Trí nhớ đặc biệt của Bác Hồ: Phần 1

Tài liệu Trí nhớ đặc biệt của Bác Hồgiúp các bạn biết, hiểu và học được phong cách làm việc học tập của Người. Bác Hồ không chỉ có phương pháp học tập hiệu quả mà đề tài Người quan tâm tìm hiểu rất rộng, đó cũng là con đường đưa đến sự hiểu biết sâu rộng của Người Tài liệu gồm 2 phần, mời bạn đọc tham khảo phần 1 sau đây.

M U T ifli

I NHA XUAT BAN THANH NIEN

■■3

HỌC c h ử đ Ể Là m n g ư ò i ft

Đó là câu nói của phụ m ẫu Bác Hồ và cũng là b ài học đầu đòi m à Ngưòi đã tiếp n h ậ n từ

ngưòi m ẹ th â n yêu của m ình Câu nói ấy, bài học ấy không bao giờ phai trong tâ m tri của vị lành tụ

C huyện kể ràng: khi dạy đến chữ “N hất” là một, bà Loan đã giản g cho cậu con tra i Nguyền Sinh Cung (tên hồi nhỏ của Bác Hồ) là có hai cách viết, viết đơn

và viết kép Vừa nói, bà vửa lấy b ú t viết hai cách khác

n h a u để C u n g p h â n biệt- Khi nói đ ến viết đơn và viết kép, bà giải thích:

• Chữ v iết kép bao giờ cũng nh iều nét S au này lớn lên con sẽ hiểu Còn trước m ấ t chỉ cần thuộc và hiểu

ng h ĩa là được

N gay lậ p tức, Nguyễn Sinh C ung đã thuộc, hiểu

ng h ĩa và v iết đưỢc chữ “N h ấ t” ngav ngắn, đẹp đẽ

Sau khi dạv xong chữ ’‘N hat" một nét, ba Loan d ạ y con chữ “Nhị” hai nét, chữ ‘T a m ” ba nét

Đến chữ "Tử”, C ung hỏi mẹ “có phải bôh n é t không?" Bà Loan giảng cho con rằng; ‘T ứ là bòn

n h ư n g không viết bốn n é t chồng lên nhau, m à phải mướn h ìn h vuông có bón góc, bên tro n g có hai n é t đối

n h au , ngầm chỉ: hai lần hai là bón"

S au sự khai tâm ; “tứ không phải bôn n ét chồng lên nhau" và “hai lần h a i là bốn” mà bà Loan đ ã dạy, Cung hiểu r a lu ận lý ta m đoạn lu ận - và cậu hỏi ngay;

- T hư a mẹ, vậy chắc chữ “tứ ” phải có nhiều nghĩa

k h ác nhau?

- Con nói đúng Có đ ế n chín chữ “tứ” khác n h a u , và

ít n h ấ t mỗi chữ lại m ang m ột nghĩa

khác-T hấy con tr a i có vẻ suy nghĩ, bà Loan nói luôn:

- Nói đến chữ là p h ải h iểu nghĩa Sách vở, chữ

n g h ĩa giúp người ta hiểu n h ữ n g m ặt phải tr á i ỏ đời để

m à xử sự sao cho đúng

N gừng một lát, bà Loan nói tiếp:

- Hôm nay học đến đây thôi, ngày mai mẹ còn chỉ cho con n h ũ n g chữ n h ư chữ “Minh" có đến ngót mưòi

n g h ĩa trong đó có n h ữ n g nghĩa tr á i ngưỢc h ẳ n với

n h au , n h ư M inh là sáng, và M inh là tôl

N guyễn S inh C ung nóng ru ộ t thúc mẹ:

- M e giảng ngay đi, con nhớ nổi mà!

- Không, nhớ nổi cũng không học Học cũng n h ư loo cây, phải leo từ th ấ p đến cao Hơn nữa, học chữ để ìàm ngưòi chứ không p h ải để nhố!

N hũng lòi dạy của mẹ ngay từ thuở thơ ấu đã in sáu vào tâm khảm của Bác Hổ; “Sách vỏ, chữ nghĩa giúp

T R A N Đ Ư Ũ N G

người ta h iểu nhữ ng m ặt phải Irái ờ (ìòi đ ể m à xừ sự sao cho dùng’’ “Học cũng nhif leo cây, phải leo từ thấp

đ ến cao”, “Học chữ để làm người" T rong cuộc đòi mình, Người đã trà i qua biết bao trường hợp đòi hỏi

một sự áốì xử đúng đắn, đã kiên trì học tậ p trên mọi

lĩnh vực tro n g đồi sông xã hội từ đơn g iản đến phức tạp, từ cơ b ả n đến tầ m cao của kiến thức, trong đó có nhiều ngoại ngũ m à Ngưòi sử dụng thông th ạ o và n h ấ t

là vâ^n để “làm người” - tức là lĩnh vực đạo đức mà Người là tấ m gương cho các thê hệ học tập, làm theo

“Học chữ để làm người” • trong suốt đời m ình, Bác luôn luôn căn d ặn cán bộ như vậv Cuôi th á n g 9 nảm

1949, đến th ám trường N guyễn Ái Quôc T ru n g ương mối được t h à n h lập trong núi rừng Việt Bấc, Bác đã tiếp xúc với ban lã n h đạo và học viên trong nhà

trường với tìn h cảm ắm áp, th â n tình Lúc chuẩn bi

tiễn Bác r a vế, vị p h ụ trác h n h à trường hỏi Bác xem Người có đ iều gì căn d ận thêm , Bác nói:

- Tôi chỉ mong là các đồng chí đừng q u a n tâm đến tôi quá mà p h ải q u a n tâ m đến mọi người hờn

Và Người ghi tr ê n tra n g đ ầu cuôVi sổ vàng của nhà

trường lòi dạy;

"Học đ ể làm việc, là m người, làm cán bộ Học đ ể

p h ụ n g sự đoàn thể, g ia i cấp và nhăn dân, T ổ quốc và

n hăn loại M uốn đ ạ t được m ục đích th ì p h ả i

Cần, kiệm, liêm, chính, chí còng vô t ứ '.

L àm ngiiời! Đó ỉà việc không đơn g iản phải rèn luyện, tu dưỡng suô*t đòi Người từng căn dặn; “Học cái tôt thì khó, ví n h ư người ta leo lên núi, khó nhọc mới lên đến đỉnh Học cái xấu th ì dễ n h ư ỏ trên đỉnh

TRÍ NHỚ Đ Ặ C BIỆT CÙA BÁC HÓ

n ú i trượt c h â n một cái là n h ào xuống vực s á u ” Và Bác

(ĩh e o sá ch "Hồ Ch! Minh tên Nguòi són g m õ r

"Chủ tịch Hố C h í Minh hành trình kháng ch iế n '.

'Theo tx iớ c ch â n Nguòi")

T R A N Đ U Q N G

C U Ố N S Á C H TH Ò I THƠ Ấ u

N'‘gày còn nhỏ, ngồi trên g h ế n h à trường, Bác Hồ và các b ạ n học cùng lứa chỉ được nhồi n h é t

n h ữ n g chuyện Bắc sử hoặc n h ữ n g gì xảy ra ỏ

"nước mẹ” Gôloa x a xói nào đó Ngoài đòi cũng vậy, việc tru y ề n bá sử nước N am đồng nghĩa vói việc chối

bỏ sự giáo dục của “nước mẹ” Đại P háp - một điểu bị liệt vào tội “lập hội kín”, n ên ai cùng phải giấu kín.Cũng thời ấy, khi tiếp khách, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc thường cho phép Bác đứng bên, vừa để sai bảo, vừa để cho tiếp n h ậ n d ần những điểu cần phải biết.Trong các câu chuyện giữa cụ Phó bảng và b ạn bè

cụ, Nguyễn Sinh C ung thường nghe nói tới nỗi thông khổ, u ấ t ức của ngưòi d ân m ấ t nước, những tấ m gương nghĩa liệt của người Việt qua bao đời nay không cam chịu kiếp sống nô lệ, luôn vùng lên chống lại ách áp bức của ngoại bang Với Cung, những điều được nghe ấy chẩng khác gì luồng gió mài, đầy sinh khí

Một hôm, có ngưòi rỉ tai nói nhỏ vối Nguyễn Sinh

C ung rằ n g tạ i m ộ t h iệu sách nhỏ ở Vinh, người ta

đ an g bán một cuốn sử nước ta, hay lấm C ung r ủ mấy ngưòi b ạn tin cẩn C U Ô C bộ mấy chục cây sô’ t ừ N am

Đ àn về Vinh để tìm m u a cuốn sách đó

9

Ô ng chủ hiệu sách th ấy m ấv cặư bé khôi ngô t ừ xa tìm dến hỏi sách, biết chác đó là n h ữ n g người th ự c lòng m uốn mỏ m a n g sự hiểu biêt, nén sau kh i q u a n

s á t th ấ y không có a i bám đuôi, đ ã nhẹ n h à n g vào n h à trong lấy sách m an g ra

Cầm trong ta y cuôn lịch sử củ a nước nhà, m á t m ấy cậu bé N am Đ àn sá n g lên N h ư n g niềm vui t h ậ t n g án ngủi, vì sau khi vét t ấ t cả tiề n tro n g tú i cũng không

đủ để m u a cuô’n sách đó

Sau một hồi lâu bần th ầ n , tiếc nuôi, Nguyễn S inh

C ung bỗng nảy r a s á n g k iến nói t h ậ t vỏi ông c h ủ hiệu sách là họ không đ ủ tiền m ua sách, và xin ông được đọc tạ i chỗ

T hấy m ấy cậu bé th ậ t th à v a n n à i xin cho đọc tại chỗ, ông chủ hiệu sách động lòng trác ẩn, vui vẻ cho

p hép họ vào n h à trong ngồi đọc

T ận sau này, Bác Hồ vẫn còn nhố mãi cái ngày cùng bạn bè ngồi trong càn n h à lá m ột phô nhỏ th à n h

V inh chụm đ ầ u n g ấu nghiên đọc cuôn lịch sử nước

n h à, cô ghi nhổ các m ẩu chuyện ông ch a t a đã a n h

d ũ n g chông giặc ngoại xâm n h ư t h ê nào T rê n đường học tập , nghiên cứu và chiến đ ấu , Bác Hồ không ngừng say m ê tích luỹ các kiến th ứ c về sử học và nhớ

m ãi cuốn lịch sử nưốc N am quý giá đọc thòi thơ ấu Có

th ể nói, đó là n h ữ n g hiểu biết b a n đẳu, làm cơ sở để

sa u này Bác giới th iệu lịch sử nưốc nhà,

Đặc biệt, n ăm 1941, Bác đã viết tậ p diễn ca, có tên

là Việt N a m lịch s ử diễn ca, dài 208 câu, được Việt

M inh tuyên tru y ề n Bộ x u ấ t b ả n th á n g 2-1942 Diễn

ca mở đầu bằng câu:

T R A N Đ Ư Ũ N G

"Dán ta p h ả i bìèỉ aử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt A n m ”.

T ro n g diễn ca, Ngưòi điểm lại dường n h ư không

t h iê u một sự kiện lớn, một tên tuôi lồii n ào trong lịch

sử d â n tộc, kể từ ngày H ùng Vương dựng nước "Hồng

B à n g là TỔ quốc ta" cho đến "Trước lìgày khới nghĩa Việt N a m bắt đẩu".

P h ía cuối, sau diễn ca là một phụ lục, Bác ghi

n h ữ n g n ă m q u a n trọng, gần như biên niên cúa 30 thòi

điểm , dấu môc của nhữ ng bước ngoặt lịch sử cùa đất

nưóc ở dòng đầu, Bác viết; Trước Tây lịch; n ă m 2879:

H ồ n g B à n g và dòng cuối: Ì94Õ: Việt N a m độc lập.

X in được nói rõ; tập diễn ca đã được viết trong thòi điểm ấy, tro n g một hang sâu rừng núi không tài liệu nghảên cứu th a m khảo, không chuyên gia đê trao đôi vậv m à Bác đă ghi r ấ t chính xác các sự kiện lịch sử chínih yếu của dân tộc Nhò đ âu và bằng cách nào, nếu

k h ô n g p h ải là sự x u ất th ẩ n của một hộ óc m ẫn tiệp,

đẩy n h ạ y cảm , m ột năng khiếu hẩm sinh được tinh

lu yệ n bằng ánh aáng từ trá i tim một con người có bề dày tri thứ c và kin h nghiệm , thấm nhuần văn hóa cổ

k im đông tây, có cả m ột quá trình quan sát, chiêm nghiệm thực tiền cách m ạ n g ở hàng loạt nước chinh quốic uá thuộc địa, sau m ấ y mưới năm bôn ba tìm đườừiịỉ cứu nước g iả i phóng dàn tộc mình.

M ột điều r á t đáng ngạc nhiên và khâm phục là, viết

d iễ n ra này, giữa nhữ ng đêm đòng giá lạnh, trá n h bọn línhi dõng đi lùng càn tại vùng Pác Bó, Bác Hồ của chửng ta đ ă tiên đoán ngày cách m ạng th à n h công;

ĨR Í NHỚ Đ Ặ C BIỆT CỦA BÁC Hố'

11

t r Ẩ n đ ư o n e

"45, Rự nghiệp hoàn thành"

Đó là c â u chuyện m à chúng tôi đ à t r ì n h bày mấy

n ă m trUỏc tro n g cuốn "Hổ C h í M in h n h à d ự báo

th iê n tà i"

ở đây, chỉ n h ấ n m ạnh khía cạnh về t r í n h à đặc biệt

của Bác H ồ khi nhớ lại cuốn sách Bác đọc thuở nhỏ ỏ

t h à n h Vinh, như những cơ sỏ vững ch ác tro n g quá

tr ìn h Ngưòi tìm hiểu lịch sử d ân tộc

(Theo sá ch "Hổ C h i Minh tên N guài sán g m ài‘

võ 'H ồ C h i Minh nhó ơ ụ b ớ o thiên tà i')

C Ă N G X A MỚi CÀ N G NHÓ C H Ứ Í

Hai tác p hấm cô’ điển trong vãn học Việt Nam là T ruyện Kiểu và Chinh phụ ngâm đưỢc Bác

Hồ thuộc lòng và thường trích m ột số câu để ứng vào từ n g hoàn cảnh cụ th ể trong cuộc đòi hoạt động của Bác Điều kỳ lạ là Bác xa nước từ n ă m 1911 (khi 20-21 tuối), sau bao nhiêu nàm bôn b a nơi chân trời góc bể, khi trỏ vê' nưốc tí í uổi ngoài 50, Ngưòi vẫn

thuộc Kiều và C hinh p h ụ ngâm Trong n h ữ n g chuyến

còng tác trê n núi rừng Việt Bắc, khi các chiến sĩ cùng

đi tỏ r a m ệt mỏi, Bác lại đọc K iều và C hinh p h ụ ngám

để họ tiếp tụ c p h ấ n khởi lên đưòng Khi tiếp xúc ngoại giao, cần bày tò ý nghĩ, quan điểm một cách kín đáo,

t ế nhị, Bác cũng dùng nhữ ng câu trong K iều và được

m ạng r ấ t sàn h truyện Kiều Chuyên kể rằn g , năm

1930, một đêm nọ, tại T ru n g Quổc, Bác hỏi đồng chí

T rầ n Phú:

• Đồng chí Lý ngủ h av thức đấy?

13

- Tôi mới chợt dậy ạ!

- M ình vừa có một íỊÌấc mơ vể bên nhà

Rồi Bác ngồi lặn g vên tr ê n giường, m ăt n h ìn vào

m àn đêm thảm thẳm Lúc lâu, Người khe khẽ đọc:

"Tinh sá u m ong trả nghĩa dầy

Hoa kia đă chắp cánh n à y cho chưa?

M ối tìn h đòi đoạn vò tơ

Giấc hương quen lu ống ngẩn ngơ canh dà i

Song sa uò võ hương trời

N a y hoàng hôn đã lạ i m a i hôn hoàng "

Một chuyện khác: hồi h o ạ t động ở Thái Lan, một lần đi công tác với một cán bộ nữa, đi được nửa đường

ih ì tròi tôì, Bác và người cán bộ đó ghé vào n h à một Việt kiều người Bắc, làm thợ mộc A nh chị thợ mộc đón tiếp Bác r ấ t niểm nâ Cơm nước xong, h ai bác

Đ êm qua nghe tiếng mẹ hiền ru con".

N ghe h ai câu thơ ấy, có th ể hiểu lòng Bác q u a một

đêm thổn thức vối những câu K iều đã th ấ m vào máu

th ịt mỗi ngưòi d ân nưốc Việt T hấm và trỏ th à n h

“tiế n g r u ”, đúng n h ư Tô” H ữ u s a u n ày viết:

“N g h ìn n ă m sau n hớ N guyễn Du

Tiếng thơ n h ư tiếng m ẹ ru n h ừ n g ngày

Hởi Người xưa, của ta nay

K hủc vui x in lại so dây cùng N gười ”

T R A N O U C I N G

Có n h ữ n g cñu Kiều được Bác nhiểu lầ n nhắc đến

T h á n g 3 nảm 1945, kh i tiêp xúc với <'ác đại biểu về dự

Đ ại hội T ân T rão Bác xúc dộng nói:

"Bây g iờ mới th ấ y nhau dày

M à lòng đ ã chắc nh ữ n g ngày niột hai".

Một đại biểu nói:

- Bác xa nước lâu t h ế m à vẫn nhớ Kiềul

Người cười, đáp lại:

''Bây g iờ mới g ậ p n h a u đây

M à lòng đ ã chắc nh ữ n g ngày thanh niên”.

Và kh i tiễn các vị k h ách quý lên máy bay, Người

đọc h ẳ n một câu K iều vói tìn h cảm lưu luyến:

“C ánh hồng b ay bổng tuyệt ười

Đã m òn con m ắ t p h ư ơ n g trời đ ă m đ ă m ”.

Mộl ví dụ khác: trong dịp về th ăm quê sau bao n àm

xa cách, Bác đã xúc động nói:

“Quê hương nghĩa n ặ n g tìn h sâu

N ă m mươi n ă m ấy biết bao nhiêu tình".

C hm h dịp ấy, Bác đi m áy bay lên th ăn g r a biển, rồi vào miền Trung, q u ản g Cửa Lò Ngồi trên m áy bay,

n h ìn thấy bà con d â n chài đ á n h cá, Bác khẽ vỗ vai đại

tá Đ ặng T ính - C hính u ỷ q u ân chùng phòng không -

không q u â n - ngồi bên và đọc K iểu :

TRÍ NHỎ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC H ố

15

t r Ẩ n đ ư ũ n g

“B u ồ n trông cửa bè chiều hôm.

T h u yền a i th ấ p thoáng cá n h buồm xa xa".

Đại t á Đ ặng T ín h xin p h ép Bác đưỢc đọc tiếp h ai

câu, th eo lôi họa Kiều-.

"Bác về th ă m lại quê n h à

N ă m mươi n ă m ấy bây g iờ ỉầ đây".

M ột ch iến sĩ khác (trong tổ lái) biết Bác giỏi Kiều

củng xin phép Bác họa tiếp:

"Bác đ i g ia n k h ổ n h ữ n g n gày

B ác về cơ đ ỏ tu n g bay rỢp trời

B ác đ i, đ ồ n g ruộng của người

B ác về, rừ n g n ú i đ ấ t trời củ a ta ”.

•k

" k ' k

Mỏ đ ầ u T ruyện K iều là câu: “T ră m n ãm tro n g cõi

ngưòi ta ,” Trong m ột cuộc g ặ p vui trưỏc Cách m ạng

th á n g T ám n ă m 1945, tr ê n đ ấ t k h á c h quê người, Bác

đ ả hát:

“T rổm n ă m trong cỗi người ta

Có lòng yêu nước m ói là người N a m ”.

N ăm 1946, sa n g th ă m c h ín h th ứ c nưốc Pháp, vổi tư cách là thư ợng k h ách nước này, Bác đ ă có dịp th ã m và nói ch u y ện vỏi bà con Việt k iểu ta tạ i Pari Kết thúc

buổi nói chuyện, Bác đọc h ai câu Kỉều:

“G ìn và n g g iữ ngọc cho hay

C ho đ à n h lòng kẻ chân m â y cuôĩ trời".

B à con V iệt kiều lắng n g h e vổi s ự xúc động s â u sắc

v à h iểu ràn g : ở xa Tổ quốc, đ ù ỏ phương tròi nào, cũng

p h ải x ứ n g đ án g là con Hồng, c h á u Lạc

NCí s ĩ H ằng Phương sa u Cách mạng t h á n g Tám đã gửi cam lên biếu Bác, được Bác cnm (ìn bằng h a i câu:

“Ẩn quả n h ớ ké trồng cày

P h ả i chăng khô tận đến ngày cam la i”.

Hai cảu thơ ấy làm ta nhố đến côu Kiều:

"Trẻ vui hới tận lòng này.

H ay là k h ổ tậ n đến ngày cam lữi?"

Đọc sách “Vừa đi đường vừa kê ch u yện ’ ch úng ta

được tác giả T.Lan cho biết; Bác đã dạy cho các chiến

sĩ học nhiều đoạn trong K im Vân Kiểu và C hinh p h ụ

ngám Và trong khi kê chuvện Bác nhiểu lầ n "tập Kiểu" C hảng hạn, về n h ữ n g ngàv ỡ Hồng Kông Bác

nói:

“Khi bị bắt giam, trong tâm trạ n g chi có một điều là

lo Không phải lo số p h ận m ình sau nàv sẽ r a sao, vì

s ằ n biết rằ n g kêt quả cuôi cùng chi có thể: hoặc là sẽ

bị bọn thực dân th ú tiêu; hoặc là sẻ thoát khỏi xiềng xích, Irỏ lại hoạt dộng cách mạng Lo là lo những công việc m ình làm chưa xong, ai sẽ tiếp lục làm thay? ít nhiều kinh nghiệm m ình đã gom góp được, làm th ế nào để truvền đ ạ t cho các đồng chí khác?”

H ế t lo việc nàv lại lo việc khác, cử lo mãi, không sao giải quyết được, cho nên - n h ư Bác nói;

"Ngốn ngang tră m m ỏi bên lòng

N gủ không yên giấc, ăn không ngon rnồni".

C âu trên hoàn to àn là một câu Kiều {câu th ứ 183) còn câu sau là của Bác Khác vói hai câu: "Quê hương

n ghĩa nặng tin h s â u / N ă m mươi năm ấ y biết bao nhiêu tinh'' câu tr ê n là của Bác, còn câu dưới ]à lây từ

tro n g Truyện Kiew.

TRÍ NHỎ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC H ố

T R Ầ n Đ Ư C 3 N G

"N hữ ng là rà y ước m a i ao

M ười lă m n ă m ấ y biết bao n h iêu tìn h ”

C ũng tro n g “Vừa đi đường, vừa kê’ chuyện”, kh i nói đến bọn p h á t xít Đức - Ý • N h ậ t khoe kho an g và

h u ê n h hoang, tưỏng rà n g chúng là vô địch Bác đọc lai câu để diễn đ ạ t cái ý tr ê n kia:

"Tung hoành châu A, châu A u

Dọc ngang nào biết trên đ ầ u có a i ĩ'

T rong K iều, nguvên văn là:

“Chọc trời q u ấ y nước m ặc d ầ u

Dọc ngang nào biết trên đ ầ u có a i ĩ '

Nói về n h ữ n g vấn đề chính trị, n h ư n g cái phong vị

“tậ p K iều” r ấ t Việt N am n à y giúp người nghe mnu

chóng tiếp n h ậ n m ột cách sâ u sắc, sẽ r ấ t khó quên Lại nhó, n ă m 1958, C h ủ tịch Đoàn C h ủ tịch Xôviết tôì cao Liên Xô (cũ) Vôlôsilốp sa n g th á m nước ta T rong bốì cản h lúc đó, c h ủ nghĩa x ét lại h iện đại bị n h ữ n g người cộng sả n quôc t ế công kích m ạ n h mẽ, và đ ã có

n h ữ n g b ấ t đồng lốn giữa các đ ản g cộng sản Chủ tịch Vôlôsilôp m uốn biết th ái độ của Đ ảng Lao động Việt

N am trước v ấ n đề này Đó là việc t ế nhị, không th ể bộc lộ b ằn g v ă n b ả n hoặc bằng cách diễn đ ạ t trự c tiếp Khó th ậ t, n h ư n g Bác Hồ đ ã đáp ứ n g y ê u cầu củ a bạn

b ằn g T ruyện K iều C huyện kể lại rằng, s á n g hôm

sau, đoàn b ạ n lên đường vê' nưốc th ì tôi hôm trước Bác cho mời m ột nhóm v ã n công vào P h ủ C hủ tịch biểu diễn nghệ th u ậ t Bác ngồi trê n chiếc g h ế mây, đ ặt giữa, m ột bên là C hủ tịch Vôlôsilốp, m ột bên là Thủ tướng P h ạ m V àn Đồng, đốì diện là các diễn viên

N hóm diễn viên có cả n a m cả nữ, tro n g đó có m ột cô

Ôm đàn áccoócđêông Sợ t h ấ t lễ, các cô m uôn lùi xuống

s a u đẽ’ diễn viên n am đứng trước Thấv vậv Bác đứng dậy bưổc đến Bác bảo cô gái ôm đàn dứng giữa, các cô khác đ ứ n g hai bên, còn các diễn viên n am đứng sau Rồi, quav tró lại, trưổc khi ngồi xuống ghế, nhìn Chủ

tịch Vôlôsilôp, Bác đọc hai câu Kiều:

“Đ ã nguyền h a i c h ừ đ ồ n ^ tâm

Trăm n ă m th ề chẳng ôm cầm thuyền ai".

Được địch lại ý tứ, Chủ tịch Vôlôsilôp hiểu ý nghĩa

s â u sắc của h ai câu Kiều, đã đứng dậy ôm hôn Bác

th ắ m th iế t và các vị có m ặt đều cvíời vui vê

Câu th ơ trong Kiều "Mười lă m năm ấy ", được Bác

lẩ v khi về th ă m quê t h à n h ''N ăm mươi n ă m ấy ”, còn

khi kỷ niệm Đ ảng trò n 30 tuổi - một sự kiện chính trị lốn - Bác lại ỉẩy thành:

"Cõng ơn Đ ảng n h ư b ế rộng non cao

Ba mươi n ă m ấy biết hao nhiêu tinh".

T ruyện Kiều có h a i câu:

“Còn non, còn nước, còn d à i

Còn về, còn n h ớ đến người hôm nay"

đã được Bác họa lại trong B ản Di chúc thiêng liêng:

“Còn non, còn nước, còn người,

Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựììg hơn mười ngày naỷ'

Còn có biết bao càu thơ tro n g các bài nói, bài viết

của Bác m ang phong vị K iều như:

"'Tiễn đ ư a n h ớ buổi hôm nay

V ui m ừng xin hẹn ngày này tháng sa u ”

"Quon sơn m u ô n dặm m ột nhà

Bốn phương vô sá n đ ề u ỉà anh em".

Đọc “B ài ca sỢi c h i' của Bác, tro n g đó có câu "Yêu

nhau, xin nhớ lời n h a u ! V iệt M in h hội ấy m au m a u tim vào”, ta nhớ đ ến c â u Kiew “Thươĩig nhau xin nhớ lời n h a u ! N ă m c h ầ y c ủ n g ch a n g đ i đâu m à chầy"

Cũng trong bài ấy, Bác viết: '’X ư a tôi yếu ớt uô cù n g !

A i vò củng đứt, a i ru n g củ n g rời", ta liên tưỏng đên

câu: "Trơ n h ư đ á vữiig n h ư đ ồ n g ! A i lay chẳng

chuyển a i rung c h a n g rỉH".

Về nội dung, h a i câu dưới, có sự đốì lập, song, khuôn nhịp và â m hưởng đ ã gipú người đọc dễ hiếu,

nhó lâu N hư vậy, Ngưòi đ ã v ận d ụ n g Kiều vào cóng

tá c tu y ên tru y ền cách m ạng C ũ n g thế, câu; “Trong

tay đ ã sẩn sàng rồi / Q uyết q u a y đánh N h ậ t đ á n h Tây mới đành" iàm t a nhớ đ ến Kiew “T rong tay đã sẵn đồng tiề n ! Dẫu r ằ n g đối trắ n g th a y đ en khógìP ' (Câu

K iều n ày m ỉa m ai sức m ạ n h đổi t r ắ n g th a y đen của

đồng tiền, trong k h i đó câu thơ của Bác được cải biên

n h ằm thức tin h b in h lín h đ á n h lại th ự c dân P háp và

p h ấ t câu Kiều\ "N ổi riêng, riêng n h ữ n g bàng hoàng!

D ẫu chong trắ n g đ ĩa lệ tr à n th ấ m khăn"

Ngay trong v ă n xuôi, Bác H ồ cũ n g đã sủ dụng

Kiều C hang h ạ n , mỏ đ ầ u chướng IV bài "Kinh nghiệm d u kích T àu", Bác viết để k ể câu chuyện một

T R A N €>ưŨNC3

bà mẹ du kích T ru n g Quô’c từng lập i\hiJng chiến công dặc sắc.:

"Đàn bà d ễ có m ấy tay

Đời xưa m â y m ật, đời này m ấy gan"

Câu Kiểu '"Mười ỉãm năm ấy " mà chúng ta nhắc

nhiều lần trên k ia qua n h ữ n g trường hợp khác nhau, còn được Bác sử dụng trong bài nói lại lễ b ế mạc kỳ họp th ử n h ấ t của Quôc hội khoá II Sau khi so sánh tìn h hình tlìẽ giỏi, Ngùòi nói; “So sán h bản đồ th ế giới ngày nav với 15 n àm trước thì ai cùng th ấv rò ràng:

"Phe địch xuống dốc, phe ta lên cao

Mười lă m n ă m ấy, biết bao nhiêu tin h r

(Theo sá ch "Bóc Hô nhu chúng tôi đ ỡ biết~

và c á c tu liệu kh óc)

TRÍ NHỎ Đ Ặ C BIỆT C Ủ A BÁC Hió

21

CH Ú Đ I L Á U M À CH Ú NHỚ T À I T H Ế ? "

Th á n g 11 n à m 1946, ông Cả K hiêm (anh ru ộ t của Bác Hồ) cùng h ai ngưòi c h á u là Hồ Q u an g

C h ín h v à N guyễn Sinh Thọ đ ến Bắc Bộ phủ

th ă m Báo Hồ Ba ông cháu đưỢc các c á n bộ giúp việc

ở Bắc Bộ p h ủ mời lên tầ n g hai ngồi đợi ở phòng bên,

kề phòng Bác Hồ làm việc Đó cũng l à căn phòng cách đây một tu ầ n B ác đã gặp và trò chuyện vói b à T h a n h (chị ru ộ t Bác Hồ) m à Hồ Q uang C h ín h và N guyễn Sinh Thọ cũng đ ã được dự

Khoảng 10 p h ú t sau, tức lúc gần 11 giò 30 p h ú t (ngày 3-11-1946) cá n h cửa phòng làm việc của Bác Hồ

từ từ mỏ Bác H ồ vẫn đỏi m ắt sáng ngời và hiển từ, trong bộ kaki vàng, bạc màu, đi th ẳ n g về phía ba ông cháu Ong Cả K hiêm chạy lại ôm chầm lây Bác Hồ, n ét

m ặt cảm động và giọng cưòi khoan khoái, ổ n g hỏi:

- Chú, chú C ung, chú có khỏe không? A nh em m ình

xa n h a u lâu quá!

Chòm râ u c ủ a Bác Hồ ru n g r u n g vào m á ông Khiêm, n é t m ặ t Bác Hồ cũng r ấ t cảm động, n h ư n g vui tười Bác hỏi:

■ Anh mới r a , a n h khỏe không? Q uý hoá quá

Bác hỏi th ă m b à T h a n h về quê ra sao rồi mòi ông Khiêm h ú t thuốc lá ò n g Khiêm huơ ta y không nhận:

• Tôi h ú t th u ố c lá Cẩm Lệ quen rồi, thuốc đó n h ẹ để chú dùng

Bác Hồ cười v à đọc một câu thơ:

"Chôc đ à mười m ẩ y năm trời

Còn non, còn nước, còn người hỏm nay”

th â n và b ạ n bè hồi n iên thiêu cùa Bác ô n g Khiêm lần lượt tra iời và nói:

- Chú đi lâu mà chú nhâ tài thế?

Liền đó, Bác hỏi ông Khiêm:

- Anh còn nhớ chuyện Khơm Công không?

Và Người nói luôn:

• C hnng n h ữ n g m ìn h Khơm Công m à hàng chục triệ u đồng bào hồi đó cũng “khỡm công"

“Khdm Công’’ là tê n ông Khiêm và Bác Hồ từ bé, nói chệch đi một tí theo giọng địa phương là ĩữiơm và Công,

“khơm công^’ nói lái là “không cơm”, ý nói thời niên thiếu của Bác và gia đình cụ Phó bảng sắc túng thiếu

Trong câu chuyện, ông Cả líhiêm hỏi Bác Hồ:

• Chú có ý định lúc nào về th ăm quê?

Bác HỒ thong t h ả t r ả lòi:

- Về đến đây củng là về đến nhà rồi, tì'J i hình và công việc thê này chưa cho phép nghĩ tói, chắc việc đó còn lâu.Đúng n h ư lời dự đoán của Bác Hồ, mãi 11 n ăm sau, cũng là ngày chủ n h ậ t (16-5-1957), Bác Hồ mới trỏ về

th ă m quê lần đầu tiên

(Theo sách "Chuyện kề bên mộ bó Hoàng Thị Loan "

W một số sách khác)

TRÍ NHỚ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC H'ó

23

IMHỮNG K Ỷ NIỆM

V Ê B U ổ l D Ầ U G Ặ P B Á C

/ V

Ong Hoàng Quôc Việt từng là một trong nhừng học trò x u ất sắc và bạn chiên đấu th â n thiết của

Bác Hồ T rên cương vị Uý viên Thường vụ Trung ương Đảng từ n ăm 1941, u ỷ viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng từ n ăm 1951, Chủ tịch Tổng Công đoàn Việt Nam, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch ư ỷ ban T rung ương Một trậ n Tô’ quôc Việt Nam , ông đã có những công hiên to lốn vào sự nghiệp cách m ạng của dân tộc ta

L ầu đầu óng được gặp Bác là vào m ù a x u ân nãm

1941 tạ i Cao Bằng, kh i cùng các n h à cách m ạng

H oàng V ăn T hụ, T rường Chinh đi dự Hội nghị

T ru n g ương Đ ảng Theo ông cho biết, chuyến đi này

từ Bắc N inh lên Cao B ằn g là một tro n g n h ữ n g chuyên

đi v ấ t vả n h ấ t củ a đời ông Sự n g h iệt n g ã của thiên

n h iên làm cho m ột sô" vị phải "xuống cấp” sức khỏe Tuy nhiên, m ột niềm hy vọng lớn đã x u a t a n đi mọi

v ất vả nhọc n h ằn : sẽ được gặp Bác Hồ

Đến Cao Bằng, m ột vị trong T ỉn h u ỷ nói:

- Ông Ké biết tin , đ an g đợi các đồng chí

ỏ n g Việt và các đồng chí của m ìn h đưỢc liên lạc

d ẫ n theo đưòng rừng, lên lên xuốhg xuông n h ữ n g đám

ru ộ n g bậc th an g , m en theo bờ suôi vòng vèo, bưóc trê n bãi sỏi sột soạt, “n h ả y cóc” tr ê n n h ữ n g p h iến đ á nhâ'p

nhò Một con đường nhỏ, iượn quanh k h u ấ t nẻo, con dường d ẫn đến h a n g Cỏ'c Bó, nơi Bãc Hồ đ an g ơ Một ông già mặc áo chàm, vai vắt khán, cao cao, gầy gầy, vầng trá n cao dôi m ắ t sáng, chòm r â u th ư a đang đi tới O ng Lý (Hoàng Văn Thụ) nói nhò vói mọi người:

- Đổng chi Nguyễn Ái Quôc đấy!

Trong sô’ nhữ ng ngưòi từ miến XUÔI lên, chí có Hoàng Văn T hụ biết Bác vì trưốc đó mấy tháng, ông

đã san g T ru n g Quôc gặp Bác Bác b ắt tay mọi ngưòi- Giây p h ú t đầu tiên gặp Bác, òng Việt hơi lúng túng trong cách xưng hô và tự nhiên b ật lên câu:

Khi biết rõ họ tên th ậ t oúa ông Việt là Hạ Bá Cang, Bác nhớ ngay đến hồi đầu n ăm 1931 - tức là đã 10 năm trưóc Bác n h ặ n được băn báo cáo từ trong nước gửi sang, nói vể vụ Kiến An, trong đó có ông Việt

N hìn ông Việt tro n g giáy lát, Bác cười nói:

- Hồi ấy báo cáo gửi sang, bản đ án h máy lại không

có dấu cho nên tôi đọc đoán là Hà Bá Cang

B Á C HỒ TÓM T Ắ T T R U Y Ệ N T Â Y DU K Ý♦

N ăm 1952, kh i lớp chỉnh Đ ảng T ru n g ương khoá I

đi vào giai đoạn kiểm điểm, thì một tối nọ, “đ ế th ư giãn đôi c h ú t”, Bác Hồ mòi a n h em lèn hội trư ờ n g “nói chuyên cho vui”

Khi a i n ấ y đá ngồi vào g h ế chỉnh tể, Bác hỏi mọi người xem n h ữ n g ai đ ã đọc tru y ện Tâv du ký H ầu

n h ư chưa ai đọc

Bác đ ề nghị m ột ai đó xung phong lên kể lại tóm tắ t trong vòng 15 phút, s a u đó r ú t r a bài học tư tưởng.Hội trư ò n g đ a n g xôn xao bỗng im lặng Ai n ấ y n h ìn

n h au , n h ư n g k h ô n g m ột ai dám xung phong lén nói Một đồng chí n h ấ m n h áy chỉ vào đồng chí Tôn Q uan g

P hiệt đ an g ngồi ở h à n g g h ế đầu T h ế là cả hội trường liền n h ấ t tr í t á n th à n h để cử đồng chí Tôn th a y m ặt

a n h em thực h iệ n yêu cầu của Bác n ê u ra

Bị “bỏ bom”, đồng chi Tôn Q uang P h iệt đứng lên, lúng túng, n h iề u lần vừa găi đầu gãi tai vừa nói mấy cáu mào đ ầ u ch ẳn g đ â u vào đâu

Bác Hồ b ắ t chưốc, lặp lại các động tác lú n g tú n g vụng về và n h ữ n g lòi nói lắp bắp của đồng chí Tôn, khiến cho cả hội trườ ng rộ lên từ n g đợt cười vui vẻ

Sau bôn lần đồng chí Tôn Quang Phiiệt nói lời mào

đ ầu không th àn h Bác Hồ chắp nối lại t h à n h một khố thơ “tứ tu y ệ t”:

"Thưa Bác, thưa các đồng chi

Bác bảo tôi kê Tây d u ký

h ế t đoạn n ày tới đoạn khác trong truyện Tây du Với t r í nhớ tu y ệt vòi đồng chí Tôn Q u an g Phiệt

ký-th u ậ t lại k h á tỉ mỉ từng tìn h tiết hấp dẫn; Nào là chuyện Đưòng Thái Tông chọn Đường Tam Tạng sang Tây Trúc lấy kinh ra sao, chuyện Đường Tăng gập Tôn Ngộ Không khi h ắn bị giam h âm dưối n ú i Ngủ

H àn h đã n ãm tră m n ãm như thê nào

Mọi ngưòi b ắ t đ ầu th ấ y sốt ruột Có người soi đồng

hồ xem giò, Có ngưòi ra hiệu cho đồng chí Tôn biết là

đ ã quá 15 p h ú t rồi N hưng đồng chí Tôn Quang

P hiệt không để ý cứ say sưa kề’ tiếp h ết chuvện Đưòng T àn g bị m ốt áo cà sa, lại đên chuyện Tôn H ành Giíi náo loạn động Hắc Phong, chuyện Q u a n T h ế Am

Bồ T át th u phục yêu tin h gấu

Đến lúc này thì mọi ngưòi không còn “giữ ý” nữa,

m à xôn xao lên tiếng yêu cầu đồng chí Tôn nói ngắn gọn lại

TRÍ NHỚ Đ Ặ C BIỆT CỦA BÁC H ổ

2 7

Đồng chí Tôn Q u a n g P h iệ t lại lá n nử a gãi đ ầ u gãi tai kêu “khó quá” và quay sa n g cầu cứu Bác Hồ.

Cả hội trường n h ấ t tn ' mời Bác Hổ tóm t ắ t tru v ệ n

T ây du ký và r ú t r a bài học tư tưỏng, Bác Hồ th o n g

th ả tiến đến b ất tay vả k h en ngỢi đồng chí Tôn Q u a n g

P h iệ t có tr í nhớ tốt, n h ư n g vì thòi gian có hạn nên cần tóm t ắ t dủ đê mọi người có th ế r ú t được b ài học cần thiết

Bác giải thích về p h ư ơ n g p h á p “tóm t ắ t ” ch ẳn g khác gì ngưòi tìm h iểu về rừng N ế u không tách r a xa, hoặc vượt lên trê n q u a n sát, thì khó có th ê có được cái

n h ìn bao quát

Mải nghe Bác p h ân tích, mọi người không để ý là Bác

Hồ đã “tóm tắ t” tru y ện T ây du ký từ lúc nào Bác nói Đưòng Tăng là ngưòi n h â n hậu, thương người, không chấp n h ận chuyện á p bức trong xã hội, nên đã cùng với

m ấy đệ tử của m ình sa n g Tây Trúc lấy kinh Họ đã trái qua 14 nãm, tức 5048 ngày để vượt qua chặng đường mười vạn tám nghìn dậm, vối 81 khổ n ạ n để m ang được

bộ Kinh P h ậ t về để giác ngộ cho dân

Trong chuyến đi ấy Đưòng Tàng được nhiều ngưòi giúp đỡ, trong đó đặc biệt phải kể đến Tôn Ngộ Không.Tôn Ngộ Không tà i giỏi với n h iề u phép t h ầ n thông biến hóa, n h ư n g tu h à n h ch ư a tr iệ t để P h ậ t B à Q uan

Âm đã phải dùng đ ế n vòng kim cô để không chế,

n h ư n g h ắ n v ầ n chưa "tâm phục”

Bơi vậy, có lần Tôn Ngộ Không biến hóa th à n h một ngôi m iếu cổ, đ ịn h để bẫy kẻ th ù , n h ư n g cái đuôi lại lòi ra Ngộ líh ô n g đ ã p h ả i cố g ắn g biến cái đuôi ấy

t h à n h m ột lá cờ, m à v ẫ n bị kẻ th ù p h á t hiện C h ín h vì

T R A N € 3 Ư Ơ N B

“lá-cờ-dưôi” cắm ỏ sau miếu ấv mà suýt, nữa Tôn Ngộ

K hônẹ măL mạng

Trong vòng 7, 8 p h ú t Bác Hồ đã t(')m lược ý chính của tru y ện Tây du ký là tin h th ẩ n thực hiện triệt để mục tiêu công việc của Đường Tam Tạng, và muôn có

k ết q u à t h ậ t tô t phái tr a u dồi tài đức song song; Tôn Ngộ Không tu y r ấ t tài giỏi như ng do tu luyện chưa triệ t đế nên “cái đuôi chú nghĩa cá n h á n ” suýt nữa làm hổng việc lón

Mọi ngưòi ồ lên vỡ lẽ Bài toán tưỏng như khó giải, lili đã được Bác Hồ trìn h bày quá đơn giản

Ai nấy đều h ể h á vui mừng, Mấy đồng chí tré hay

“tếu ” liền kiểm t r a người ngồi bên xem có phải “cùng họ” với H ành G iả h ay không,

C âu chuyện vê' cái đuôi Tôn H à n h Giả xen iẫn tiến g cưòi còn th eo chân học viên lớp chinh Đ ảng vể

tậ n từng lán nhỏ của họ troiig đêm

(Theo sà ch ~HỎ C h í Minh tén Nguòi sáng mài")

29

T Ừ C Â U C H U Y Ê N C Ủ A B Á C H ồ

V Ó I N H À B Á O D Ứ C P H A B E

N’*hà báo P h răn x đ P h ab e (Franz Fabev) là một tro n g nhữ ng c á n bộ thuộc giâi báo chí và vôn

n g h ệ của Cộng h o à D ân chủ Đức sa n g Việt

N am ngay s a u khi chiến dịch Điện Biên P h ủ kết thúc

Hồi ấy, ông là u ỷ viên B an biên tậ p báo Nước Đức mới

(Neues D eutschland) cơ q u a n tru n g ư ớ n g c ủ a Đ ảng xã hội chủ ng h ĩa thông nhä't Đức và đưỢc cử d ẫ n đầu một đoàn cán bộ gồm n ă m n h à văn, n h à báo và n h à điện

án h san g công tác ỏ Việt N am từ th á n g 11-1954 đến

th á n g Giêng 1955

H ai th á n g sa u k h i đ ặ t ch â n tới Việt N am ông r ấ t xúc động n h ậ n được th ô n g báo s a u đây của V ụ báo chí

Bộ ngoại giao nước ta:

“N ếu đồng chí m u ố n đ i theo H ồ Chủ tịch ỉên K th ì ngày mai, 5 g iờ sáng, đ ề ng h ị đồng ch í đợi chúng tôi

ở ngã tư T.Đ trên đư ờ ng đ i T uyên Quang’'.

N hư ông cho biết, ông Tất xúc động và vui sưống vì mong ước đưỢc gặp Hồ C hủ tịch đ ã sắ p đưỢc thực

hiện Ông viết trong sách “Sông Cái rực h ồ n ^ '\

“Tôi ao ưóc có ngày được gặp Bac Hồ, vị lã n h tụ vô cùng k ín h yêu của n h â n d â n Việt N am , và sẽ viết một bài về Ngưòi 0 Cộng hoà D ân chủ Đức, trước đó cũng

đ ã có ngưòi giói th iệu về cuộc dời và fiự nghiệp của Bác, như ng thưòng là m ang tín h chất liểu sử, tư liệu

C h ú n g tôi biết rõ Người đã từ n g hoạt động bí m ật ở Đức, từng có quan hệ m ật th iế t với các lãn h tụ của phong trào công n h ân Đức như Clara Xéc Kin, Vinhem pích, Tenlơman Tói nghĩ rằng, chắc chán Người có nhiều kỷ niệm và nhừng môi thiện cảm với

n h â n dân Đức ”

Chuyên cóng tá c của Bác Hồ m à Phabe được đi theo là đê’ Người đến thâm và h u ấ n th ị một hội nghị của các cán bộ cải cách ruộng đấl Qua hội nghị ấy, lần đầu tiên ông đưỢc chứng kiến tìn h cảm kính yêu

vô h ạn của cán bộ Việt Nam đôi với vị lãn h tụ của

m ình cũng như tá c phong giản dị, gần gũi quần chúng cùa Ngưòi Sau hội nghị ấy trên đưòng đi th ăm một sô” làng quê bên sông Hồng, Bác Hồ đã để nghị mọi người cùng đi đến nghỉ và ăn sáng trê n một ngọn đồi

Ò ng th ấ v rnột vài cán bộ phục vụ đang trải k h ă n ra dọn ăn Bác Hồ ngồi bên một gốc câv thông Lúc này

P h ab e mỏi dám đến gần Ngưòi Bác Hồ mỉm cười chào ông bằng tiếng Đức:

- Mời dồng chí ngồi xuông đây!

Những ngưòi khác cũng quây q u ần bên Ngưòi Bữa

ồn sán g t h ậ t đơn giản: cơm nắm với một ít trứ n g và

cá nướng P h ab e cũng lấy thức ă n m ang theo, nhưng Bác Hồ bảo ông cùng ãn với Người,

T hoạt tiên Bác Hồ nói chuvện vói ỏng bằng tiốnt:

P háp Dần dần, n h ư nhớ lại được n h iều từ hơn, Ngưòi nói bàng tiếng Đức Cảm nghĩ của Phabe lúc đó là: giữa một vùng quê Việt Nam h ù n g vi, được nghe vị

lã n h tụ cách m ạng Việt N am nói tiếng nói cùa dân tộc

;u

m í NHÓ Đ Ặ C BỉệT C Ủ A B Á C H ố