Kỷ yếu hội nghị kinh tế tri thức

Trong một thập kỷ trở lại đây, các nhà kinh tế và quản lý tại nhiều quốc gia trên thế giới đã đề cập đến khái niệm “Nền kinh tế tri thức”. Cở sở đưa ra khái niệm này dựa trên dự đoán về những bước tiến nhảy vọt, chưa từng thấy về khoa học công nghệ trong thế kỷ XXI. Nền kinh tế tri thức và những nét đặc trưng của nó là gì?, các nhà thống kê dùng những chỉ tiêu gì để phản ánh nền kinh tế tri thức....

MUÅC LUÅC

XÊY DÛÅNG MÖÅT NÏÌN KINH TÏË ÀÖÅC LÊÅP TÛÅ CHUÃ ÚÃ VIÏÅT NAM TRONG QUAÁ TRÒNH

HÖÅI NHÊÅP KINH TÏË QUÖËC TÏË 2 KINH TÏË TRI THÛÁC VAÂ GIAÁO DUÅC – ÀAÂO TAÅO, PHAÁT TRIÏÍN NGÛÚÂI 14 VAI TROÂ CUÃA KHOA HOÅC CÚ BAÃN TRONG NÏÌN KINH TÏË TRI THÛÁC 27 CHÖÎ MAÅNH, CHÖÎ YÏËU TRONG TÊM LYÁ CON NGÛÚÂI VIÏÅT NAM KHI ÀI VAÂO THÚÂI ÀAÅI VÙN MINH TRÑ TUÏÅ 38 CÖNG NGHÏÅ THÖNG TIN – ÀÖÅNG LÛÅC PHAÁT TRIÏÍN TRONG NÏÌN KINH TÏË TRI THÛÁC 44 CÖNG NGHÏÅ SINH HOÅC VIÏÅT NAM – THÛÅC TRAÅNG, TRIÏÍN VOÅNG VAÂ GIAÃI PHAÁP 66 ÀOÁNG GOÁP CUÃA NGAÂNH CÖNG NGHÏÅ SINH HOÅC VIÏÅT NAM VAÂO NÏÌN KINH TÏË TRI THÛÁC: THÛÅC TRAÅNG VAÂ GIAÃI PHAÁP 76 KINH TÏË TRI THÛÁC – VAI TROÂ CUÃA DOANH NGHIÏÅP 93 NÊNG CAO VAI TROÂ CUÃA NHAÂ NÛÚÁC VAÂ PHAÁP LUÊÅT TRONG QUAÁ TRÒNH CHUYÏÍN ÀÖÍI

SANG NÏÌN KINH TÏË TRI THÛÁC ÚÃ VIÏÅT NAM 103 QUYÏÌN SÚÃ HÛÄU TRÑ TUÏÅ – MÖÅT ÀIÏÌU KIÏÅN CHO PHAÁT TRIÏÍN KINH TÏË TRI THÛÁC ÚÃ

VIÏÅT NAM 113 AÃNH HÛÚÃNG CUÃA NÏÌN KINH TÏË TRI THÛÁC ÀÖËI VÚÁI VÊËN ÀÏÌ GIAÃI QUYÏËT VIÏÅC LAÂM ÚÃ

VIÏÅT NAM 129 LÛÚÅC GHI CAÁC YÁ KIÏËN THAÃO LUÊÅN TAÅI HÖÅI TRÛÚÂNG 138 PHAÁT BIÏÍU KÏËT THUÁC HÖÅI THAÃO 166

XÍY DÛƠNG MÖƠT NÏÌN KINH TÏỊ ĂÖƠC LÍƠP TÛƠ CHUÊ ÚÊ VIÏƠT NAM TRONG QUAÂ TRÒNH HÖƠI

NHÍƠP KINH TÏỊ QUÖỊC TÏỊ

PGS TS VOÔ ĂAƠI LÛÚƠC Viïơn trûúêng Viïơn Kinh tïị thïị giúâi, Trung tím KHXH & NV Quöịc gia

Trong giai ăoaơn hiïơn nay, cuông nhû trong möơt tûúng lai xa hún höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị ăöịi vúâi Viïơt Nam coâ nghôa lađ Viïơt Nam phaêi tham gia caâc töí chûâc kinh tïị quöịc tïị vađ khu vûơc nhû AFTA, APEC, WTO ; phaât triïín caâc quan hïơ thûúng maơi vađ ăíìu tû röơng raôi vúâi moơi quöịc gia, ăùơc biïơt lađ caâc trung tím kinh tïị thïị giúâi; múê röơng sûơ húơp taâc vúâi caâc cöng ty xuýn quöịc gia Phaât triïín caâc möịi quan hïơ nađy seô díîn ăïịn möơt kïịt cuơc lađ: caâc hađng rađo thúị quan vađ phi thúị quan phaêi giaêm thiïíu theo caâc nguýn tùưc cuêa caâc töí chûâc trïn; caâc cöng ty nûúâc ngoađi ặúơc pheâp vađo Viïơt Nam hoaơt ăöơng möơt caâch bònh ăùỉng vúâi caâc cöng ty Viïơt Nam vađ ngûúơc laơi caâc cöng ty Viïơt Nam cuông ặúơc pheâp hoaơt ăöơng bònh ăùỉng taơi caâc nûúâc ăöịi taâc Trong ăiïìu kiïơn ăoâ viïơc xíy dûơng möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê nïn ặúơc hiïíu nhû thïị nađo lađ thñch húơp

Nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê ăaô ặúơc hiïíu möơt caâch khaâc nhau qua caâc giai ăoaơn lõch sûê Coâ thïí ăaô coâ nhûông caâch hiïíu vïì möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê sau ăíy:

1 Nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê trong mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi hay thay thïị nhíơp khííu

Mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi hay thay thïị nhíơp khííu ăaô töìn taơi trong nhûông ăiïìu kiïơn lõch sûê nhíịt ắnh: chuê nghôa thûơc dín cuô vađ múâi löơng hađnh, luön ăùơt caâc quöịc gia trûúâc nguy cú bõ xím lùng, sûơ ăöịi ăíìu giûôa caâc siïu cûúđng ăaô gíy ra möơt cuöơc chiïịn tranh laơnh

keâo dađi vađ ăùơt caâc quöịc gia trûúâc nguy cú cuêa caâc cuöơc chiïịn tranh,

do víơy ăïí ăöịi phoâ vúâi nhûông nguy cú ăoâ möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê ăaô ặúơc hiïíu lađ möơt nïìn kinh tïị coâ khaê nùng tûơ ăaêm baêo caâc nhu cíìu cuêa ăíịt nûúâc, cađng nhiïìu cađng töịt Möơt cú cíịu hoađn chónh, hoùơc tûúng ăöịi hoađn chónh lađ quöịc saâch cuêa mö hònh nađy Trong ăoâ nhûông ngađnh cöng nghiïơp nùơng, ăùơc biïơt lađ nhûông ngađnh cöng nghiïơp nïìn taêng göìm nùng lûúơng, saên xuíịt caâc nguýn liïơu cú baên nhû sùưt theâp, hoaâ chíịt, loơc díìu, xi mùng ặúơc ăùơc biïơt chuâ troơng tûđ ăíìu Quan ăiïím ûu tiïn phaât triïín cöng nghiïơp nùơng ăùơc biïơt lađ ngađnh cú khñ, chïị taơo maây, cuông chñnh lađ quan ăiïím cuêa mö hònh nađy Quan ăiïím cú cíịu ngađnh cuêa nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê theo

mö hònh nađy nhíịn maơnh ăïịn tíìm quan troơng cuêa viïơc tûơ ăaêm baêo caâc nhu cíìu trong nûúâc, duđ phaêi chõu nhûông bíịt lúơi vïì hiïơu quaê, vađ híìu nhû khöng tñnh túâi nhûông lúơi thïị so saânh quöịc tïị Nhađ nûúâc sùĩn sađng xíy dûơng caâc nhađ maây luýơn kim, loơc díìu, hoaâ chíịt ăïí tûơ ăaêm baêo nhu cíìu trong nûúâc, khöng kïí giaâ thađnh cao, cuông khöng tñnh túâi sûơ dû thûđa caâc saên phíím nađy trong khu vûơc Ûu tiïn hađng ăíìu lađ khöng phuơ thuöơc vađo bïn ngoađi Do víơy Nhađ nûúâc phaêi tòm kiïịm caâc nguöìn tađi chñnh, tíơn thu cao ăïí tùng thu cho ngín saâch, phaât hađnh cöng traâi nhiïìu ăïí vay cuêa dín vađ caê nûúâc ngoađi, vay núơ caâc ngín hađng vađ töí chûâc tađi chñnh quöịc tïị, caâc chñnh phuê, kïí caê phaêi phaât hađnh thïm giíịy baơc Nguöìn tađi chñnh trïn ăíy seô ặúơc chñnh phuê sûê duơng ăïí xíy dûơng caâc nhađ maây, mua caâc thiïịt bõ, nguýn víơt liïơu, v.v vađ phaêi thûđa nhíơn lađ tònh traơng tham nhuông laông phñ thûúđng xííy ra khaâ nghiïm troơng ngay trong quaâ trònh xíy dûơng, mua sùưm thiïịt bõ Khi nhađ maây ặúơc xíy cíịt xong, thò giaâ thađnh thûơc tïị cuêa noâ ăaô cao hún giaâ thõ trûúđng, vađ ặúng nhiïn noâ phaêi ặúơc tñnh vađo chi phñ khíịu hao cuêa caâc saên phíím lađm ra

Thûơc tïị úê nhiïìu nûúâc cho thíịy, nhûông ngađnh cöng nghiïơp vađ caâc xñ nghiïơp nhađ nûúâc nađy ặúơc xíy dûơng lïn thûúđng coâ cöng nghïơ laơc híơu (vò khöng dïî gò mua ặúơc cöng nghïơ hiïơn ăaơi, vađ vò nhûông hađnh vi tiïu cûơc cuêa caâc quan chûâc chñnh phuê), saên phíím lađm ra coâ giaâ thađnh cao, chíịt lûúơng thíịp, khöng caơnh tranh ặúơc vúâi hađng ngoaơi Trong tònh hònh ăoâ Nhađ nûúâc buöơc phaêi thi hađnh chñnh saâch baêo höơ cao: tùng thúị nhíơp khííu, cíịm nhíơp khííu

Caâc ngađnh cöng nghiïơp nađy chó nhùìm ăaâp ûâng nhu cíìu trong nûúâc, nïn khöng coâ xuíịt khííu, khöng coâ ngoaơi tïơ traê núơ Trong tònh hònh ăoâ Nhađ nûúâc phaêi duy trò giaâ ăöìng baơc cao ăïí giaêm búât gaânh

núơ nûúâc ngoađi Nhûng ăöìng nöơi tïơ cao giaâ laơi díîn ăïịn nhûông híơu quaê nghiïm troơng khaâc: lađm tùng giaâ hađng hoaâ xuíịt khííu vađ giaêm giaâ hađng nhíơp khííu, díîn túâi nguy cú thu heơp caê thõ trûúđng trong nûúâc vađ quöịc tïị, vađ ăaô thuâc eâp chñnh phuê möơt líìn nûôa phaêi thi hađnh chñnh saâch baêo höơ cao

Chñnh saâch baêo höơ cao nhûông ngađnh cöng nghiïơp trong nûúâc ăaô gíy ra nhûông taâc haơi to lúân khaâc:

- Lađm tùng giaâ caâc hađng hoaâ trong nûúâc gíy thiïơt haơi cho ngûúđi

tiïu duđng Ăïí baêo vïơ saên xuíịt cöng nghiïơp trong nûúâc, phaêi ăaânh

thúị nhíơp khííu cao, lađm cho giaâ hađng nhíơp khííu tùng cao, níng mùơt bùìng giaâ caê trong nûúâc luön cao hún giaâ quöịc tïị Do víơy nhín dín phaêi mua caâc saên phíím tiïu duđng vúâi giaâ cao, lađm haơi lúơi ñch cuêa hoơ, ăöìng thúđi giaêm sûâc mua, coâ haơi cho caê saên xuíịt Ngûúđi ta ăaô díîn ra nhiïìu vñ duơ: nïịu nhađ nûúâc ăaânh thúị nhíơp khííu 60% vađo mùơt hađng xe maây, do víơy ngûúđi tiïu duđng phaêi mua xe maây ăùưt lïn 60%, vađ sûâc mua cuêa dín vïì xe maây cuông giaêm ăi 60%, aênh hûúêng ăïịn saên xuíịt xe maây Nghôa lađ chñnh saâch nađy ăaô baêo vïơ ặúơc lúơi ñch cuêa möơt nhoâm ngûúđi saên xuíịt, thò laơi lađm haơi ăïịn lúơi ñch cuêa ăöng ăaêo ngûúđi tiïu duđng vađ caê ngûúđi saên xuíịt nûôa Caâc tñnh toaân vïì giaâ trõ kinh tïị cho thíịy lađ thiïơt haơi chung cho xaô höơi ăaô lúân hún nhiïìu so vúâi lúơi ñch cuêa nhoâm ngûúđi ặúơc baêo höơ

- Duy trò baêo höơ tònh traơng laơc híơu vïì cöng nghïơ töí chûâc quaên

lyâ Caâc ngađnh ặúơc baêo höơ cao ăaô duy trò ặúơc mûâc lúơi nhuíơn ăaâng

ra khöng coâ, do víơy hoơ khöng cíìn ăöíi múâi cöng nghïơ vađ töí chûâc quaên lyâ Sûơ laơc híơu keâo dađi cuêa caâc ngađnh nađy ăaô lađm cho nïìn kinh tïị ăíịt nûúâc bõ tuơt híơu xa hún so vúâi caâc quöịc gia khaâc

- Chñnh saâch baêo höơ cao ăaô lađm meâo moâ möi trûúđng ăíìu tû Do

caâc ngađnh ặúơc baêo höơ luön coâ lúơi nhuíơn cao, öín ắnh, ñt ruêi ro, nïn caâc nhađ ăíìu tû ăöí xö vađo caâc ngađnh nađy, tröịn khoêi caâc ngađnh phaêi ăöịi mùơt vúâi caơnh tranh quöịc tïị Nïìn kinh tïị ăíịt nûúâc seô phaât triïín meâo moâ thiïn lïơch vïì nhûông ngađnh ặúơc baêo höơ, keâm hiïơu quaê Nhûông ngađnh nađy cađng ngađy cađng nhiïìu ăaô hònh thađnh ra möơt nhoâm lúơi ñch chöịng laơi höơi nhíơp quöịc tïị

- Haơn chïị viïơc múê röơng thõ trûúđng Thûơc tïị cho thíịy, möơt quöịc

gia cađng baêo höơ cao bao nhiïu, thò thõ trûúđng cuêa quöịc gia ăoâ cađng

bõ thu heơp bíịy nhiïu Lyâ do lađ do baêo höơ cao, nïn giaâ caê caâc saên phíím trong nûúâc lađm ra cao hún giaâ quöịc tïị, khöng coâ khaê nùng

caơnh tranh trïn thõ trûúđng trong vađ ngoađi nûúâc Mùơt khaâc do thúị nhíơp khííu cao, giaâ hađng bïn ngoađi thíịp hún trong nûúâc, nïn tònh traơng buön líơu seô phaât triïín, thûúđng trúê thađnh quöịc naơn, khöng kiïím soaât ặúơc Hađng ngoaơi ăaô ngíịm ngíìm chiïịm lônh thõ trûúđng nöơi ắa

Nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê vúâi nhûông ăùơc trûng trïn ăíy cuêa

mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi, hay thay thïị nhíơp khííu ăaô díîn ăïịn nhûông híơu quaê nghiïm troơng Cöơng hoađ Dín chuê Nhín dín Triïìu Tiïn vađo ăíìu nhûông nùm 60 ăaô dûúng cao ngoơn cúđ cuêa chuê nghôa chuê thïí, ăaô xíy dûơng ra ặúơc möơt hïơ thöịng cöng nghïơ tûúng ăöịi hoađn chónh, tûơ ăaêm baêo túâi trïn 90% nhu cíìu trong nûúâc, ăaô lađm ra caâc loaơi xe taêi, maây keâo Nhûng tíịt caê caâc saên phíím ăoâ ăïìu coâ chíịt lûúơng thíịp, giaâ thađnh cao, khoâ tiïu thuơ trong nûúâc vađ khöng xuíịt khííu ặúơc, khöng coâ ngoaơi tïơ traê núơ vađ ăaô lím vađo tònh traơng vúô núơ Möơt ăiïìu ăaâng chuâ yâ nûôa lađ, möơt khi hïơ thöịng cöng nghïơ hûúâng nöơi vúâi cöng nghïơ cuô ăaô ặúơc xíy dûơng, noâ tûơ taơo ra caâc quan hïơ xaô höơi, caâc nhoâm lúơi ñch, nhûông lûơc lûúơng baêo vïơ noâ Do víơy khöng dïî gò thay ăöíi hïơ thöịng nađy theo caâc hûúâng khaâc

Möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê trong mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi coâ möơt ăùơc trûng quan troơng nhíịt lađ tûơ ăaêm baêo caâc nhu cíìu thiïịt ýịu trong nûúâc, ăïí khöng bõ lïơ thuöơc vađo bïn ngoađi tûđ hoaơch ắnh chiïịn lûúơc chñnh saâch ăïịn caâc hađng hoaâ, dõch vuơ, cuông khöng

bõ taâc ăöơng tûđ bïn ngoađi búêi caâc chíịn ăöơng vïì chñnh trõ, an ninh, kinh tïị

Thûơc tïị thïị giúâi cho thíịy ăaô khöng coâ möơt quöịc gia nađo ăi theo

mö hònh kinh tïị nađy ăaơt ặúơc nhûông thađnh cöng vûông chùưc, mađ híìu hïịt ăïìu ăaô hoùơc lađ thíịt baơi, hoùơc lađ phaêi traê möơt caâi giaâ ríịt ăùưt, hoùơc lađ lím vađo khuêng hoaêng, suy thoaâi, trò trïơ keâo dađi

Mö hònh kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê nađy ăaô do nhûông ăiïìu kiïơn lõch sûê cuơ thïí quy ắnh Trong ăiïìu kiïơn lõch sûê cuơ thïí ăoâ khoâ coâ thïí coâ möơt mö hònh kinh tïị khaâc Song sûơ khöng thađnh cöng cuêa caâc nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê trong caâc mö hònh hûúâng nöơi khöng nhûông ăaô coâ haơi cho caâc nûúâc keâm phaât triïín, mađ caê caâc nûúâc phaât triïín cuông

bõ thiïơt haơi Caâc nûúâc keâm phaât triïín vöịn lađ núi cung cíịp nguýn, nhiïn liïơu, lađ thõ trûúđng tiïu thuơ cuêa caâc nûúâc phaât triïín, nay bõ rúi vađo suy thoaâi, khuêng hoaêng, khöng öín ắnh, ăaô taâc ăöơng tiïu cûơc ăïịn chñnh caâc nïìn kinh tïị phaât triïín Ăíy chñnh lađ lyâ do buöơc caâc

quöịc gia phaêi tòm kiïịm möơt mö hònh phaât triïín khaâc, möơt caâch hiïíu khaâc vïì tñnh ăöơc líơp tûơ chuê cuêa nïìn kinh tïị

2 Nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê trong ăiïìu kiïơn höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị

Trong vađi chuơc nùm gíìn ăíy, tònh hònh thïị giúâi ăaô coâ nhûông thay ăöíi ríịt quan troơng, theo caâc hûúâng chuê ýịu sau ăíy:

a) Xu thïị hoađ bònh, húơp taâc vađ phaât triïín ăaô ngađy cađng trúê

thađnh xu thïị chñnh thay cho sûơ ăöịi ăíìu giûôa caâc siïu cûúđng, sûơ

xung ăöơt, chaơy ăua vuô trang giûôa hai hïơ thöịng xaô höơi ăöịi líơp; caâc hònh thûâc chuê nghôa thûơc dín cuô vađ múâi, caâc cuöơc chiïịn tranh xím lûúơc ăaô bõ lïn aân khùưp núi Ăíy lađ möơt ăiïìu kiïơn ríịt quan troơng giuâp cho caâc quöịc gia coâ thïí múê cûêa ăíịt nûúâc, tham gia höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị, vađ do víơy coâ thïí phaât triïín caâc quan hïơ tuyđ thuöơc líîn nhau Mö hònh kinh tïị phaât triïín trong xu thïị hoađ bònh, húơp taâc ăang thay thïị cho mö hònh kinh tïị phaât triïín trong tònh traơng ăöịi ăíìu vađ chiïịn tranh laơnh Möơt nïìn kinh tïị ặúơc xíy dûơng trong ăiïìu kiïơn phaêi luön ûâng phoâ vúâi caâc cuöơc chiïịn tranh duđ lađ laơnh ăaô khaâc hoađn toađn vúâi möơt nïìn kinh tïị phaât triïín trong xu thïị hoađ bònh vađ húơp taâc Möơt bïn phaêi thûơc thi chñnh saâch tûơ cung tûơ cíịp, cöng nghiïơp phaêi gùưn boâ vúâi quöịc phođng, khi xíy dûơng caâc cöng trònh phaêi tñnh ăïịn khaê nùng chõu ặơng ặúơc chiïịn tranh tađn phaâ v.v , nghôa lađ möơt nïìn kinh tïị coâ tñnh chiïịn tranh chi phñ cao, hiïơu quaê thíịp; cođn möơt bïn khaâc thûơc thi chñnh saâch húơp taâc, höơi nhíơp quöịc tïị síu röơng, líịy viïơc tùng hiïơu quaê kinh tïị, tùng sûâc caơnh tranh cuêa nïìn kinh tïị lađ quöịc saâch hađng ăíìu

b) Xu thïị phaât triïín cöng nghïơ chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị tri

thûâc

Trong nhûông thíơp kyê vûđa qua sûơ phaât triïín cuêa cöng nghïơ ăaô coâ nhûông bûúâc tiïịn hïịt sûâc to lúân trïn nhiïìu mùơt, ăùơc biïơt lađ cöng nghïơ thöng tin ăang chuýín nïìn kinh tïị thïị giúâi tûđ möơt nïìn kinh tïị cöng nghiïơp sang möơt nïìn kinh tïị tri thûâc vúâi nhûông ăùơc trûng nöíi bíơt sau ăíy:

- Caâc ngađnh cöng nghiïơp truýìn thöịng, saên xuíịt ra caâc hađng hoaâ víơt chíịt, kïí caê caâc ngađnh cöng nghiïơp nùơng ăang ngađy cađng keâm hiïơu quaê, míịt díìn vai trođ quan troơng cuêa chuâng ăöịi vúâi sûơ phaât triïín kinh tïị Trong míịy nùm gíìn ăíy caâc saên phíím khöng kïí

díìu moê ăaô liïn tuơc bõ giaêm giaâ, ăaô giaêm giaâ túâi trïn 30%, do víơy nhûông ngađnh nađy ăang lím vađo tònh traơng khoâ khùn úê khùưp núi Saên phíím cuêa caâc ngađnh nađy duđ ăaô phaêi haơ giaâ túâi trïn 30% mađ víîn khoâ baân Lúơi thïị vïì tađi nguýn ăaô ngađy cađng giaêm Giaâ cuêa caâc tađi nguýn trong thíơp kyê 90 ăaô giaêm 60% so vúâi thíơp kyê 70 Lúơi thïị vïì caâc nguöìn vöịn cuông ăaô giaêm, vò ngûúđi ta hiïơn coâ thïí dïî dađng vay ặúơc vöịn, do thõ trûúđng vöịn ăaô ặúơc toađn cíìu hoaâ Trong ăiïìu kiïơn ăoâ nhûông quöịc gia phaât triïín ăang muöịn chuýín díìn caâc ngađnh cöng nghiïơp truýìn thöịng tiïu hao nhiïìu tađi nguýn, sûê duơng nhiïìu vöịn ăaô míịt lúơi thïị caơnh tranh sang caâc nûúâc keâm phaât triïín Do víơy chñnh saâch cuêa caâc quöịc gia keâm phaât triïín phaêi tñnh túâi sûơ choơn lûơa xíy dûơng caâc ngađnh nađy möơt caâch thíơn troơng

- Caâc ngađnh kinh tïị tri thûâc phaât triïín vúâi töịc ăöơ cao vađ hiïơu quaê

Trong ăiïìu kiïơn hiïơn nay, caâc lúơi thïị vïì tađi nguýn, nguöìn vöịn, lao ăöơng phöí thöng ăang giaêm díìn, vađ lúơi thïị vïì tri thûâc vađ kyô nùng ăang tùng lïn úê Myô tyê lïơ ăoâng goâp cuêa ngađnh saên xuíịt ăiïơn tûê - tin hoơc cho tùng trûúêng kinh tïị lïn ăïịn 45% trong 3 nùm qua, cođn mûâc ăoâng goâp cuêa ngađnh xíy dûơng vađ xe húi vöịn lađ truơ cöơt cuêa kinh tïị Myô chó cođn 14% vađ 4% Thúđi kyđ tùng trûúêng cao keâo dađi gíìn 10 nùm qua úê Myô chñnh ăaô dûơa vađo sûơ múê röơng caâc ngađnh kinh tïị tri thûâc úê caâc nûúâc OECD, saên lûúơng vađ viïơc lađm ăaô ặúơc múê röơng roô rïơt úê nhûông ngađnh cöng nghïơ cao, nhûông ngađnh kinh tïị tri thûâc Hiïơn khoaêng 50% GDP cuêa caâc nûúâc OECD lađ ăaô dûơa trïn tri thûâc Lúơi nhuíơn cuêa caâc haông Intel, Microsoft ăaô ăaơt mûâc 24% doanh thu keâo dađi trong nhiïìu nùm, trong khi lúơi nhuíơn cuêa caâc haông thuöơc caâc ngađnh cöng nghiïơp truýìn thöịng chó ăaơt úê mûâc trïn 10% nùm, thíơm chñ cođn thíịp hún Thûơc tïị trïn ăíy cho thíịy caâc ngađnh cöng nghiïơp nïìn taêng, cöng nghiïơp nùơng then chöịt vöịn ặúơc xem lađ truơ cöơt cuêa caâc quöịc gia vúâi caâc öng vua theâp, vua díìu lûêa, vua ö tö v.v ăang ngađy cađng luđi vađo dô vaông, nhûúđng chöî cho caâc ngađnh kinh tïị múâi - caâc ngađnh kinh tïị tri thûâc

c) Xu hûúâng toađn cíìu hoaâ, höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị phaât triïín nhanh choâng

Xu hûúâng toađn cíìu hoaâ vađ höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị phaât triïín nhanh choâng seô díîn túâi hïơ quaê lađ: biïn giúâi kinh tïị cuêa caâc quöịc gia seô ngađy cađng giaêm, do hađng rađo thúị quan vađ phi thúị quan seô bõ

baôi boê díìn, möơt nïìn kinh tïị toađn cíìu khöng biïn giúâi seô xuíịt hiïơn, caâc quan hïơ tuyđ thuöơc líîn nhau giûôa caâc nïìn kinh tïị quöịc gia seô phaât triïín, caâc thïí chïị kinh tïị toađn cíìu seô hònh thađnh v.v Trong ăiïìu kiïơn ăoâ, möơt nïìn kinh tïị muöịn khöng lïơ thuöơc vađo bïn ngoađi, muöịn tûơ ăaêm baêo líịy caâc nhu cíìu thiïịt ýịu, chùưc chùưn lađ seô khöng coâ chöî ặâng chín Möơt nïìn kinh tïị phaât triïín hiïơu quaê seô phaêi lađ möơt nïìn kinh tïị göìm nhûông ngađnh coâ lúơi thïị caơnh tranh cao, vađ ặúng nhiïn lađ phaêi tuyđ thuöơc vađo thõ trûúđng thïị giúâi

Trong ăiïìu kiïơn nïìn kinh tïị thïị giúâi phaât triïín vúâi nhûông ăùơc trûng chuê ýịu trïn ăíy, mö hònh phaât triïín kinh tïị theo hûúâng höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị ăang xuíịt hiïơn Mö hònh nađy khaâc hùỉn mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi: möơt bïn líịy thõ trûúđng toađn cíìu trong ăoâ coâ thõ trûúđng quöịc gia lađm cùn cûâ ăïí phaât triïín caâc ngađnh kinh tïị coâ lúơi thïị caơnh traơnh cao; möơt bïn líịy thõ trûúđng trong nûúâc, lađm cùn cûâ chñnh ăïí phaât triïín nhûông ngađnh ăaâp ûâng caâc nhu cíìu chuê ýịu cuêa ăíịt nûúâc khöng tñnh túâi caâc lúơi thïị caơnh tranh quöịc tïị Ăûúng nhiïn lađ viïơc xíy dûơng möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê trong mö hònh phaât triïín kinh tïị theo hûúâng höơi nhíơp quöịc tïị cuông khaâc vúâi caâch hiïíu ăöơc líơp tûơ chuê trong mö hònh kinh tïị hûúâng nöơi

Ăöơc líơp tûơ chuê trong mö hònh kinh tïị theo hûúâng höơi nhíơp quöịc tïị chíịp nhíơn sûơ tuyđ thuöơc líîn nhau trïn cú súê cuđng coâ lúơi vađ bònh ăùỉng trong quan hïơ giûôa caâc quöịc gia Sûơ tuyđ thuöơc líîn nhau nađy, diïîn ra trïn híìu hïịt caâc lônh vûơc tûđ hoaơch ắnh chñnh saâch phaât triïín, thïí chïị kinh tïị vô mö, ăïịn caê sûơ hònh thađnh caâc ngađnh kinh tïị, caâc cöng ty Ta haôy líịy Liïn minh chíu Íu lađm vñ duơ Liïn minh chíu Íu hiïơn ăaô coâ ăöìng tiïìn chung, caâc quöịc gia thađnh viïn phaêi ăaêm baêo duy trò möơt mûâc thím huơt ngín saâch vađ laơm phaât chung, hađng rađo thúị quan vađ phi thúị quan ăaô hoađn toađn ặúơc baôi boê, caâc cöng ty ặúơc tûơ do kinh doanh trong tíịt caê caâc nûúâc thađnh viïn, vöịn vađ lao ăöơng ặúơc tûơ do lûu chuýín trong khöịi v.v Trïn thûơc tïị, caâc quöịc gia thađnh viïn EU ăaô coâ caâc chñnh saâch chung vïì tiïìn tïơ, thûúng maơi vađ ăíìu tû caâc ngađnh kinh tïị, caâc cöng ty cuêa caâc quöịc gia nađy ăaô coâ sûơ phín cöng, liïn kïịt chùơt cheô vúâi nhau Trong mö hònh kinh tïị nađy caâc quöịc gia tuy víîn coâ quýìn tûơ chuê, ăöìng yâ tham gia hay khöng ăöìng yâ tham gia, vađ khi ăaô tham gia víîn cođn coâ quýìn tûơ chuê lûơa choơn caâc ngađnh kinh tïị coâ lúơi thïị nhíịt cho mònh, caâc hònh thûâc kinh doanh, caâc töí chûâc kinh doanh thñch húơp, v.v , nhûng tíịt caê ăïìu phaêi tuín thuê caâc cam kïịt chung

Trong mö hònh kinh tïị trïn, caâc quöịc gia khöng daơi gò xíy dûơng

ra möơt cú cíịu kinh tïị hoađn chónh, vađ ngay möơt ngađnh hoađn chónh cuông khöng coâ Ta coâ thïí líịy ngađnh saên xuíịt ö tö lađm vñ duơ: Khöng möơt quöịc gia chíu Íu nađo kïí caê Cöơng hoađ Liïn bang Ăûâc coâ thïí saên xuíịt 100% caâc linh kiïơn cuêa ö tö, vò lađm nhû víơy lađ daơi döơt, khöng coâ hiïơu quaê Caâc quöịc gia saên xuíịt ö tö chó saên xuíịt khoaêng 30%- 40% linh kiïơn, nhûông saên phíím coâ lúơi thïị nhíịt, cođn laơi hoơ nhíơp khííu cuêa caâc quöịc gia khaâc Ngay cöng ty Boing cuêa Myô cuông ăaô nhíơp khííu hađng loaơt linh kiïơn tûđ hađng chuơc quöịc gia khaâc

Ngay caâc quöịc gia coâ nhiïìu ngađnh cöng nghiïơp nïìn taêng khaâ phaât triïín nhû Nhíơt, mađ víîn phuơ thuöơc vađo bïn ngoađi möơt caâch ăaâng súơ Nhíơt phaêi nhíơp 100% díìu moê ăïí coâ ngađnh hoaâ díìu, vađ nùng lûúơng ăiïơn, nhíơp khííu phíìn lúân quùơng sùưt ăïí coâ ngađnh luýơn kim, nhíơp khííu phíìn lúân bùìng phaât minh saâng chïị ăïí coâ ngađnh cöng nghiïơp chïị taơo Nïịu coâ chiïịn tranh xaêy ra, caâc hoaơt ăöơng nhíơp khííu nađy chó bõ ngûng trïơ möơt vađi tuíìn thöi, thò nhûông ngađnh cöng nghiïơp trïn seô hoađn toađn tï liïơt, vađ nïìn kinh tïị Nhíơt lađm sao traânh khoêi chíịn ăöơng vađ töín thíịt Nïịu súơ sûơ phuơ thuöơc nađy, nûúâc Nhíơt seô khöng thïí phaât triïín ặúơc Nhûng ăïí buđ laơi, Nhíơt laơi xuíịt khííu ö tö, hađng ăiïơn tûê vađ nhiïìu loaơi hađng chíịt lûúơng cao khaâc, buöơc caâc quöịc gia khaâc lïơ thuöơc vađo Nhíơt vïì caâc mùơt hađng nađy Chñnh möịi quan hïơ lïơ thuöơc líîn nhau nađy ăaô lađm cho kinh tïị Nhíơt coâ thïí ặâng vûông ngay trong caê cuöơc khuêng hoaêng díìu lûêa ăaô xííy

ra trong nhûông nùm 70

Víơy trong ăiïìu kiïơn höơi nhíơp kinh tïị quöịc tïị phaât triïín, möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê phaêi coâ nhûông chuíín mûơc gò? Coâ yâ kiïịn ăaô nïu ra quaâ nhiïìu chuíín mûơc, nađo lađ khöng lïơ thuöơc vađo bïn ngoađi trong viïơc hoaơch ắnh caâc chiïịn lûúơc, chñnh saâch phaât triïín, nađo lađ coâ thïí tûơ ặâng vûông, giûô öín ắnh trûúâc moơi biïịn ăöơng úê bïn ngoađi, nađo lađ phaêi giûô ặúơc an ninh lûúng thûơc, nùng lûúơng, möi trûúđng, ăaêm baêo coâ tñch luyô, coâ caâc ngađnh cöng nghiïơp nïìn taêng, coâ kinh tïị vô mö öín ắnh, v.v Trïn thûơc tïị khoâ coâ thïí coâ möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê lyâ tûúêng nhû víơy Ăïịn nhû nïìn kinh tïị Myô, ặâng hađng ăíìu thïị giúâi, huđng maơnh lađ víơy, cuông khöng traânh khoêi caâc cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị chu kyđ, cuông lïơ thuöơc nghiïm troơng vađo caâc nguöìn nguýn nhiïn liïơu thõ trûúđng cuêa caâc quöịc gia khaâc, cuông

bõ caâc quöịc gia khaâc eâp phaêi múê cûêa thõ trûúđng, eâp phaêi mua díìu moê vúâi giaâ cao, v.v Möơt nïìn kinh tïị nhoê nhû Singapo, chó phaât

triïín caâc ngađnh dõch vuơ tađu biïín, tađi chñnh, tiïìn tïơ, baêo hiïím, vađ möơt söị ngađnh cöng nghiïơp lùưp raâp , khöng coâ nhiïìu ngađnh cöng nghiïơp nïìn taêng, nhíơp khííu híìu nhû toađn böơ nguýn, nhiïn liïơu, ăïịn nûúâc ngoơt cuông phaêi nhíơp khííu 100% tûđ Malaixia Thïị mađ nïìn kinh tïị Singapo víîn phaât triïín vađ khöng thïí noâi lađ noâ khöng ăöơc líơp tûơ chuê

Theo chuâng töi, ăöơc líơp tûơ chuê trong ăiïìu kiïơn hiïơn nay coâ thïí coâ nhûông ăùơc trûng sau:

Trûúâc hïịt, vađ quan troơng nhíịt lađ phaêi ăaêm baêo lúơi ñch phaât

triïín cuêa quöịc gia úê mûâc cao nhíịt coâ thïí ặúơc

Coâ thïí coâ möơt nïìn kinh tïị khöng lïơ thuöơc gò vađo bïn ngoađi, tûơ ăaêm baêo ặúơc caâc nhu cíìu chuê ýịu, vađ do víơy cuông ñt chõu caâc taâc ăöơng cuêa caâc biïịn ăöơng úê bïn ngoađi Nïìn kinh tïị cuêa CHDCNT Triïìu Tiïn hiïơn víîn cođn nhûông daâng díịp nađy Do víơy cuöơc khuêng hoaêng tiïìn tïơ tađi chñnh khu vûơc nùm 1997 khöng taâc ăöơng gò túâi kinh tïị Bùưc Triïìu Tiïn Nhûng sûơ tuơt híơu cuêa Bùưc Triïìu Tiïn so vúâi Nam Triïìu Tiïn vađ thïị giúâi thò thíơt ăaâng súơ Ăöơc líơp tûơ chuê trong vođng laơc híơu nhû víơy seô ñt yâ nghôa

Caâc möịi quan hïơ cuêa möơt nûúâc vúâi caâc nûúâc khaâc phaêi ặúơc xem xeât ăaânh giaâ trïn tiïu chuíín coâ ăaêm baêo ặúơc lúơi ñch phaât triïín cuêa ăíịt nûúâc khöng? Ăoâ múâi lađ muơc tiïu cho moơi chiïịn lûúơc phaât triïín Trong ăiïìu kiïơn höơi nhíơp quöịc tïị tiïịn triïín nhû hiïơn nay, moơi nïìn kinh tïị ngađy cađng tuyđ thuöơc nhiïìu hún vađo bïn ngoađi Nhûng nïịu sûơ tuyđ thuöơc nhiïìu hún ăoâ ăaêm baêo töịt hún cho lúơi ñch phaât triïín quöịc gia, thò khöng coâ lyâ gò laơi khöng chíịp nhíơn Nïìn kinh tïị nûúâc ta trong thúđi kyđ ăöíi múâi ăaô ngađy cađng tuyđ thuöơc hún vađo bïn ngoađi, kim ngaơch xuíịt nhíơp khííu nùm 1999 cuêa nûúâc ta ăaô chiïịm túâi trïn 90% GDP, vöịn ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi ăaô chiïịm khoaêng 28% töíng ăíìu tû xaô höơi, nghôa lađ vïì hai chó söị trïn nûúâc ta ăaô ặúơc xïịp hađng ăíìu trong caâc nûúâc ăang phaât triïín Nïịu caâch ăíy 15 nùm cuông vïì hai chó söị trïn nûúâc ta ăaô ặâng hađng cuöịi, nghôa lađ nïìn kinh tïị nûúâc ta ăaô ñt bõ lïơ thuöơc vađo bïn ngoađi nhíịt vađ cuông lađ keâm phaât triïín nhíịt vađ ăaô lím vađo khuêng hoaêng Nhûng roô rađng thúđi kyđ nïìn kinh tïị nûúâc ta rađng buöơc vađo bïn ngoađi nhiïìu hún, lađ thúđi kyđ phaât triïín vađ tiïịn böơ hún, caâc lúơi ñch phaât triïín cuêa ăíịt nûúâc ặúơc ăaêm baêo töịt hún, vađ tñnh ăöơc líơp, tûơ chuê cuêa nïìn kinh tïị cuông cao hún trûúâc

Thûâ hai, sûâc caơnh tranh cuêa nïìn kinh tïị phaêi ặúơc caêi thiïơn vađ

tùng díìn Sûâc caơnh tranh nađy phaêi ặúơc thïí hiïơn caâc mùơt:

- Thïí chïị chñnh trõ, kinh tïị, xaô höơi phaêi ăuê maơnh, ăuê taơo ra möơt möi trûúđng ăíìu tû, kinh doanh thuíơn lúơi, chi phñ thíịp, ruêi ro thíịp, khaê nùng sinh lúơi lúân

- Cú cíịu kinh tïị göìm nhûông ngađnh coâ khaê nùng caơnh tranh cao, coâ khaê nùng tûơ ăiïìu chónh, tûơ ruât lui khoêi nhûông ngađnh keâm khaê nùng caơnh tranh

- Cú cíịu doanh nghiïơp cuông phaêi bao göìm nhûông doanh nghiïơp coâ sûâc maơnh cöng nghïơ vađ trñ lûơc, ăuê sûâc caơnh tranh trïn thûúng trûúđng trong nûúâc vađ quöịc tïị

- Nguöìn nhín lûơc trong nûúâc phaêi ặúơc ăađo taơo töịt vađ phaât triïín, sûê duơng coâ hiïơu quaê

Biïíu hiïơn tíơp trung cuêa sûâc caơnh tranh cuêa nïìn kinh tïị lađ úê chíịt lûúơng vađ giaâ thađnh cuêa saên phíím vađ dõch vuơ cuêa ăíịt nûúâc Nïịu saên phíím vađ dõch vuơ cuêa möơt quöịc gia coâ giaâ thađnh cao, chíịt lûúơng thíịp, thò seô khöng tiïu thuơ ặúơc úê caê thõ trûúđng trong nûúâc vađ bïn ngoađi Kïịt cuơc seô díîn ăïịn lađ nïìn kinh tïị cuêa quöịc gia ăoâ seô lím vađo suy thoaâi, khuêng hoaêng, tuơt híơu keâo dađi Trong ăiïìu kiïơn ăoâ khoâ coâ thïí noâi ăïịn ăöơc líơp vađ tûơ chuê Cođn nhû möơt nïìn kinh tïị lađm ra caâc saên phíím vađ dõch vuơ chíịt lûúơng cao, giaâ laơi thíịp, coâ thïí chiïịm lônh caê thõ trûúđng trong nûúâc vađ quöịc tïị, taơo ra thu nhíơp ngoaơi tïơ, dûơ trûô ngoaơi tïơ lúân, coâ thïí nhíơp khííu nhiïìu loaơi hađng hoaâ vađ dõch vuơ ăaâp ûâng caâc nhu cíìu trong nûúâc Möơt nïìn kinh tïị coâ sûâc caơnh tranh cao nhû víơy trong ăiïìu kiïơn höơi nhíơp kinh tïị hiïơn nay lađ möơt nïìn kinh tïị coâ tñnh ăöơc líơp vađ tûơ chuê cao

Thûâ ba, coâ khaê nùng ûâng phoâ coâ hiïơu quaê vúâi nhûông chíịn ăöơng

chñnh trõ, kinh tïị, xaô höơi bïn ngoađi

Nhûông chíịn ăöơng bïn ngoađi coâ thïí lađ: möơt cuöơc chiïịn tranh tûđ bïn ngoađi túâi, möơt cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị khu vûơc hay thïị giúâi, v.v

Chiïịn lûúơc töịt nhíịt cuêa möơt quöịc gia lađ cöị traânh tham gia nhûông cuöơc chiïịn tranh úê bïn ngoađi vađ traânh ăïí xííy ra xung ăöơt vađ chiïịn tranh úê trong nûúâc Cođn möơt khi chiïịn tranh ăaô buđng nöí, ăaô tham chiïịn, thò nhíịt ắnh ăíịt nûúâc seô bõ tađn phaâ nhíịt lađ trong ăiïìu kiïơn chiïịn tranh hiïơn ăaơi ngađy nay Song möơt nïìn kinh tïị coâ sûâc

caơnh tranh cao, coâ dûơ trûô ngoaơi tïơ lúân, seô coâ sûâc chõu ặơng cao hún caâc nïìn kinh tïị laơc híơu khaâc Möơt nïìn kinh tïị höơi nhíơp quöịc tïị cao, lúơi ñch quöịc gia ăan xen chùơt cheô vúâi lúơi ñch cuêa nhiïìu quöịc gia khaâc, nhiïìu trung tím kinh tïị, thò seô coâ nhiïìu khaê nùng kïịt húơp sûâc maơnh quöịc gia vúâi sûâc maơnh quöịc tïị ăïí baêo vïơ ăíịt nûúâc töịt hún Möơt cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị thïị giúâi hay khu vûơc nöí ra ặúng nhiïn seô taâc ăöơng ăïịn moơi nïìn kinh tïị tham gia vúâi caâc mûâc ăöơ khaâc nhau Möơt nïìn kinh tïị ñt tham gia höơi nhíơp quöịc tïị coâ thïí seô chõu taâc ăöơng ñt hún Nhûng khaê nùng ûâng phoâ vúâi cuöơc khuêng hoaêng laơi tuyđ thuöơc lúân hún vađo sûâc caơnh tranh cuêa nïìn kinh tïị vađ mûâc ăöơ gùưn kïịt lúơi ñch quöịc gia vađ quöịc tïị Chùỉng haơn, sûâc caơnh tranh cuêa caâc nïìn kinh tïị Höìng Köng, Singapo lúân, coâ dûơ trûô ngoaơi tïơ lúân, nïn ăaô haơn chïị ặúơc taâc ăöơng xíịu cuêa cuöơc khuêng hoaêng khu vûơc nùm 1997 Caâc quöịc gia Thaâi Lan, Hađn Quöịc, Inăönïxia vò lađ thađnh viïn cuêa IMF vađ lúơi ñch cuêa caâc quöịc gia nađy ăaô liïn kïịt khaâ chùơt cheô vúâi lúơi ñch quöịc tïị, nïn IMF ăaô höî trúơ tađi chñnh khaâ lúân cho caâc quöịc gia nađy Duđ nhû hiïơn cođn coâ nhiïìu yâ kiïịn khaâc nhau vïì caâc giaêi phaâp mađ IMF aâp ăùơt cho caâc quöịc gia trïn, nhûng phaêi thûđa nhíơn lađ hađng chuơc tyê USD mađ IMF höî trúơ cho caâc quöịc gia nađy vađo thúđi ăiïím khuêng hoaêng lađ ríịt quan troơng

Duđ möơt nïìn kinh tïị ăaô höơi ăuê ba ăùơc trûng trïn ăíy, víîn cíìn coâ nhûông biïơn phaâp phođng ngûđa - phođng ngûđa chiïịn tranh, phođng ngûđa nhûông cuöơc khuêng hoaêng tûđ bïn ngoađi taâc ăöơng, phođng ngûđa caâc chíịn ăöơng chñnh trõ kinh tïị xaô höơi Nhûông biïơn phaâp phođng ngûđa nađy bao göìm:

- Chñnh saâch ngoaơi giao phođng ngûđa - lađ chñnh saâch thûơc hiïơn

caâc cuöơc tiïịp xuâc, trao ăöíi, caâc Höơi nghõ thûúơng ẳnh, Höơi nghõ caâc cíịp, Höơi nghõ caâc chuýn gia thûúđng xuýn nhùìm trao ăöíi thöng tin, thaêo luíơn nhûông víịn ăïì bíịt ăöìng, thaêo luíơn caâc chñnh saâch, caâc giaêi phaâp an ninh quöịc tïị vađ khu vûơc ăïí traânh caâc cuöơc xung ăöơt ăaâng tiïịc coâ thïí xaêy ra

- Caâc giaêi phaâp ngùn ngûđa caâc cuöơc khuêng hoaêng kinh tïị vađ tađi

chñnh khu vûơc vađ quöịc tïị Caâc giaêi phaâp nađy bao göìm sûơ trao ăöíi

thöng tin ăíìy ăuê, cöng khai vïì tònh hònh kinh tïị vô mö, ăùơc biïơt lađ vïì tiïìn tïơ vađ tađi chñnh, caâc dûơ baâo triïín voơng ăïí caâc quöịc gia biïịt vađ coâ ăöịi saâch thñch húơp; tùng cûúđng khaê nùng tû víịn vađ höî trúơ vïì tađi chñnh cuêa caâc töí chûâc IMF, WB, ADB vađ caâc quyô khaâc, v.v

- Duy trò hïơ thöịng dûơ trûô quöịc gia húơp lyâ Trong hïơ thöịng dûơ

trûô quöịc gia, dûơ trûô ngoaơi tïơ lađ quan troơng nhíịt, vò coâ ngoaơi tïơ coâ thïí mua ặúơc caâc thûâ hađng hoaâ dõch vuơ cíìn thiïịt, ngay caê trong ăiïìu kiïơn bõ cíịm víơn Caâc dûơ trûô saên phíím víơt chíịt nhû gaơo, xùng díìu v.v phaêi coâ mûâc ăöơ tuyđ theo ăiïìu kiïơn thûúng maơi quöịc tïị cuơ thïí

- Thûơc hiïơn chñnh saâch gùưn kïịt lúơi ñch cuêa nûúâc ta vúâi lúơi ñch cuêa caâc quöịc gia khaâc, ăùơc biïơt lađ caâc trung tím kinh tïị lúân, caâc nûúâc laâng giïìng, caâc töí chûâc kinh tïị quöịc tïị Sûơ gùưn kïịt lúơi ñch nađy seô buöơc caâc quöịc gia khaâc ăïí baêo vïơ lúơi ñch cuêa hoơ, hoơ phaêi baêo vïơ lúơi ñch cuêa nûúâc ta

Kïịt luíơn

Khöng coâ gò coâ thïí töìn taơi vônh cûêu Nhíơn thûâc cuêa con ngûúđi ăöịi vúâi caâc sûơ víơt phaêi thay ăöíi vúâi nhûông ăiïìu kiïơn lõch sûê cuơ thïí thay ăöíi Nhíơn thûâc vïì möơt nïìn kinh tïị ăöơc líơp tûơ chuê ngađy nay khöng thïí víîn lađ nhûông nhíơn thûâc cuêa nhûông nùm 50 vađ 60 Cíìn coâ nhíơn thûâc múâi thñch húơp vúâi ăiïìu kiïơn múâi Chñnh nhûông nhíơn thûâc múâi nađy seô múê ặúđng cho thûơc tiïîn phaât triïín Nhòn thùỉng vađo sûơ thíơt! Thûơc tiïîn ăang ăođi hoêi phaêi coâ nhíơn thûâc múâi, tû duy múâi./

KINH TÏỊ TRI THÛÂC VAĐ GIAÂO DUƠC – ĂAĐO TAƠO,

PHAÂT TRIÏÍN NGÛÚĐI

GS VS PHAƠM MINH HAƠC Uyê viïn Trung ûúng Ăaêng, Phoâ trûúêng ban thûâ nhíịt Ban Khoa giaâo Trung ûúng

1 Kinh tïị tri thûâc lađ gò?

Trong thíơp kyê cuöịi cuđng cuêa thïị kyê XX coâ möơt saên phíím múâi cûơc kyđ quan troơng, coâ thïí noâi lađ hïịt sûâc cú baên, cuêa thúđi ăaơi thöng tin lađ nïìn kinh tïị tri thûâc (KTTT) Nïìn kinh tïị nađy taơo ra nhûông biïịn ăöíi to lúân trong moơi mùơt hoaơt ăöơng cuêa con ngûúđi vađ xaô höơi: ăoâ lađ cú súê haơ tíìng múâi cuêa xaô höơi múâi - xaô höơi thöng tin, khaâc hùỉn nïìn kinh tïị sûâc ngûúđi vađ nïìn kinh tïị tađi nguýn trong xaô höơi nöng nghiïơp vađ xaô höơi cöng nghiïơp Nïìn kinh tïị tri thûâc lađ nïìn kinh tïị dûơa trïn cöng nghïơ cao, ăoâ lađ neât ăùơc trûng ríịt tiïu biïíu cuêa nïìn vùn minh thöng tin - saên phíím cuêa caâch maơng thöng tin, caâch maơng tri thûâc Noâi ăïịn tri thûâc - saâng taơo tri thûâc, phöí biïịn, truýìn thuơ tri thûâc, hoơc tíơp vađ lônh höơi tri thûâc, ûâng duơng tri thûâc - khöng thïí khöng noâi ăïịn khoa hoơc, cöng nghïơ vađ giaâo duơc - ăađo taơo

Töí chûâc húơp taâc vađ phaât triïín (OECD) cuêa Liïn hiïơp quöịc ắnh nghôa kinh tïị tri thûâc lađ kinh tïị ặúơc xíy dûơng trïn cú súê saên xuíịt, phín phöịi vađ sûê duơng tri thûâc vađ thöng tin Noâi ăún giaên, ăoâ lađ nïìn kinh tïị dûơa vađo tri thûâc "Caâc ngađnh saên xuíịt vađ dõch vuơ múâi do cöng nghïơ cao taơo ra nhû caâc dõch vuơ khoa hoơc cöng nghïơ, caâc dõch vuơ tin hoơc, caâc ngađnh cöng nghiïơp cöng nghïơ cao ặúơc goơi lađ ngađnh kinh tïị tri thûâc Caâc ngađnh truýìn thöịng nhû cöng nghiïơp, nöng nghiïơp, nïịu ặúơc caêi taơo bùìng cöng nghïơ cao, mađ giaâ trõ do tri thûâc múâi, cöng nghïơ múâi ăem laơi chiïịm trïn hai phíìn ba töíng giaâ trõ, thò nhûông ngađnh íịy cuông lađ ngađnh kinh tïị tri thûâc Nïìn kinh tïị göìm chuê ýịu caâc ngađnh kinh tïị tri thûâc goơi lađ nïìn kinh tïị tri thûâc"

(Trñch theo GS VS Ăùơng Hûôu (chuê biïn) "Caâch maơng khoa hoơc - cöng nghïơ hiïơn ăaơi vađ sûơ xuíịt hiïơn nïìn kinh tïị tri thûâc", Hađ Nöơi,

1999, baên thaêo, tr.32)

2 Tiïịp tuơc ăöíi múâi tû duy vïì giaâo duơc

Trong bađi nađy, qua möơt vađi trûúđng húơp úê möơt vađi nûúâc ăi ăíìu phaât triïín nïìn kinh tïị tri thûâc, töi xin ăïì cíơp ăïịn möơt vađi khña caơnh ăïì tađi kinh tïị tri thûâc vađ phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo, phaât triïín ngûúđi, chùỉng haơn nhû goâp ăöi ăiïìu tòm hiïíu möơt quan niïơm múâi vïì tri thûâc keâo theo caâch tiïịp cíơn múâi vïì vai trođ cuêa giaâo duơc, vïì giaâo duơc suöịt ăúđi vúâi phöí cíơp cöng nghïơ trïn cú súê giaâo duơc nhín caâch theo tinh thíìn giaâo duơc nhín vùn, nhín baên, caâc mön hoơc vađ phûúng tiïơn daơy hoơc nhùìm phuơc vuơ nïìn kinh tïị tri thûâc Sau ăoâ liïn hïơ vađo nûúâc ta noâi vïì phûúng hûúâng phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo úê nûúâc ta bûúâc vađo thiïn niïn kyê múâi

Ngađy nay cuđng vúâi sûơ ra ăúđi cuêa nïìn kinh tïị tri thûâc ngûúđi ta phín biïơt roô ba phaơm truđ: dûô liïơu, thöng tin vađ tri thûâc trong nïìn kinh tïị múâi Nïìn kinh tïị tri thûâc, thúđi ăaơi thöng tin ăođi hoêi phaêi coâ

möơt caâch nhòn múâi ăöịi vúâi giaâo duơc, ăïì xuíịt ra caâc phûúng hûúâng múâi ăïí phaât triïín giaâo duơc Cíu chuýơn coâ thïí bùưt ăíìu tûđ caâch hiïíu

vúâi 3 phaơm truđ nađy, theo Stan Ăï-vñt vađ Gim Böịt-kin:

- Dûô liïơu lađ nhûông khöịi cú baên trong kinh tïị thöng tin,

- Thöng tin lađ dûô liïơu ặúơc xïịp thađnh míîu hònh coâ yâ nghôa,

- Tri thûâc lađ aâp duơng vađ sûê duơng möơt caâch coâ ñch caâc thöng tin

(Trñch theo "Nïìn kinh tïị tri thûâc", Viïơn QLKTTW, NXB Thöịng kï, Hađ Nöơi, 2000 tr 35-36)

Nhû víơy víịn ăïì ăùơt ra lađ tri thûâc phaêi thađnh kyô nùng, tri thûâc phaêi thađnh trñ lûơc, vađ suy röơng ra dín trñ phaêi trúê thađnh nhín lûơc; vađ caê nhín tađi nûôa, nhín tađi phaêi lađ möơt böơ phíơn chíịt lûúơng cao cuêa nhín lûơc vađ ặúơc coi nhû lađ ăíìu tíìu cuêa ăoađn tíìu nhín lûơc Ăoâ lađ hûúâng töíng quaât nhíịt cuêa nïìn giaâo duơc ăi vađo phuơc vuơ nïìn kinh tïị tri thûâc Qua caâc trûúđng húơp cuêa möơt söị nûúâc ăaô ăi vađo nïìn KTTT ta seô tòm hiïíu nhûông chûâng minh cuơ thïí úê ăíy töi xin nhíịn maơnh möơt yâ vïì vai trođ cûơc kyđ quan troơng cuêa giaâo duơc ăöịi vúâi nïìn KTTT noâi riïng vađ ăöịi vúâi thúđi ăaơi thöng tin noâi chung Öng Ri-saâc Ri-líy, Böơ trûúêng giaâo duơc Myô trong bađi "Möơt pö aênh chuơp chúâp nhoaâng nïìn giaâo duơc Myô" vûđa ăùng taêi trong Taơp chñ ăiïơn tûê thaâng

6/2000 ăaô viïịt: phaêi níng cao võ trñ cuêa giaâo duơc, giaâo duơc quýịt ắnh sûâc maơnh cuêa nûúâc Myô, thõnh vûúơng cuêa nûúâc Myô vađ tûúng lai tûúi saâng cuêa nûúâc Myô Baên töíng kïịt cuêa uêy ban giaâo duơc ăi vađo thïị kyê XXI do UNESCO töí chûâc, Giùưc Ăúđ-lo lađm chuê tõch, hoađn thađnh nùm 1995 ăaô líịy tïn lađ "Giaâo duơc lađ cuêa caêi nöơi sinh", tûâc lađ kïịt quaê

giaâo duơc ăöịi vúâi möîi ngûúđi phaêi thađnh nöơi lûơc cuêa möîi ngûúđi, vađ hún

nûôa nöơi lûơc nađy phaêi coâ khaê nùng taơo ra cuêa caêi, ra phuâc lúơi cho möîi ngûúđi vađ caê xaô höơi Baâo caâo nađy nïu ra nguýn lyâ "hoơc ăïí biïịt" phaêi cuđng vúâi "hoơc ăïí lađm"- noâi theo ngön ngûô cuêa lyâ luíơn vïì nïìn kinh tïị tri thûâc - lađ giaâo duơc phaêi taơo nïn vöịn dûô liïơu vađ phaêi chuýín taêi thađnh thöng tin, thađnh tri thûâc, tûâc lađ thađnh cöng nghïơ, vađo saên xuíịt

Ăíy lađ möơt quan niïơm múâi vïì tri thûâc, khaâc vúâi caâch hiïíu tri

thûâc trûúâc ăíy chó lađ tri thûâc saâch vúê cuêa nïìn "giaâo duơc hû vùn" (Phaơm Vùn Ăöìng), nïìn giaâo duơc khoa cûê theo kiïíu cöí xûa cuô kyô ăang thõnh hađnh úê nûúâc ta Vúâi nïìn kinh tïị tri thûâc giaâo duơc thöng qua phaơm truđ tri thûâc ăöịi vúâi möîi ngûúđi, cuông nhû ăöịi vúâi cöơng ăöìng, vúâi xaô höơi phaêi ăem laơi möơt giaâ trõ thûơc, vađ hún thïị nûôa, möơt giaâ trõ söịng cođn Nhûng noâi nhû víơy hoađn toađn khöng nghôa lađ coi thûúđng tri thûâc saâch vúê Ngûúơc laơi, phaêi bùưt ăíìu tûđ ăíy, nhûng tri thûâc saâch vúê trong sûâ mïơnh phuơc vuơ nïìn kinh tïị tri thûâc múâi ặúơc coi lađ dûô liïơu Nïìn giaâo duơc trong thúđi ăaơi kinh tïị tri thûâc khöng dûđng úê ăíịy, mađ phaêi taơo ra giaâ trõ múâi - giaâ trõ thöng tin, giaâ trõ cöng nghïơ - tûđ ăoâ múâi coâ giaâ trõ víơt chíịt, giaâ trõ tinh thíìn cho cuöơc ăúđi, cho con ngûúđi Suy röơng ra, thúđi ăaơi múâi vúâi nïìn kinh tïị tri thûâc

ăođi hoêi möơt caâch tiïịp cíơn múâi ăöịi vúâi giaâo duơc vađ ăađo taơo ÚÊ Myô coâ yâ kiïịn líịy caâch tiïịp cíơn "vùn hoâa tri thûâc", nhû Giö-deâp Stai-lai ăaô ăïì

xuíịt ("Nïìn kinh tïị tri thûâc", Săd, tr.75) Caâch tiïịp cíơn nađy khùỉng ắnh "vai trođ trung tím cuêa tri thûâc vađ giaâo duơc noâi chung vađ cuêa khoa hoơc, cöng nghïơ noâi riïng" Vai trođ ăoâ thïí hiïơn úê chöî phaêi lađm cho "nhûông tiïịn böơ trong yâ tûúêng thađnh saên phíím múâi vađ caâc hoaơt ăöơng kinh doanh múâi" vađ "troơng tím úê ăíy lađ nhùìm vađo sûơ saâng taơo vađ sûơ taơo ra cuêa caêi" Hay nhû chuâng töi ăaô trònh bíìy trong nhiïìu bađi viïịt cuêa mònh: nïìn giaâo duơc ngađy nay phaêi chuýín tri thûâc thađnh trñ lûơc vađ phûúng phaâp luíơn töíng quaât chó ăaơo sûơ phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo lađ caê dín trñ vađ nhín tađi phaêi trúê thađnh nhín lûơc trïn cú súê giaâo duơc nhín caâch

Coâ thïí noâi ăïịn caâc caâch tiïịp cíơn khaâc nûôa Khaâi quaât laơi, ăi vađo nïìn kinh tïị tri thûâc ngûúđi ta noâi ăïịn ýu cíìu "phaêi ắnh hònh laơi giaâo duơc", thíơm chñ noâi ăïịn phaêi coâ "möơt cuöơc caâch maơng trong giaâo duơc" (Pï-te-xún Con ặúđng díîn ăïịn nùm 2015 NXB Chñnh trõ quöịc gia, Hađ Nöơi, 2000 Lúđi tûơa cuêa Phaơm Minh Haơc); cuông coâ ngûúđi muöịn duđng möơt tïn goơi quen thuöơc hún, khiïm töịn hún: caêi caâch giaâo duơc hay ăöíi múâi giaâo duơc, nhû Giön Guât-lïịt, giaâo sû cöng huín Ăaơi hoơc Ca-li-phooâc-ni-a Löịt Ùng-giú-leât vađ Ăaơi hoơc Oa-sinh-tún, traê lúđi phoêng víịn vïì giaâo duơc thïị kyê XXI, ăùng trïn Chín trúđi giaâo duơc,

9 - 1999 (tađi liïơu cuêa Trung tím thöng tin Ăaơi sûâ quaân Myô taơi Hađ Nöơi) Noâi chung, taơi híìu hïịt caâc tađi liïơu viïịt trong ñt nùm gíìn ăíy

noâi vïì giaâo duơc ăïìu ăođi hoêi phaêi ăöíi múâi tû duy ăïí coâ möơt tû duy múâi

noâi chung, tû duy múâi vïì caâch phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo noâi riïng trong thúđi nay Nûúâc ta phaêi tiïịp tuơc ăöíi múâi maơnh meô tû duy giaâo duơc cuông nhû caâch lađm giaâo duơc theo tinh thíìn Ăaơi höơi VI vađ Höơi nghõ TW2 (Khoâa VIII) Theo xu thïị ăöíi múâi tû duy, Trung Quöịc ăïì ra 5 phûúng hûúâng chó ăaơo phaât triïín giaâo duơc: hiïơn ăaơi hoâa, hûúâng ra thïị giúâi, hûúâng túâi tûúng lai, níng cao töị chíịt con ngûúđi vađ phuơc vuơ phaât triïín kinh tïị xaô höơi Hay Phaâp ăïì ra 49 nguýn tùưc ríịt cuơ thïí phaât triïín giaâo duơc: chuâ troơng giaâo duơc oâc phï phaân, chûúng trònh caâc mön hoơc úê phöí thöng phaêi ăi theo hûúâng chuýn mön hoâa cao kïịt húơp vúâi nghïì nghiïơp úê giai ăoaơn cuöịi, trïn caâi nïìn vùn hoâa chung, chuâ troơng giaâo duơc hûúâng nghiïơp, giaâo duơc gùưn boâ vúâi viïơc lađm, tùng cûúđng phaât triïín trung hoơc vađ cao ăùỉng nghïì, v.v Myô coâ 10 tû tûúêng chó ăaơo phaât triïín giaâo duơc do Töíng thöịng cöng böị: tùng cûúđng daơy tiïịng meơ ăeê úê cíịp tiïíu hoơc, toaân úê phöí thöng, moơi hoơc sinh ăaơt chuíín kiïịn thûâc, cha meơ vađo cuöơc, an toađn, kyê luíơt, khöng coâ ma tuây trong trûúđng, duy trò giaâ trõ Myô, giaâo duơc cho moơi ngûúđi, hiïơn ăaơi hoâa cú súê víơt chíịt, v.v (Theo tađi liïơu cuêa Trung tím thöng tin, Ban KGTW, 2000)

3 Giaâo duơc suöịt ăúđi: phöí cíơp cöng nghïơ trïn cú súê giaâo duơc nhín caâch theo tinh thíìn giaâo duơc nhín vùn, nhín baên

Trong thúđi ăaơi thöng tin, lûúơng thöng tin ngađy möơt nhiïìu hún (7 nùm lûúơng thöng tin cuêa loađi ngûúđi tùng gíịp ăöi), biïịn ăöíi cûơc kyđ nhanh choâng (theo caâc nhađ nghiïn cûâu Myô, nhiïìu tri thûâc hoơc nùm thûâ nhíịt ăïịn nùm cuöịi khoâa ăaô trúê thađnh laơc híơu) ặúơc truýìn ăïịn moơi ngûúđi, vai trođ cuêa tri thûâc ngađy cađng quan troơng hún, quýịt ắnh hún ăöịi vúâi phaât triïín con ngûúđi, phaât triïín giaâo duơc, phaât

triïín xaô höơi - kinh tïị Cho nïn quan ăiïím giaâo duơc suöịt ăúđi do UNESCO ăïì ra tûđ nùm 1972 ngađy cađng trúê thađnh möơt quan ăiïím chuê ăaơo cuêa nïìn giaâo duơc cuöịi thïị kyê XX ăíìu thïị kyê XXI, ăùơc biïơt trong nïìn giaâo duơc phuơc vuơ sûơ phaât triïín nïìn kinh tïị tri thûâc Tû tûúêng ăoâ ăaô ặúơc uêy ban giaâo duơc ăi vađo thïị kyê XXI cuêa UNESCO khùỉng ắnh laơi möơt líìn nûôa nhû lađ möơt tû tûúêng chó ăaơo sûơ phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo trong thúđi ăaơi ngađy nay; coâ thïí noâi maơnh meô rùìng: thïị kyê XXI lađ thïị kyê cuêa giaâo duơc thûúđng xuýn Giaâo duơc suöịt ăúđi ăi liïìn vúâi phong trađo giaâo duơc cho moơi ngûúđi mađ Diïîn ăađn giaâo duơc thïị giúâi vûđa hoơp úê Ăa-ca, Xï-nï-gan, thaâng 4 vûđa qua, ăaô ăïì ra chûúng trònh khung hađnh ăöơng vïì giaâo duơc cho moơi ngûúđi trong thíơp kyê túâi (2001 - 2010)

Nïìn kinh tïị tri thûâc ăođi hoêi möîi ngûúđi phaêi luön luön böí sung tri thûâc múâi vađ trong thúđi ăaơi thöng tin coâ cú súê víơt chíịt ăïí lađm viïơc ăoâ Theo "Tuíìn baâo giaâo duơc" Myô (thaâng 9 - 1999) vađ Thöng tin thöịng kï giaâo duơc (1999) cuêa Böơ giaâo duơc Myô, söị lûúơng maây vi tñnh cho hoơc sinh trung hoơc tûđ 1992 ăïịn 1999 ăaô tùng gíịp 3 líìn: tûđ 19 hoơc sinh/1 maây lïn 6 hoơc sinh/1 maây1, ăïịn nùm 1999 khoaêng 90 - 95% töíng söị trûúđng hoơc cuêa Myô ăaô nöịi vúâi maơng In-teâc-neât, trong ăoâ tûđ 51-63% söị lúâp ăaô nöịi maơng In-teâc-neât Vađ ăöịi vúâi hoơc sinh, giaâ sûê duơng In-teâc-neât ặúơc giaêm 90% Nhiïìu hoơc sinh coâ ăiïìu kiïơn hoơc tíơp

theo phûúng phaâp caâ thïí, cú súê ban ăíìu ăïí hònh thađnh vađ phaât triïín

khaê nùng vađ phûúng phaâp tûơ hoơc suöịt ăúđi, coi ăíy lađ möơt "vùn hoâa

hoơc tíơp múâi"- vùn hoâa hoơc tíơp tûđ chöî thuơ ăöơng tiïịp thu tri thûâc sang chöî tûơ mònh kiïịn taơo tri thûâc múâi cho baên thín, hoơc tíơp möơt caâch hûâng thuâ, vui veê, chuê ăöơng (theo Giön Ö-Nïn, Tiïịn böơ cöng nghïơ vađ giaâo duơc Taơp chñ ăiïơn tûê Xaô höơi vađ giaâ trõ Myô, 6 - 2000) Vùn hoâa

hoơc tíơp múâi nađy chñnh lađ khaê nùng ăaơi trađ hoâa phûúng phaâp caâ thïí,

phöí cíơp phûúng phaâp daơy vađ hoơc möơt caâch tñch cûơc mađ líu nay caâc nhađ giaâo duơc hoơc ăaô noâi ăïịn nhiïìu, nhûng múâi chó coâ möơt söị ñt ngûúđi hoơc thûơc hiïơn ặúơc

Ăïí ăaơi trađ hoâa phûúng phaâp hoơc tíơp caâ thïí möơt caâch tñch cûơc, saâng taơo, hûâng thuâ trong thúđi ăaơi thöng tin vađ nïìn kinh tïị tri thûâc, phaêi hïịt sûâc coi troơng mön tin hoơc vađ cöng nghïơ thöng tin, qua ăoâ ăi ăïịn caâc cöng nghïơ cao khaâc (cöng nghïơ sinh hoơc, cöng nghïơ víơt liïơu múâi) Muơc tiïu cuơ thïí lađ lađm sao moơi hoơc sinh phaêi tiïịp cíơn ặúơc vúâi maây tñnh ("Digital divide") Vađ nhû trïn ăaô trònh bađy, quaâ trònh giaâo duơc ngađy nay khöng phaêi dûđng úê chöî lađm sao coâ ặúơc caâc dûô

liïơu cú baên, mađ phaêi chuýín thađnh kyô nùng, thađnh tay nghïì Ăoâ lađ tinh thíìn cú baên cuêa phöí cíơp cöng nghïơ trong giaâo duơc - ăađo taơo thúđi kinh tïị tri thûâc, vađ phaêi hoơc suöịt ăúđi thò múâi ăaơt ặúơc ýu cíìu nađy Cho nïn ngay tûđ giaâo duơc trung hoơc phöí thöng ăaô phaêi hïịt sûâc chuâ yâ túâi giaâo duơc hûúâng nghiïơp vađ caê giaâo duơc nghïì nghiïơp Hï-ăú-rñch Smñt (trñch theo "Kinh tïị tri thûâc", Săd, tr56-65) ăaô phín tñch 3

mö hònh trûúđng trung hoơc cuêa 3 nûúâc: Myô, Nhíơt, Ăûâc Öng ăaô phï phaân nïìn giaâo duơc Myô vađ ặa ra nhíơn xeât chöî maơnh vađ thađnh cöng cuêa mö hònh Ăûâc goơi lađ mö hònh "hïơ thöịng giaâo duơc "keâp" - kïịt húơp giaêng daơy úê lúâp hoơc vúâi hoơc nghïì taơi cú súê saên xuíịt" vúâi 2/3 caâc thanh thiïịu niïn Ăûâc tûđ 16 ăïịn 19 tuöíi sau khi hoơc xong lúâp 10, ăïìu tham gia chûúng trònh hoơc nghïì trong 3 nùm Öng cuông nhíơn xeât rùìng "trûúđng trung hoơc Nhíơt ăang ăađo taơo vađ ređn luýơn möơt ăöơi nguô ăïí tiïịn hađnh caơnh tranh toađn cíìu", ăöơi nguô nađy göìm caâc em "ríịt coâ kyê luíơt, nùưm vûông víịn ăïì vađ caâc thöng tin, coâ tay nghïì cao trong nhiïìu lônh vûơc" Bađi hoơc nađy ríịt coâ yâ nghôa thúđi sûơ cho chuâng ta Trong caâc mön hoơc úê möơt söị nûúâc ăaô ăi vađo nïìn kinh tïị tri thûâc, nhû nûúâc Myô chùỉng haơn, bïn caơnh mön tin hoơc, hoơ ríịt chuâ troơng túâi

caâc mön hònh thađnh vađ phaât triïín caâc nùng lûơc chung, caâc kyô nùng

cú baên (ăa nùng) coâ thïí ûâng vađo nhiïìu lônh vûơc hoaơt ăöơng, trong ăoâ

ríịt chuâ yâ túâi caâc kyô nùng söịng vađ caâc kyô nùng xaô höơi, ăïí phaât triïín ngûúđi Ăoâ lađ caâc mön hoơc huíịn luýơn cho hoơc sinh coâ tû duy maơch laơc, khaê nùng biïíu ăaơt thöng tin Ăöìng thúđi ríịt chuâ yâ hònh thađnh hïơ thöịng thaâi ăöơ cuêa con ngûúđi vúâi möi trûúđng söịng, con ngûúđi vúâi xaô höơi, vađ ăùơc biïơt thaâi ăöơ ăöịi vúâi baên thín, trong ăoâ ríịt chuâ yâ giaâo duơc lođng tûơ tin, tûơ lyâ giaêi caâc víịn ăïì cuêa ăúđi söịng, khaê nùng thñch nghi vúâi xaô höơi ặúơc chuâ yâ giaâo duơc nhû nùng lûơc saâng taơo trong cuöơc söịng Caâc hïơ thöịng thaâi ăöơ nađy chñnh lađ nhín caâch vúâi nghôa heơp lađ ăaơo ặâc Muơc tiïu cuöịi cuđng cuêa giaâo duơc thúđi nay, noâi möơt caâch hïịt

sûâc ngùưn goơn, lađ ăaơo ặâc vađ tay nghïì

Thúđi ăaơi thöng tin, kinh tïị tri thûâc taơo ra nhûông biïịn ăöíi ríịt síu sùưc vađ nhanh choâng (ăöi khi ngûúđi ta noâi thúđi ăaơi cuêa töịc ăöơ, vađ caê cûúđng ăöơ nûôa), cho nïn giaâo duơc - ăađo taơo phaêi nhùìm muơc tiïu

phaât triïín toađn diïơn con ngûúđi möơt caâch bïìn vûông (noâi vùưn tùưt lađ

phaât triïín ngûúđi bïìn vûông) Vò víơy úê möơt söị nûúâc ăaô bùưt ăíìu daơy tûúng lai hoơc, nhû kïị hoaơch tûúng lai, ắa lyâ tûúng lai, xaô höơi tûúng lai, ăiïìu khiïín hoơc, phín tñch giaâ trõ, v.v Nhiïìu nûúâc ríịt chuâ yâ túâi viïơc tùng cûúđng cho hoơc sinh nùng lûơc giao tiïịp, kïí caê nùng lûơc giao

lûu vúâi nûúâc ngoađi Trong cöng viïơc chñnh cuêa nïìn giaâo duơc Myô hiïơn nay, theo trònh bíìy cuêa öng böơ trûúêng giaâo duơc Myô, coâ möơt cöng viïơc lađ lađm sao ăïí hoơc sinh, sinh viïn phaêi biïịt ñt nhíịt möơt ngoaơi ngûô (khííu hiïơu cuêa hoơ lađ "Tiïịng Anh + möơt ngoai ngûô") vađ hoơc tíơp tòm hiïíu caâc nïìn vùn hoâa cuêa caâc nûúâc khaâc (Ri-saâc Ri-líy Bađi ăaô díîn úê trïn) Trong thíơp kyê vûđa qua UNESCO ríịt chuâ yâ khuýịn caâo caâc nûúâc phaêi ăùơc biïơt quan tím ăïịn giaâo duơc quöịc tïị (giaâo duơc hođa bònh, hûôu nghõ, húơp taâc ), giaâo duơc vùn hoâa khoan dung (líịy nùm

1995 lađ nùm khoan dung), vùn hoâa hođa bònh (líịy nùm 2000 lađ nùm vùn hoâa hođa bònh), ăïì cao tû tûúêng cuđng coi troơng tíịt caê caâc nïìn vùn hoâa, vùn minh cuêa caâc dín töơc (nùm 2001 seô töí chûâc cuöơc gùơp gúô cuêa caâc nïìn vùn hoâa), v.v Nïìn giaâo duơc nûúâc nhađ ăang phíịn ăíịu tùng cûúđng giaâo duơc truýìn thöịng dín töơc, giûô gòn vađ phaât huy baên sùưc dín töơc ăïí töìn taơi trong thïị giúâi toađn cíìu hoâa ăíìy caơnh tranh vađ thaâch thûâc Nhû víơy lađ cuđng vúâi tùng cûúđng giaâo duơc kyô thuíơt, phöí cíơp cöng nghïơ, chuâ troơng tin hoơc, trong thúđi ăaơi thöng tin vađ kinh tïị tri thûâc hïịt sûâc coi troơng giaâo duơc nhín vùn, nhín baên, lađm phong phuâ thïm vùn hoâa chung cuêa nhín loaơi, baêo vïơ loađi ngûúđi ăi liïìn vúâi giûô gòn ăöơc líơp dín töơc, ăíịu tranh vađ húơp taâc trïn cú súê möîi ngûúđi ặúơc tûơ do phaât triïín lađ ăiïìu kiïơn cho ngûúđi khaâc ặúơc tûơ do phaât triïín, nhû Caâc Maâc vađ Ùngghen ăaô viïịt trong Tuýn ngön cuêa Ăaêng Cöơng saên (1848) Nïìn kinh tïị tri thûâc ăođi hoêi vađ taơo ăiïìu kiïơn cho

con ngûúđi phaât triïín, coi troơng caâ tñnh vađ baên lônh, phaât huy tiïìm

nùng cûơc kyđ phong phuâ cuêa con ngûúđi Ngađy nay ngûúđi ta chuâ yâ daơy

caâc tri thûâc tiïìm íín bïn caơnh caâc tri thûâc hïơ thöịng cöí ăiïín; giaâo duơc

úê caâc nûúâc bùưt ăíìu coâ nïìn kinh tïị múâi nađy laơi noâi nhiïìu ăïịn trûơc giaâc bïn caơnh yâ thûâc vađ tûơ yâ thûâc; ríịt chuâ yâ giaâo duơc ăíìu oâc phï phaân bïn caơnh ređn luýơn khaê nùng thñch nghi vađ oâc saâng taơo

4 Tiïịp tuơc ăöíi múâi, chíịn hûng sûơ nghiïơp giaâo duơc-ăađo taơo nûúâc nhađ

Nhûông ăiïìu trònh bíìy úê trïn ăïìu giuâp chuâng ta suy nghô vïì phûúng hûúâng vađ caâch ăöíi múâi chíịn hûng giaâo duơc nûúâc nhađ, tuy chuâng ta múâi bùưt ăíìu tiïịp cíơn vúâi nïìn kinh tïị tri thûâc:

- Tiïịp tuơc ăöíi múâi tû duy giaâo duơc

- Xem xeât laơi muơc tiïu giaâo duơc, trïn cú súê ăoâ biïn soaơn laơi chûúng trònh saâch giaâo khoa Chuâ troơng giaâo duơc ăaơo ặâc, chñnh trõ,

tû tûúêng, giaâo duơc truýìn thöịng dín töơc

Ta hậy xem trịnh àưå kinh tïë hiïån nay cuãa chuáng ta theo cấch phên loẩi trong bẫng trịnh bêìy dûúái àêy, àïí vêån duång vâo giấo duåc vâ àâo tẩo

Nhûäng àùåc trûng chuã yïëu cuãa 3 giai àoẩn kinh tïë

TT Cấc àùåc trûng

Kinh tïë sûác ngûúâi

Kinh tïë tâi nguyïn

Kinh tïë tri thûác

1 Têìm quan trổng cuãa

nghiïn cûáu khoa hổc

nhỗ lín rêët lúán

2 Tyã lïå kinh phđ dânh cho

nghiïn cûáu khoa hổc trïn

10 Tyê lïơ tùng dín söị cao thíịp ríịt thíịp

11 Mûâc ăöơ ăö thõ hoâa 25% 70% haơ thíịp

dûúâi 70%

12 Vai trođ cuêa truýìn thöng khöng lúân lín ríịt lúân

13 Trònh ăöơ töí chûâc xaô höơi ăún giaên phûâc taơp ríịt phûâc

taơp

14 Mûâc ăöơ toađn cíìu hoâa kinh

tïị thïị giúâi

Thíịp khaâ cao ríịt cao

Nguöìn: Ngö Quây Tuđng Kinh tïị tri thûâc, NXB KHKT Bùưc Kinh, 1998 (Trñch theo saâch ăaô díîn do GS VS Ăùơng Hûôu chuê biïn)

Xeât qua biïíu nađy, ûâng vađo tònh hònh nûúâc ta, coâ thïí thíịy (I - Kinh tïị sûâc ngûúđi; II - Kinh tïị tađi nguýn; III - Kinh tïị tri thûâc)

1 Tíìm quan troơng cuêa NCKH ăang úê mûâc I vađ II: giûôa "nhoê" vađ "lúân";

2 Kinh phñ dađnh cho NCKH/GDP ta múâi ặúơc 2%: giûôa mûâc I vađ II;

3 Tyê lïơ ăoâng goâp cuêa KH&CN cho tùng trûúêng kinh tïị: riïng trong nöng nghiïơp - 30%, úê giûôa I vađ II;

4 Tíìm quan troơng cuêa giaâo duơc: lúân vađ ríịt lúân - úê mûâc II vađ III;

5 Ngín saâch giaâo duơc / GDP: dûúâi 3% - giûôa I vađ II;

6 Bònh quín trònh ăöơ vùn hoâa: lúâp 7 - lúâp 8 - giûôa II vađ III;

8 Kïịt cíịu lao ăöơng: nöng nghiïơp trïn 50% - úê mûâc I;

9 Tuöíi thoơ: 68t - mûâc II;

10 Tyê lïơ tùng dín söị: 1,7% - thíịp, úê mûâc II;

11 Mûâc ăöơ ăö thõ hoâa: khoaêng 25% - mûâc I;

12 Vai trođ cuêa truýìn thöng: lúân - mûâc II;

(cođn muơc 7,13,14 - chuâng töi chûa coâ cùn cûâ ăïí xïịp loaơi)

Nhû víơy lađ, nïìn kinh tïị úê nûúâc ta bíy giúđ chuê ýịu víîn cođn lađ nïìn kinh tïị sûâc ngûúđi vúâi möơt söị ýịu töị cuêa nïìn kinh tïị tri thûâc Nhûng trong tûúng lai khöng xa chùưc chùưn seô súâm tham gia vađo nïìn kinh tïị nađy coâ thïí qua thõ trûúđng lao ăöơng hay thûúng maơi quöịc tïị,

v.v Chiïịn lûúơc giaâo duơc - ăađo taơo phaât triïín con ngûúđi cuêa chuâng ta

phaêi ăaâp ûâng ýu cíìu cuêa caê ba nïìn kinh tïị: kinh tïị lao ăöơng, kinh tïị tađi nguýn vađ kinh tïị tri thûâc Chuâng töi ríịt quan tím ăïịn

nhûông ăùơc trûng cuêa ba nïìn kinh tïị nađy vúâi yâ tûúêng chung lađ phaât triïín giaâo duơc nhùìm phaât triïín con ngûúđi ăïí aâp saât phuơc vuơ caâc muơc

tiïu phaât triïín xaô höơi - kinh tïị úê ăíy chuâng töi ăïì xuíịt möơt söị biïơn

phaâp chiïịn lûúơc chíịn hûng vađ phaât triïín giaâo duơc - ăađo taơo phuơc vuơ CNH, HĂH

Muöịn thûơc hiïơn ặúơc sûơ phaât triïín toađn diïơn con ngûúđi ăi vađo CNH, HĂH, chuâng ta coi troơng caê giaâo duơc nhađ trûúđng líîn giaâo duơc gia ằnh vađ xaô höơi úê ăíy trûúâc hïịt noâi ăïịn giaâo duơc nhađ trûúđng trong hïơ thöịng giaâo duơc quöịc dín theo muơc tiïu chiïịn lûúơc vađ caâc tû tûúêng chiïịn lûúơc chó ăaơo sûơ phaât triïín nïìn giaâo duơc nûúâc nhađ ăi vađo thïị kyê XXI ăaô ghi trong Nghõ quýịt Höơi nghõ Ban chíịp hađnh Trung ûúng líìn thûâ hai (Khoâa VIII) Ăi vađo biïơn phaâp chiïịn lûúơc, trong thúđi gian túâi, theo chuâng töi nghô, chuâng ta phaêi lađm míịy viïơc sau ăíy:

+ Chuíín hoâa Tûđ möơt nûúâc nöng nghiïơp laơc híơu, keâm phaât

triïín, ngheđo nađn, tuýơt ăaơi ăa söị dín cû muđ chûô, laơi phaât triïín giaâo duơc trong nhûông ăiïìu kiïơn hïịt sûâc khoâ khùn khi coâ chiïịn tranh chuâng ta ăaô lađm moơi caâch, ăi bùìng moơi con ặúđng - ngûúđi biïịt chûô daơy ngûúđi khöng biïịt chûô, lúâp sû phaơm "göịc ăa", "göịc mñt", líịy gaơch lađm phíịn, líịy sín lađm bađn, v.v Chuâng ta ăaô ặa caê möơt dín töơc

muđ chûô ăïịn chöî biïịt chûô, dín trñ ngađy möơt cao, nhín lûơc ngađy cađng coâ vùn hoâa, trònh ăöơ khoa hoơc - cöng nghïơ ặúơc níng cao díìn Bíy giúđ chuâng ta ăaô coâ möơt hïơ thöịng giaâo duơc tûúng ăöịi hoađn chónh - möơt nïìn quöịc hoơc nhín dín, ăuê sûâc ăïí chuíín hoâa tíịt caê caâc trûúđng, hoaơt ăöơng daơy vađ hoơc, caâc phûúng tiïơn giaâo duơc - ăađo taơo nhùìm vađo muơc tiïu giaâo duơc Moơi thûâ tûđng bûúâc, tûđng phíìn, tûđ thíìy giaâo, chûúng trònh, saâch giaâo khoa ăïịn lúâp hoơc, trûúđng hoơc, bađn ghïị vađ nhíịt lađ trònh ăöơ phaêi ăaơt ặúơc sau möơt cíịp hoơc, bíơc hoơc, thiïịt bõ daơy hoơc , ăïìu phaêi ăaơt chuíín, luâc ăíìu ăaơt chuíín quöịc gia vađ díìn díìn ăïịn chuíín quöịc tïị Chuíín hoâa lađ tiïu chuíín cuêa cöng nghiïơp hoâa, vùn minh, hiïơn ăaơi Chuíín hoâa nhađ trûúđng theo hûúâng giaâo duơc phaât triïín toađn diïơn ngûúđi vađ phaât triïín ngûúđi bïìn vûông

+ Hiïơn ăaơi hoâa Trûúâc hïịt nöơi dung giaâo duơc, chûúng trònh,

saâch giaâo khoa phaêi hiïơn ăaơi hoâa (ăùơc biïơt chuâ yâ caâc mön quöịc ngûô, quöịc sûê, quöịc vùn cuđng caâc mön cöng cuơ nhû toaân, tin hoơc, ngoaơi ngûô vađ caâc mön thúđi sûơ toađn cíìu - baêo vïơ möi trûúđng, giaâo duơc dín söị, chöịng bïơnh thïị kyê ) vađ cuđng vúâi ăoâ lađ cú súê víơt chíịt, thiïịt bõ daơy hoơc Ăùơc biïơt quan troơng lađ ngûúđi daơy phaêi coâ tinh thíìn hiïơn ăaơi hoâa Phûúng phaâp daơy hoơc, saâch giaâo khoa phaêi hiïơn ăaơi hoâa Ngađy nay, nhiïìu nûúâc, nhû ăaô trònh bíìy úê trïn, coi caâ thïí hoâa phûúng phaâp daơy vađ hoơc vađ phûúng phaâp "giaêi quýịt víịn ăïì" lađ hûúâng chuê ýịu hiïơn ăaơi hoâa giaâo hoơc phaâp böơ mön theo nguýn lyâ giaâo duơc, nhùìm thûâc tónh töịi ăa tiïìm nùng cuêa ngûúđi hoơc vađ hònh thađnh úê ngûúđi hoơc khaê nùng thñch nghi töịt nhíịt, nhanh nhíịt, tinh thíìn phï phaân khaâch quan, khoa hoơc, tû duy saâng taơo vađ coâ phûúng phaâp tûơ hoơc suöịt ăúđi Ngađy nay noâi ăïịn hiïơn ăaơi hoâa giaâo duơc khöng thïí khöng noâi túâi tin hoơc hoâa, sûê duơng In-teâc-neât

+ Dín chuê hoâa Cíìn phín biïơt ba khaâi niïơm: dín chuê hoâa giaâo

duơc, dín chuê hoâa nhađ trûúđng, dín chuê hoâa quaên lyâ giaâo duơc Dín

chuê hoâa giaâo duơc trûúâc hïịt thïí hiïơn úê chuê trûúng giaâo duơc cho moơi

ngûúđi, xoâa muđ chûô, tûđng bûúâc phöí cíơp giaâo duơc tûđ thíịp lïn cao, ăem

laơi chûô nghôa, trñ túơ cho moơi ngûúđi dín Moơi ngûúđi dín coâ quýìn bònh ăùỉng trûúâc giaâo duơc: moơi ngûúđi ăïìu ặúơc ăi hoơc - ăoâ lađ möơt quýìn cú baên cuêa con ngûúđi Dín chuê hoâa giaâo duơc ăi liïìn vúâi cöng bùìng xaô höơi trong giaâo duơc Lađm cho trûúđng hoơc thûơc sûơ lađ cuêa dín Ngûúđi dín coâ traâch nhiïơm vađ quýìn haơn goâp yâ kiïịn xíy dûơng, canh tín, caêi caâch nöơi dung, chûúng trònh hoơc, saâch giaâo khoa, kïị hoaơch daơy hoơc, nhíịt lađ muơc tiïu ăađo taơo, vađ tíịt nhiïn caê viïơc triïín khai

thûơc hiïơn daơy vađ hoơc Ăíy chñnh lađ möơt nöơi dung cuêa chuê trûúng thûơc hiïơn dín chuê úê cú súê (nhađ trûúđng) Cođn dín chuê hoâa quaên lyâ giaâo duơc trûúâc hïịt lađ chöịng quan liïu, phiïìn hađ, tham nhuông trong ngađnh giaâo duơc, lađ cöng minh, cöng khai, cöng bùìng trong thûơc hiïơn caâc chñnh saâch, chïị ăöơ vađ moơi hoaơt ăöơng trong nhađ trûúđng, trong ngađnh giaâo duơc, nhíịt lađ ăöịi vúâi caâc khoaên thu- chi vađ thi Dín chuê hoâa quaên lyâ giaâo duơc cođn thïí hiïơn úê yâ thûâc tön troơng caâc töí chûâc chñnh trõ cuêa giaâo giúâi, cuêa ngûúđi hoơc vađ cú chïị phöịi húơp giûôa chñnh quýìn vađ caâc töí chûâc Tíịt caê nhùìm baêo ăaêm chíịt lûúơng giaâo duơc, muơc tiïu giaâo duơc Dín chuê hoâa lađ tinh thíìn cöịt ýịu cuêa thúđi ăaơi ngađy nay

+ Xaô höơi hoâa giaâo duơc * Sûơ nghiïơp giaâo duơc khöng phaêi chó lađ

cuêa Nhađ nûúâc mađ lađ cuêa toađn xaô höơi: moơi ngûúđi cuđng lađm giaâo duơc, Nhađ nûúâc vađ xaô höơi, trung ûúng vađ ắa phûúng cuđng lađm giaâo duơc, taơo nïn möơt cao trađo hoơc tíơp trong toađn dín Xaô höơi hoâa giaâo duơc lađ möơt trong nhûông con ặúđng thûơc hiïơn dín chuê hoâa giaâo duơc Xaô höơi hoâa giaâo duơc trûúâc hïịt níng cao traâch nhiïơm cuêa moơi ngûúđi ăöịi vúâi giaâo duơc thïị hïơ treê, thûơc hiïơn theo cú chïị ăaơi höơi giaâo duơc tûđng ắa

phûúng, taơo nïn möơt möi trûúđng giaâo duơc thöịng nhíịt töịt ăeơp cuêa caê

xaô höơi, gia ằnh, nhađ trûúđng: ăöơng viïn tinh thíìn vađ víơt chíịt, taơo thïm ăöơng lûơc cho ngûúđi daơy; khen thûúêng hoơc sinh gioêi, nhíịt lađ ăöịi vúâi caâc em ngheđo hoơc gioêi, giuâp ăúô caâc em khoâ khùn, khuýịn khñch caâc em chùm hoơc Xaô höơi hoâa giaâo duơc cuông tùng thïm nguöìn lûơc khaâc, nhíịt lađ nguöìn lûơc tađi chñnh cho giaâo duơc Xaô höơi hoâa giaâo duơc gùưn liïìn vúâi ăa daơng hoâa caâc nguöìn lûơc cho giaâo duơc

+ Ăa daơng hoâa caâc hònh thûâc trûúđng lúâp Phûúng thûâc ăa daơng

hoâa trong giaâo duơc gùưn liïìn vúâi xaô höơi hoâa; noâ cuông gùưn liïìn vúâi dín chuê hoâa giaâo duơc Caâc trûúđng, lúâp, trung tím giaâo duơc khöng phaêi chó dûúâi daơng cöng líơp, mađ cođn coâ trûúđng, trung tím, lúâp dín líơp vađ

tû thuơc Ăa daơng hoâa caâc loaơi hònh trûúđng lúâp, trïn cú súê muơc tiïu ăađo taơo, nöơi dung giaâo duơc, chuíín kiïịn thûâc ăïìu thöịng nhíịt cho tíịt caê caâc loaơi hònh trûúđng Böơ Giaâo duơc vađ Ăađo taơo thûơc hiïơn quaên lyâ Nhađ nûúâc thöịng nhíịt toađn hïơ thöịng giaâo duơc quöịc dín, trong ăoâ coâ caê caâc trûúđng, ngoađi cöng líơp cuông nhû ăöịi vúâi caâc trûúđng cöng líơp theo Luíơt Giaâo duơc (Viïịt theo Phaơm Minh Haơc "Giaâo duơc Viïơt Nam trûúâc ngûúông cûêa thïị kyê XXI", NXB Chñnh trõ Quöịc gia, Hađ Nöơi, 1999, tr 328-332)./

úãã ta cố trûúâng àẩi hổc cố khoẫng 10.000 sinh viïn, cố 100 mấy tđnh Theo àưìng chđ Giấm àưëc Súã GD-ÀT mưåt thânh phưë múái (6/2000) cho tưi biïët trung bịnh trong cấc trûúâng cuãa thânh phưë nây lâ 2000 hổc sinh/1 mấy

*

Xem Phẩm Minh Hẩc (chuã biïn): Xậ hưåi hốa giấo duåc, NXB Giấo duåc, Hâ Nưåi, 1995

VAI TROĐ CUÊA KHOA HOƠC CÚ BAÊN

TRONG NÏÌN KINH TÏỊ TRI THÛÂC

GS VS NGUÝÎN VÙN ĂAƠO Giaâm ăöịc Ăaơi hoơc Quöịc gia Hađ Nöơi

I Múê ăíìu

Cuöơc caâch maơng khoa hoơc vađ cöng nghïơ hiïơn ăaơi vúâi nhûông bûúâc tiïịn khöíng löì: "möơt ngađy bùìng hai mûúi nùm" ăang taâc ăöơng toađn diïơn ăïịn moơi nïìn kinh tïị, moơi chïị ăöơ xaô höơi trïn phaơm vi toađn cíìu Cuöơc ăua tranh giûôa caâc quöịc gia trïn mùơt tríơn kinh tïị ăang diïîn ra ríịt quýịt liïơt Möơt xaô höơi thöng tin, möơt nïìn kinh tïị tri thûâc ăaô bùưt ăíìu hònh thađnh Ăoâ lađ möơt nïìn kinh tïị mađ saên xuíịt, dõch vuơ dûơa chuê ýịu vađo tri thûâc vađ cöng nghïơ, ăùơc biïơt lađ cöng nghïơ thöng tin

Hiïơn nay caâc quöịc gia ăang phaêi ăöịi mùơt vúâi ba thaâch thûâc lúân sau ăíy:

1 Xu thïị toađn cíìu hoaâ vúâi thûúng maơi tûơ do gíy khoâ khùn cho viïơc baêo höơ saên xuíịt trong nûúâc

2 Nhûông ăođi hoêi ngađy möơt tùng ăöịi vúâi viïơc baêo vïơ möi trûúđng,

"phaât triïín bïìn vûông" ăïí duy trò sûơ cín bùìng sinh thaâi trong ăiïìu kiïơn tùng dín söị, ăođi hoêi ngađy cađng tùng vïì lûúng thûơc, nùng lûúơng vađ nûúâc

3 Sûơ hònh thađnh cuêa möơt xaô höơi thöng tin, möơt nïìn kinh tïị tri thûâc ăang taâc ăöơng maơnh meô ăïịn löịi söịng vađ viïơc lađm cuêa ngûúđi dín; ăang thay ăöíi phûúng thûâc hoaơt ăöơng cuêa caâc cöng ty vađ Chñnh phuê vađ ăang ặa laơi möơt nïìn vùn hoaâ múâi trong möơt thïị giúâi tûơa nhû möơt ngöi lađng toađn cíìu coâ möịi quan hïơ gíìn guôi, ăan xen vúâi nhau

Khoa hoơc vađ cöng nghïơ seô ăoâng möơt vai trođ quan troơng trong viïơc vûúơt qua nhûông thaâch thûâc nađy

Cöng nghïơ ặúơc xem lađ ýịu töị quan troơng nhíịt trong viïơc caơnh tranh ngađy cađng tùng trong saên xuíịt Ngađy nay, chòa khoaâ cuêa sûơ tiïịn böơ trong thïị giúâi thûúng maơi lađ ăíìu tû liïn tuơc cho nghiïn cûâu vađ phaât triïín (R & D) vađ ặa ra ặúơc nhûông saên phíím vađ cöng nghïơ múâi nhanh hún ngûúđi khaâc

Ngoađi ra, vò kiïịn thûâc vïì khoa hoơc vađ cöng nghïơ lađ quan troơng trong viïơc hònh thađnh caâc chñnh saâch nhùìm ăaâp ûâng nhûông ýu cíìu cuêa möơt xaô höơi ăa daơng, thöng tin khoa hoơc vađ cöng nghïơ lađ ăùơc biïơt cíìn thiïịt cho quaâ trònh ra caâc quýịt ắnh trong laônh ăaơo vađ quaên lyâ kinh tïị, xaô höơi

Nhíơn thûâc ặúơc tíìm quan troơng cuêa khoa hoơc vađ cöng nghïơ, caâc quöịc gia ăaô vaơch ra chñnh saâch khoa hoơc vađ cöng nghïơ theo caâc hûúâng sau ăíy:

1 Chñnh phuê ăoâng möơt vai trođ quan troơng vađ tñch cûơc hún trong viïơc phaât triïín khoa hoơc vađ cöng nghïơ

2 Ngađy cađng nhíịn maơnh ăïịn nghiïn cûâu cú baên Caâc nhađ khoa hoơc vađ giaâo duơc gùưn nhiïìu hún vúâi saên xuíịt trong cöng taâc nghiïn cûâu vađ ăađo taơo nguöìn nhín lûơc Khoaêng caâch giûôa khoa hoơc cú baên, khoa hoơc ûâng duơng vađ saên xuíịt, ngađy cađng ruât ngùưn vúâi xu hûúâng khoa hoơc hoaâ cöng nghïơ vađ cöng nghïơ hoaâ khoa hoơc

3 Viïơc coi troơng quýìn súê hûôu trñ túơ ăang giuâp cho viïơc baêo höơ caâc phaât minh vađ khuýịn khñch sûơ caơnh tranh cuêa caâc ngađnh saên xuíịt cöng nghïơ cao

4 Sûơ húơp taâc quöịc tïị ăang ặúơc phaât triïín maơnh trong böịi caênh höơi nhíơp vađ caơnh tranh

Trong nhûông bûúâc ăi ban ăíìu cuêa quaâ trònh phaât triïín kinh tïị cuêa caâc nûúâc ngheđo, tíịt ýịu phaêi vay vöịn vađ nhíơp cöng nghïơ cuêa caâc nûúâc giađu, caâc nûúâc coâ nïìn cöng nghïơ hiïơn ăaơi Röìi tiïịn túâi phaêi ăađo taơo nhín lûơc, nhín tađi ăïí phaât triïín cöng nghïơ úê trong nûúâc, kïịt húơp vúâi viïơc nhíơp cöng nghïơ tûđ bïn ngoađi, lađm ra caâc saên phíím coâ chíịt lûúơng cao vađ coâ khaê nùng caơnh tranh trïn thõ trûúđng thïị giúâi vađ khu vûơc

Ăïí coâ thïí nhíơp cöng nghïơ coâ hiïơu quaê vađ sûê duơng chuâng möơt caâch saâng taơo, nhíịt lađ ăïí coâ thïí phaât triïín cöng nghïơ úê trong nûúâc úê trònh ăöơ cao, nhíịt thiïịt phaêi coâ möơt ăöơi nguô caân böơ ăuê maơnh vïì

khoa hoơc ûâng duơng vađ khoa hoơc cú baên - nïìn taêng cuêa caâc khoa hoơc ûâng duơng

Caâc nûúâc ăaô phaât triïín úê Tíy Íu, Myô, Nhíơt Baên, caâc "con röìng múâi" cuêa Chíu aâ ăïìu lađ nhûông nûúâc ăaô biïịt sûê duơng khoa hoơc nhû möơt ăöơng lûơc quan troơng ăïí phaât triïín kinh tïị - xaô höơi

Tûđ ăíìu thíơp kyê 60 cuêa thïị kyê XX, Myô ăaô nhíơn ắnh: "Trong cuöơc caơnh tranh giûôa chuê nghôa tû baên vađ chuê nghôa xaô höơi, sûơ thađnh cöng hoùơc thíịt baơi seô quýịt ắnh úê caâc trûúđng ăaơi hoơc Myô Ăíy lađ möơt trong nhûông mùơt tríơn chñnh, ăaêm baêo sûâc maơnh vađ khaê nùng ặâng vûông cuêa möơt quöịc gia " Ngay tûđ thúđi ăoâ Myô ăaô tùng gíịp ăöi mûâc ăöơ ăíìu tû vađ quy mö phaât triïín giaâo duơc, trúê thađnh nûúâc ặâng ăíìu thïị giúâi vïì söị lûúơng sinh viïn trïn 1000 ngûúđi dín úê lûâa tuöíi 20-24 (55 sinh viïn/1000 dín), trong khi Liïn Xö xïịp thûâ 25 (21 sinh viïn/1000 dín) Hađng nùm Myô ăíìu tû cho nghiïn cûâu cú baên lađ 15 tyê USD, trong khi ăoâ Liïn Xö (cuô) chó chi coâ 2 tyê ruâp Gíìn ăíy, nhùìm giûô líịy võ trñ ặâng ăíìu thïị giúâi vïì cöng nghïơ cao cíịp, Myô ăaô quýịt ắnh tùng mûâc ăíìu tû hađng nùm cho caâc nghiïn cûâu cú baên ăïịn 30 tyê USD, chiïịm 15,5% töíng ngín saâch nghiïn cûâu cuêa Myô

Nhíơt Baên ăaô qua thúđi kyđ nhíơp cöng nghïơ cuêa Myô lađ chuê ýịu Tûđ 1990 Nhíơt ăaô ăíìu tû ríịt lúân cho caâc nghiïn cûâu cú baên vúâi ngín saâch hađng nùm vađo khoaêng 30 tyê USD, chiïịm 12,3% ngín saâch cho nghiïn cûâu vađ tûơ taơo líịy cöng nghïơ Nhíơt Baên Sûơ phaât triïín thíìn kyđ cuêa Nhíơt Baên bùưt nguöìn tûđ nhíơn thûâc síu sùưc vïì vai trođ cuêa khoa hoơc - cöng nghïơ trong sûơ nghiïơp xíy dûơng ăíịt nûúâc Ngay tûđ thúđi Minh trõ 1870, Nhíơt hoađng ăaô líịy 5 lúđi thïì lađm möơt phíìn cuêa hiïịn phaâp Nhíơt Möơt trong 5 lúđi thïì ăoâ lađ: "Kiïịn thûâc seô ặúơc tòm kiïịm, giađnh giíơt líịy tûđ moơi nguöìn, bùìng moơi phûúng tiïơn mađ chuâng

ta coâ, ăïí phuơng sûơ cho sûơ vô ăaơi vađ an ninh cuêa nûúâc Nhíơt" Hiïơn nay Nhíơt Baên ăang tñch cûơc chuíín bõ cho "cuöơc chaơy ăua chíịt xaâm" seô diïîn ra aâc liïơt trong thïị kyê XXI Tûđ 1997 - 2000, söị lûúơng tiïịn sô ặúơc ăađo taơo tùng 2 líìn

Nûúâc Ăûâc hađng nùm dađnh 21,1% ngín saâch nghiïn cûâu cho nghiïn cûâu cú baên Tyê lïơ ngín saâch chi cho 3 lônh vûơc: nghiïn cûâu

cú baên, nghiïn cûâu ûâng duơng vađ triïín khai cöng nghïơ úê möơt söị nûúâc nhû sau:

Nhíơt: 14/25/61

Ngađy nay "kiïịn thûâc" lađ khoa hoơc vađ cöng nghïơ "Kiïịn thûâc" cuông lađ giaâo duơc vađ ăađo taơo

II Vai trođ cuêa caâc ngađnh khoa hoơc cú baên úê nûúâc ta

Khoa hoơc cú baên (caâc lônh vûơc cuêa khoa hoơc tûơ nhiïn cuông nhû cuêa khoa hoơc xaô höơi) lađ möơt giaâ trõ vùn hoaâ - vûđa lađ muơc tiïu, vûđa lađ ăöơng lûơc phaât triïín xaô höơi Noâ thuöơc phaơm truđ kiïịn truâc thûúơng tíìng, thuöơc vïì caâc hònh thaâi yâ thûâc xaô höơi Song, trong nïìn kinh tïị tri thûâc noâ cuông lađ möơt ýịu töị quan troơng cuêa lûơc lûúơng saên xuíịt, hay röơng hún cuêa phûúng thûâc saên xuíịt Sûơ phaât triïín caâc ngađnh khoa hoơc cú baên úê nûúâc ta lađ ríịt cíìn thiïịt vò chuâng lađ nïìn taêng cho caâc nghiïn cûâu ûâng duơng vađ nïìn taêng cho viïơc tiïịp thu caâc cöng nghïơ nhíơp ngoaơi Caâc nghiïn cûâu cú baên phaêi ặúơc choơn loơc, coâ ắnh hûúâng Ăöịi vúâi möơt nûúâc ăang phaât triïín nhû nûúâc ta thò nhûông nghiïn cûâu ûâng duơng vađ triïín khai ra saên xuíịt ặúng nhiïn lađ nhûông víịn ăïì quan troơng hađng ăíìu Song ăiïìu ăoâ khöng coâ yâ nghôa lađ ta coâ thïí boê qua caâc nghiïn cûâu cú baên - nhíịt lađ nghiïn cûâu cú baên ắnh hûúâng - vađ chó döịc sûâc vađo phaât triïín cöng nghïơ, búêi nhûông lyâ leô chuê ýịu sau ăíy:

1 Khöng thïí tiïịn hađnh nghiïn cûâu ûâng duơng hoùơc nhíơp cöng nghïơ chó dûơa trïn nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu cú baên cuêa nûúâc ngoađi Nïn lûu yâ rùìng, nhûông cöng nghïơ mađ nûúâc ngoađi trao cho ta chuê ýịu lađ nhûông cöng nghïơ cuêa ngađy höm qua, may mùưn lùưm múâi ặúơc möơt ñt cöng nghïơ cuêa ngađy höm nay Sau ăoâ cöng nghïơ seô ăöíi múâi vađ

ta laơi bõ tuơt híơu, khöng thïí nađo ăuöíi kõp hoơ ặúơc Nïịu nhû ta muöịn ăaơt trònh ăöơ tiïn tiïịn cuêa thïị giúâi thò chuâng ta nhíịt thiïịt phaêi taơo nhûông ăiïìu kiïơn ăïí phaât triïín caâc khoa hoơc cú baên úê trong nûúâc Öng Abbdus Salam - giaêi thûúêng Nobel vïì Víơt lyâ, Chuê tõch Viïơn Hađn lím khoa hoơc Thïị giúâi thûâ ba ăaô phaêi thöịt lïn rùìng: " Khöng coâ gò xuâc phaơm chuâng ta hún lađ khííu hiïơu cuêa caâc nûúâc giađu vïì möơt "khoa hoơc vûđa tíìm" cho caâc nûúâc thïị giúâi thûâ ba Ríịt tiïịc rùìng khííu hiïơu nađy ặúơc lùơp laơi nhû con veơt trong caâc nûúâc chuâng

ta möơt caâch thiïịu suy nghô, ăïí bađo chûôa cho viïơc ngùn caên sûơ phaât triïín cuêa tíịt caê caâc ngađnh khoa hoơc "

Ngoađi ra, ăöơng lûơc phaât triïín cuêa khoa hoơc hiïơn ăaơi ríịt maơnh Nhûông hûúâng khoa hoơc tûúêng chûđng nhû xa xöi böîng chöịc laơi trúê thađnh coâ triïín voơng

2 Sûơ phaât triïín cuêa caâc nhiïơm vuơ nghiïn cûâu cú baên gùưn chùơt vúâi triïín voơng vađ khuynh hûúâng cuêa sûơ phaât triïín giaâo duơc vađ ăađo taơo (ăaơi hoơc vađ sau ăaơi hoơc), búêi vò caâc trûúđng ăaơi hoơc phaêi cung cíịp cho sinh viïn nhûông kiïịn thûâc cú baên lađm cú súê cho hoơ trong 30 - 40 nùm cöng taâc sau ăíịy, ăöìng thúđi daơy cho hoơ caâch tûơ hoơc vađ cung cíịp cho hoơ nhûông hiïíu biïịt thûơc tiïîn cíìn thiïịt cho 5 - 10 nùm ăíìu cöng taâc Muöịn lađm ặúơc viïơc ăoâ phaêi coâ möơt ăöơi nguô thíìy giaâo coâ trònh ăöơ cao vïì khoa hoơc cú baên Song ăiïìu nađy seô khöng thïí thûơc hiïơn ặúơc nïịu trong caâc trûúđng ăaơi hoơc khöng tiïịn hađnh caâc nghiïn cûâu

cú baên

3 Ăiïìu ăaâng chuâ yâ lađ töịc ăöơ ăađo taơo caân böơ coâ trònh ăöơ cao trong lônh vûơc nghiïn cûâu cú baên thûúđng nhanh hún nhiïìu lônh vûơc nghiïn cûâu khaâc Trong thûơc tiïîn luön coâ nhûông ngûúđi coâ nùng khiïịu ăùơc biïơt vïì khoa hoơc cú baên Chuýín hoơ sang lađm cöng taâc nghiïn cûâu ûâng duơng hoùơc cöng taâc kyô thuíơt seô keâm hiïơu quaê

Kinh nghiïơm chûâng toê rùìng, nhûông ngûúđi úê thúđi sinh viïn ặúơc hoơc qua trûúđng cú baên vûông röìi sau ăoâ lađm caâc lônh vûơc ûâng duơng lađ nhûông ngûúđi coâ tíìm nhòn röơng, dïî thñch nghi vúâi nhûông biïịn ăöíi cuêa

hoađn caênh hún nhûông ngûúđi chó ặúơc ăađo taơo theo nhûông nhiïơm vuơ ûâng duơng heơp

4 Nïìn khoa hoơc cuêa ta khöng phaêi lađ möơt hïơ cö líơp, mađ lađ böơ phíơn hûôu cú cuêa hïơ thöịng khoa hoơc thïị giúâi Chuâng ta hoađn toađn coâ khaê nùng taơo líơp cho mònh möơt võ trñ khoa hoơc xûâng ăaâng trïn trûúđng quöịc tïị Trong ăiïìu kiïơn cuêa thïị giúâi hiïơn nay, tiïìm lûơc trñ túơ cuêa möîi nûúâc, mađ phíìn quan troơng nhíịt cuêa noâ lađ nhûông nghiïn cûâu cú baên, ăaô trúê thađnh sûâc maơnh víơt chíịt cuêa nûúâc ăoâ III Thûơc traơng cuêa caâc ngađnh khoa hoơc cú baên nûúâc ta hiïơn nay Sau khi Caâch maơng thaâng Taâm thađnh cöng, sûơ nghiïơp giaâo duơc vađ khoa hoơc úê nûúâc ta ăaô ặúơc quan tím phaât triïín maơnh Ngay trong nhûông nùm ăíìu khaâng chiïịn chöịng thûơc dín Phaâp, ăöơi nguô caân böơ khoa hoơc cú baên ăaô coâ nhiïìu ăoâng goâp tñch cûơc trong cöng taâc ăađo taơo caân böơ, trong viïơc nghiïn cûâu phuơc vuơ quöịc phođng, trong saên xuíịt cöng nöng nghiïơp, giao thöng víơn taêi

Khi miïìn Bùưc nûúâc ta ặúơc hoađn toađn giaêi phoâng, nïìn khoa hoơc cuêa ta noâi chung vađ caâc ngađnh khoa hoơc cú baên noâi riïng coâ ăiïìu kiïơn phaât triïín thuíơn lúơi Nhûông nùm 60 ăaô ăaânh díịu sûơ ra ăúđi cuêa híìu hïịt caâc ngađnh khoa hoơc cú baên úê nûúâc ta: Toaân, Lyâ, Cú, Hoaâ, Sinh, caâc ngađnh khoa hoơc traâi ăíịt vađ biïín v.v

Ngađy nay, chuâng ta ăaô coâ khoaêng hai ngađn rûúôi tiïịn syô vađ tiïịn syô khoa hoơc ăang lađm viïơc trong caâc lônh vûơc khaâc nhau cuêa caâc ngađnh khoa hoơc cú baên Con söị ăoâ chûa phaêi lađ nhiïìu so vúâi möơt ăíịt nûúâc coâ trïn 70 triïơu dín, song cuông lađ con söị ăaâng phíịn khúêi vađ lađ con söị mú ûúâc ăöịi vúâi nhiïìu nûúâc ăang phaât triïín

Trong nhûông nùm gíìn ăíy, nhûông nghiïn cûâu cú baên úê nûúâc ta ăaô tíơp trung trong caâc lônh vûơc ăiïìu tra töíng húơp caâc nguöìn tađi nguýn vađ ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn cuêa ăíịt nûúâc, phaât triïín caâc lyâ thuýịt

cú baên trong Toaân hoơc, Víơt lyâ, Cú hoơc, nghiïn cûâu Sinh hoơc, Víơt liïơu, linh kiïơn, sûê duơng coâ hiïơu quaê caâc nguöìn nùng lûúơng sùĩn coâ vađ nghiïn cûâu thùm dođ caâc nguöìn nùng lûúơng tûơ nhiïn, trong viïơc phuơc vuơ cho cöng taâc quaên lyâ saên xuíịt vađ trong nhiïìu ngađnh saên xuíịt cöng nöng nghiïơp khaâc

Nhúđ coâ trònh ăöơ khoa hoơc cú baên töịt, nhúđ nhûông nghiïn cûâu cú baên ặúơc tiïịn hađnh tûđ nhûông thíơp kyê 60 ăïịn nay, chuâng ta ăaô nhíơp vađ caêi tiïịn coâ kïịt quaê nhiïìu kyô thuíơt múâi, cöng nghïơ múâi, trong ăoâ

nöíi bíơt lađ caâc thađnh tûơu trong lônh vûơc nöng nghiïơp (caâc loaơi giöịng cíy tröìng, víơt nuöi) vađ trong lônh vûơc tin hoơc Cuông nhúđ coâ trònh ăöơ nghiïn cûâu cú baên cao mađ nûúâc ta ăaô ặúơc biïịt ăïịn trïn möơt söị lônh vûơc khoa hoơc lyâ thuýịt nhû Toaân hoơc, Víơt lyâ, Cú hoơc

Coâ thïí nïu lïn nhûông ăiïím maơnh vađ ýịu chuê ýịu cuêa ăöơi nguô caân böơ khoa hoơc cú baên cuêa ta nhû sau:

Nhûông ăiïím maơnh:

1 Ăûúơc ăađo taơo chñnh qui trong caâc trûúđng ăaơi hoơc lúân úê caâc nûúâc Tíơp húơp ặúơc nhiïìu ngûúđi vađo loaơi gioêi nhíịt cuêa ăíịt nûúâc thöng qua caâc lúâp chuýn, caâc kyđ thi tuýín Coâ tû duy trûđu tûúơng töịt Súâm nùưm bùưt ặúơc caâc hûúâng nghiïn cûâu hiïơn ăaơi cuêa thïị giúâi Ăaô ăaơt ặúơc möơt söị thađnh tûơu nghiïn cûâu úê trònh ăöơ cao trïn möơt söị lônh vûơc lyâ thuýịt cú baên: Toaân lyâ thuýịt, Víơt lyâ lyâ thuýịt, Cú hoơc lyâ thuýịt

2 Ăûúơc ređn luýơn, trûúêng thađnh trong thûơc tiïîn Viïơt Nam, coâ tinh thíìn chõu ặơng gian khöí cao, coâ tinh thíìn cíìn cuđ lao ăöơng vađ quýịt tím cao trong sûơ nghiïơp khoa hoơc

Nhûông ăiïím ýịu:

1 Do thiïịu cú súê víơt chíịt, kyô thuíơt, nïn caân böơ khoa hoơc cuêa ta ýịu vïì thûơc nghiïơm Nhûông caân böơ khoa hoơc vađo loaơi gioêi nhíịt cuêa

ta hoaơt ăöơng chuê ýịu trong caâc ngađnh lyâ thuýịt

2 Thiïịu sûơ gùưn boâ míơt thiïịt khoa hoơc vúâi ăađo taơo, khoa hoơc vúâi saên xuíịt Thiïịu nhûông ngûúđi tađi gioêi lađm ặúơc nhiïơm vuơ chùưp nöịi khoa hoơc cú baên vúâi thûơc tiïîn

3 Ăöơi nguô caân böơ khoa hoơc cú baên cuêa ta coâ tuöíi trung bònh cao (GS: 60, PGS: 56 tuöíi), chûa ăaơt túâi ngûúông töịi thiïíu vïì chíịt lûúơng, söị lûúơng, thöng tin, ăiïìu kiïơn hoaơt ăöơng vađ möi trûúđng ăïí thûơc sûơ ăoâng vai trođ ăöơng lûơc trong phaât triïín kinh tïị vađ xaô höơi Ăöơi nguô nađy ăang úê trong nhûông ăiïìu kiïơn khoâ khùn vïì kinh tïị, ăúđi söịng vađ möi trûúđng hoaơt ăöơng Naơn thíịt thoaât chíịt xaâm ăang diïîn ra khaâ phöí biïịn, dûúâi nhiïìu daơng khaâc nhau

Hiïơn nay ta cođn thiïịu nghiïm troơng möơt söị ýịu töị töịi cíìn cho phaât triïín khoa hoơc nhû sau:

Vïì caân böơ:

Ăiïìu quan troơng bíơc nhíịt ăaêm baêo cho sûơ tiïịn böơ cuêa caâc nghiïn cûâu cú baên lađ phaêi coâ nhûông caân böơ khoa hoơc coâ tađi, tuöíi ăúđi cođn treê Caâc nhoâm nghiïn cûâu cuêa ta phaât triïín maơnh vađo nhûông nùm 60 vúâi lûơc lûúơng caân böơ tuöíi ăúđi trung bònh lađ 25 Tiïịc rùìng ngađy nay tuöíi ăúđi trung bònh cuêa caâc nhoâm ăoâ lađ xíịp xó 60 vađ khöng coâ nguöìn böí sung caâc lûơc lûúơng treê Khaâc vúâi caâc caân böơ nghiïn cûâu ûâng duơng, caân böơ nghiïn cûâu cú baên ríịt khoâ kiïịm ặúơc caâc húơp ăöìng kinh tïị Thu nhíơp chuê ýịu cuêa hoơ lađ lûúng, cođn thíịp, múâi chó ăaâp ûâng ặúơc 1/3 nhu cíìu Nhiïìu nhađ khoa hoơc cuêa ta, trong ăoâ coâ möơt söị ngûúđi coâ tïn tuöíi, ăaô buöơc phaêi rúđi boê cöng viïơc nghiïn cûâu cuêa mònh ăïí ăi kiïịm söịng Chíịt xaâm úê nûúâc ta ăang bõ laông phñ ríịt nghiïm troơng Hònh aênh nađy cuêa nghïì nghiïn cûâu khoa hoơc khöng thïí taơo nïn chuât híịp díîn nađo ăöịi vúâi thanh niïn trong viïơc lûơa choơn nghïì nghiïơp

Chíịt xaâm lađ möơt tađi nguýn quan troơng bíơc nhíịt cuêa ăíịt nûúâc Nhûng thûâ tađi nguýn nađy chó töìn taơi trong khoaêng thúđi gian nhíịt ắnh cuêa möơt ăúđi ngûúđi Khöng sûê duơng noâ, khöng phaât huy noâ, röìi tûơ noâ cuông biïịn míịt Ăïí coâ möơt nhađ nghiïn cûâu khoa hoơc hoùơc möơt thíìy giaâo ăaơi hoơc coâ khaê nùng ăöơc líơp nghiïn cûâu, ăöơc líơp giaêng daơy cíìn coâ khoaêng thúđi gian trung bònh 12- 15 nùm sau khi hoơ töịt nghiïơp ăaơi hoơc Lúâp caân böơ khoa hoơc vađ thíìy giaâo chuê chöịt úê caâc trûúđng ăaơi hoơc vađ viïơn nghiïn cûâu hiïơn nay ăaô úê ăöơ tuöíi 60, cođn tuýơt ăaơi ăa söị thanh niïn úê nûúâc ta khöng coâ yâ ắnh ăi theo con ặúđng khoa hoơc vađ giaâo duơc Víơy thûê hoêi, 15-20 nùm nûôa líịy ai mađ giaêng daơy vađ nghiïn cûâu khoa hoơc? Ăíy lađ víịn ăïì coâ tñnh chíịt chiïịn lûúơc vađ ríịt cíịp baâch!

Lï-nin coi caâc nhín tađi, trñ thûâc lađ nguöìn tađi nguýn quñ nhíịt cuêa xaô höơi, lađ ăöơng lûơc phaât triïín maơnh meô cuêa xaô höơi Ngay trong nhûông nùm ăíìu sau caâch maơng, Ngûúđi ăaô thađnh líơp möơt Uyê ban ăùơc biïơt lo vïì caêi thiïơn ăúđi söịng cho caâc nhađ khoa hoơc vađ ăaô quýịt ắnh tíơp trung nhín tađi, víơt lûơc ăïí xíy dûơng nhûông viïơn nghiïn cûâu cú baên, chùỉng haơn Viïơn Thuyê khñ ăöơng hoơc mang tïn Giucopxky (Viïơn nađy coâ luâc coâ túâi 15 ngađn caân böơ) Lï-nin lađ ngûúđi ăaô súâm thíịy moơi thađnh tûơu kinh tïị kyô thuíơt cuêa Liïn Xö phaêi dûơa vađo khoa hoơc Nhúđ viïơc thađnh líơp Viïơn noâi trïn mađ hađng loaơt víịn ăïì cuêa ngađnh hađng khöng, tïn lûêa, tađu vuô truơ ăaô ặúơc giaêi quýịt thađnh cöng

Vïì cú súê víơt chíịt vađ thöng tin:

Trang thiïịt bõ cho caâc phođng thñ nghiïơm cuêa ta hiïơn nay cođn ýịu Chuâng ta cuông coâ möơt söị thiïịt bõ hiïơn ăaơi nhû maây vi tñnh, duơng cuơ ăo lûúđng vađ nhûông thiïịt bõ ăiïơn tûê khaâc, song chuâng quaâ ñt vïì söị lûúơng vađ thiïịu ăöìng böơ vïì phuơ tuđng, hoaâ chíịt, hiïơu suíịt sûê duơng keâm Ăíìu tû cho cú súê víơt chíịt/ăíìu caân böơ KH-CN úê Viïơt Nam chó bùìng 1/500 cuêa Xin-ga-po, 1/240 cuêa Hađn Quöịc, 1/300 cuêa Nhíơt; 1/400 cuêa íịn Ăöơ

Thöng tin khoa hoơc - nguöìn nuöi caâc yâ tûúêng khoa hoơc - úê ta chûa ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu cuêa cöng taâc nghiïn cûâu khoa hoơc Thûúđng chuâng ta chó coâ thïí ăoơc caâc taơp chñ khoa hoơc vúâi söị coâ, söị khöng, xuíịt baên tûđ 1 - 2 nùm vïì trûúâc Nghôa lađ chuâng ta chó ặúơc biïịt ăïịn nhûông kïịt quaê nghiïn cûâu cuêa thïị giúâi caâch ăíy 4 - 5 nùm Trong thúđi ăaơi buđng nöí thöng tin nhû hiïơn nay, tñnh thúđi sûơ cuêa caâc thöng tin khoa hoơc phaêi tñnh ăïịn tûđng thaâng, chûâ khöng thïí lađ möơt nùm, thíơm chñ 4 - 5 nùm nhû trïn ặúơc

Vïì ăíìu tû cho khoa hoơc:

Thïị giúâi ăaô töíng kïịt vađ ăi ăïịn kïịt luíơn: "Ăíìu tû cho khoa hoơc lađ ăíìu tû thöng minh" Caâc nûúâc phaât triïín ăíìu tû cho khoa hoơc vađ cöng nghïơ vađo khoaêng tûđ 2-2,5% (cao nhíịt lađ 4-5%) töíng saên phíím quöịc dín Nghõ quýịt cuêa Böơ Chñnh trõ vïì chñnh saâch khoa hoơc kyô thuíơt ăaô chó ra ríịt ăuâng ăùưn rùìng: "Trong ăiïìu kiïơn kinh tïị cađng khoâ khùn, trònh ăöơ saên xuíịt cođn thíịp keâm, thò cađng phaêi chuâ troơng ăíìu tû cho caâc hoaơt ăöơng khoa hoơc kyô thuíơt, cho cöng taâc ăađo taơo caân böơ khoa hoơc vađ kyô thuíơt, cöng nhín kyô thuíơt" vađ rùìng: "cíìn níng cao tyê lïơ ăíìu tû tađi chñnh cho hoaơt ăöơng nghiïn cûâu vađ triïín khai lïn khoaêng 2% thu nhíơp quöịc dín " Gíìn ăíy, Nhađ nûúâc ăaô quan tím tùng mûâc ăíìu tû cho khoa hoơc, túâi mûâc 0,8 - 0,9% GDP, nhûng víîn cođn xa so vúâi ýu cíìu phaât triïín ăïí theo kõp caâc nûúâc trong khu vûơc Chi phñ bònh quín cho möơt caân böơ KH-CN/nùm: Viïơt Nam < 1000 USD, Nhíơt: 194.000 USD, Thaâi Lan: 18.000 USD Do víơy, möơt mùơt, cíìn tiïịp tuơc tùng ăíìu tû cho caâc ngađnh khoa hoơc cú baên Mùơt khaâc, cíìn sûê duơng coâ troơng ăiïím, coâ hiïơu quaê vöịn ăíìu tû cuêa Nhađ nûúâc

Vïì töí chûâc:

Lûơc lûúơng khoa hoơc khaâ phín taân, thiïịu sûơ kïịt húơp gùưn boâ giûôa viïơn nghiïn cûâu vađ trûúđng ăaơi hoơc Töí chûâc khoa hoơc cođn mang tñnh chíịt hađnh chñnh, caât cûâ, keâm hiïơu quaê

IV Vađi kiïịn nghõ

Ăïí ngùn chùơn tònh traơng xuöịng cíịp cuêa caâc ngađnh khoa hoơc cú baên cuêa ta hiïơn nay, xíy dûơng chuâng vûông maơnh nhùìm ăaâp ûâng ặúơc ýu cíìu phaât triïín kinh tïị, xaô höơi, chuâng töi xin kiïịn nghõ möơt söị víịn ăïì sau ăíy:

1 Ăöíi múâi vađ hoađn thiïơn chñnh saâch vïì cú chïị quaên lyâ hoaơt ăöơng KH-CN, tiïịn túâi taơo möi trûúđng, thõ trûúđng cho caâc hoaơt ăöơng KH-CN

2 Xíy dûơng chiïịn lûúơc phaât triïín ăöơi nguô caân böơ KH-CN, nhíịt lađ caâc caân böơ nghiïn cûâu cú baên, treê hoaâ ăöơi nguô caân böơ khoa hoơc Múê röơng chó tiïu biïn chïị ăïí thu nhíơn nhûông caân böơ gioêi

3 Gíịp ruât ăađo taơo caân böơ ăíìu ngađnh vúâi chñnh saâch vađ biïơn phaâp ăùơc biïơt (kïí caê gûêi ăi ăađo taơo úê nûúâc ngoađi), taơo haơt nhín cho caâc nghiïn cûâu chiïịn lûúơc, xíy dûơng caâc nhoâm, trûúđng phaâi nghiïn cûâu, ăííy maơnh caâc nghiïn cûâu ăa ngađnh, liïn ngađnh, taơo sûơ liïn kïịt giûôa nghiïn cûâu cú baên - nghiïn cûâu ûâng duơng - nghiïn cûâu phaât triïín/triïín khai giûôa caâc trûúđng ăaơi hoơc vađ viïơn nghiïn cûâu

4 Hoađn thiïơn töí chûâc maơng lûúâi nghiïn cûâu vađ ăađo taơo ăaơi hoơc Caâc trûúđng ăaơi hoơc, nhíịt lađ caâc ăaơi hoơc lúân nhû Ăaơi hoơc Quöịc gia phaêi lađ möơt trung tím ăađo taơo - nghiïn cûâu vađ ûâng duơng Xíy dûơng hïơ thöịng caâc ăún võ nghiïn cûâu khoa hoơc trong trûúđng ăaơi hoơc: Caâc phođng thñ nghiïơm nghiïn cûâu, caâc trung tím vađ viïơn nghiïn cûâu coâ biïn chïị thûúđng xuýn

5 Tiïịp tuơc tùng chi phñ cho nghiïn cûâu vađ phaât triïín (R&D) cho ăuê mûâc 2% GDP vađ 15 - 20% nguöìn kinh phñ nađy ặúơc dađnh cho hoaơt ăöơng khoa hoơc trong lônh vûơc nghiïn cûâu cú baên

6 Xuâc tiïịn caâc chûúng trònh nghiïn cûâu thùm dođ tiïn phong (frontier research program)

7 Phaât triïín nhanh caâc khu cöng nghïơ cao

8 Tùng cûúđng viïơc phöí biïịn kiïịn thûâc khoa hoơc vađ díịy lïn phong trađo quíìn chuâng tiïịn cöng vađo khoa hoơc vađ kyô thuíơt

9 Taơo möi trûúđng thuíơn lúơi cho nghiïn cûâu khoa hoơc, caâc caâ nhín vađ tíơp thïí khoa hoơc ặúơc tûơ do lûơa choơn núi lađm viïơc vađ ặúơc ăaêm baêo nhûông ăiïìu kiïơn söịng vađ ăiïìu kiïơn lađm viïơc ăíìy ăuê nïịu tham gia thûơc hiïơn caâc ăïì aân, caâc chûúng trònh cuêa Nhađ nûúâc; ặúơc

taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi trong viïơc tiïịp xuâc quöịc tïị vađ húơp taâc quöịc tïị, trong viïơc xuíịt baên vađ cöng böị caâc cöng trònh khoa hoơc

10 Hiïơn ta coâ hađng trùm ngađn trñ thûâc Viïơt kiïìu, trong ăoâ coâ nhûông ngûúđi tađi gioêi, ăang lađm viïơc trong nhûông trung tím khoa hoơc vađ ăađo taơo lúân úê caâc nûúâc Tíy Íu Hoơ lađ nhûông ngûúđi nùưm ặúơc nhûông tri thûâc vađ cöng nghïơ tiïn tiïịn cuêa thúđi ăaơi Hûúâng hoơ vïì Töí quöịc vađ sûê duơng ặúơc hoơ lađ cöng viïơc coâ yâ nghôa ríịt lúân ăöịi vúâi quöịc gia Song viïơc nađy khöng ăún giaên vò noâ phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo chñnh saâch vađ ăaôi ngöơ cuêa ta ăöịi vúâi trñ thûâc úê trong nûúâc, phuơ thuöơc vađo tònh traơng phaât triïín kinh tïị cuêa ta Duđ sao chùng nûôa, ăíy lađ möơt tiïìm nùng to lúân vađ ríịt quyâ./

CHÖÎ MAƠNH, CHÖÎ ÝỊU TRONG TÍM LYÂ CON NGÛÚĐI VIÏƠT NAM KHI ĂI VAĐO THÚĐI ĂAƠI

VÙN MINH TRÑ TÚƠ

GS.TS HOAĐNG TUƠY Viïơn Toaân hoơc Hađ Nöơi

Cuđng vúâi thïị kyê 20 sùưp ăi qua, nïìn kinh tïị víơt chíịt, dûơa chuê

ýịu trïn cú súê saên xuíịt nöng nghiïơp vađ cöng nghiïơp, líịy viïơc khai thaâc tađi nguýn thiïn nhiïn, saên xuíịt, chïị biïịn, phín phöịi, sûê duơng

saên phíím víơt chíịt lađm nïìn taêng, ăang chuýín díìn sang nïìn kinh

tïị tri thûâc, trong ăoâ viïơc saên xuíịt, truýìn taêi, sûê duơng tri thûâc chi

phöịi toađn böơ caâc hoaơt ăöơng kinh tïị Tûđ nay caâc giaâ trõ kinh tïị lúân nhíịt ăuúơc lađm ra khöng phaêi trong khu vûơc trûơc tiïịp saên xuíịt cuêa caêi víơt chíịt mađ trong khu vûơc khoa hoơc, kyô thuơíơt, dõch vuơ Vai trođ cuêa tađi nguýn thiïn nhiïn vađ cuêa caêi víơt chíịt sùĩn coâ ngađy cađng giaêm so vúâi tiïìm nùng trñ túơ, tinh thíìn, vùn hoaâ Nïịu ba mûúi nùm trûúâc, sûơ tiïu hao víơt chíịt vađ nùng lûúơng vúâi nhõp ăöơ khoâ kiïìm chïị nöíi cuêa nïìn vùn minh cöng nghiïơp truýìn thöịng ăaô khiïịn caâc nhađ kinh tïị thuöơc cíu laơc böơ Roma lïn tiïịng kïu goơi caâc chñnh phuê ngûđng tùng trûúêng kinh tïị ("tùng trûúêng zï-rö") ăïí ngùn ngûđa thaêm hoaơ diïơt vong, thò cuöơc caâch maơng cöng nghïơ thöng tin ăaô ăaêo löơn tònh hònh vađ ặa nhín loaơi tiïịn lïn möơt nïìn vùn minh múâi, cao hún: nïìn vùn minh trñ túơ, trong ăoâ tùng trûúêng khöng ö nhiïîm möi trûúđng söịng Trong xu thïị toađn cíìu hoaâ ăi ăöi vúâi caơnh tranh quýịt liïơt, nïìn kinh tïị tri thûâc taơo nhiïìu cú höơi thuíơn lúơi cho nhûông nuúâc

ăi sau coâ thïí dûơa vađo tiïìm nùng chíịt xaâm ăïí nhanh choâng ăuöíi kõp caâc nûúâc khaâc, song cuông hađm chûâa nhûông thaâch thûâc to lúân, nhûông khoâ khùn, ruêi ro vađ caơm bíîy khöng phaêi luön luön dïî nhòn vađ dïî traânh Trong lõch sûê chûa bao giúđ caâc ăùơc ăiïím tím lyâ, trñ túơ coâ yâ nghôa quýịt ắnh nhû bíy giúđ ăöịi vúâi nïìn thõnh vûúơng, thíơm chñ sûơ

töìn vong cuêa möơt quöịc gia Trong caâc ăiïìu kiïơn íịy, seô khöng coâ gò laơ nïịu túâi ăíy bïn caơnh möơt söị nûúâc tùng trûúêng mau choâng thíìn kyđ coâ thïí coâ nhûông nuúâc suy suơp thaêm haơi vađ tuơt híơu vö voơng

Vò víơy, phín tñch ăïí hiïíu roô nhûông ăùơc ăiïím vùn hoaâ, tím lyâ cuêa dín töơc, nhûông truýìn thöịng töịt, nhûông ýịu töị tñch cûơc, thuâc ăííy sûơ phaât triïín, cuđng vúâi nhûông nhûúơc ăiïím, nhûông ýịu töị chûa töịt, thíơm chñ tiïu cûơc, ăang hoùơc seô nñu keâo chuâng ta laơi sau, lađ viïơc lađm hïịt sûâc cíìn thiïịt ăïí giuâp xíy dûơng möơt chiïịn lûúơc phaât triïín ăuâng ăùưn, phuđ húơp hoađn caênh vađ ăiïìu kiïơn thïị giúâi ngađy nay Cíìn nhòn laơi kyô baên thín ta khöng chó ăïí tûơ tin hún, mađ cođn ăïí búât chuê quan trûúâc tònh hònh múâi Tûơ soi gûúng bao giúđ cuông coâ ñch, nhûng khöng phaêi chó ăïí thíịy mònh ăeơp mađ cođn ăïí thíịy mònh coâ nhûông khiïịm khuýịt gò cíìn phaêi sûêa, thay vò cöị tònh boê qua hay che díịu Tuy nhiïn, víịn ăïì nïu ra ríịt phûâc taơp vïì nhiïìu mùơt, úê ăíy töi khöng daâm coâ tham voơng phín tñch kyô cađng, chó xin trònh bađy ăöi ăiïìu suy ngíîm, laơm bađn möơt söị neât tiïu cûơc trong tím lyâ ngûúđi Viïơt Nam mađ tûđ võ trñ möơt ngûúđi dín thûúđng, möơt nhađ giaâo vađ möơt nhađ khoa hoơc ăaô khiïịn töi bùn khoan nhiïìu vađ mong muöịn coâ dõp thaêo luíơn ăïí giuâp chuâng ta tûơ hiïíu roô mònh hún khi buúâc sang thïị kyê 21 Coâ thïí noâi tûđ ngađy ăöíi múâi vađ múê cûêa chuâng ta ăaô nhíơn thûâc ăuúơc tíìm quan troơng cuêa kïịt cíịu haơ tíìng víơt chíịt trong phaât triïín kinh tïị vađ ăaô tíơp trung xíy dûơng nùng lûúơng, giao thöng, bûu ăiïơn, viïîn thöng, v.v Chó vađi nùm laơi ăíy, khi tùng trûúêng chûông laơi, chuâng ta múâi bùưt ăíìu yâ thûâc roô hún tíìm quan troơng cuêa kïịt cíịu haơ tíìng tím-lyâ-xaô-höơi: tíơp quaân, ăùơc tñnh con ngûúđi, caâch nghô, caâch lađm viïơc, caâch söịng, quan niïơm xûê thïị , v.v

Cuông nhû möîi con ngûúđi, möơt cöơng ăöìng dín töơc coâ nhûông neât riïng khöng líîn ặúơc vúâi caâc dín töơc khaâc Vñ nhû ăíìu oâc thûơc tïị cuêa ngûúđi Myô, tñnh chñnh xaâc kyê luíơt cuêa ngûúđi Ăûâc, tinh thíìn coi troơng danh dûơ vađ tñnh ham hoơc hoêi cuêa ngûúđi Nhíơt, sûơ thöng minh tađi hoa cuêa ngûúđi Do thaâi, tinh thíìn cöị kïịt dín töơc cuêa caâc cöơng ăöìng ngûúđi Hoa, v.v lađ nhûông ặâc tñnh duđ chûa hùỉn tiïu biïíu cuông ăaô tûđng coâ taâc duơng ríịt quan troơng trong quaâ trònh phaât triïín líu dađi cuêa caâc dín töơc kïí trïn

Noâi chung ngûúđi Viïơt Nam chuâng ta ặúơc ăaânh giaâ lađ thöng minh, hiïịu hoơc, cíìn cuđ trong lao ăöơng, duông caêm trong chiïịn ăíịu Ăoâ lađ nhûông ặâc tñnh hïịt sûâc quyâ baâu, ăaô giuâp cho dín töơc ta töìn taơi