Ngµy nay,chóng ta ®îc sèng trong hoµb×nh díi chÕ ®é X· Héi Chñ NghÜa.. Do vËy viÖc lùa chän ph¬ng ph¸p d¹y häcsao cho phï hîp víi kiÓu bµi vµph¸t huy ®îc sù yªu thÝch m«n häc ®èi víi [r]
Trang 1Phòng giáo dục & đào tạo huyện bá thớc
Trờng thcs Bùi xuân chúc
_
Sáng kiến kinh nghiệm :
Một số phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học
chạy bền
Họ và tên: hoàng văn luận
Chức vụ: Giáo viên
đơn vị: Trờng THCS bùi xuân chúc
huyện bá thớc tỉnh thanh hoá
Tháng 2 năm 2010
Phòng giáo dục & đào tạo huyện bá thớc
Trờng thcs Bùi xuân chúc
_
Trang 2Sáng kiến kinh nghiệm :
Một số phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học
chạy bền
Họ và tên: hoàng văn luận
Chức vụ: Giáo viên
đơn vị: Trờng THCS bùi xuân chúc
huyện bá thớc tỉnh thanh hoá
Tháng 2 năm 2010
Phần A Đặt vấn đề:
I./lý do chọn đề tài:
Nh chúng ta đã biết giáo dục thể chất đối với con ngời có một tầm quan trọng rất lớn Đó là một mặt của nền giáo dục tiến bộ, là nhu cầu tất yếu khách quan của sự tồn tại và phát triển đối với một xã hội
Giáo dục thể chất nó tác động mạnh mẽ đến tất cả các mặt giáo dục khác nh đức dục, trí dục, lao động và thẩm mỹ Đi sâu vào lĩnh vực chuyên môn thì giáo dục thể chất là việc dạy các kỹ thuật động tác, các bài tập phát triển thể lực nhằm phát triển bốn tố chất cơ bản trong mỗi con ngời đó là: Nhanh, mạnh, bền, khéo léo và mềm dẻo Thông qua đó hoàn thiện thể chất con ngời, đáp ứng mọi yêu cầu của xã hội Đất nớc ta là một đất nớc đã phải trải qua liên tục hai cuộc kháng chiến chống pháp và chống mỹ.Nó dã cớp đi không ít sức ngời, sức của, ảnh hởng nặng nềđến thể chất và tinh thần của cả một dân tộc Ngày nay,chúng ta đợc sống trong hoàbình dới chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa Đảng và Nhà nớc đã quan tâm rất nhiều đến vấn đề giáo dục thể chất cho toàn dân nhất là đối với thế hệ trẻ, xem đây là một trong những mục tiêu chiến lợc để bắt kịp bớc tiến của thời đại và để đáp ứng với công cuộc đổi mới đất nớc
Song vẫn là cha đủ khi nhìn một cách tổng quát về thể lực của thế hệ trẻ hiện
Trang 3mới có thể đáp ứng đợc yêu cầu công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nớc.Thế hệ trẻ hiện nay chủ yếu là học sinh ở các trờng trung học phổ thông ở các cấp Đối với cấp tiểu học và trung học cơ sở, do các em còn cha phát triển đầy đủ các yếu tố về thể chất nên việc giáo dục rèn luyện chỉ là để giúp các em phát triển một các hoàn chỉnh
và tạo tiền đề để cho các em tiếp tục phát triển ở các cấp học sau Đối với cấp trung học cơ sở là lứa tuổi mà các em đã bớc đầu hoàn thiện về mặt thể chất, tâm sinh lý Vì vậy đây là lứa tuổi mà các em cần phải đợc rèn luyện để phát triển hết các yếu tố chất thể lực của bản thân Xuất phát từ mục tiêu trên với cơng vị là một giáo viên chuyên trách bộ môn thể dục, tôi nghĩ mình phải có trách nhiệm làm sao để nâng cao
đợc thể lực của các em.Vì vậy, tôi đã chọn đề tài này với mong muốn đóng góp một phần kinh nghiệm của bản thân, để thế hệ học sinh trung học cơ sở bớc vào trờng trung học phổ thông có một hành trang tốt về mặt thể lực đóng góp đợc nhiều hơn cho đất nớc, nhất là trong công cuộc đổi mới hiện nay
Năm học 2009- 2010 là năm học thứ bảy thực hiện giảng dạy chơng trình theo SGK mới Trong bối cảnh hiện nay ngành giáo dục và đào tạo đang nỗ lực đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập nhằm phù hợp với xu thế của thời đại.Vấn đề này đã đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với giáo viên THCS là phải đổi mới cách dạy: Giáo viên chỉ là ngời hớng dẫn chỉ đạo điều khiển học sinh đi tìm kiến thức mới, vận dụng kiến thức
đã học vào thực tiễn Chính vì vậy học sinh phải là ngời tự giác, chủ động, tìm tòi, phát hiện các kiến thức mới một cách linh hoạt, sáng tạo vào thực tiễn cuộc sống thông qua sự dẫn dắt, điều khiển của giáo viên trong tiết dạy Do vậy việc lựa chọn phơng pháp dạy họcsao cho phù hợp với kiểu bài vàphát huy đợc sự yêu thích môn học đối với học sinh là một vấn đề rất quan trọng, đó cũng là một thủ thuật s phạm của ngời giáo viên Nhận thức đợc điều đó tôi mạnh dạn tìm hiểu và nghiên cứu sáng
kiến Một số ph“ ơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong luyện tập chạy bền” mà tôi đã áp dụng và theo dõi nhiều năm tại trờngTHCS ĐiềnQuang
- Bá Thớc – Thanh Hóa nay là trờng THCS Bùi Xuân Chúc- nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy
II/ Thực trạng vấn đề:
- Chạy bền là nội dung rèn luyện sức bền cho học sinh THCS, luyện tập chạy bền sẽ giúp học sinh phát triển một cách toàn diện cả về thể chất và tinh thần.Trên thực tế tạiTrờngTHCS Bùi Xuân Chúc học sinh luôn rất e ngại phải luyện tập chạy bền, đến
kỳ kiểm tra lại cố quá sức nên cũng dễ xảy ra hiện tợng quá mệt thậm chí choáng ngất do đặc thù của bộ môn, vì thế vấn đề cần giải quyết là phải làm sao để cho học sinh có hứng thú và ham thích, biết cách luyện tập chạy bền Học sinh không chỉ có
ý thức luyện tập ở trờng mà còn có ý thức luyện tập ở nhà Qua nghiên cứu và áp
Trang 4dụng các phơng pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong luyện tập chạy bền vào giảng dạy ở các tiết học tôi đã thu nhận đợc một sốkết quả:Học sinh đã tích cực luyện tập, thể lực của các em đã dần đợc nâng cao, nhìn chung các em không còn tâm lýsợ hãi khi phải luyện tập chạy bền, thành tích trong từng cự li chạy bền của các
em đợc nâng lên, kết quả rèn luyện đã có tiến bộ rõ rệt
Kết quả , hiệu quả của thực trạng trên:
- Để làm đợc các vấn đề trên tôi đã sử dụng phiếu điều tra để đánh giá sự hiểu biết của học sinh về sức bền nh sau:
* Phiếu điều tra:
1 Em hiểu thế nào là sức bền?
a) Khả năng của cơ thể chống lại mêt mỏi khi luyện tập
b) Khả năng lao động hay tập luyện TDTT kéo dài
c) Cả a và b
2 Sức bền đợc chia làm mấy loại:
a) Sức bền chung – Sức bền chuyên môn
b) Sức bền thể lực – Sức bền riêng biệt
c) Cả a và b
3 Sức bền chung là gì?
a)Là khả năng của cơ thể khi thực hiện công việc nói chung trong một thời gian dài b) Là khả năng của cơ thể khi làm việc trong một thời gian ngắn
c) Cả a và b
4 Sức bền chuyên môn là gì?
a) Là khả năng của cơ thể khi thực hiện chuyên sâu một hoạt động lao động
b) Là khả năng thực hiện bài tập TT trong một thời gian dài
c) cả a và b
- Ngoài ra tôi còn sử dụng một phiếu học tập để đánh giá ý thức luyện tập của học sinh và sự hiểu biết về phơng pháp luyện tập của học sinh :
1 Em đã tự tập chạy bền bao giờ cha?
2.Em có định tập sức bền không ?Tập theo hình thức nào, kế hoạch tập của em ra sao?
3 Một học sinh nam cha tập chạy bao giờ ngay buổi đầu tiên đã chạy 1000m theo
em có tốt không?
4 Một bạn chạy bền xong đứng lại ngay đúng hay sai?
5 Sau khi tập bài thể dục xong một bạn tập chạy nhẹ nhàng trong 4 - 5 phút theo vòng số 8 ở nhà nh thế có tốt hay không?
* Kết quả cho thấy: vốn hiểu biết của các em về sức bền của một số lớn học sinh THCS rất kém do các em không quan tâm đến luyện tập thể lực, đa số các em không
Trang 5biết rằng sức bền kém sẽ ảnh hởng rất nhiều đến học tập cũng nh sự phát triển của cơ thể Khi tiến hành nghiên cứu hai khối 6 &7 gồm 168 HS , tôi đã thu đợc kết quả sau:
Kết quả điều tra giáo dục:
STT Nội dung Thích tập không thích
tập Bình thờng Khó tập
Bảng 1 Kết quả quan sát S phạm khi thực hiện bài tập :
Số
TT Nội dung kiểm tra
1 Nhảy dây bền (số lần ) 22 13.1 83 49.4 60 35.7 3 1.8
2 Chạy theo đờng gấp
4 Chạy lên dốc (xuống
dốc)-(s)
5 Tâng cầu nhiều lần(số
lần)
6 Chạy trên địa hình tự
nhiên(500m/s)
Bảng 2
Phần B Giải quyết vấn đề:
I Thực trạng việc học thể dục của học sinh ở tr ờng THCS
bùi xuân chúc:
1.Thuận lợi:
Vì đây là môn học khá quen thuộc với các em cho nên các em cảm thấy khá tự tin
và nhiệt tình trong khi học
Học sinh TrờngTHCS Bùi Xuân Chúc phần lớn là con em dân tộc thiểu số, hoàn cảnh gia đình khó khăn học sinh phải lao động vất vả nên thể lực các em khá tốt- đây
là điều kiện tối thiểu mà các em cần phải có khi học Thể Dục nói riêng và các môn văn hoá nói chung
Nội dung chơng trình SGK Thể dục 6 ,7, 8, 9 bao gồm các nội dung gần gũi với cuộc sống, sát thực với nhu cầu và hứng thú của các em Vì vậy một số học sinh rất yêu thích môn học và tự hình thành cho mình phơng pháp học có hiệu quả Cụ thể các em thờng sử dụng thời gian trong ngày để rèn luyện Điều này chứng tỏ các em
đã ý thức đợc tầm quan trọng của bộ môn mình học
Trang 6Ngoài ra sách còn đợc thiết kế với nhiều tranh ảnh màu, rõ nét , sinh động và phù hợp với nội dung của từng bài Do đó khoảng 60% học sinh hứng thú thích tập luyện Hơn nữa, tranh ảnh minh hoạ còn thiết lập đợc tình huống giao tiếp cho học sinh trong hoạt động học tập
Có không ít học sinh đầu t cho môn học, tự giáo học tập, tích cực tham gia và vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kỹ năng thu đợc vào thực hành
2/ Khó khăn:
2.1- Với học sinh
+Học sinh THCS bắt đầu và đang bớc vào thời kỳ dậy thì nên cơ thể các em phát triển với tốc độ rất nhanh cả về hình thái, tổ chất thể lực cũng nh chức phận của các
hệ cơ quan trong cơ thể Vì thế một số em đặc biệt là nữ thờng e thẹn, rụt rè khi luyện tập ảnh hởng đến quá trình dạy - học
+ Đặc biệt “chạy bền”là nội dung luyện tập tơng đối đơn điệu mà lại đòi hỏi ngời học phải vận động nhiều làm học sinh dề nhàm chán và đôi lúc không đảm bảo lợng vận động cần thiết để phát triển sức bền
+Đa số các em còn coi nhẹ việc luyện tập đặc biệt là môn chạy bền
+ ở lứa tuổi này cơ thể các em yêu cầu một lợng vận động cao một yêu cầu mang tính chất sinh học Bởi vì vận động sẽ giúp cho quá trình trao đổi chất trong đó đặc biệt là quá trình đồng hóa diễn ra trong cơ thể nhanh hơn, mạnh hơn, mà đó chính là cơ sở để các em phát triển
+ Đặc biệt tình trạng học sinh không đáp ứng đợc yêu cầu về thể lực ngày càng tăng do ý thức yếu kém của các em trong luyện tập ở trờng cũng nh ở nhà
2.2- Với giáo viên:
+ Việc áp dụng các phơng pháp luyện tập chạy bền còn chậm
+ Việc học tập thêm các phơng pháp mới còn hạn chế
+ Tài liệu hớng dẫn gần nh không có
Chính vì những lý do trên mà tôi đã thực hiện nghiên cứu sáng kiến phát huy “
tính tích cực của học sinh trong luyện tập chạy bền ”
II/.Những nội dung và biện pháp dạy học chạy bền cho HS
THCS:
1 Những nội dung dạy học chạy bền cho HS THCS:
Cự li thi đấu chaỵ bền trong 4 môn điền kinh phối hợp của thiếu niên-lứa tuổi HS THCS là:nữ 300m, nam 500m hay nữ 500m, nam 800m.Để rèn luyện sức bền cho HS
và bồi dỡng những em có khả năng nội dung chạy bền đợc đa vào chơng trình dạy học môn thể dục với tên gọi “Chạy cự li trung bình” Đặc điểm của chạy cự li trung bình là: ngời chạy phải chạy với tốc độ tơng đối cao (dới cực đại) trong thời gian
t-ơng đối dài (2-5 phút) Do vậy , quá trình chạy cự li trung bình có hiện tợng nợ ôxi,
Trang 7lợng axit lắc tích trong máu tăng, khiến ngời tăng , khiến ngời tập phải rèn luyện nhiều hơn mới có thể chạy nhanh, chạy hết cự li
Nhiệm vụ dạy học chính trong chạy bền là:rèn luyện kĩ thuật và rèn luyện sức bền cho HS
*Về kĩ thuật: Chủ yếu xây dựng kĩ thuật chạy hợp lí với việc tập luyện các động tác
bổ trợ:Chạy bớc nhỏ , nâng cao gối, gót chạm mông, chạy đạp sau.Tập kĩ thuật bổ trợ
đánh tay.Tập kĩ thuật chạy giữa quãng:trên đờng thẳng và đờng vòng Ngoài ra còn phải dạy cho học sinh kĩ thuật xuất phát cao,chạy tăng tốc sau xuất phát,chạy về đích
và đánh đích
*Về sức bền : Để nâng cao năng lực sức bền cho học sinh,giáo viên phải dùng nhiều hình thức và các biện pháp tập luyện khác nhau,có nh vậy nội dung luyện tập sẽ bớt
đơn điệu và gây hứng thú học tập cho học sinh
Hình thức TCVĐ là một trong những hình thức đầu tiên có tác dụng kích thích tập luyện và phù hợp với tâm-sinh lí lứa tuổi học sinh cần đợc sử dụng nhiều Tuy vậy hình thức này giáo viên không chỉ dựa vào sách giáo viên mà cần đợc nghiên cứu trong điều kiện cụ thể của trờng để có nhiều trò chơi hơn giúp cho buổi học thêm phong phú
Đối với những trờng không có đờng chạy dài vì địa điểm chật hẹp nên sử dụng hình thức chạy tại chỗ, chạy trong khu vực qui định ,chạy dích dắc,chạy vòng số 8, với thời gian chạy tăng dần sau từng buổi tập.Các trờng có cầu thang xa lớp học cũngcó thể tận dụng những điều kiện luyện tập bằng hình thứcđi lên,xuống cầu thang
ở các trờng có đờng chạy dài(vòng quanh trờng hoặc vòng quanh một khu vực nào đó)có độ dài từ 200-400m nênsử dụng hình thức chạy lặp lại nhiều lần Chạy tốc
độ trung bình 1,2 vòng, chạy biến tốc cũng giúp cho việc nâng cao sức bền rất tốt cho ngời tập.Tuy nhiên phải đảm bảo nguyên tắc tăng dần cự li chạy sau từng buổi tập, không nên cho chạy dài ngay từ những buổi đầu
Hình thức tập chạy trên địa hình tự nhiên(chạy việt dã) là hình thức tập luyện chủ yếu đối với tất cả các trờng THCS Tuy nhiên việc lựa chọn đờng chạy nên tận dụngcác địa hìnhcó sẵn nh lên dốc,xuống dốc hố nớc hoặc các trớng ngại vật trên đ-ờng chạy để làm cho nội dung chạy thêm phong phú đỡ nhàm chán.Cuối cùng là hình thức tập chạy các cự li tơng đơng với cự li cụ thể là đối với học sinh lớp 6-7 cho tập chạy 300m nữ, 500m nam và có thể tăng cự li chạy dài hơn đối với lớp 8-9
:500m nữ,800m nam
Trong chơng trình mới - chơng trình 2000, chạy bền lấy việc phát triển sức bền cho học sinh là nhiệm vụ hàng đầu.Do vậy việc rèn luyện chạy bền cho học sinh THCS cần đợc GV xác định để lựa chọn nội dung, biện pháp luyện tập phù hợp, lợng
Trang 8vận động hợp lí, giúp học sinh rèn luyện thờng xuyên Có nh vậy việc rèn luyện thể chất mới có hiệu quả và đảm bảo an toàn tuyệt đối trong luyện tập và kiểm tra
2 Những biện pháp dạy học chạy bền cho HS THCS:
Để làm đợc các nội dung trên tôi đã thực hiện những hoạt động sau:
Thứ nhất: Tôi sử dụng các trò chơi :
1/ Chạy xuôi và chạy ngợc chiều theo tín hiệu : Hs chạy theo đội hình vòng tròn, khi nghe 1 tiếng vỗ tay ( hoặc tiếng còi) thì chạy tiếp Khi nghe 2 tiếng vỗ tay ( hoặc tiếng còi) thì quay ngời chạy ngợc lại
2/ Chạy tiếp sức đối diện, chạy thoi với khoảng cách từ 30-50m cũng có tác dụng tốt để phát triển sức bền tốc độ cho HS
Thứ hai: Các động tác bổ trợ và rèn luyện kĩ thuật chạy:
Trong SGV các biện pháp bổ trợ chạy dạy cho HS là: Chạy bớc nhỏ, chạy nâng cao gối và chạy gót chạm mông Theo tôi nên cho HS tập đủ các động tác bổ trợ, cụ thể là thêm chạy đạp sau và bổ trợ kĩ thuật đánh tay
Hình minh hoạ cho nâng cao đùi và gót chạm mông
Hình minh hoạ cho đi bớc nhỏ
Trang 9H1 H2 H3 H4
Ngoài ra, cần cho HS tập thêm các biện pháp:
* Chạy tăng dần tốc độ từ 30 – 60m
* Chạy nửa sức và 3/4 sức các đoạn 50 – 100m trên đờng thẳng và đờng vòng nhằm xây dựng kĩ thuật chạy giữa quãng
* Tập kĩ thuật xuất phát cao và chạy tăng tốc độ sau xuất phát
* Tập kĩ thuật chạy về đích và đánh đích
*Các hình thức tập chạy lên dốc, xuống dốc, chạy vợt chớng ngại vật trong tự nhiên cũng có tác dụng tốt đối với việc hình thành kĩ thuật chạy việt dã cho HS Song song với việc dạy kĩ thuật, kĩ năng trên, GV cần cung cấp các kiến thức chuyên môn trong những thời gian nghỉ giữa các lần tập Đó là: Kiến thức về các giai
đoạn kĩ thuật chạy, vấn đề phân phối sức trong chạy, xây dựng cảm giác tốc độ chạy, giải thích các hiện tợng: đau sóc, hiện tợng cực điểm, hiện tợng choáng trọng lực và cách khắc phục
Thứ ba: Các biện pháp phát triển sức bền
Theo tôi đây là nội dung chính để nâng cao sức bền cho HS, do vậy, các biện pháp này cần đợc đavào trong tất cả các bài tập chạy bền.Và cũng để tránh nhàm chán, các biện pháp tập cần đợc thay đổi thờng xuyên qua các buổi tập Mỗi khi đa
ra biện pháp tập luyện mới, GV cần hớng dẫn cụ thể từ mục đích, yêu cầu đến cách
tổ chức tập luyện cho HS ở trên lớp và tự rèn luyện ở nhà, có nh vậy HS mới chủ
động và có ý thức rèn luyện thờng xuyên
Có thể tóm tắt một số biện pháp dạy học chính sau:
1/ Chạy tại chỗ hoặc chạy trong một khu vực nhất định trong một thời gian quy
định là hình thức tập chạy trong điều kiện không có đờng chạy, địa điểm tập chật hẹp Với biện pháp này, cần yêu cầu HS chạy nhấc cao chân từ 10 – 20cm với tần
số chậm (2 - 3 bớc/ giây) Thời gian có thể tăng dần sau mỗi buổi tập (từ 1- 2 phút trong những buổi đầu và sau đó có thể tăng từ 5 hoặc 10 phút Cách tập này có nhợc
điểm là đơn điệu, không gây hng phấn tập đối với HS Do vậy nên hạn chế sử dụng hoặc cho tập nh hình thức tập của biện pháp 2 hoặc 3) Nhng có yêu cầu tăng dần thời gian chạy sau từng buổi tập
Hình minh hoạ cho cho chạy đạp sau
Trang 102/ Chạy theo đờng gấp khúc là hình thức thay đổi hớng chạy trên sân tập, làm đ-ờng chạy dài hơn,nội dung chạy đỡ ức chế đối với ngời tập.Song sân tập cần đợc chuẩn bị chu đáo ( kẻ vôi các đờng gấp khúc)
3/ Chạy vòng số 8 là hình thức tập chạy đỡ chóng mặt khi chạy nhiều vòng Có thể
sử dụng tốt đối với tất cả các trờng
4/ Chạy việt dã (chạy trên địa hình tự nhiên) đây là hình thức tập chạy trong điều kiện đia hình có sẵn.Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả của biện pháp, ngời GV cần nghiên cứu trớc địa hình, cho kẻ vạch vôi, chăng dây hoặc cắm cờ để xác định đờng chạy cho HS Hình thức tập chạy này khá phong phú, do vậy cần đợc sử dụng nhiều trong các bài tập chạy bền đối với HS
5/ Chạy theo địa hình quy định Đờng chạy đợc chuẩn bị nh chạy việt dã nhng có thể bố trí thêm một số chớng ngại vật trên đờng chạy
6/ Đối với những trờng có đờng chạy dài khoảng 200 – 400m, GV có thể sử dụng một số biện pháp sau:
* Chạy với đoạn đờng đợc tăng dần độ dài qua các buổi tập
* Chạy lặp lại các đoạn ( từ 200 – 400m)
*Chạy biến tốc(thay đổi tốc độ đoạn nhanh, đoạn chậm)với đoạn đờng định sẵn
Các biện pháp trình bày trên không có nghĩa là phải sử dụng hết đối với HS,
mà ngời GV cần căn cứ vào điều kiện cụ thể của trờng mình để lựa chọn, xác định biện pháp tập luyện phù hợp Tuy nhiên số lợng biện pháp càng nhiều thì bài tập càng phong phú
III/ Ph ơng pháp dạy học chạy bền cho HS THCS.
Cũng nh các nội dung khác, dạy học chạy bền vẫn phải tuân thủ 5 nguyên tắc
và 3 phơng pháp cụ thể:
Năm nguyên tắc:
Nguyên tắc phát huy tích cực học tập của HS
Nguyên tắc trực quan
Nguyên tắc hệ thống
Nguyên tắc tăng tiến
Nguyên tắc giáo dục cá biệt
Ba phơng pháp:
Phơng pháp dùng lời nói
Phơng pháp trực quan
Phơng pháp tập luyện
Trong bài này tôi không trình bày lại các nguyên tắc và phơng pháp dạy học nói chung hay những vấnđề liên quan đến thực hiện chơng trình,phân phối chơng trình
và SGK trong dạy học chạy bền Mà tôi muốn đề cập đến những vấn đề cụ thể sau: