Tác giả Trần Đức Cân (2012) trong luận án tiến sỹ “Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường đại học công lập ở Việt Nam” đã phân tích cơ chế tự chủ tài chính theo góc độ từ các tr[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
LÊ THỊ THANH HÀ
TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CÔNG LẬP: NGHIÊN CỨU TẠI TRƯỜNG
CAO ĐẲNG DU LỊCH HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
Hà Nội - 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-o0o -
LÊ THỊ THANH HÀ
TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CÔNG LẬP: NGHIÊN CỨU TẠI TRƯỜNG
CAO ĐẲNG DU LỊCH HÀ NỘI
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS TRẤN THẾ NỮ
Hà Nội – 2016
Trang 3MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Error! Bookmark not defined DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ Error! Bookmark not defined LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG CÔNG LẬP 4 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu: 4 1.2 Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng cộng lập Error! Bookmark not defined
1.2 1 Khái quát về đào tạo dại học, cao đẳng: Error! Bookmark not defined
1.2.2 Cơ chế tự chủ tài chính đối với các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng công lập
Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.
2.1 Phương pháp thu thập thông tin, số liệu: Error! Bookmark not defined.
2.2 Phương pháp phân tích số liệu: Error! Bookmark not defined.
2.3 Phương pháp so sánh: Error! Bookmark not defined.
2.4 Phương pháp phân tích, tổng hợp: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Khái quát chung về trường Cao đẳng Du lịch Error! Bookmark not
defined
3.1.1 Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của trường Error! Bookmark not
defined.
3.1.2 Tổ chức bộ máy quản lý Error! Bookmark not defined
Trang 43.2 Tình hình thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng Du lịch
Hà Nội Error! Bookmark not defined
3.2.1 Tình hình thực hiện tự chủ quản lý tạo lập các nguồn tài chính Error!
Bookmark not defined.
3.2.2 Tình hình thực hiện tự chủ quản lý sử dụng các nguồn tài chính Error!
Bookmark not defined.
3.2.3 Cơ cấu nguồn thu cấp cho chi thường xuyên: Error! Bookmark not
defined.
3.2.4 Cơ chế phân phối chênh lệch thu chi Error! Bookmark not defined 3.2.5 Cơ chế quản lý tài sản của nhà nước Error! Bookmark not defined 3.2.6 Xây dựng, thực hiện và giám sát thực hiện quy chế chi tiêu nội bộ Error!
Bookmark not defined.
3.3 Đánh giá chung về thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Error! Bookmark not defined
3.3.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined 3.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân: Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 4.1 Định hướng của nhà nước về phát triển đào tạo đại học và thay đổi cơ chế quản lý tài chính về đại học Error! Bookmark not defined 4.2 Mục tiêu, định hướng phát triển của trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Error! Bookmark not defined.
4.3 Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại
trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Error! Bookmark not defined.
4.3.1 Mục tiêu thực hiện quản lý tài chính theo hướng tực chủ, tự chịu trách
nhiệm tại trường cao đẳng du lịch Hà Nội Error! Bookmark not defined
4.3.2 Các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường
Cao đẳng Du lịch Hà Nội Error! Bookmark not defined
Trang 5KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.
Trang 61
LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu đối với mỗi quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng Nâng cao chất lượng giáo dục cũng là mục tiêu cao nhất mà Việt Nam đang đặt ra trong thời gian tới
Trong thời kỳ hội nhập kinh tế, dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, đất nước ta đang từng bước đổi mới Nền giáo dục nói chung và giáo dục đại học Việt Nam nói riêng đã đạt được những thành tựu to lớn, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa của toàn xã hội Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, giáo dục đại học Việt Nam vẫn còn một số vấn đề bất cập Công tác quản lý của Bộ GD & ĐT đối với các trường đại học, cao đẳng chưa thực sự đổi mới để phù hợp với các quy luật chi phối hoạt động của hệ thống giáo dục đại học và đòi hỏi của phát triển xã hội Phương pháp quản lý nhà nước đối với các trường đại học, cao đẳng công lập chưa tạo đủ điều kiện để các cơ sở đào tạo thực hiện quyền và trách nhiệm tự chủ, mặt khác không đủ khả năng đánh giá thực chất hoạt động và sự chấp hành luật pháp của tất cả các trường đại học, cao đẳng Qua hai lần cải cách cơ chế tài chính (Nghị định 10/2002/NĐ-CP; Nghị định 43/2006/NĐ-CP) đã giảm bớt một số rào cản nhưng tính hiệu lực, hiệu quả, tính linh hoạt, công bằng, tính ràng buộc tổ chức, sự chấp thuận của cộng đồng đối với
cơ chế tự chủ tài chính chưa cao
Những bất cập trong cơ chế quản lý được coi là một nguyên nhân hạn chế tính tự chủ, kéo theo hạn chế về chất lượng đào tạo, khiến các trường khó có điều kiện phát huy tính năng động, tự chủ, tự chịu trách nhiệm Cơ chế quản lý hành chính Nhà nước đã không còn phù hợp với một nền kinh tế - xã hội phát triển nhanh, phức tạp và đa dạng Muốn các trường đại học, cao đẳng công lập thật sự đạt hiệu quả đào tạo cao thì cơ chế tự chủ tài chính cần thay đổi để tạo ra những giải pháp đột phá về cơ chế tài chính, cơ chế quản trị điều hành Để góp phần trong việc đưa ra một cái nhìn tổng quan về tình hình tự chủ trong các trường đại học, cao
Trang 72
đẳng công lập, tôi đã nghiên cứu chọn đề tài “Tự chủ tài chính trong các trường đại học,cao đẳng công lập: Nghiên cứu tại trường cao đẳng du lịch Hà Nội “ làm luận văn thạc sỹ tài chính - ngân hàng
Câu hỏi đặt ra cần tìm lời giải đáp đối với đề tài này là: Những hạn chế, khó khăn, vướng mắc trong thực hiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Cao đằng Du lịch
Hà Nội và nguyên nhân của những hạn chế, khó khăn, vướng mắc ấy? Các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội?
2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài
- Một số vấn đề về tự chủ tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập Hệ thống hóa cơ sở dữ liệu, phân tích thực trạng, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại các trường đại học, cao đẳng công lập Việt Nam Vấn đề cốt lõi của tự chủ tài chính trong trường đại học là gì? Nên trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục như nào và cần thực hiện quyền tự chủ như thế nào để đảm bảo mục đích cuối cùng là nâng cao chất lượng đào tạo giáo dục đại học đồng thời vẫn đảm bảo được công bằng xã hội?
- Phân tích cơ chế tự chủ tài chính từ góc độ các trường đại học, cao đẳng công lập Những thuận lợi, khó khăn của cơ chế tới tạo và sử dụng nguồn thu, trách nhiệm giải trình tài chính trước xã hội, khả năng tự chủ tài chính của nhà trường
- Một số gợi ý tăng cường công tác tự chủ tài chính tại trường cao đẳng du lịch Hà Nội
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung làm rõ những nhân tố tạo nên cơ chế tự chủ tài chính; các tiêu chí đánh giá, ảnh hưởng của cơ chế tới tạo và sử dụng nguồn thu; các vấn đề liên quan tới chế độ, chính sách, cơ chế tài chính của Nhà nước , của trường cao đẳng du lịch Hà Nội nhằm thúc đẩy Nhà trường nhanh chóng
có đủ điệu kiện hội nhập quốc tế
* Phạm vi nghiên cứu:
- Về không gian: Nghiên cứu tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng du lịch Hà Nội
Trang 83
- Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng
du lịch Hà Nội giai đoạn 2011-2013
4 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính đối với các trường đại học, cao đẳng công lập
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng du lịch Hà Nội Chương 4: Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại trường Cao đẳng
du lịch Hà Nội
Trang 94
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO
ĐẲNG CÔNG LẬP
1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu:
Quản lý tài chính đối với giáo dục Đại học, cao đẳng là một bộ phận của nền tài chính công, chịu sự điều tiết, chi phối bởi những cơ chế, quy định chung của quản lý nhà nước nhưng cũng có những đặc trưng riêng biệt xuất phát từ vai trò và
vị trí quan trọng của các trường Đại học, Cao đẳng Các vấn đề về chính sách giáo dục và đào tạo, trong đó có chính sách huy động và sử dụng các nguồn tài chính, cơ chế tự chủ quản lý tài chính ở các trường đại học, cao đẳng đã được nghiên cứu trong nhiều công trình khoa học của nhiều tác giả
Tác giả Đặng Văn Du với luận án: “ Các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư tài chính cho đào tạo đại học ở Việt Nam”, đã phân tích sâu sắc về đầu tư tài chính cho đào tạo đại học Luận án đã xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư tài chính cho giáo dục đại học ở Việt Nam, phân tích thực trạng và đánh giá hiệu quả đầu tư tài chính qua các tiêu chí được xây dựng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư tài chính cho giáo dục đại học ở nước ta
Tác giả Nguyễn Anh Thái (2008) với đề tài luận án tiến sỹ “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các trường Đại học của Việt Nam.” đã đề cập đến những ảnh hưởng của cơ chế tài chính đối với kết quả hoạt động của các trường đại học của Việt Nam đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn cơ chế quản
lý tài chính đối với các trường đại học của Việt Nam, như:
Thứ nhất: tạo dựng khung pháp lý về quản lý giáo dục đại học một cách đồng bộ;
Thứ hai: Cải tiến việc phân bổ và cấp phát NSNN;
Thứ ba: Hoàn thiện cơ chế quản lý nguồn thu đối với các trường đại học công lập
Trang 105
Thứ tư: Xã hội hóa giáo dục đại học, khuyến khích đa dạng hóa nguồn tài chính cho phát triển giáo dục đại học công lập;
Thứ năm: Tăng cường phân cấp quản lý tài chính theo hướng tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm xã hội đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập;
Thứ sáu: Xây dựng chính sách công về tài chính giáo dục đại học công lập;
Tác giả Nguyễn Thu Hương (2011) với nghiên cứu “Tự chủ học phí gắn với đào tạo chất lượng cao và trách nhiệm xã hội của các trường Đại học công lập.” đã chỉ ra những bất cập trong việc thực hiện cơ chế tự chủ tài chính trong khi cơ chế thu học phí vẫn chưa đồng bộ, các trường đại học vẫn chưa được tự chủ mức thu học phí đối với các chương trình đào tạo phổ thông (vẫn phải thực hiện mức thu trần đối với học phí)…;
Tác giả Trần Đức Cân (2012) trong luận án tiến sỹ “Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính các trường đại học công lập ở Việt Nam” đã phân tích cơ chế tự chủ tài chính theo góc độ từ các trường đại học công lập, đồng thời nêu ra những thuận lợi, khó khăn và đánh giá hiệu quả ban đầu của cơ chế tới tạo và sử dụng nguồn thu, trách nhiệm giải trình tài chính trước xã hội, khả năng tự chủ tài chính của các trường Qua kinh nghiệm của một số nước trên thế giớ về tự chủ tài chính trường đại học, tác giả rút ra một số kết luận và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, cụ thể:
Một là, giao quyền tự chủ tài chính ở mức độ cao và đi kèm với giao quyền
tự chủ đại học
Hai là, Nhà nước vần đổi mới cách phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra
và đảm bảo tính công khai, minh bạch, có các tiêu chí định lượng rõ ràng Ngân sách cấp theo cơ chế khoán không phải lập theo các tiểu mục để các trường được toàn quyền chi cho tiền lương, chi đầu tư phát triển…và áo dụng chế độ hậu kiểm cho đối với các trường
Ba là, Nhà nước cần cáo những cơ chế chính sách khác đi kèm để hỗ trợ cho
cơ chế tự chủ tài chính như tăng cường chính sách cho vay đối với người học; trợ cấp cho sinh viên nghèo, sinh viên thuộc đối tượng chính sách…; ban hành cơ chế
Trang 116
góp vốn chung về đầu tư cơ sở vật chất, thư viện dùng chung giữa các trường nhằm giảm bớt chi phí đầu tư nhưng lại nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng…
Bốn là, Nhà nước cần định hình rõ về mô hình tài chính cho giáo dục đại học theo hướng tăng cường chia sẻ học phí từ người phù hợp với chất lượng đào tạo được cung cấp Cho phép các trường được quyền tự xây dựng các mức học phí đối với những chương trình đào tạo theo nhu cầu của người học, nhu cầu của xã hội để tăng cường tính xã hội hóa, giảm gánh nặng về chi NSNN cho giáo dục đại học công lập
Năm là, cần thành lập một cơ quan kiểm định độc lập nằm ngoài sự quản lý của Bộ GD& ĐT để kiểm tra, đánh giá chất lượng của các trường được giao quyền
tự chủ tài chính
Tác giả Bùi Tiến Hanh (2006) với đề tài “Hoàn thiện c ơ chế tài chính nhằm thúc đẩy xã hội hóa giáo dục Việt Nam.” đã hệ thống hóa, phân tích làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của giáo dục, xã hội hóa giáo dục, cơ chế quản lý tài chính xã hội hóa giáo dục Phân tích rõ thực trạng xã hội hóa giáo dục và những tác động tích cực, hạn chế của cơ chế quản lý tài chính xã hội hóa giáo dục ở nước ta những năm qua Đồng thời tổng kết một số kinh nghiệm về cơ chế quản lý tài chính phát triển giáo dục của một số nước trên thế giới Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính có tính khả thi nhằm thúc đẩy xã hội hóa giáo dục ở nước ta phát triển nhanh và bền vững, thực hiện tốt hơn công bằng và hiệu quả trong phát triển giáo dục, cụ thể:
Thứ nhất: bỏ quy định giới hạn trần về tổng thu nhập hàng năm trả cho người lao động trong các cơ sở giáo dục công lập thực hiện cơ chế tự chủ;
Thứ hai: cụ thể hóa quy định trách nhiệm các cơ sở giáo dục công lập tự đảm bảo nguồn để thực hiện khoản tiền lương cấp bậc, chức vụ tăng thêm theo chế
độ nhà nước khi nhà nước điều chỉnh các quy định về tiền lương, nâng mức lương tối thiểu;
Trang 127
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI ,2013 Nghị quyết
Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Hà Nội
2 Bộ Tài chính, 2006 Thông tư số 71/2006/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị
định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội
3 Bộ Tài chính, 2006 Thông tư số 71/2006/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị
định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội
4 Chính phủ, 2002 Nghị định số 10/2002/NĐ-CP về chế độ tài chính áp dụng cho
đơn vị sự nghiệp có thu Hà Nội
5 Chính phủ, 2006 Nghị định số 43/2006/NĐ-CP quy định quyền tự chủ tự chịu
trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Hà Nội
6 Chính phủ, 2010 Nghị định số 49/2010/NĐ-CP quy định về miễn, giảm học phí,
hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010 – 2011 đến năm học 2014 –
2015 Hà Nộiả
7 Chính phủ, 2012, Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội, Hà Nội
8 Chu Văn Thành, 2004 Dịch vụ công và xã hội hóa dịch vụ công- Một số vấn đề
lý luận và thực tiễn Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia
9 Dương Thị Bình Minh, 2005 Quản lý chi tiêu công ở Việt Nam, thực trạng và