Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử điện biên phủ để đẩy mạnh phát triển du lịch điện biên trong mối liên kết với vùng tây bắc

Thắng lợi rực rỡ của trận quyết chiến lược ấy đã có ý nghĩa quyết định đối với toàn cục diện quân sự và chính trị trên chiến trường Đông Dương, đến thành công của Hội nghị Giơ-ne-vơ, đưa

PHẦN THỨ NHẤT BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA LỊCH SỬ

GẮN VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ

ĐẨY MẠNH VIỆC KHAI THÁC NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA KHO TÀNG DI SẢN

VĂN HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI ĐIỆN BIÊN

PGS.TS Trương Quốc Bình

Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia

Điện Biên là một tỉnh miền núi biên giới phía Tây Bắc, cách thủ đô Hà Nội khoảng 500km đường bộ, có tọa độ địa lý từ 20054’- 22033’ vĩ độ Bắc và 102010’ - 103036’ kinh

độ Đông Phía Bắc tỉnh Điện Biên giáp tỉnh Lai Châu mới, phía Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Sơn La, phía Tây Bắc giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), phía Tây và Tây Nam giáp với nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Do ảnh hưởng của các hoạt động kiến tạo nên địa hình của Điện Biên rất phức tạp, được cấu tạo bởi những dãy núi chạy dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam với độ cao biến đổi từ 200m đến hơn 1.800 mét Địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và nghiêng dần từ Tây sang Đông Ở phía Bắc tỉnh Điện Biên có các điểm cao 1.085m, 1.162m và 1.856m (thuộc Mường Nhé), cao nhất là đỉnh Pu Đen Đinh cao 1.886m Ở phía Tây có các điểm cao 1.127m, 1.649m, 1.860m và dãy điểm cao Mường Phăng kéo xuống Tuần Giáo Xen lẫn các dãy núi cao là các thung lũng, sông suối nhỏ hẹp và dốc phân bố khắp nơi trên địa bàn tỉnh, trong đó đáng kể có thung lũng Mường Thanh rộng hơn 150 km2, là cánh đồng lớn và nổi tiếng nhất của tỉnh và toàn vùng Tây Bắc (Nhất Thanh, nhì Lò, tam Than, tứ Tắc)

Điện Biên là tên gọi do vua Thiệu Trị đặt năm 1841 Điện có nghĩa là vững chãi, Biên là vùng biên giới, biên ải Phủ Điện Biên - tức Điện Biên phủ - thời Thiệu Trị gồm

3 châu: Ninh Biên, Tuần Giáo và Lai Châu Đương thời, tri phủ Điện Biên kiêm quản lý châu Ninh Biên

Tỉnh Điện Biên là địa bàn cư trú của 21 dân tộc anh em Sự độc đáo về bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc tạo nên sự phong phú đa dạng của văn hóa tỉnh Điện Biên nói riêng và vùng Tây Bắc nói chung Chính vì những đặc điểm hết sức đặc thù về thiên nhiên và lịch sử mà kho tàng di sản của Điện Biên cũng hết sức độc đáo và đa dạng

Từ nhận thức: Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác có thể thấy tỉnh Điện Biên có khá nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể phong phú

Mỗi dân tộc tại Điện Biên có những luật tục quy định riêng về đồ dùng trong gia đình; vị trí nơi ăn, ngủ trong nhà; những điều kiêng kị của gia đình, của bản; những luật tục răn dạy con cái đều có quy định chặt chẽ, mang đậm nét gắn kết cộng đồng, gắn kết các thành viên trong gia đình

Những chuẩn mực nghi lễ, ứng xử trong gia đình được gìn giữ như việc thờ cúng

tổ tiên, những người sống trong gia đình có tôn ti, trật tự, con cháu luôn hiếu thảo, kính trọng ông bà cha mẹ và giữa những thành viên trong gia đình sống hòa thuận, yêu thương đùm bọc lẫn nhau

Điện Biên là tỉnh có rất nhiều lễ hội nhưng chủ yếu là những lễ hội có quy mô nhỏ, được tổ chức ở cấp thôn, bản và do chính người dân bản đứng ra tổ chức, quản

lý Một số lễ hội có quy mô lớn hơn như lễ hội thành Bản Phủ được các tổ chức phi chính phủ đầu tư nghiên cứu, tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy Đến nay, nhiều lễ hội của đồng bào các dân tộc được khôi phục và bảo tồn như: Lễ Cầu mưa (dân tộc Cống);

lễ hội Klăng khùa (dân tộc Mông); lễ Xé Pang ả (dân tộc Kháng); lễ hội zùsu (dân tộc Mông); lễ hội thành Bản Phủ huyện Điện Biên; lễ hội trên quê hương anh hùng Vừ A Dính ở Pú Nhung (huyện Tuần Giáo); lễ hội Xên bản - bản U Va, Co Mỵ, Noong Bua huyện Điện Biên; lễ hội Xên Phắn bẻ (chặt cổ dê) huyện Điện Biên, lễ cúng bản tại di tích tháp Mường Luân, xã Mường Luân (huyện Điện Biên Đông); lễ cầu mưa (dân tộc Khơ Mú) tại các xã Pa Thơm, Mường Phăng, Mường Mươn của huyện Điện Biên

Các nghề thủ công truyền thống như đan lát, rèn đúc vẫn tồn tại, điển hình có nghề đan lát phát triển ở dân tộc Khơ Mú, nghề rèn đúc phát triển ở dân tộc Mông, nghề dệt thổ cẩm phát triển ở dân tộc Thái

Đặc trưng văn hoá ẩm thực của Điện Biên là những món ăn hấp dẫn của người Thái với hương vị, gia vị đặc thù của quả và lá cây rừng Bữa cơm của người Thái thường là xôi đồ, rau rừng, cá hoặc thịt Rau đồ chín chấm với chẩm chéo hoặc làm nộm, măng ngâm chua nấu cá hoặc phơi khô, một món rau rất riêng nữa là món rau chế biến từ loài rong rêu Cá thường được chế biến thành mắm hoặc ăn gỏi, sở thích của người Thái là ăn cá nướng hoặc sấy khô để trên gác bếp Đồng bào Thái ăn thịt thường chế biến thành món “lạp” hoặc thịt sấy khô Đặc biệt, món thịt trâu, bò luộc chấm với nặm pịa là món rất đặc trưng và đậm đà bản sắc Thái Đồ uống của đồng bào các dân tộc là rượu cần, rượu trắng, rượu Mông pê và các đồ uống khác

Dưới góc độ di sản văn hóa vật thể, tỉnh Điện Biên có đầy đủ các loại hình về di tích bao gồm: Di tích lịch sử, di tích kiến trúc nghệ thuật, di tích khảo cổ, danh lam thắng cảnh Cho đến đầu năm 2014, tỉnh Điện Biên đã có 9 di tích được Nhà nước xếp hạng

bao gồm 01 di tích được xếp hạng cấp quốc gia đặc biệt, 06 di tích quốc gia và 2 di tích được xếp hạng cấp tỉnh Trong số này, có 06 di tích lịch sử văn hóa bao gồm: quần thể

di tích chiến trường Điện Biên Phủ, thành Bản Phủ, thành Sam Mứn, hang Mường Tỉnh,

di tích lịch sử Pú Nhung- huyện Tuần Giáo, nhà tù Lai Châu - thị xã Mường Lay; 02 di tích kiến trúc nghệ thuật gồm tháp Chiềng Sơ, tháp Mường Luân và 01 danh lam thắng cảnh là động Pa Thơm

Dưới góc độ di sản văn hóa, khu di tích chiến trường Điện Biên phủ từ lâu nay

đã, đang và vẫn là một trong những di tích lịch sử nổi tiếng nhất, tiêu biểu nhất

Trong lịch sử hiện đại, Điện Biên Phủ được nhắc đến như một chiến thắng vĩ đại nhất của một nước thuộc địa nhỏ bé ở Đông Nam Á chống lại đội quân hùng mạnh của một cường quốc phương Tây Với ý chí quyết chiến, quyết thắng, tinh thần yêu nước sâu sắc, Điện Biên Phủ là một trong những chiến thắng quan trọng nhất trong lịch sử chiến tranh của Việt Nam Hơn nửa thế kỷ đã qua đi từ khoảnh khắc lịch sử của mùa xuân năm 1954, huyền thoại Điện Biên Phủ đã trở thành biểu tượng cho hòa bình, độc lập dân tộc và dân chủ, là thiên anh hùng ca về tinh thần quyết chiến, quyết thắng, là niềm tin của các dân tộc thuộc địa trên toàn thế giới, làm nức lòng bạn bè khắp năm

châu

Các chứng tích trong cuộc chiến năm xưa giờ đã trở thành quần thể di tích lịch

sử Điện Biên Phủ trải dài trên lòng chảo Ðiện Biên bốn bề là núi bao bọc với chiều dài 18km, rộng 6km, trong đó cánh đồng Mường Thanh dài hơn 14km là vựa lúa lớn nhất vùng Tây Bắc của tổ quốc; sông Nậm Rốm chảy cắt ngang chia Điện Biên Phủ thành hai bên tả, hữu tạo nên vùng đất Ðiện Biên Phủ vô cung phì nhiêu, màu mỡ

Khu di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ được hình thành từ hai hệ thống:

- Tập đoàn cứ điểm Điên Biên Phủ do địch xây dựng - cũng là các mục tiêu tấn công của ta, nơi ghi lại những chiến công oai hùng của quân đội ta (bao gồm các di tích: Đồi A1, D1, D3, C1, C2, Hầm Đờ Cát, Cầu Mường Thanh, Đồi E1, Đồi Him Lam, di tích hận thù Noong Nhai, Đồi Độc Lập, Đồi Noong Bua, các sân bay, Cụm cứ điểm Hồng Cúm)

1 Hệ thống di tích Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ

- Phân khu Hồng Cúm - Phân khu Nam: còn gọi là phân khu Hồng Cúm hay

Idaben (Isabelle), được xây dựng về phía Nam của Điện Biên cách trung tâm thành phố

6 km Về mặt chiến thuật, Hồng Cúm giữ vai trò khá quan trọng, nó vừa bảo vệ phía Nam của tập đoàn cứ điểm, vừa chi viện cho phân khu trung tâm khi bị tấn công bằng

pháo binh, bộ binh, lực lượng cơ giới và còn có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tiến công

từ phía Nam lên, đồng thời giữ đường liên lạc với Thượng Lào Khi Tập đoàn Cứ điểm

có nguy cơ bị tiêu diệt thì nó là cái "cửa sau" mở đường rút chạy sang Thượng Lào cũng như đón quân từ Lào sang ứng cứu và chi viện

- Đồi C 1 : nằm trong dãy đồi liên hoàn phía Đông C1 cùng với A1, C2, E1, D tạo thành tấm lá chắn che chở cho phân khu trung tâm Xét về địa thế, đồi C1 tuy không có

độ cao như đồi E và đồi D, nhưng lại có vai trò quan trọng hơn rất nhiều bởi sự bố phòng liên hoàn cùng với A1 Nếu quân ta chiếm được hai quả đồi này, có thể kiểm soát toàn bộ các vị trí tả ngạn sông Nậm Rốm Ngược lại, nếu để mất những cứ điểm này, lực lượng quân Pháp ở hữu ngạn và tả ngạn sông Nậm Rốm sẽ bị chia cắt

Lực lượng của ta tham gia đánh đồi C1 gồm: Tiểu đoàn 215, thuộc Trung đoàn

98, Đại đoàn 316 do Trung đoàn trưởng Vũ Lăng trực tiếp chỉ huy, ngoài ra, còn có một

số đơn vị kết hợp của Đại đoàn 312

- Đồi C 2 : nối với C1 bằng một “yên ngựa” Sườn đồi phía trong thoai thoải, đổ xuống đường 41 (nay là đường 279), rất tiện cho quân Pháp cơ động lên phản kích Trên đồi có hệ thống chiến hào liên hoàn, với nhiều lô cốt, ụ súng khá kiên cố Phía ngoài là nhiều lớp rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc mà quân Pháp bố trí Trên đồi C2 tiểu đoàn dù thuộc địa và trung đoàn Ma Rốc số 4 chiếm giữ

Về phía ta, chịu trách nhiệm đánh cứ điểm này là Trung đoàn Ba Đồn (98), thuộc Đại đoàn Biên Hoà (316) Trung đoàn trưởng chỉ huy trận đánh trong thời gian ấy là đồng chí Vũ Lăng

- Đồi D: nằm trong cụm Đôminích (Dominique), bao gồm 3 ngọn đồi D1, D2, D3

Thực dân Pháp đã xây dựng và biến cứ điểm này thành vị trí tiền tiêu của dãy đồi phía Đông Nhiệm vụ của đồi D là trực tiếp khống chế khu Trung tâm và sân bay Mường Thanh Thực dân Pháp lợi dụng địa thế tự nhiên của 3 mỏm đồi có lợi cho chúng về mặt quân sự để xây dựng thành vị trí phòng thủ vững chắc

Về phía ta, đơn vị đảm nhiệm tiêu diệt đồi D là các Tiểu đoàn: 130, 166, 134, thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312

- Bản Kéo: nằm ở phía Tây Bắc của tập đoàn cứ điểm Thực dân Pháp đặt tên

mới cho bản Kéo là Trung tâm đề kháng Annơ Mari (Anne Marie) Trung tâm này gồm 4

cứ điểm: nằm ở vòng ngoài trên hai mỏm của đồi bản Kéo là Annơ Mari 1 và 2; nằm ở phía Bắc sân bay, ngay trên mặt ruộng liền kề với phân khu trung tâm là Annơ Mari 3 và 4

- Đồi Him Lam: trung tâm đề kháng Him Lam là một trung tâm phòng ngự kiên cố

nhất của địch Him Lam thuộc phân khu trung tâm, cách trung tâm Mường Thanh 2,5km, có nhiệm vụ che chở cho phân khu trung tâm và làm nhiệm vụ án ngữ con đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên, ngăn chặn hướng tấn công chính của bộ đội ta vào khu trung tâm Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ

- Đồi E1: là một trong 5 cao điểm phòng lực phía Đông, thuộc phân khu trung

tâm, có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tấn công ở hướng Đông Bắc vào Điện Biên Phủ

Vì vậy, thực dân Pháp coi đồi E1 là bức bình phong bảo vệ Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ, chúng tìm cách giữ bằng được cao điểm quan trọng này

Về phía ta, đơn vị đảm nhiệm tiêu diệt đồi E1 là Đại đoàn 312

- Đồi A1: đây một điểm cao cuối cùng trong hệ thống phòng ngự dãy đồi phía

Đông, cao gần 32 m so với mặt đường, diện tích gần 82.000m2, cách Sở Chỉ huy Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ 500 m về phía Đông Tại đây, quân Pháp đã cho xây dựng 3 tuyến phòng thủ vô cùng kiên cố, phía ngoài cùng lại có 5 lớp rào dây thép gai, dầy hơn 100m, gài nhiều mìn Pháo binh ở Mường Thanh, Hồng Cúm, hoả lực bắn thẳng ở cứ điểm A3, C2, không quân, xe tăng sẵn sàng chi viện cho cứ điểm A1

Về phía ta, Cứ điểm A1 là một trong các mục tiêu chủ yếu của đợt tấn công thứ

2 của chiến dịch

- Đồi Độc Lập: được người Pháp gọi là Gabrien (Gabrielle), thuộc xã Thanh Nưa,

thành phố Điện Biên, có chiều dài 700m, rộng 200m, nằm đơn độc ngang đường 12 (Điện Biên - Lai Châu), phía Bắc Mường Thanh - là trung tâm đề kháng, làm nhiệm vụ ngăn chặn đối phương Tại đây đã diễn ra trận chiến đấu quyết liệt để mở "cánh cửa thép" nhằm mở đường cho ta thọc sâu vào trung tâm chỉ huy sở vào hồi 17 giờ ngày 17/3/1954

- Hầm Đờ Cát: thuộc xã Thanh Luông, thành phố Điện Biên, cách đồi A1 khoảng

700m về phía Đông Đây là trung tâm của Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ, nên được bảo vệ chắc chắn, gồm các đơn vị, như hầm chỉ huy, trận địa pháo, khu quân y, khu hậu cần và một số kho tàng quân trang, quân dụng, có hệ thống thông tin liên lạc tới các trung tâm đề kháng Từ chỉ huy sở có đường giao thông hào tới các đơn vị, xung quanh được bảo vệ bằng hàng rào dây thép gai

2 Sở Chỉ huy chiến dịch của quân đội tại Mường Phăng

Được thành lập ngày 01/01/1954, ở phía Đông cánh đồng Mường Thanh Sở Chỉ huy đóng tại đây cho đến lúc kết thúc chiến dịch Tại đây đã diễn ra những cuộc họp

mang tính chất quyết định trong quá trình tấn công Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ

Để đảm bảo bí mật, Sở Chỉ huy quyết định đào một đường hầm xuyên núi, từ lán làm việc của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp thông với lán làm việc của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái, dài 97m, với chiều cao 1,70m, chiều rộng 1,20m Ngoài lán làm việc, còn có rất nhiều các lán nhỏ, là nơi làm việc của các ban: Tác chiến, Chính trị, Hậu cần, Thông tin, khu hầm và lán làm việc của đồng chí Chủ nhiệm Chính trị Lê Liêm, hầm và lán làm việc của Cố vấn Trung Quốc

Khu di tích Điện Biên Phủ là bằng chứng lịch sử về chiến thắng lẫy lừng của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, thể hiện ý chí quyết tâm của cả dân tộc trước một lực lượng quân sự có đủ cả phương tiện chiến tranh hiện đại Chiến thắng Điện Biên Phủ cho thấy sự lãnh đạo sáng suốt với nghệ thuật quân sự tài tình của Đảng ta và Hồ Chủ Tịch

Về ý nghĩa của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định:

"Điện Biên Phủ là một trận quyết chiến lược quy mô lớn, tiêu diệt toàn bộ Tập đoàn Cứ điểm mạnh nhất Đông Dương hồi bấy giờ của đội quân viễn chinh xâm lược Pháp được đế quốc Mỹ giúp sức Thắng lợi rực rỡ của trận quyết chiến lược ấy đã có ý nghĩa quyết định đối với toàn cục diện quân sự và chính trị trên chiến trường Đông Dương, đến thành công của Hội nghị Giơ-ne-vơ, đưa cuộc kháng chiến lâu dài anh dũng của quân dân ta chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ đến thắng lợi vĩ đại", và, "Điện Biên Phủ vĩnh viễn được các dân tộc trên thế giới ghi nhớ như một trong những trang sử huy hoàng nhất của phong trào giải phóng dân tộc của hàng nghìn triệu người trên trái đất"

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc biệt của di tích, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ là di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1272/QĐ-TTg, ngày 12/8/2009)

Trải qua 60 năm, khu vực diễn ra trận Điện Biên lừng lẫy toàn cầu đã có nhiều thay đổi, nhưng những di tích liên quan đến sự kiện lịch sử đặc biệt này vẫn luôn được quan tâm bảo vệ và phát huy giá trị

Quần thể di tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia ngày 28 tháng 4 năm 1962 Năm 1964 bắt đầu quá trình xây dựng, trùng tu, tôn tạo di tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Năm

1996 toàn bộ Khu di tích lịch sử Điện Biên Phủ và Nhà trưng bày chiến thắng Điện Biên Phủ được giao cho UBND tỉnh Lai Châu quản lý Tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ xây dựng với quy mô hoành tráng đã được khánh thành 7/5/2004 Hiện nay Bảo tàng

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ nằm trên đường 7/5 (Quốc lộ 279), phố 3 - phường Mường Thanh - thành phố Điện Biên Phủ lưu giữ, trưng bày hơn 500 hiện vật, tranh, ảnh tư liệu… liên quan đến chiến dịch, mô tả khái quát toàn bộ cuộc chiến đấu đầy hi sinh, gian khổ của quân và dân ta để làm nên chiến thắng vang dội của dân tộc

Việc tu bổ, tôn tạo các di tích tại Điện Biên đã và đang được sự quan tâm đầu tư lớn của Trung ương, địa phương Tỉnh Điện Biên đã tiến hành khoanh vùng, cắm mốc,tập trung vào việc trùng tu, tôn tạo, phục hồi và đưa vào sử dụng, phát huy giá trị của các điểm di tích Các di tích cứ điểm Đồi A1, khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ ở Mường Phăng, Tượng đài tại công viên chiến thắng Mường Phăng, khu Trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (trong đó có dự án cải tạo nâng cấp các đường nhánh thăm quan trong khu di tích) được quan tâm tu bổ, tôn tạo nhiều hạng mục Tỉnh cũng đã tiến hành xây dựng tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ; cải tạo, nâng cấp Bảo tàng chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ; tu sửa, xây dựng hệ thống bia biển giới thiệu các điểm di tích, công trình mái che hiện vật ngoài trời khu di tích lịch sử Điện Biên Phủ… Từ nhiều năm nay, việc tổ chức các hoạt động du lịch cũng đã và đang được quan tâm thực hiện

Cùng với các di tích tại khu di tích chiến trường Điện Biên phủ, các di tích khác trên địa bàn tỉnh cũng đã được đầu tư trùng tu tôn tạo Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã nghiệm thu và đưa vào sử dụng công trình bảo vệ chống xuống cấp cho di tích kiến trúc nghệ thuật tháp Mường Luân (xã Mường Luân, huyện Điện Biên Đông) Trong năm 2012, ngành tiếp tục đầu tư trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử đang xuống cấp như thành Sam Mứn, hang Mường tỉnh, tháp Chiềng Sơ

Để khai thác những giá trị đặc sắc của các di tích lịch sử và văn hóa, đặc biệt là khu di tích Điện Biên phủ, từ nhiều năm nay, các phương tiện và cơ sở dịch vụ du lịch

đã và đang được chú trọng đầu tư, xây dựng Điện Biên có 21 dân tộc anh em cùng chung sống Mỗi dân tộc có bản sắc văn hoá riêng, độc đáo Cùng với hệ thống di tích lịch sử, Điện Biên chú trọng phát huy tiềm năng du lịch văn hóa cộng đồng; xây dựng các bản văn hóa du lịch, thu hút, hấp dẫn du khách Hiện có 8 bản văn hóa du lịch được đầu tư xây dựng và còn lưu giữ được những bản sắc văn hóa truyền thống Đến đây,

du khách sẽ được tham quan tìm hiểu các giá trị văn hóa dân tộc; giao lưu văn hóa văn nghệ; tìm hiểu phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Đồng thời, du khách có thể lưu trú ngay tại bản văn hóa và được đồng bào địa phương phục vụ tận tình, chu đáo với tấm lòng mến khách Các bản văn hóa du lịch không chỉ hấp dẫn bởi không gian thoáng đãng, yên tĩnh mà còn nổi tiếng bởi các món ẩm thực đặc sản được chế biến bởi bàn tay khéo léo của những “đầu bếp” trong bản, như: thịt hun khói, cá nướng,

gà nướng, thịt băm gói lá nướng, cơm lam… Du khách cùng giao lưu văn nghệ, múa xòe với bà con dân bản và thưởng thức những đặc sản ẩm thực của Điện Biên

Bên cạnh nhưng thành tựu rất đáng khích lệ, việc bảo vệ và phát huy giá trị các

di sản văn hóa tại Điện Biên cũng còn những tồn tại cần sớm được khắc phục

Hiện nay, nhiều phong tục tập quán vẫn được duy trì và đã đưa vào hương ước

do nhân dân xây dựng để trở thành tiêu chí gắn liền với quyền và trách nhiệm của mỗi người dân Tuy nhiên một số luật tục đã mờ nhạt trong đời sống sinh hoạt và chỉ tồn tại trong tâm thức của những người già

Vấn đề bảo tồn trang phục truyền thống hiện nay của tỉnh Điện Biên đang gặp nhiều khó khăn Một mặt số ít người dân vẫn giữ được trang phục truyền thống của dân tộc họ và thường mặc vào những ngày hội hay lễ, tết Tuy nhiên, do tác động của nền kinh tế thị trường nên người dân các dân tộc đã giảm thiểu ý thức tự dệt cho mình và các thành viên trong gia đình những bộ trang phục mang kiều dáng và hoa văn truyền thống, thay vào đó bằng việc mua những bộ quần áo may sẵn có bán trên thị trường

Do đó yếu tố văn hóa truyền thống đang bị mai một đòi hỏi các cơ quan chức năng phải

có giải pháp để bảo tồn nét văn hóa đặc trưng này

Trong những năm tới, nhằm thực hiện tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử văn hóa, tăng cường việc khai thác di tích phục vụ du lịch cần từng bước thực hiện những giải pháp cụ thể như sau:

Tiếp tục đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước về di sản văn hóa:

Tăng cường kiểm tra công tác quản lý di tích, gắn trách nhiệm của các cấp, các ngành, các cấp chính quyền ở cơ sở, các đoàn thể ở huyện, xã trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích, ngăn chăn sự lấn chiếm, xâm hại hành lang bảo vệ đất di tích lịch

sử văn hóa, danh lam thắng cảnh

Các cấp, các ngành, các chủ đầu tư dự án cần tiếp tục thực hiện nghiêm những quy định của Luật Di sản văn hóa, Quy chế Bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích của Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và các quy định về đầu tư xây dựng cơ bản khi triển khai các dự án tu bổ di tích Tăng cường kiểm tra hoạt động bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích cũng như phát huy trách nhiệm giám sát của cộng đồng để kịp thời phát hiện, điều chỉnh các sai sót có thể xảy ra trong quá trình triển khai các dự án nhằm bảo vệ tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích trong quá trình bảo quản,

tu bổ

Thực trạng hiện nay cho thấy các di tích đã được xếp hạng phần lớn chưa được quan tâm tới công tác khoanh vùng cắm mốc bảo vệ di tích, việc khoanh vùng mới chỉ được thực hiện về mặt pháp lý được ghi ở biên bản tọa độ trên bản đồ khoanh vùng của hồ sơ di tích Thực tế, hầu hết các di tích đều đang trong quá trình lập đề án quy hoạch khoanh vùng cắm mốc bảo vệ Do vậy, cần sớm hoàn thiện và triển khai Dự án khoanh vùng, cắm mốc bảo vệ di tích

Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích cấp quốc gia với di tích Danh lam thắng cảnh hang động Xá Nhè (xã Xá Nhè, huyện Tủa Chùa), di tích Khảo cổ học hang Thẳm Khương (xã Chiềng Sinh, huyện Tuần Giáo) và đề nghị xếp hạng di tích cấp tỉnh như di tích danh lam thắng cảnh hang động Mùn Chung (xã Mùn Chung, huyện Tuần Giáo), di tích dân quân Thanh An bắn rơi máy bay Mỹ (thuộc

xã Thanh An, huyện Điện Biên), di tích công trình đại thủy nông Nậm Rốm thuộc thành phố Điện Biên Phủ và huyện Điện Biên

- Kiện toàn và nâng cao trách nhiệm bộ máy quản lý; điều chỉnh, bổ sung ngân sách biên chế lao động trông nom trực tiếp tại di tích

Tổ chức mở lớp tập huấn về quản lý di tích, bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích đến các đối tượng là cán bộ cấp huyện, xã có liên quan và người trực tiếp trông nom di tích

Có chính sách phụ cấp cho người trông nom bảo vệ và hướng dẫn tham quan

di tích tại các cơ sở cũng như chính sách khen thưởng, tôn vinh những người làm tốt công tác bảo vệ di tích

Chủ động phối hợp với ngành Giáo dục trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị

di sản văn hóa

Triển khai công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Di sản Văn hóa và sự nghiệp phát triển văn hóa tại địa phương Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần chủ động phối hợp với ngành Giáo dục ký cam kết với các trường trên địa bàn có các điểm Di tích nhằm thực hiện tốt phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” cộng đồng chung tay, góp sức bảo vệ chăm sóc bảo vệ di tích để học sinh tham gia bảo vệ di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, công trình văn hóa và giữ thái độ văn minh lịch sự, thân thiện với khách du lịch ngay trên địa phương mình Đây là việc làm có ý nghĩa thiết thực, trao vào tay các em quyền lợi, nghĩa vụ chăm sóc đối với di sản văn hóa, di tích lịch sử văn hóa của địa phương Đồng thời đây cũng là cơ hội để tuyên truyền, giáo dục học sinh hiểu thêm về di tích

-Đẩy mạnh công tác xã hội hoá trong hoạt động bảo vệ di tích, kêu gọi các tổ

chức, cá nhân và đặc biệt là sự đóng góp của nhân dân cho công tác phát huy giá trị di sản văn hoá, phát triển du lịch, xây dựng Điện Biên thành một trong những khu du lịch quốc gia đặc biệt ở Việt Nam

- Chú trọng khai thác những giá trị đặc thù về du lịch

Điện Biên là tỉnh duy nhất có chung đường biên giới với 2 quốc gia Trung Quốc

và Lào, trong đó biên giới với Lào dài 360 km và biên giới với Trung Quốc dài 38,5 km Trên tuyến biên giới Việt - Lào có 2 cửa khẩu đã được mở là Huổi Puốc và Tây Trang, còn 3 cửa khẩu phụ khác sắp tới sẽ được mở Trên tuyến biên giới Việt - Trung sẽ mở

và nâng cấp cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú thành cửa khẩu quốc gia Điện Biên là đầu mối giao lưu của vùng Tây Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào và Tây Nam Trung Hoa Chính vì vậy, bên cạnh các sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng là: Du lịch văn hóa, sinh thái, tham quan tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc thiểu số; Du lịch sinh thái kết hợp với du lịch tham quan, du lịch nghiên cứu hệ sinh thái núi cao và du lịch nghỉ dưỡng núi;

Du lịch mạo hiểm, nghỉ cuối tuần, thể thao khám phá, du lịch làng nghề, cần chú ý khai thác các hình thức Du lịch biên giới gắn với du lịch mua sắm tại một số cửa khẩu

Bên cạnh việc tập trung tổ chức các sản phẩm du lịch nhằm đẩy mạnh việc khai thác Khu du lịch sinh thái, văn hóa lịch sử Pá Khoang - Mường Phăng - Điện Biên Phủ, các cơ quan và doanh nghiệp du lịch cần kết hợp xây dựng các tour du lịch chuyên đề, các tour, tuyến du lịch trên cơ sở nghiên cứu, khai thác những tiềm năng và giá trị văn hoá đặc sắc của cộng đồng các dân tộc vùng Tây - Bắc./

NHỮNG GIÁ TRỊ NỔI BẬT GẮN VỚI DANH NHÂN VĂN HÓA – ANH HÙNG DÂN TỘC VÕ NGUYÊN GIÁP TẠI ĐIỆN BIÊN

PGS.TS Nguyễn Văn Nhật Viện trưởng Viện Sử học Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

I Những di tích lịch sử Chiến thắng Điện Biên Phủ trên đất Điện Biên

Ngày 7/5/1954, cuộc đại tấn công vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ - căn cứ quân sự mạnh nhất của Pháp với sự giúp đỡ của Mỹ tại Đông Dương đã kết thúc với sự toàn thắng của quân đội và nhân dân Việt Nam Toàn bộ Bộ chỉ huy quân đội Pháp tại đây đã bị tiêu diệt và bị bắt sống Chiến thắng Điện Biên Phủ đã dẫn đến việc ký kết Hiệp định Geneva, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương

"Điện Biên Phủ như là cái mốc chói lọi bằng vàng của lịch sử Việt Nam Nó ghi rõ nơi chủ nghĩa thực dân lăn xuống dốc và tan rã, đồng thời phong trào giải phóng dân tộc khắp thế giới đang lên cao đến thắng lợi hoàn toàn." 1

Tinh thần của chiến thắng Điện Biên Phủ của Việt Nam đã cổ vũ và mở ra thời kỳ mới của phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới, mà nổi bật nhất là phong trào đấu tranh giành độc lập của các nước châu Phi, Mỹ-latin vào những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ XX

Từ sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, tên Việt Nam được thế giới nhắc đến và gắn

liền với "Việt Nam - Điện Biên Phủ - Hồ Chí Minh", "Điện Biên Phủ - Võ Nguyên Giáp"

Chiến thắng Điện Biên Phủ được dân tộc ta xếp vào là một trong những thắng lợi rực rỡ nhất trong lịch sử đấu tranh giành độc lập và giải phóng dân tộc: Bạch Đằng, Đống Đa, Chi Lăng , và chiến thắng Điện Biên Phủ được nhân dân Việt Nam tiếp nối bằng chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào tháng 5 năm 1975

Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ là thắng lợi của đường lối kháng chiến đúng đắn, sáng tạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh; tinh thần quả cảm, sự hy sinh và đóng góp to lớn của quân đội và nhân dân Việt Nam; sự phối hợp chiến đấu của nhân dân ba nước Đông Dương; sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa trước đây cũng như nhân dân tiến bộ trên thế giới

Khắp vùng Tây Bắc cũng như Điện Biên rất nhiều địa danh gắn với chiến dịch, chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Các chứng tích trong cuộc chiến năm xưa đã trở thành quần thể di tích lịch sử Điện Biên Phủ trải dài trên lòng chảo Điện Biên bốn bề là núi bao bọc với chiều dài 18 km, rộng 6 km, trong đó sông Nậm Rốn chảy cắt ngang chia cánh đồng Mường Thanh dài hơn 14 km của Điện Biên thành hai bên tả, hữu phì nhiêu, màu mỡ đầy những chứng tích lịch sử vô cùng tự hào

Để ghi nhận sự hy sinh và đóng góp to lớn của các vị lãnh đạo, các anh hùng liệt

sỹ cũng như nhân dân, Đảng và Nhà nước đã khôi phục, bảo tồn, tôn tạo các di tích liên quan đến chiến dịch, chiến thắng Điện Biện Phủ trên mảnh đất Điện Biên anh hùng

Hiện nay, tại Điện Biên có hàng chục di tích lịch sử liên quan đến sự kiện chiến thắng Điện Biện Phủ Đó là: Khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng, di tích đồi A1, đồi C1, đồi C2, đồi D, đồi E, đồi Độc Lập, di tích Him Lam, di tích Đồi Cháy, di tích Mường Pồn, Hầm chỉ huy tướng Đờ Cát, cầu và sân bay Mường Thanh, đường kéo pháo, bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, tượng đài Chiến Thắng v.v

Quần thể di tích chiến thắng Điện Biên Phủ được Bộ Văn hóa-Thông tin nay là

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia vào ngày 28 tháng 4 năm 1962 Qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo và xây dựng, đến ngày 12 tháng 8 năm 1999, quần thể di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ được Nhà nước xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt

1 Khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng

Khu di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng cách thành phố Điện Biên Phủ khoảng 40 km đường bộ và 10km đường chim bay thuộc xã Mường Phăng huyện Điện Biên

Bộ Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ đã đóng tại Mường Phăng trong vòng 105 ngày từ ngày 31/1/1954 đến 15/5/1954 Các cơ quan của Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ được xây dựng dọc theo con suối nhỏ, chạy quanh chân núi Pú Đồn, trên một diện tích tự nhiên khoảng 90km2, được bố trí thành một hệ thống liên hoàn, bao bọc trước sau có hầm hào, lán trại thuận tiện, phù hợp với tốc độ làm việc khẩn trương của

Bộ Chỉ huy chiến dịch, đảm bảo được bí mật và an toàn tuyệt đối

Từ ngoài vào trong khu di tích rừng Mường Phăng là các cơ quan của Bộ chỉ huy chiến dịch bao gồm: Trạm gác tiền tiêu; Lán và hầm làm việc của cơ quan thông tin và Cục trưởng thông tin Hoàng Đạo Thúy; Lán và hầm làm việc của sỹ quan liên lạc; Lán

và hầm làm việc của đoàn cố vấn Trung Quốc; Lán và hầm làm việc của cơ quan chính trị; Lán và hầm làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Đường hầm xuyên núi; Lán và hầm làm việc của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái; Lán tác chiến, nhà Hội trường, Nhà ăn, Bếp Hoàng Cầm; Lán Ban cơ yếu

Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng là cơ quan đầu não quan trọng nhất của chiến dịch lịch sử Điện Biện Phủ Tại đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng với Bộ chỉ huy chiến dịch đã đưa ra những chỉ thị, mệnh lệnh tấn công có tính chất quyết định đến thắng lợi của từng trận đánh mà đỉnh cao là lệnh tổng công kích trên toàn mặt trận vào ngày mùng 7/5/1954

Hiện nay khu di tích lịch sử Mường Phăng đã trải qua nhiều lần trùng tu tôn tạo với một số hạng mục như bia, biển, hầm, lán làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

và Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái…

Trong Dự án tôn tạo Di tích Sở chỉ huy Mường Phăng, Ban dự án di tích Điện Biên Phủ đã thực hiện ý tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp xây dựng một công viên chiến thắng trên nền bãi duyệt binh Nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tặng đồng bào các dân tộc xã Mường Phăng ngôi nhà Văn hoá trị giá 40.000.000 đồng ngôi nhà sàn mang bản sắc dân tộc địa phương vừa mang những dáng nét hiện đại

2 Di tích Đồi A1 (cứ điểm Elian 2)

Nằm cạnh quốc lộ 279 (đường7/5) thuộc phường Mường Thanh Cứ điểm này cao 32m so với mặt đường có diện tích 83.000 m2, cách Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp khoảng 500m về phía Tây theo đường chim bay A1 thuộc dãy đồi phía Đông cùng với C1, C2, D và E tạo thành bức tường thành vững chắc che chở cho phân khu trung tâm, là điểm cao cuối cùng trực tiếp che chở cho Sở chỉ huy quân Pháp và được ví như “chìa khóa” của cả tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Chiều tối ngày 30-3-1954, ta bắt đầu tiến công đồi A1 trong đợt tấn công thứ hai Quân Pháp dựa vào hệ thống hầm ngầm lô cốt kiên cố và được tăng viện thường xuyên nên đã chống trả quyết liệt Quân đội Pháp biết rằng nếu để mất A1 thì tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ có nguy cơ bị tiêu diệt Vì vậy cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn

ra tại cao điểm này kéo dài nhất và ác liệt nhất trên chiến trường Điện Biên Phủ với 3 đợt tấn công và một đợt phòng ngự kéo dài 39 ngày đêm Ta và địch đã giành giật nhau từng vị trí, từng điểm, từng thước đất Trong các trận chiến diễn ra tại đồi A1, hơn 2000 cán bộ, chiến sĩ của ta đã anh dũng hi sinh, máu các chiến sỹ đã thấm đỏ từng tấc đất, từng ngọn cỏ trên đồi A1 Cuối cùng quân ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm A1 vào 4

giờ sáng ngày 07/5/1954, mở toang cánh cửa thép tiến thẳng vào trung tâm của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Trận thắng A1 có một ý nghĩa rất quan trọng, mở cửa cho cuộc tổng công kích quyết định thắng lợi của chiến dịch chỉ sau đó 13 giờ đồng hồ

Ngày nay trên cứ điểm A1 dẫu không còn nguyên vẹn như xưa, nhưng những dấu tích của một thời bom đạn như đường hầm, khối bộc phá ngàn cân, ngôi mộ tập thể, chiếc xe tăng vẫn còn và sẽ mãi mãi trường tồn cùng non sông đất nước Cái tên A1 đã được ghi trên nhiều trang sách nhằm giáo dục các thế hệ con cháu về truyền thống và khí phách đấu tranh ngoan cường của quân đội và nhân dân Việt Nam

17h ngày 13/3, bộ đội ta mở màn đánh vào cứ điểm Him Lam cũng là mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ Sau hơn 5 giờ chiến đấu các chiến sỹ thuộc Trung đoàn 141

và Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 đã tiêu diệt và làm chủ hoàn toàn cứ điểm, mở toang

“cánh cửa thép” tiến vào phân khu trung tâm Trong trận đánh này xuất hiện nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, nổi bật là tiểu đội phó Phan Đình Giót, người đã lấy thân mình lấp lỗ châu mai tại mỏm 2, tạo điều kiện cho đồng đội tiến lên tiêu diệt địch Vì vậy

ngày nay, đồi Him Lam còn có tên là đồi Phan Đình Giót

Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước từ năm 2006, dự án trùng tu tôn tạo

di tích Him Lam đã và đang được thực hiện, trở thành điểm tham quan phục vụ khách

du lịch trong và ngoài nước

4 Di tích Đồi C1 (cứ điểm Elian 1)

Đồi C1 nằm trong dãy đồi liên hoàn phía Đông Đồi C1 cùng với A1, C2, E1, D tạo thành tấm lá chắn bằng thép che chở cho phân khu trung tâm Xét về địa thế, đồi C1 tuy không có độ cao như đồi E và đồi D, nhưng lại có vai trò quan trọng hơn rất nhiều bởi

sự bố phòng liên hoàn cùng với A1

Sau 32 ngày đêm chiến đấu, bộ đội ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm C1, tạo điều kiện cho việc tiến công tiêu diệt các cứ điểm còn lại của bức tường thành phía Đông,

mở thông cánh cửa vào khu trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Di tích đồi C1 hiện nằm ở địa phận phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ Cùng với thời gian và sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố, các dấu vết của khu di tích chiến trường xưa đã không còn nguyên vẹn như xưa, bên cạnh nó là hàng loạt các công trình đô thị mới đang mọc lên nhưng trận chiến đấu của các chiến sỹ tại di tích này, cùng với các di tích khác sẽ còn được ghi nhớ trong ký ức của mỗi người dân nơi đây nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung

5 Di tích Đồi C2 (cứ điểm Elian 4)

Diện tích khá rộng, nối với C1 bằng một đồi yên ngựa Sườn đồi phía trong thoai thoải, đổ xuống đường 41 (nay là đường 7/5) Trên đồi, quân Pháp bố trí hệ thống chiến hào liên hoàn với nhiều lô cốt, ụ súng khá kiên cố Phía ngoài là nhiều lớp rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc

Sáng ngày 7/5/1954 sau khi giải phóng xong A1, lợi dụng quân Pháp tại C2 đang hoang mang, Tiểu đoàn 215 của Trung đoàn 98 đã mở nhiều đợt xung phong chiếm cứ điểm C2 Đúng lúc này, hoả lực của ta ở A1, đã kịp thời chi viện cho C2 Bộ đội ta chia làm 3 mũi tấn công C2, lần lượt đánh chiếm từng mục tiêu 9h30 phút bộ đội ta làm chủ hoàn toàn đồi C2, toàn bộ quân Pháp đóng ở dãy đồi phía Đông và số đông các sỹ quan

dù tập trung tại đây đã bị ta bắt sống

6 Di tích Đồi E1 (cứ điểm Dominique)

Đồi E1 là một trong 5 cao điểm phòng lực phía đông, thuộc phân khu trung tâm,

có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tấn công ở hướng Đông-Bắc vào Điện Biên Phủ Thực dân Pháp coi đồi E1 là bức bình phong bảo vệ tập đoàn cứ điểm Điện Biên phủ nên đã tìm cách giữ bằng được cao điểm quan trọng này

Vào đúng 17h ngày 30/3/1954, đợt tấn công thứ hai vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bắt đầu Trận chiến diễn ra tại cao điểm đồi E1 hết sức quyết liệt Sau hơn 20 ngày đêm chiến đấu một mất, một còn bảo vệ đồi E1, ta đã giải phóng đồi E1, làm bàn đạp để tấn công và tiêu diệt các cứ điểm tiếp theo, tiến tới tổng công kích giải phóng hoàn toàn Điện Biên Phủ

7 Di tích Bản Kéo

Đồi bản Kéo nằm ở phía Tây bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Cùng với đồi Độc Lập, bản Kéo có nhiệm vụ bảo vệ sân bay Mường Thanh, ngăn chặn sự tấn

công của quân ta từ hướng Lai Châu vào Điện Biên Phủ Tại đây, quân Pháp bố trí hệ thống công sự phòng ngự khá vững chắc Ngoài trận địa kiên cố, chúng còn sử dụng hàng rào dây thép gai bao xung quanh cứ điểm Căn cứ Bản Kéo do đơn vị lính người Thái đóng giữ dưới sự chỉ huy của sỹ quan Pháp

Mở màn đợt tấn công đầu tiên, ngày 13/3/1954 ta tiêu diệt cứ điểm Him Lam Ngày 15/3/1954, ta tiêu diệt cứ điểm Độc Lập Cứ điểm bản Kéo lúc này đã trở nên cô lập Trung đoàn 36 thuộc đại đoàn 308 được phân công tiêu diệt bản Kéo nhận thấy có khả năng giải quyết cứ điểm này không cần tới một trận đánh nên dùng tuyền đơn binh vận kêu gọi lính Thái đầu hàng

Ngày 16/3/1954, mặc dầu chỉ huy người Pháp ra sức khống chế, nhưng lính người Thái đã lợi dụng lúc chỉ huy Pháp chui xuống hầm ẩn nấp, đã mang vũ khí kéo ra hàng

Trung đoàn 36 không cần nổ súng đã chiếm được bản Kéo kết thúc đợt tấn công thứ nhất, mở toang cánh cửa phía Bắc vào trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

8 Di tích Đồi Độc lập

Cứ điểm Độc lập ở phân khu Bắc nằm án ngữ đường Lai Châu vào Điện Biên do một tiểu đoàn thuộc Trung đoàn thuộc địa Bắc Phi chiếm giữ Đây là một quả đồi dài hình bầu dục, đỉnh cao tới gần 500 mét, có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng Chiều dài cứ điểm là 700 m, chiều rộng là 200 m Xung quanh đồi Pháp dựng nhiều hàng rào dây thép gai từ bùng nhùng, đến kiểu cũi lợn dày đặc từ ngoài vào trong

3 giờ 30 phút ngày 15-3 trận tấn công đồi Độc Lập bắt đầu Sau gần 4 giờ chiến đấu, đến sáng ngày 15-3, trận đánh mới kết thúc khi bộ đội ta đánh lui bộ binh, xe tăng địch đến giải vây Tại trận đánh đồi Độc lập, chỉ qua 1 đêm, ta đã tiêu diệt gần 1.000 quân Pháp

Trận thắng Độc lập cùng với trận thắng Him Lam đã mở thông đường vào phân khu trung tâm Mường Thanh Tại các trận đánh này, ta đã tiêu diệt, xoá sổ những đơn

vị bộ binh lê dương, tinh nhuệ của quân Pháp

10 Hầm chỉ huy của tướng De Castries

Nằm ở trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, thuộc cánh đồng Mường Thanh Cấu trúc và cách bố trí, sắp xếp của căn hầm vẫn còn được giữ nguyên Xung quanh hầm là hàng rào phòng thủ với hệ thống dây kẽm gai dày đặc và bốn chiếc xe tăng Hầm De Castries dài 20m và rộng 8m, bao gồm bốn gian dùng cho cả nơi ở và làm việc

15h ngày 7-5-1954, sau khi tiêu diệt các cứ điểm cốt yếu xung quanh phân khu trung tâm, bộ đội ta vượt cầu Mường Thanh và tiến thẳng vào Sở chỉ huy, bắt sống

tướng De Castries và toàn bộ Bộ chỉ huy của quân Pháp, lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" đã phất cao trên nóc hầm báo hiệu ngày toàn thắng của chiến dịch Điện Biên

Phủ

Ngày nay, di tích Hầm De Castries cùng với các di tích khác trong quần thể di tích lịch sử Điện Biên Phủ đã được Đảng và Nhà nước đầu tư kinh phí để trùng tu, tôn tạo phục vụ khách tham quan trong và ngoài nước, góp phần phát huy giá trị của khu di tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đồng thời cũng để tuyên truyền, giáo dục truyền thống Điện Biên Phủ anh hùng

11 Sân bay và cầu Mường Thanh

Sân bay Mường Thanh đươc xây dựng tại trung tâm thung lũng Mường Thanh, vị trí quân sự quan trọng của Pháp Cầu Mường Thanh là cây cầu dã chiến bắc qua sông Nậm Rốm, do người Pháp xây dựng sau cuộc nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ Chiều 7/5/1954, trong khí thế thừa thắng xông lên, các chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam băng qua cầu tiến thẳng vào Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, cắm lá

cờ "Quyết chiến quyết thắng" lên nóc hầm De Castries, kết thúc toàn thắng chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử

12 Đường kéo pháo

Đây là tuyến đường kéo pháo đã đi vào huyền thoại trong lịch sử của Quân đội

và nhân dân Việt Nam Chỉ với những dụng cụ rất thô sơ như cuốc, xẻng, búa, bằng sức người và ý chí quyết chiến, quyết thắng, quân và dân ta đã mở những tuyến đường kéo pháo trên các sườn núi quanh co, hiểm trở và dùng sức người để kéo pháo vào trận địa

Đây là những con đường kéo pháo độc đáo bậc nhất trên thế giới vì đây là con đường kéo pháo hoàn toàn bằng tay Những con đường này thể hiện sự hi sinh gian khổ, tinh thần quyết tâm, ý chí sắt đá của quân và dân ta trong chiến dịch Và trên tuyến

đường kéo pháo lịch sử ấy đã ghi nhận tấm gương hy sinh anh dũng của liệt sĩ Tô Vĩnh Diện lấy thân mình cứu pháo

Ngoài những di tích liên quan trực tiếp đến các căn cứ của ta và của Pháp trên chiến trường Điện Biên Phủ năm xưa, để tri ân, tưởng nhớ sự hy sinh cũng như những đóng góp to lớn của bộ đội, dân công và nhân dân ta, Đảng và Nhà nước đã xây dựng các công trình mang tính tưởng niệm như Nghĩa trang liệt sỹ, Bảo tàng, Tượng Đài chiến thắng v.v tại Thành phố Điện Biên

- Nghĩa trang Liệt sỹ Điện Biên Phủ được xây dựng năm 1958, năm 1994, nghĩa

trang được tu sửa nâng cấp Nơi đây có 644 ngôi mộ của những cán bộ, chiến sỹ đã hy sinh anh dũng trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Nghĩa trang liệt sỹ Điện Biên Phủ như một nhân chứng lịch sử nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay và mai sau luôn noi gương và ghi nhớ công ơn các anh hùng liệt sỹ, truyền thống anh hùng cách mạng của cha anh để phấn đấu lao động, học tập và rèn luyện để xây dựng quê hương Điện Biên Phủ cũng như đất nước giàu đẹp Mặt khác, nơi đây còn là điểm du lịch lịch sử văn hóa hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế Nghĩa trang là nét đẹp văn hóa của người Việt Nam thể hiện đạo lý: “Uống nước nhớ nguồn”

- Bảo tàng Điện Biên Phủ nằm đối diện với nghĩa trang liệt sĩ trên đồi A1, ở trung

tâm thành phố Điện Biên Bảo tàng Điện Biên Phủ được xây dựng vào năm 1984 nhân dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Vào cuối năm 2003, bảo tàng Điện Biên Phủ đã tiến hành nâng cấp và chỉnh lý lại khu trưng bày Hiện nay Bảo tàng

có 2 khu trưng bày:

Ngoại thất: gồm 112 hiện vật, là những loại vũ khí của Quân đội nhân dân Việt Nam và của quân đội Pháp sử dụng trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Nội thất: Nơi lưu giữ và trưng bày với 274 hiện vật và 202 bức ảnh tư liệu được trưng bày theo các vấn đề: Tóm tắt 8 năm kháng chiến chống Pháp của Quân và dân Việt Nam; Âm mưu và hành động của thực dân Pháp; Vị trí chiến lược của Điện Biên Phủ; Tập đoàn cứ điểm của Pháp tại Điện Biên Phủ; Chủ trương của Đảng trong chiến cuộc Đông xuân 1953-1954; Công tác chuẩn bị của quân, dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ; Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ; Tác động của chiến thắng Điện Biên Phủ đối với trong nước và quốc tế; một số hình ảnh về thành phố Điện Biên Phủ trong thời

kỳ đổi mới

- Tượng đài chiến thắng

Tượng đài chiến thắng được đặt trên đỉnh đồi di tích D1 nằm ở trung tâm thành phố Điện Biên Phủ Tượng đài được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2004) Tượng đài chiến thắng - một công trình nghệ thuật kiến trúc vĩ đại, biểu tượng tinh thần quyết chiến quyết thắng của quân đội nhân dân Việt Nam

II Những giá trị nổi bật và trường tồn về Danh nhân văn hóa - anh hùng dân tộc Võ Nguyên Giáp trên đất Điện Biên

Hiện nay, bất cứ đâu trên đất Điện Biên Phủ cũng đều ghi dấu những chiến công oai hùng của nhân dân các dân tộc Điện Biên nói riêng, của quân đội và nhân dân

cả nước nói chung Điện Biên Phủ đã trở thành một địa danh trường tồn của dân tộc, một điểm du lịch, lịch sử nổi tiếng của Việt Nam, bởi địa danh Điện Biên Phủ đã gắn liền với chiến công lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu: Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954

Có thể khẳng định rằng tất cả các di tích thuộc quần thể di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ đều liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, các tướng lĩnh, các chiến sỹ cũng như toàn thể nhân dân ta

Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Võ Nguyên Giáp giữ cương vị là Ủy viên

Bộ Chính trị, Đại tướng, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam Với tư cách đó, Võ Nguyên Giáp là tham mưu chính cho Trung ương Đảng trong các hoạt động quân sự và

là chỉ huy tối cao các trận đánh của quân đội Việt Nam

Chiến dịch Điện Biên Phủ là chiến dịch lớn nhất, quan trọng nhất trong toàn bộ cuộc kháng chiến chống Pháp Không những vậy, chiến trường Điện Biên Phủ lại cách

xa Thủ đô kháng chiến, cách xa Trung ương với địa hình phức tạp, phương tiện thông tin hạn chế Do vậy, quyền và trách nhiệm của vị chỉ huy tối cao rất lớn và rất quan trọng

Điện Biên Phủ là tập đoàn cứ điểm mạnh nhất của Pháp ở Đông Dương thời bấy giờ Cả Pháp và Mỹ đều coi đây là "Pháo đài bất khả xâm phạm" Bộ chỉ huy quân Pháp

tại Điện Biên Phủ thách thức: "Võ Nguyên Giáp có giỏi thì đến đánh Điện Biên Phủ" 2 Câu nói này được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong báo Cứu quốc số 2610 ra ngày 2

tháng 6 năm 1954 đã khẳng định hai điều: Một là: Quy mô và sự kiên cố của tập đoàn

cứ điểm Điện Biên Phủ, Hai là: Quyền chỉ huy tối cao chiến dịch là Võ Nguyên Giáp

Tin tưởng vào uy tín và tài thao lược của Võ Nguyên Giáp, trước khi ra trận, Chủ

tịch Hồ Chí Minh đã giao quyền Tổng Chỉ huy chiến dịch cho Võ Nguyên Giáp: "Tổng tư lệnh ra mặt trận, tướng quân tại ngoại Trao cho Chú toàn quyền quyết định Trận này quan trọng phải đánh cho thắng Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh"

Không phụ lòng tin của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã chủ động, sáng tạo chỉ huy lực lượng vũ trang và nhân dân Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Tên tuổi Võ Nguyên Giáp được nhắc đến gắn liền với cái tên Điện Biên Phủ oai hùng của Việt Nam

Với tư cách là Tư lệnh tối cao của chiến dịch, tại Sở chỉ huy Mường Phăng, Đại

tướng Võ Nguyên Giáp hiểu rõ chỗ mạnh, yếu của đối phương cũng như thế mạnh và những hạn chế của ta để có những quyết sách đúng đắn mà không phải vị tướng nào cũng có được Từ đây, mọi mệnh lệnh của các cuộc tấn công, cuộc tổng công kích trong suốt chiến dịch đã được phát ra Đặc biệt, để chắc thắng và tránh tổn thất cho bộ

đội và nhân dân, Đại tướng đã đưa ra một quyết định "khó khăn nhất trong cuộc đời" là:

chuyển từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc" để có một Điện Biên

"lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" Quyết định trên và kết quả của nó đã chứng minh Đại tướng là con người Nhân -Trí- Dũng

Di tích Sở chỉ huy Mường Phăng đã được nhân dân tôn vinh gọi là Núi Đại tướng, Hầm Đại tướng, giống như cánh rừng Trần Hưng Đạo, nơi mà vào năm 1944,

Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy đã được thành lập, được gọi là Rừng Đại tướng

Là vị tướng luôn có niềm tin sắt đá vào sức mạnh của nhân dân, sức mạnh của binh sỹ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã hết sức coi trọng sự sáng tạo của bộ đội và nhân dân và chính điều đó góp phần tạo ra sức mạnh vô biên của chiến tranh nhân dân Việt Nam mà kẻ thù không thể tưởng tượng nổi Xe đạp thồ của hàng vạn dân công; kéo pháo hạng nặng lên núi; xẻ núi, đào hầm bằng tay của bộ đội Việt Nam đã chiến thắng máy bay, ô tô vận tải, xe tăng của quân đội Pháp Hình ảnh người chiến sỹ Việt Nam lấy thân chèn bánh pháo, lấy thân mình lấp lỗ châu mai, lấy thân làm giá súng

chỉ có với tinh thần "Quyết chiến, quyết thắng" của người "Bộ đội Cụ Hồ", của người lính "quân Tướng Giáp"

Di tích đồi A1, đồi C1, đồi C2, đồi D, đồi E, đồi Độc Lập, Di tích Him Lam, di tích Đồi cháy, Di tích Mường Pồn, Đường kéo pháo, Hầm chỉ huy tướng Đờ Cát, cầu và sân bay Mường Thanh , đều thấm đẫm máu và nước mắt của hàng ngàn chiến sỹ, dân

công đã hy sinh thân mình và một phần xương máu cho chiến dịch Điện Biên Phủ toàn thắng Mỗi một di tích đều gắn với một chiến công; và mỗi một chiến công là thành quả của sự lao lực, sự chỉ huy tài tình của vị Tổng tư lệnh tối cao Võ Nguyên Giáp

Nhân cách lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trước hết là tấm lòng vì dân, vì nước, là ý chí và quyết tâm giành độc lập, tự do cho đất nước; là niềm tin của người lãnh đạo, chỉ huy vào sức mạnh của nhân dân; là vị thống soái văn võ kiêm toàn

Từ chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954 đến chiến thắng "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972, rồi thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước năm 1975, Đại tướng Võ Nguyên Giáp được nhân dân

ta tôn vinh là Đại tướng huyền thoại, Đại tướng của nhân dân, Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa Những sự tôn vinh đó chứng minh Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người

học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tên tuổi Đại tướng gắn với lịch sử đấu tranh giành độc lập và giải phóng dân tộc của nhân dân ta trong thế kỷ XX./

THỰC TRẠNG VÀ CÁC VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG CÔNG TÁC BẢO TỒN

VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ

Bảo tàng Chiến thắng Lịch sử Điện Biên Phủ

Điện Biên là tỉnh miền núi nằm ở phía Tây Bắc của tổ quốc, là vùng đất có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, được khách du lịch trong nước và quốc tế biết đến với phong cảnh hùng vĩ, sự đa dạng về văn hóa của 19 dân tộc và hệ thống các di tích lịch

sử cách mạng gắn với công cuộc dựng nước và giữ nước của cha ông Nhắc đến Điện Biên là nhắc đến một trong những chiến trường ác liệt nhất gắn với chiến thắng vĩ đại làm chấn động thế giới, nơi kết thúc cuộc chiến tranh thần thánh chống Thực dân Pháp xâm lược Đó chính là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ Lịch sử đấu tranh giành độc lập trên mảnh đất Điện Biên là những trang sử hào hùng, là chiến công hiển hách của thế

hệ đi trước, là niềm tự hào của nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên hôm nay

Chiến dịch Điện Biên Phủ được bắt đầu từ ngày 13/3/1954, phát triển qua 3 giai đoạn, đến ngày 7/5/1954 đã kết thúc thắng lợi rực rỡ Thắng lợi quân sự trên chiến trường Điện Biên của ta đã buộc thực dân Pháp phải đặt bút ký Hiệp định Giơnevơ, lập lại hòa bình ở Đông Dương Khu di tích Điện Biên Phủ là bằng chứng lịch sử về chiến thắng lẫy lừng của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, thể hiện ý chí quyết tâm của cả dân tộc trước một lực lượng quân sự có đủ cả phương tiện chiến tranh hiện đại Chiến thắng Điện Biên Phủ cho thấy sự lãnh đạo sáng suốt với nghệ thuật quân sự tài tình của Đảng ta và Hồ Chủ tịch

Về ý nghĩa của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khẳng định: "Điện Biên Phủ là một trận quyết chiến lược quy mô lớn, tiêu diệt toàn bộ Tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương hồi bấy giờ của đội quân viễn chinh xâm lược Pháp được đế quốc Mỹ giúp sức Thắng lợi rực rỡ của trận quyết chiến lược ấy đã

có ý nghĩa quyết định đối với toàn cục diện quân sự và chính trị trên chiến trường Đông Dương, đến thành công của Hội nghị Giơ-ne-vơ, đưa cuộc kháng chiến lâu dài anh dũng của quân dân ta chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ đến thắng lợi vĩ đại" và

"Điện Biên Phủ vĩnh viễn được các dân tộc trên thế giới ghi nhớ như một trong những trang sử huy hoàng nhất của phong trào giải phóng dân tộc của hàng nghìn triệu người trên trái đất"

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc biệt của di tích, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ là di tích quốc gia đặc biệt (Quyết định số 1272/QĐ-TTg, ngày 12/8/2009)

Gần 60 năm qua, khu vực diễn ra chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu

đã có nhiều thay đổi, nhưng những di tích liên quan đến sự kiện lịch sử đặc biệt này vẫn luôn được quan tâm bảo vệ và phát huy giá trị Nếu khi xưa, Điện Biên Phủ là những hệ thống công sự, hầm, hào từng được tôn vinh là “Biểu tượng của đại Pháp”, thì ngày nay vẫn mảnh đất đó, nhưng những hầm hào, công sự đã trở thành điểm đến quen thuộc của khách du lịch trong nước và quốc tế Từ sau năm 1964 vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị của Di tích chiến trường Điện Biên Phủ bắt đầu được quan tâm đầu tư để trùng tu, tôn tạo và phục vụ tham quan Đặc biệt là năm 2004, kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, với sự quan tâm của Đảng, nhà nước, khu di tích đã được đầu tư cho việc trùng tu tôn tạo, Vì vậy, nhiều các hạng mục công trình hiện nay đang tồn tại trong tình trạng kỹ thuật khá tốt, hoạt động bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử cách mạng đã thực sự đem lại hiệu quả rõ nét, là nền tảng cho sự phát triển du lịch Đối với những di tích quan trọng, có giá trị đã đưa vào phục vụ khách tham quan nổi bật là các

di tích tiêu biểu như: Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng, Di tích Đường kéo pháo, Đồi A1, hầm Đờ Cát, Di tích đồi D1 (Tượng đài chiến thắng), năm

2013 Điện Biên đón khoảng gần 400.000 lượt khách trong nước và quốc tế tới tham quan, tìm hiểu Hiện nay công trình Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đang được thi công, gấp rút hoàn thành và sẽ đưa vào phục vụ dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, là công trình quy mô, hoành tráng, xứng tầm với chiến thắng “Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”

Cũng trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng kỷ niệm 60 năm ngày chiến thắng, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên đang nỗ lực hết mình với việc đẩy mạnh các nhiệm vụ trọng tâm được tỉnh giao nhằm đáp ứng được lòng mong mỏi của nhân dân cả nước Một trong các nhiệm vụ đó là việc tăng cường các hoạt động bảo tồn, khai thác, phát huy giá trị của Di tích chiến trường Điện Biên Phủ, cụ thể là: đảm bảo an toàn, an ninh trật tự và thường xuyên tu sửa, bảo quản tại các điểm di tích lịch

sử Bên cạnh đó những nội dung lịch sử, thuyết minh tại các điểm di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ được chỉnh sửa, bổ xung, đáp ứng nhu cầu thực tế

Nhằm phát huy giá trị to lớn của các di tích lịch sử chiến tường Điện Biên Phủ, ngoài việc đầu tư bảo tồn, tôn tạo, tỉnh Điện Biên còn đặc biệt chú ý tới việc đổi mới phương pháp trưng bày tại nhà Bảo tàng và tại các điểm di tích để thấy được tính nghệ thuật, sự phong phú, hấp dẫn của các hiện vật và làm sống lại cuộc kháng chiến trường

kỳ sau hơn nửa thế kỷ Cùng với các nội dung trên là việc đào tạo, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho thuyết minh viên, hướng dẫn viên tại các diểm di tích, đây là việc được làm thường xuyên và hiệu quả trong thời gian qua Hoạt động khai thác, phát huy giá trị của các di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ đã được quan tâm, nâng cao chất lượng công tác thuyết minh, hướng dẫn tại các điểm di tích bằng cách tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ hướng dẫn viên Du lịch và các Thuyết minh viên tại điểm đạt yêu cầu cả về trình độ, ngoại ngữ, cách giao tiếp, ứng xử với khách Tháng 10 năm

2013, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Dự án EU mở lớp đào tạo, tập huấn thuyết minh viên nhằm nâng cao chất lượng thuyết minh viên, hướng dẫn viên trên địa bàn tỉnh, cũng là một nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tuyên truyền, quảng bá giá trị lịch sử của các di tích nói chung, di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ nói riêng

Công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Quần thể di tích chiến trường Điện Biên Phủ trong những năm qua đã đạt được hiệu quả tích cực Tuy nhiên vẫn còn một

số bất cập Vấn đề cần nói đến đầu tiên, đó là vốn đầu tư dành cho công tác Bảo tồn tôn tạo, trùng tu các di tích còn thiếu và yếu Với những dự án được đầu tư thì còn dàn trải, không tập trung ảnh hưởng tới chất lượng của công trình Vì vốn ít nên việc đầu tư mới chủ yếu ở những di tích quan trọng, gần trung tâm, còn đối với những di tích xa trung tâm thì hầu như vẫn còn bỏ hoang, chưa được quy hoạch, khoanh vùng; kéo theo

đó vấn đề về nhân lực tại các điểm di tích cũng hạn chế Hiện nay chỉ tính riêng Di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ mới có 23 điểm di tích (theo quyết định 41/VH/QĐ ngày 12/4/1983 của Bộ Văn hóa Thông tin) được quy hoạch, khoanh vùng, hiện tại ngành đã có văn bản gửi Cục Di sản đề nghị bổ xung và cho thực hiện khoanh vùng cắm mốc thêm 24 điểm di tích Việc Bảo tồn, tôn tạo mới chỉ tập trung vào một số di tích tiêu biểu như Đồi A1, Sở chỉ huy Mường Phăng, hầm Đờ Cát, Đường kéo pháo, Trận địa pháo , còn lại các di tích xa trung tâm như: Sở chỉ huy Thẩm Púa; Sở chỉ huy Huổi He; Đài quan sát của Sở chỉ huy Mường Phăng; Sở chỉ huy của các trung đoàn, đại đoàn; Bệnh viện tiền phương; Trụ sở Báo Quân đội nhân dân… chưa được khoanh vùng cắm mốc và đầu tư kinh phí trùng tu, tôn tạo Bên cạnh đó, tác động của thiên nhiên, thời tiết, các yếu tố ngoại vi mà đặc biệt là trải qua thời gian khá dài các di tích đang mất dần các yếu tố gốc và bị bào mòn trầm trọng Ngày càng nhiều các hộ dân cư sinh sống xung quanh đang làm thay đổi môi trường, cảnh quan di tích, thậm chí là tình trạng xâm lấn di tích cũng đang diễn ra ngày càng nhiều khiến cho các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị các di tích bị ảnh hưởng nghiêm trọng

Ngoài ra, một trong những cơ sở để thực hiện công tác Bảo tồn và phục hồi di tích đó là những thông tin, tư liệu do các nhân chứng lịch sử cung cấp, những chứng cứ khoa học liên quan đến Di tích chiến trường Điện Biên Phủ ngày càng ít, sẽ vô cùng khó khăn cho công tác Bảo tồn và phục dựng lại những yếu tố cấu thành di tích để đảm bảo tính chân thực của lịch sử đối với sự kiện đã diễn ra 60 năm Việc đầu tư cho công tác Bảo tồn, tôn tạo và phục hồi di tích chưa thực sự gắn với việc khai thác, phát huy giá trị của di tích với tư cách là sản phẩm du lịch Nhiều di tích còn thiếu hụt các công trình phụ trợ, các khu quản lý và dịch vụ, giao thông đi lại gặp khó khăn

Do tính chất đặc thù của loại hình di tích lịch sử, lại phải chịu những tác động mạnh mẽ của điều kiện tự nhiên và với thực trạng di tích trên địa bàn tỉnh hiện nay, đã

và đang đặt ra những vấn đề cấp bách trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di tích trong thời gian tới

Trong năm 2013 và 2014, tỉnh Điện Biên đã và đang tiến hành điều tra, kiểm kê

di tích trên toàn tỉnh Đây là hoạt động quan trọng nhằm nghiên cứu, lập hồ sơ khoa học, pháp lý cho di tích, là căn cứ để khoanh vùng, quy hoạch và tiến tới phân loại xác định thứ tự ưu tiên đầu tư để khai thác phục vụ phát triển du lịch

Ban Quản lý Dự án di tích Điện Biên Phủ cũng đã chỉ đạo các đơn vị chức năng trực tiếp quản lý di tích đẩy mạnh việc nghiên cứu, bổ sung thông tin khoa học cho di tích, sưu tầm các tư liệu, hiện vật liên quan đến di tích, khai thác các nguồn tài liệu, nhân chứng một cách toàn diện

Tăng cường công tác tuyên truyền, quảng bá giá trị di tích, phối hợp với chính quyền và nhân dân tại các địa bàn có di tích cùng phối hợp bảo vệ di tích, chống các hoạt động phá hoại di tích, nâng cao sự hiểu biết và nhận thức của người dân trong công tác bảo vệ và phát huy giá trị di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ Bên cạnh

đó công tác xã hội hóa trùng tu tôn tạo di tích cũng được đẩy mạnh và đã thu được những kết quả đáng kể Hiện nay đối với một số di tích và hiện vật ngoài trời của di tích lịch sử Chiến trường Điện Biên Phủ đã được xây dựng công trình mái che Trong thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục kêu gọi, vận động toàn xã hội sẽ chung tay cùng tỉnh Điện Biên trong hoạt động có ý nghĩa này

Di tích chiến trường Điện Biên Phủ là các chứng tích chiến tranh và hầu hết tồn tại ở dạng phế tích nên việc tu bổ, tôn tạo gặp nhiều khó khăn không chỉ kinh phí mà còn về các phương án, mức độ và tinh thần trách nhiệm của các cấp, các ngành Với chức năng, nhiệm vụ được phân cấp, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên xin đề xuất, kiến nghị một số vấn đề sau:

- Thực hiện nghiêm túc Luật Di sản Văn hóa và các văn bản hướng dẫn trong việc tăng cường công tác bảo vệ và giữ gìn Di sản Văn hóa Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành trong việc đưa nội dung giáo dục ý thức bảo vệ Di sản Văn hóa vào các chương trình học của ngành Giáo dục

- Tuyên truyền giáo dục bằng mọi phương tiện thông tin đại chúng như: sách, báo, tạp chí, phim ảnh, phóng sự để mọi tầng lớp nhân dân nhận thấy tầm quan trọng của việc giữ gìn bảo vệ Di sản Văn hóa nói chung và Di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ nói riêng

- Cần có sự quan tâm đầu tư kịp thời nguồn kinh phí cho công tác Bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ trước khi những yếu tố gốc của di tích bị mai một và mất đi hoàn toàn sẽ là khó khăn lớn cho việc phục hồi giữ gìn những giá trị to lớn của di tích, ảnh hưởng không nhỏ trong việc giáo dục truyền thống đến các thế hệ mai sau

- Khi Quy hoạch phát triển đô thị cần có sự quan tâm định hướng quy hoạch không gian Bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích lịch sử cách mạng Đặc biệt là di tích chiến trường Điện Biên Phủ hiện tại đang nằm đan xen với các khu dân cư, khu đô thị, cần tính toán đảm bảo hài hòa giữa vấn đề Bảo tồn và phát triển, tránh quy hoạch giao thông đi lại cắt ngang di tích Ngoài ra quy hoạch cần đề xuất tính toán cơ cấu phân khu chức năng gồm: khu Bảo tồn di tích; khu dân cư; khu đô thị - nông thôn; khu phát triển các dịch vụ công cộng, dịch vụ du lịch; vùng bảo vệ cảnh quan thiên nhiên để phù hợp với định hướng bảo tồn và phát huy giá trị khai thác tiềm năng phát triển du lịch

- Quan tâm hỗ trợ kinh phí cho tỉnh với các Dự án đầu tư đồng bộ cho di tích, từ việc tôn tạo phục hồi những yếu tố gốc tới tôn tạo cảnh quan sân vườn, lắp đặt hệ thống chiếu sáng, phòng cháy, chống trộm, xây dựng các khu quản lý và dịch vụ, đầu tư

cơ sở hạ tầng hệ thống giao thông đi lại để biến nơi này thành sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách

- Cần nghiên cứu cải tiến và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy quản lý di sản hiện nay theo một cơ chế tách bạch, rõ ràng, thực hiện được ba chức năng lớn: bảo vệ, trùng tu, khai thác

NHỮNG GIÁ TRỊ NỔI BẬT CÓ SỨC HẤP DẪN CỦA KHÔNG GIAN VĂN HÓA, CẢNH QUAN GẮN VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ

TS Hà Văn Siêu Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch

Điện Biên Phủ được xem như là điểm nhấn, là tiềm năng trong phát triển du lịch của tỉnh Điện Biên Nơi đây tạo nên sự hấp dẫn lạ kỳ không chỉ bởi đây dấu ấn của một thời oanh liệt, nơi ghi dấu chiến công lừng lẫy của quân và dân ta trong kháng chiến chống lại thực dân Pháp Mà cũng bởi nơi đây, với cảnh vật nên thơ, con người thân thiện, thiên nhiên và con người như hòa mình vào giữa đất trời tươi đẹp và bởi những nét văn hóa đặc trưng đối với vùng Tây Bắc Chính những điều đó đã tạo nên cho Điện Biên Phủ nói riêng và tỉnh Điện Biên nói chung một lực đẩy mạnh mẽ trong du lịch

Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, nhưng chiến thắng Điện Biên Phủ vẫn mãi mãi là một bản anh hùng ca tuyệt vời về tinh thần và ý chí quyết chiến, quyết thắng về trí tuệ và bản lĩnh của con người Việt Nam trong đấu tranh cách mạng Chiến thắng Điện Biên Phủ là một trong những đỉnh cao chói lọi trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta Điện Biên Phủ không chỉ đi vào lịch sử dân tộc như một Bạch Đằng, một Chi Lăng, hay một Đống Đa của thế kỷ 20, chiến thắng mà còn đi vào lịch sử thế giới như một chiến công chói lọi đột phá vào thành trì của chủ nghĩa thực dân đế quốc

Theo đánh giá của các chuyên gia du lịch, Điện Biên không sở hữu nhiều tài nguyên thiên nhiên độc đáo, phong phú như các tỉnh Tây Bắc mở rộng khác, song mảnh đất này lại có một tài nguyên du lịch vô cùng quý giá mà không một vùng miền nào hay đất nước nào trên thế giới có được Đó chính là quần thể di tích lịch sử cách mạng Điện Biên Phủ với những địa danh gắn liền với chiến dịch 56 ngày đêm “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt” của quân và dân ta, làm nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc Việt Nam Có thể nhận thấy, những giá trị đậm chất nhân văn của quần thể di tích đối với du lịch thể hiện ở các khía cạnh sau:

Giá trị về giáo dục, lịch sử

Giá trị về mặt tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu

Giá trị về tâm linh

Ngoài ý nghĩa to lớn về lịch sử, quần thể di tích nằm ở địa phận huyện Điện Biên

và Thành phố Điện Biên Phủ, có giao thông đường bộ, đường không thuận lợi, dễ tiếp

cận cũng là yếu tố thuận lợi thu hút lượng khách tham quan Có thể nói cụm di tích Chiến thắng ở Điện Biên Phủ là tài nguyên du lịch nhân văn mang tầm vóc quốc gia và quốc tế, một trong những động lực chính thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến với tỉnh Điện Biên

Các giá trị hấp dẫn du lịch di tích văn hóa, giáo dục, lịch sử

Các di tích tiêu biểu nhất phải kể đến là hàng chục địa danh lịch sử liên quan đến

sự kiện chiến thắng Điện Biện Phủ Đó là: Khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng, Di tích đồi A1, đồi C1, đồi C2, đồi D, đồi E, đồi Độc Lập, Di tích Him Lam, Di tích Đồi cháy, Di tích Mường Pồn, Hầm chỉ huy tướng Đờ Cát, cầu và sân bay Mường Thanh, Đường kéo pháo, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, Tượng Đài

chiến thắng v.v

Khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng

Khu di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng cách thành phố Điện Biên Phủ khoảng 40 km đường bộ và 10km đường chim bay thuộc xã Mường Phăng huyện Điện Biên

Bộ Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ đã đóng tại Mường Phăng trong vòng 105 ngày từ ngày 31/1/1954 đến 15/5/1954 Các cơ quan của Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ được xây dựng dọc theo con suối nhỏ, chạy quanh chân núi Pú Đồn, trên một diện tích tự nhiên khoảng 90km2, được bố trí thành một hệ thống liên hoàn, bao bọc trước sau có hầm hào, lán trại thuận tiện, phù hợp với tốc độ làm việc khẩn trương của

Bộ Chỉ huy chiến dịch, đảm bảo được bí mật và an toàn tuyệt đối

Từ ngoài vào trong khu di tích rừng Mường Phăng là các cơ quan của Bộ chỉ huy chiến dịch bao gồm: Trạm gác Tiền tiêu; Lán và hầm làm việc của cơ quan thông tin và Cục trưởng thông tin Hoàng Đạo Thúy; Lán và hầm làm việc của sỹ quan liên lạc; Lán

và hầm làm việc của đoàn cố vấn Trung Quốc; Lán và hầm làm việc của cơ quan chính trị; Lán và hầm làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Đường hầm xuyên núi; Lán và hầm làm việc của Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái; Lán tác chiến, nhà Hội trường, Nhà ăn, Bếp Hoàng Cầm; Lán Ban cơ yếu

Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ tại Mường Phăng là cơ quan đầu não quan trọng nhất của chiến dịch lịch sử Điện Biện Phủ Tại đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng với Bộ chỉ huy chiến dịch đã đưa ra những chỉ thị, mệnh lệnh tấn công có tính chất quyết định đến thắng lợi của từng trận đánh mà đỉnh cao là lệnh tổng công kích trên toàn mặt trận vào ngày mùng 7/5/1954

Hiện nay khu di tích lịch sử Mường Phăng đã trải qua nhiều lần trùng tu tôn tạo với một số hạng mục như bia, biển, hầm, lán làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

và Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái… Trong Dự án tôn tạo Di tích Sở chỉ huy Mường Phăng, Ban dự án di tích Điện Biên Phủ đã thực hiện ý tưởng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp xây dựng một công viên chiến thắng trên nền bãi duyệt binh Nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã tặng đồng bào các dân tộc xã Mường Phăng ngôi nhà Văn hoá trị giá 40 triệu đồng ngôi nhà sàn mang bản sắc dân tộc địa phương vừa mang những dáng nét hiện đại

Di tích Đồi A1 (cứ điểm Elian 2) nằm cạnh quốc lộ 279 (đường7/5) thuộc

phường Mường Thanh Cứ điểm này cao 32m so với mặt đường có diện tích 83.000

m2, cách Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp khoảng 500m về phía Tây theo đường chim bay A1 thuộc dãy đồi phía Đông cùng với C1, C2, D và E tạo thành bức tường thành vững chắc che chở cho phân khu trung tâm, là điểm cao cuối cùng trực tiếp che chở cho Sở chỉ huy quân Pháp và được ví như “chìa khóa” của cả tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Chiều tối ngày 30-3-1954, ta bắt đầu tiến công đồi A1 trong đợt tấn công thứ hai Quân Pháp dựa vào hệ thống hầm ngầm lô cốt kiên cố và được tăng viện thường xuyên nên đã chống trả quyết liệt Quân đội Pháp biết rằng nếu để mất A1 thì tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ có nguy cơ bị tiêu diệt Vì vậy cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn

ra tại cao điểm này kéo dài nhất và ác liệt nhất trên chiến trường Điện Biên Phủ với 3 đợt tấn công và một đợt phòng ngự kéo dài 39 ngày đêm Ta và địch đã giành giật nhau từng vị trí, từng điểm, từng thước đất Trong các trận chiến diễn ra tại đồi A1, hơn 2000 cán bộ, chiến sĩ của ta đã anh dũng hi sinh, máu các chiến sỹ đã thấm đỏ từng tấc đất, từng ngọn cỏ trên đồi A1 Cuối cùng quân ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm A1 vào 4 giờ sáng ngày 07/5/1954, mở toang cánh cửa thép tiến thẳng vào trung tâm của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Trận thắng A1 có một ý nghĩa rất quan trọng, mở cửa cho cuộc tổng công kích quyết định thắng lợi của chiến dịch chỉ sau đó 13 giờ đồng hồ

Ngày nay trên cứ điểm A1 dẫu không còn nguyên vẹn như xưa, nhưng những dấu tích của một thời bom đạn như đường hầm, khối bộc phá ngàn cân, ngôi mộ tập thể, chiếc xe tăng vẫn còn và sẽ mãi mãi trường tồn cùng non sông đất nước Cái tên A1 đã được ghi trên nhiều trang sách nhằm giáo dục các thế hệ con cháu về truyền thống và khí phách đấu tranh ngoan cường của quân đội và nhân dân Việt Nam

Di tích Him Lam hiện nay nằm tại phường Him Lam, cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ dọc theo quốc lộ 279 (7/5) hướng Điện Biên Phủ - Hà Nội khoảng 3km Tên gọi Him Lam là bộ đội ta đặt vì đồi này cạnh bản Him Lam nên nhân dân thường gọi đồi Him Lam Him Lam (người Pháp đã đặt cho nó là Beaxtrice), một trung tâm đề kháng kiên cố vào bậc nhất của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, nằm án ngữ con đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên với nhiệm vụ che chở trực tiếp cho phân khu Trung tâm, chính vì thế mà Him Lam được mệnh danh là “cánh cửa thép” của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Tại đây Pháp bố trí hệ thống binh lực và hỏa lực mạnh

17h ngày 13/3, bộ đội ta mở màn đánh vào cứ điểm Him Lam cũng là mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ Sau hơn 5 giờ chiến đấu các chiến sỹ thuộc Trung đoàn 141

và Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 đã tiêu diệt và làm chủ hoàn toàn cứ điểm, mở toang

“cánh cửa thép” tiến vào phân khu trung tâm Trong trận đánh này xuất hiện nhiều tấm gương chiến đấu dũng cảm, nổi bật là tiểu đội phó Phan Đình Giót, người đã lấy thân mình lấp lỗ châu mai tại mỏm 2, tạo điều kiện cho đồng đội tiến lên tiêu diệt địch Vì vậy

ngày nay, đồi Him Lam còn có tên là đồi Phan Đình Giót

Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước từ năm 2006, dự án trùng tu tôn tạo

di tích Him Lam đã và đang được thực hiện, trở thành điểm tham quan phục vụ khách

du lịch trong và ngoài nước

Di tích Đồi C1 (cứ điểm Elian 1)

Đồi C1 nằm trong dãy đồi liên hoàn phía Đông Đồi C1 cùng với A1, C2, E1, D tạo thành tấm lá chắn bằng thép che chở cho phân khu trung tâm Xét về địa thế, đồi C1 tuy không có độ cao như đồi E và đồi D, nhưng lại có vai trò quan trọng hơn rất nhiều bởi

sự bố phòng liên hoàn cùng với A1

Sau 32 ngày đêm chiến đấu, bộ đội ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm C1, tạo điều kiện cho việc tiến công tiêu diệt các cứ điểm còn lại của bức tường thành phía Đông,

mở thông cánh cửa vào khu trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Di tích đồi C1 hiện nằm ở địa phận phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên Phủ Cùng với thời gian và sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố, các dấu vết của khu di tích chiến trường xưa đã không còn nguyên vẹn như xưa, bên cạnh nó là hàng loạt các công trình đô thị mới đang mọc lên nhưng trận chiến đấu của các chiến sỹ tại di tích này, cùng với các di tích khác sẽ còn được ghi nhớ trong ký ức của mỗi người dân nơi đây nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung

Di tích Đồi C2 (cứ điểm Elian 4) khá rộng, nối với C1 bằng một đồi yên ngựa Sườn đồi phía trong thoai thoải, đổ xuống đường 41 (nay là đường 7/5) Trên đồi, quân Pháp bố trí hệ thống chiến hào liên hoàn với nhiều lô cốt, ụ súng khá kiên cố Phía ngoài là nhiều lớp rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc

Sáng ngày 7/5/1954 sau khi giải phóng xong A1, lợi dụng quân Pháp tại C2 đang hoang mang, Tiểu đoàn 215 của Trung đoàn 98 đã mở nhiều đợt xung phong chiếm cứ điểm C2 Đúng lúc này, hoả lực của ta ở A1, đã kịp thời chi viện cho C2 Bộ đội ta chia làm 3 mũi tấn công C2, lần lượt đánh chiếm từng mục tiêu 9h30 phút bộ đội ta làm chủ hoàn toàn đồi C2, toàn bộ quân Pháp đóng ở dãy đồi phía Đông và số đông các sỹ quan

dù tập trung tại đây đã bị ta bắt sống

Di tích Đồi E1 (cứ điểm Dominique)

Đồi E1 là một trong 5 cao điểm phòng lực phía đông, thuộc phân khu trung tâm,

có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tấn công ở hướng Đông-Bắc vào Điện Biên Phủ Thực dân Pháp coi đồi E1 là bức bình phong bảo vệ tập đoàn cứ điểm Điện Biên phủ nên đã tìm cách giữ bằng được cao điểm quan trọng này

Vào đúng 17h ngày 30/3/1954, đợt tấn công thứ hai vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bắt đầu Trận chiến diễn ra tại cao điểm đồi E1 hết sức quyết liệt Sau hơn 20 ngày đêm chiến đấu một mất, một còn bảo vệ đồi E1, ta đã giải phóng đồi E1, làm bàn đạp để tấn công và tiêu diệt các cứ điểm tiếp theo, tiến tới tổng công kích giải phóng hoàn toàn Điện Biên Phủ

Di tích Bản Kéo

Đồi bản Kéo nằm ở phía Tây Bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ Cùng với đồi Độc Lập, Bản Kéo có nhiệm vụ bảo vệ sân bay Mường Thanh, ngăn chặn sự tấn công của quân ta từ hướng Lai Châu vào Điện Biên Phủ Tại đây, quân Pháp bố trí hệ thống công sự phòng ngự khá vững chắc Ngoài trận địa kiên cố, chúng còn sử dụng hàng rào dây thép gai bao xung quanh cứ điểm Căn cứ Bản Kéo do đơn vị lính người Thái đóng giữ dưới sự chỉ huy của sỹ quan Pháp

Mở màn đợt tấn công đầu tiên, ngày 13/3/1954 ta tiêu diệt cứ điểm Him Lam Ngày 15/3/1954, ta tiêu diệt cứ điểm Độc Lập Cứ điểm bản Kéo lúc này đã trở nên cô lập Trung đoàn 36 thuộc đại đoàn 308 được phân công tiêu diệt Bản Kéo nhận thấy có khả năng giải quyết cứ điểm này không cần tới một trận đánh nên dùng tuyền đơn binh vận kêu gọi lính Thái đầu hàng

Ngày 16/3/1954, mặc dầu chỉ huy người Pháp ra sức khống chế, nhưng lính người Thái đã lợi dụng lúc chỉ huy Pháp chui xuống hầm ẩn nấp, đã mang vũ khí kéo ra hàng

Trung đoàn 36 không cần nổ súng đã chiếm được Bản Kéo kết thúc đợt tấn công thứ nhất, mở toang cánh cửa phía Bắc vào trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ

Di tích Đồi Độc lập

Cứ điểm Độc lập ở phân khu Bắc nằm án ngữ đường Lai Châu vào Điện Biên do một tiểu đoàn thuộc Trung đoàn thuộc địa Bắc Phi chiếm giữ Đây là một quả đồi dài hình bầu dục, đỉnh cao tới gần 500 mét, có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng Chiều dài cứ điểm là 700 m, chiều rộng là 200 m Xung quanh đồi Pháp dựng nhiều hàng rào dây thép gai từ bùng nhùng, đến kiểu cũi lợn dày đặc từ ngoài vào trong 3 giờ

30 phút ngày 15-3 trận tấn công đồi Độc Lập bắt đầu Sau gần 4 giờ chiến đấu, đến sáng ngày 15-3, trận đánh mới kết thúc khi bộ đội ta đánh lui bộ binh, xe tăng địch đến giải vây Tại trận đánh đồi Độc lập, chỉ qua 1 đêm, ta đã tiêu diệt gần 1.000 quân Pháp

Trận thắng Độc lập cùng với trận thắng Him Lam đã mở thông đường vào phân khu trung tâm Mường Thanh Tại các trận đánh này, ta đã tiêu diệt, xoá sổ những đơn

vị bộ binh lê dương, tinh nhuệ của quân Pháp

Di tích Mường Pồn thuộc xã Mường Pồn huyện Điện Biên, cách thành phố Điện

Biên Phủ khoảng 20km về phía Tây Bắc Địa danh Mường Pồn nay đã gắn liền với tên

tuổi của anh hùng liệt sĩ Bế Văn Đàn cùng với chiến công của Đại đội 674, Tiểu đoàn

251, Trung đoàn 174

Hầm chỉ huy của tướng De Castries nằm ở trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện

Biên Phủ, thuộc cánh đồng Mường Thanh Cấu trúc và cách bố trí, sắp xếp của căn hầm vẫn còn được giữ nguyên Xung quanh hầm là hàng rào phòng thủ với hệ thống

dây kẽm gai dày đặc và bốn chiếc xe tăng Hầm De Castries dài 20m và rộng 8m, bao

gồm bốn gian dùng cho cả nơi ở và làm việc 15h ngày 7-5-1954, sau khi tiêu diệt các

cứ điểm cốt yếu xung quanh phân khu trung tâm, bộ đội ta vượt cầu Mường Thanh và tiến thẳng vào Sở chỉ huy, bắt sống tướng De Castries và toàn bộ Bộ chỉ huy của quân

Pháp, lá cờ "Quyết chiến Quyết thắng" đã phất cao trên nóc hầm báo hiệu ngày toàn

thắng của chiến dịch Điện Biên Phủ

Ngày nay, di tích Hầm De Castries cùng với các di tích khác trong quần thể di tích lịch sử Điện Biên Phủ đã được Đảng và Nhà nước đầu tư kinh phí để trùng tu, tôn tạo phục vụ khách tham quan trong và ngoài nước, góp phần phát huy giá trị của khu di

tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đồng thời cũng để tuyên truyền, giáo dục truyền thống Điện Biên Phủ anh hùng

Sân bay và cầu Mường Thanh

Sân bay Mường Thanh đươc xây dựng tại trung tâm thung lũng Mường Thanh, vị trí quân sự quan trọng của Pháp Cầu Mường Thanh là cây cầu dã chiến bắc qua sông Nậm Rốm, do người Pháp xây dựng sau cuộc nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ Chiều 7/5/1954, trong khí thế thừa thắng xông lên, các chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam băng qua cầu tiến thẳng vào Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, cắm lá

cờ "Quyết chiến quyết thắng" lên nóc hầm De Castries, kết thúc toàn thắng chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử

Đường kéo pháo

Đây là tuyến đường kéo pháo đã đi vào huyền thoại trong lịch sử của Quân đội

và nhân dân Việt Nam Chỉ với những dụng cụ rất thô sơ như cuốc, xẻng, búa , bằng sức người và ý chí quyết chiến, quyết thắng, quân và dân ta đã mở những tuyến đường kéo pháo trên các sườn núi quanh co, hiểm trở và dùng sức người để kéo pháo vào trận địa

Đây là những con đường kéo pháo độc đáo bậc nhất trên thế giới vì đây là con đường kéo pháo hoàn toàn bằng tay Những con đường này thể hiện sự hy sinh gian khổ, tinh thần quyết tâm, ý chí sắt đá của quân và dân ta trong chiến dịch Và trên tuyến

đường kéo pháo lịch sử ấy đã ghi nhận tấm gương hy sinh anh dũng của liệt sĩ Tô Vĩnh Diện lấy thân mình cứu pháo

Ngoài những di tích liên quan trực tiếp đến các căn cứ của ta và của Pháp trên chiến trường Điện Biên Phủ năm xưa, để tri ân, tưởng nhớ sự hy sinh cũng như những đóng góp to lớn của bộ đội, dân công và nhân dân ta, Đảng và Nhà nước đã xây dựng các công trình mang tính tưởng niệm như Nghĩa trang liệt sỹ, Bảo tàng, Tượng Đài chiến thắng v.v tại Thành phố Điện Biên

- Nghĩa trang Liệt sỹ Điện Biên Phủ được xây dựng năm 1958, năm 1994,

nghĩa trang được tu sửa nâng cấp Nơi đây có 644 ngôi mộ của những cán bộ, chiến sỹ

đã hy sinh anh dũng trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Nghĩa trang liệt sỹ Điện Biên Phủ như một nhân chứng lịch sử nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay và mai sau luôn noi gương và ghi nhớ công ơn các anh hùng liệt sỹ, truyền thống anh hùng cách mạng của cha anh để phấn đấu lao động, học tập và rèn luyện để xây dựng quê hương Điện Biên Phủ cũng như đất nước giàu đẹp Mặt khác, nơi đây

còn là điểm du lịch lịch sử văn hóa hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế Nghĩa trang là nét đẹp văn hóa của người Việt Nam thể hiện đạo lý: “Uống nước nhớ nguồn”

- Bảo tàng Điện Biên Phủ: Bảo tàng Điện Biên Phủ được xây dựng vào năm

1984 nhân dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Bảo tàng nằm đối diện với nghĩa trang liệt sĩ trên đồi A1, ở trung tâm thành phố Điện Biên Bảo tàng Điện Biên Phủ được xây dựng vào năm 1984 nhân dịp kỷ niệm 30 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ Vào cuối năm 2003, bảo tàng Điện Biên Phủ đã tiến hành nâng cấp và chỉnh lý lại khu trưng bày Hiện nay Bảo tàng có 2 khu trưng bày:

Ngoại thất: gồm 112 hiện vật, là những loại vũ khí của Quân đội nhân dân Việt Nam và của quân đội Pháp sử dụng trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Nội thất: Nơi lưu giữ và trưng bày với 274 hiện vật và 202 bức ảnh tư liệu được trưng bày theo các vấn đề: Tóm tắt 8 năm kháng chiến chống Pháp của Quân và dân Việt Nam; Âm mưu và hành động của thực dân Pháp; Vị trí chiến lược của Điện Biên Phủ; Tập đoàn cứ điểm của Pháp tại Điện Biên Phủ; Chủ trương của Đảng trong chiến cuộc Đông xuân 1953-1954; Công tác chuẩn bị của quân, dân ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ; Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ; Tác động của chiến thắng Điện Biên Phủ đối với trong nước và quốc tế; một số hình ảnh về thành phố Điện Biên Phủ trong thời

kỳ đổi mới

- Tượng đài chiến thắng

Tượng đài chiến thắng được đặt trên đỉnh đồi di tích D1 nằm ở trung tâm thành phố Điện Biên Phủ Tượng đài được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2004) Tượng đài chiến thắng - một công trình nghệ thuật kiến trúc vĩ đại, biểu tượng tinh thần quyết chiến quyết thắng của quân đội nhân dân Việt Nam

Các giá trị hấp dẫn du lịch văn hóa, tâm linh

Điện Biênlà nơi sinh sống và cư trú của 21 dân tộc anh em, trong đó, đông nhất

là người Thái, người Kinh, người Mông và người Khơ mú, còn lại là người Lào, Tày, Nùng, Dao, Xinh Mun Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa đặc trưng riêng, gồm cả văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể; những thiết chế văn hóa xã hội truyền thống của từng dân tộc như: thiết chế Bản mường của người Thái dựa trên lãnh thổ công, thiết chế Lang đạo của người Mường, thiết chế dòng họ của người Mông ; những phong tục tập quán trong sản xuất, sinh hoạt và trong tín ngưỡng, hội hè của mỗi dân tộc, cùng với những món ăn đặc sản mang đậm nét của vùng Tây Bắc là những tài nguyên du

lịch nhân văn rất hấp dẫn đối với du khách, nhất là các du khách quốc tế Thêm vào đó, tinh thần mến khách và lòng nhiệt thành của con người Điện Biên cũng là nền tảng vững chắc cho ngành du lịch phát triển

+ Cảnh quan đã tạo nên nét đẹp văn hóa truyền thống đặc sắc của mỗi dân tộc

đó là những điệu xoè Thái - nét văn hoá đặc trưng, "tài sản" chung của các dân tộc ở Điện Biên Điệu múa sạp cổ truyền của đồng bào Thái với những chiếc chày giã gạo xếp thành đôi trên những hàng gỗ, âm hưởng của các loại nhạc cụ như đàn môi, pí pặm, đàn nhị, sáo,…làm ngất ngây du khách Hay những ngôi nhà sàn cao rộng, kiến trúc không phức tạp nhưng mang nét đặc trưng của người Thái Điện Biên, trong ngôi nhà ấy lúc nông nhàn, chị em đưa thoi dệt thổ cẩm, rất nhiều khăn piêu, váy, áo, túi xách….thêu hoa văn tinh xảo bán tại các chợ, điểm du lịch do chính bàn tay khéo léo của các thiếu nữ Thái Điện Biên làm ra là những sản phẩm, những món quà đối với du khách về với Điện Biên

+ Lễ hội truyền thống ở Điện Biên là một hình thức sinh hoạt văn hóa đặc sắc phản ánh đời sống tâm linh của mỗi dân tộc Những lễ hội truyền thống được gắn liền với không gian văn hóa tín ngưỡng và phong tục tập quán truyền thống, nó tồn tại lâu dài và ăn sâu vào tiềm thức mỗi người dân của mỗi dân tộc Lễ hội được tổ chức nhằm đáp ứng nhu cầu tâm lý, tình cảm và làm thỏa mãn những khát vọng của người dân về một cuộc sống tốt đẹp, bình yên Do vậy việc bảo tồn các lễ hội truyền thống có ý nghĩa hết sức quan trọng, hiện nay nhiều Lễ hội ở Điện Biên được khôi phục và bảo lưu như:

- Lễ kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ: là ngày lễ lớn quan trọng nhất của tỉnh

có ý nghĩa quốc gia và quốc tế rất sâu sắc được tổ chức vào ngày 7 tháng 5 hàng năm

và được tổ chức rất long trọng vào những năm tròn, năm chẵn

- Lễ hội mừng măng mọc (Kin Lẩu Nó): đây là lễ hội của các dân tộc miền núi phía Bắc, như: dân tộc Mảng, Kháng, Xinh Mun, La Hủ, Khơ Mú, Phù Lá Lễ hội diễn ra vào đầu mùa mưa khi những búp măng nhú lên khỏi mặt đất mà theo quan niệm của người dân tộc là thời điểm bắt đầu mùa sản xuất trong năm Họ mở hội với một ước mong mùa màng tốt tươi, dân bản ấm no đồng thời bày tỏ lòng biết ơn thần trời, thần đất

- Lễ Zù Su (lễ cầu phúc, cầu an) của dân tộc Mông

- Lễ cúng bản của người Cống: hàng năm, cứ vào mùa tháng 3 âm lịch, các bản đều tổ chức lễ cúng bản trước vụ gieo hạt Vào ngày lễ, các ngả đường vào bản đều dựng cổng, cắm dấu hiệu kiêng kị không ai được vào bản Sau đó từng gia đình làm lễ

cúng trên nương Đây là lễ cầu mùa màng tốt tươi, côn trùng và chim chóc không phá hoại mùa màng

- Tết cơm mới của người La Hủ: người La Hủ thường tổ chức lễ cơm mới vào tháng mười hoặc tháng 11 âm lịch Điều đặc biệt là trong dịp tết cơm mới này, người La

Hủ kiêng 3 ngày không đi hái rau, lấy củi, chặt cây, phát cỏ trong rừng để cầu mong cây

cỏ tốt tươi quanh năm Trong dịp lễ tết, người La Hủ dùng trống để giữ nhịp múa xoè

- Lễ hội đền Hoàng Công Chất

Thời gian: 24/02 đến 25/02 Âm lịch Địa chỉ : Thôn Noọng Nhai, xã Noọng Hẹt, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên Thành Bản Phủ ở xã Noọng Hẹt (tỉnh Điện Biên), là khu di tích lịch sử gắn liền tên tuổi lãnh tụ nông dân Hoàng Công Chất ở thế kỷ 18 Ông được nhân dân tôn vinh lập đền thờ và hằng năm, lễ hội nơi đây thu hút khá đông du khách Lễ hội thành Bản Phủ - đền Hoàng Công Chất nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết giữa miền xuôi, miền ngược Sau thắng lợi này, từ năm 1758 đến 1762, nghĩa quân và nhân dân đã xây thành Bản Phủ, một công trình kiến trúc quân sự trấn thủ vùng biên cương Tòa thành nằm giữa trung tâm cánh đồng Mường Thanh trù phú, vựa thóc lớn của cả vùng Tây Bắc Theo dân gian truyền lại thì thành được xây dựng khá kiên cố với hào sâu và lũy tre dày đặc phía ngoài chân tường Hiện nay, dấu tích vòng tường thành vẫn còn hiện hiển Hai năm qua, tỉnh Điện Biên (trước đây là tỉnh Lai Châu) và Bộ Văn hóa - Thông tin đã đầu tư kinh phí trùng tu, nâng cấp, sửa chữa các hạng mục di tích khu vực thành Bản Phủ - đền Hoàng Công Chất với phương hướng xây dựng nơi đây trở thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa nghệ thuật, tín ngưỡng và du lịch hấp dẫn, đáp ứng tình cảm và lòng mong muốn thiết tha của nhân dân các dân tộc Điện Biên Việc trùng tu đã hoàn thành giai đoạn ban đầu, thể hiện được một phần quá khứ lịch sử và tôn vinh công đức của người anh hùng nông dân Nhiều công trình được xây mới, trong đó có cổng thành Bản Phủ khá bề thế, mang nét kiến trúc cổ, phù hợp cảnh quan, bên trên cổng thành có kỳ đài và vọng thành để hóng gió và ngắm cảnh Từ đây, du khách có thể ngắm nhìn phong cảnh toàn vùng với những mái nhà sàn thấp thoáng ẩn hiện sau rặng tre xanh và cánh đồng lúa trải dài, ngút ngát tầm mắt Khu vực bên trong thành có nhà sàn văn hóa

đủ sức chứa hàng trăm người, hai bên tường thành là ao sen kè đá chung quanh cùng

hệ thống đường gạch và sân bãi rộng phục vụ cho những hoạt động văn hóa, lễ hội, vui chơi và thi đấu thể thao Các công trình có tổng vốn đầu tư giai đoạn đầu là 4,5 tỷ đồng Giữa trung tâm khu thành, bên gốc đa cổ thụ là ngôi đền thờ Hoàng Công Chất, các bộ tướng và hai thủ lĩnh người dân tộc thiểu số ở địa phương mới được nhân dân trong

vùng, tỉnh Thái Bình và dòng tộc họ Hoàng quyên góp xây dựng lại to đẹp hơn trước với kiến trúc điêu khắc đẹp và công phu

- Hạn khuống giao duyên: hạn khuống là một hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống của người Thái Lễ hội thường được tổ chức sau vụ thu hoạch vào tháng 11 hàng năm Lễ hội được tổ chức trên khoảng đất rộng ở bản, thanh niên nam nữ dựng sàn, sàn cao khoảng 1,5m, có hàng rào bao quanh bằng phên mắt cáo, chỉ có một cửa ra vào Bên sàn thanh niên nam nữ hát đối đáp đến khuya Đêm hôm sau họ lại tiếp tục ca hát vui đùa trò chuyện

- Hội Hoa Ban: hàng năm, cứ vào dịp tháng 2 âm lịch, thời tiết bắt đầu nắng ấm sau những cơn mưa xuân, hoa ban bắt đầu nở trắng cả núi rừng Tây Bắc thì người Thái Tây Bắc lại đi trẩy hội hoa ban Cứ đến ngày trẩy hội hoa ban, các chàng trai, cô gái Thái lại có dịp gặp nhau, hò hẹn, tâm tình

+ Trang phục truyền thống: Hiện nay một số ít người dân vẫn giữ được trang phục truyền thống của dân tộc và thường mặc vào những ngày hội hay lễ tết Tuy nhiên,

do tác động của nền kinh tế thị trường nên người dân các dân tộc đã giảm thiểu ý thức

tự dệt các bộ trang phục truyền thống cho mình và các thành viên trong gia đình những

bộ trang phục mang kiểu hoa văn truyền thống, thay vào đó họ thường ra chợ mua luôn những bộ quần áo may sẵn theo kiểu công nghiệp hàng loạt phù hợp với giá tiền và sở thích của mình Do đó, các yếu tố văn hóa truyền thống trong trang phục đang bị mai một dần

+ Văn hóa ẩm thực: Một trong những nét văn hóa làm giàu cho truyền thống văn hóa các dân tộc phải kể đến văn hóa ẩm thực của người Thái với những món ăn đặc trưng và hấp dẫn Các món ăn của người Thái mang hương vị rất riêng của vùng Tây Bắc nói chung, tỉnh Điện Biên nói riêng Bữa cơm của người Thái thường là xôi tím đồ, rau rừng, mắc khén cá nướng hoặc thịt treo bếp (thịt hun khói), rượu sâu chít Đặc biệt

là món thịt trâu, bò luộc chấm với nậm pịa là sản vật rất đặc trưng và đậm đà bản sắc

đã có từ bao đời nay

+Trò chơi dân gian và các môn thể thao dân tộc truyền thống: Vào mỗi dịp tết đến xuân về hàng năm cùng các dân tộc trên cả nước nói chung các dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên nói riêng việc tổ chức thi đấu, giao lưu các trò chơi dân gian mang đậm bản sắc các dân tộc trong dịp tết, lễ hội là không thể thiếu như: ném còn, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ….của các dân tộc Thông qua các trò chơi dân gian này góp phần quảng bá hình ảnh và bảo tồn, gìn giữ các trò chơi dân gian trên địa bàn tỉnh Điện Biên ngày càng phát triển

+ Về văn hóa dân gian có kho tàng ca dao dân ca, truyện cổ tích, truyện thơ, sử thi của các dân tộc, các lễ hội truyền thống, các di chỉ khảo cổ Tất cả hợp thành sắc thái văn hóa riêng của các dân tộc vùng Tây Bắc Việt Nam nói chung, tỉnh Điện Biên nói riêng

Giá trị cảnh quan

Ngoài hệ thống tài nguyên du lịch nhân văn, lịch sử, Điện Biên là tỉnh miền núi,

có khu bảo tồn tự nhiên, có hệ thống sông suối dày đặc là nguồn khai thác sản phẩm du lịch sinh thái Có thể nói cảnh quan sinh thái cũng tạo ra một tiềm năng lớn cho du lịch Điện Biên, cơ hội phát triển du lịch, tham quan cảnh quan thiên nhiên, du lịch sinh thái kết hợp văn hóa bản địa Với địa hình hùng vĩ, có nhiều khu rừng nguyên sinh như: Vườn quốc gia Hoàng Liên, khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé, rừng Mường Phăng; vùng Tây Bắc cũng có nhiều điểm cao trên 1.000m với khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiều hang động và nhiều suối nước nóng thích hợp để phát triển nhiều loại hình du lịch Đặc điểm đa dân tộc với văn hóa độc đáo, nhiều loại hình nghệ thuật dân gian và các sản phẩm thủ công hấp dẫn là những yếu tố thuận lợi để phát triển các sản phẩm

du lịch đặc trưng của Tây Bắc Quá trình hợp tác phát triển du lịch giữa các tỉnh, đã có một số sản phẩm du lịch vùng được hình thành, như: Lào Cai với dấu ấn từ Sa Pa và các phiên chợ vùng cao; Yên Bái với ruộng bậc thang Mù Cang Chải; Điện Biên với các điểm di tích và văn hóa độc đáo của dân tộc Thái, Mông; Sơn La với Mộc Châu hoang

số loại rìu, chày nghiền thức ăn bằng đá, một số mẩu xương động vật hoá thạch

Hồ Pá Khoang

Hồ Pá Khoang thuộc địa phận xã Mường Phăng, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ gần 20km Đặc điểm: Trong khu vực lòng hồ có các bản dân tộc Thái, Khơ Mú là những dân tộc còn giữ được những phong tục tập

quán, nét đặc sắc của các dân tộc vùng Tây Bắc Khu vực hồ có nhiều thuận lợi cho hoạt động du lịch như: thảm thực vật phong phú, địa hình đa dạng, khí hậu tốt thích hợp cho việc nghỉ dưỡng Trong các thảm rừng quanh hồ có nhiều thú và nhiều loại hoa phong lan đủ chủng loại Dưới hồ có nhiều loại cá và thực vật nổi (có khoảng 65 loài thực vật nổi, 14 loài động vật nổi, 6 loài động vật đáy Hồ Pá Khoang nằm giữa một vùng thiên nhiên cảnh đẹp hùng vĩ, ẩn hiện trong mây trời non nước Vào mùa đông sương mờ buông phủ tạo một phong cảnh huyền ảo, thấp thoáng nơi xa là những dãy núi trập trùng, những nếp nhà xinh xắn Mùa hè không khí nơi đây thật dễ chịu với những luồng gió nam mát dịu Tất cả tạo nên một khung cảnh êm đềm, thơ mộng, một thắng cảnh quyến rũ lòng người

Động Pa Thơm

Động Pa Thơm thuộc xã Pa Thơm, nằm ở phía Tây huyện Điện Biên, giáp với biên giới Việt - Lào Nhân dân địa phương gọi động là “Thẩm Nang Lai” (hang nhiều nàng tiên Hoa) Động được khám phá cách đây khá lâu cùng với những huyền thoại, truyền thuyết đẹp về tình yêu đôi lứa

Ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, động Pa Thơm được bao bọc giữa khu rừng nguyên sinh rậm rạp, với thảm thực vật và sự đa dạng sinh học phong phú

Để đến được cửa động, du khách phải đi bộ một quãng đường dốc dài hơn 200 m mấp

mô đá với nhiều loại dây leo Trên con đường này, du khách được hít thở khí trời trong lành, ngắm cảnh núi non trùng điệp, ngắm những nếp nhà sàn phía xa xa ở lưng chừng núi của người dân tộc thiểu số, nghe tiếng chim hót líu lo, suối chảy róc rách…

Động Pa Thơm nằm ở lưng chừng núi, cửa động hình mái vòm, cao 12m, rộng 17m, mái đá nhô ra 7m Chính giữa lối vào là một khối đá khổng lồ sừng sững giống như đầu voi đang rũ xuống Chiều sâu động khoảng hơn 350m chạy theo hướng Nam Động có 9 vòm lớn nhỏ, chiều ngang có chỗ rộng chừng 20m Lối vào động giáp cửa hang là ba khối đá lớn chắn ngang nằm uốn lượn như một con trăn khổng lồ ngăn đôi động và tạo thành hai lối vào ra Ngay từ ngoài cửa hang đã có nhiều nhũ đá mang nhiều hình hài hết sức sống động, nhũ đá óng ánh, màu sắc huyền ảo, lung linh dưới ánh nến Các vòm động đều cao vút, mỗi vòm tựa như một toà điện nguy nga, lộng lẫy, khối nhũ nhô lên, những măng đá đủ mọi hình tượng mềm mại từ trên mái trần rủ xuống những tua rua óng ánh Bên vách những khối đá như những dòng thác lớn đang chảy, óng ánh bạc Bên trong động, du khách như lạc vào một thế giới thần tiên, nơi có những cung điện nguy nga lấp lánh, có tiếng nước chảy tí tách vang lên từ vòm động và từ các nhũ đá… Ngoài ra, động còn được gắn với huyền thoại về một tình yêu đôi lứa, làm cho