại
hai người Một người thì cao gầy, còn một người thì lùn và mập.
+ Trên sân ga chỉ còn lại hai người Một người thì mặc áo trắng, còn một người thì mặc áo ca rô.
k Hút thuốc lá vừa có hại cho sức khoẻ vừa giảm tuổi thọ của con người
- Mục đích của người viết: Chỉ ra tác hại nhiều mặt của việc hút thuốc, sử dụng cặp từ “vừa… vừa” song chỉ nói tác hại của nó đối với sức khoẻ (giảm tuổi thọ).
- Sửa lại: Hút thuốc lá vừa có hại cho
sức khoẻ vừa tốn kém về tiền bạc.
* Khi dùng cặp vừa vừa thì A, B phải
bình đẳng nhau, không cái nào bao hàm cái nào
Trang 74.4 Cõu hỏi, bài tập củng cố:
Cõu hỏi: Qua việc chữa lỗi trong những cõu trờn, ta thấy nguyờn nhõn mắc
lỗi diễn đạt là do đõu?
+ Chủ ngữ và vị ngữ mâu thuẫn với nhau
+ Liệt kê không đồng loại
+ Sử dụng quan hệ từ không đúng với nội dung câu văn
4.5 Hướng dẫn HS tự học:
- Đối với bài học ở tiết học này: Liờn hệ trong giao tiếp hàng ngày ( hoặc trong
bài làm của bản thõn đặc biệt là bài viết TLV số 7), rỳt kinh nghiệm về cỏch
diễn đạt để trỏnh sai sút
- Đối với bài học ở tiết học tiếp theo: ễn tập và kiểm tra Tiếng Việt
5 RÚT KINH NGIỆM:
Nội dung:
Phương phỏp:
Sử dụng đồ dựng, thiết bị dạy học: