Trí nhớ đặc biệt của Bác Hồ: Phần 2

Mời bạn đọc cùng tham khảo phần 2 Tài liệu Trí nhớ đặc biệt của Bác Hồ sau đây. Việc tìm hiểu những câu chuyện về Bác Hồ vừa giúp cho bạn tìm hiểu học hỏi lĩnh hôị nhiều tri thức, vừa học hỏi cách học và làm việc của Người và có những giây phút thú vị vì bạn sẽ thấy Người cũng rất hóm hỉnh và hoà nhã.

B Á C HỐ VỚI K tệ T TÁ C

CHIN H P H Ụ N G ÂM

N^h ư đã nói, trong những năm xa nước, bôn ba hoạt động tại nhiều nưỏc trê n th ê giới, vô

cùng bận rộn lại lo kiếm sông h ế t sức vâ^t vả, Bác Hồ của chúng ta vẫn không quên các tác phẩm cổ

điển của d ân tộc, đặc biệt là vẫn thuộc lòng Truyện

K iều của Nguyễn Du và C hinh p h ụ ngâm của Đoàn

Thị Điểm

Chúng ta đã có dịp nhắc lại một sò trưòng hỢp Bác

lẩy Kiều và h ết sức thích thú vì những câu lẩy của Bác

làm rõ nhũng ý tưởng sâu xa m à dễ hiểu và thấm thìa.Qua các hồi ký của nhừ ng người được sống và làm việc bên cạnh Bác và qua thơ vãn của Ngưòi, chúng ta cũng th ấy Bác Hồ có sự gắn bó th ậ t sâu sắc và n h u ần

nhuyễn vối tác p h ẩm C hinh p h ụ ngâm Điểu đó

k h ẩn g định sự tr â n trọng của vị lành tụ đối vối di sản

v ăn hoá d ân tộc, m ặ t khác nói lên rằng Người có một trí nhớ th ậ t đặc biệt

Trong sách Coti đường theo Bác, n h à cách m ạng

Hoàng Quôc Việt đ ã ba lần nhắc đến việc Bác Hồ đọc

và giảng thơ tro n g tác phẩm Truyện Kiều và C hinh

p h ụ ngâm Cụ thể, ở tra n g 31-32, ông viết:

" ở Cốc Bó rồỉ Khuổi N'ậm, có nliửng tôi ngồi c h u n g

q u a n h nồi Iigõ bung, Bár kê cho d â n b ả n nghe nhiều

chuvệii, rồi m a n g Truyện K iều và C h in h p h ụ ngâm ra

đọc Bác là neưòi am hiếu sâii sÁ<' nền văn học nước

n h à , song ihíc'h hơn cả là Truyện K iểu và C hinh p h ụ

n g â m

ở tr a n g 56-58:

“T rê n đưòng đưa phi công Sao (Shaw) sang Trung Quốc để b à n giao cho Bộ Tư lệnh IChông quân Mỹ tại

T r u n g Quôc đóng ở Côn Minh, Bác v à a n h em phải đi

bộ, đường vòng vèo qua biên giói V iệt - Trung Có người của Tưỏng Giới T hạch d ẫ n đường, gặp những ngưòi d ả n đưòng khó tín h hoặc tuổi cao, Bác động ''iên , a n ủi họ, nói chuyện h ê t sức t h â n tìn h với họ, biếu họ ít tiế n gọi ià trả ch ú t công lao Việc làm có tín h c h ấ t n g h ĩa cử của Bác làm họ xúc động Còn đô’i vói a n h em để giảm bốt nỗi nhọc n h ằ n tr ê n đưòng đi Bác m a n g chuyện lịch sử nước n h à r a kể, đọc thơ

C h in h p h ụ n g â m để a n h em thư ởng thức.

ở tr a n g 272:

“H oàn t h à n h xong nhiệm vụ chỉ đạo chiến dịch Biên Giới, Bác trỏ về “P h ủ Chủ tịch” ỏ T u y ên Quang Trên đường về, đồng bào các dân tộc đón Bác trong tin h cảm của n h ữ n g ngưòi con đốỉ với một ngưòi cha Nhó lại lúc

tr ê n đường r a trậ n , Bác vừa đi vừa k ể cho anh em

nghe về C h in h p h ụ ngâm và T ruyện K iều Giò đây,

tr ê n đưòng vể, thơ C hinh p h ụ n g â m và Truyện Kiều

lại được Bác ngâm lên giữa nơi núi rừ n g trù n g điệp”

N h ữ n g điểu m à ông Hoàng Quôc V iệt kể cũng được

m ột số’ người k h ác cho biết trê n một sô’ sách báo khác

T ạp chí “S á ch và đời sông”, số 5-2007, có một chi tiết

T R Ầ N Đ Ư Ơ N r S

rụ thê hơn nữa; ‘T h á n g 8-1942 Bác Hồ' từ Pác Bó trỏ lại T rung Quốc công tác Cùng di vối ’''Igưồi, có đồng chí Lé Q uán g Ba Vượt qua bien giói được một chặng đường ihi không may do lở núi, một tà n g đá lăn vào chân dồng chí Lê Q uàng Ba Từ đó, người b ạ n dường của Bác đi cà nhắc r ấ t cực Đê động viên dồng chí Lê

Q uảng Ba, Bác vừa đi vừa kể và giảng Chinh p h ụ ngâm Vậy là m ấy chục n ă m bôn ba k h ắ p th ế giới, Người vẫn kh ô n g hề quên nhữ ng áng vàn tiêu biểu cho

vẻ đẹp của tiếng nói Việt Nam " (Tôi in nghiêng - T.Đ.) Trong cuôn Vừa đ i đường vừa ké chuyện, tác giả

T Lan đã kể lại việc Bác Hồ đi xem xét các v ù n g Đông Kliê vã T h ấ t Khê n ám 1950, th ăm thị xã Cao Bàng mới đưỢc giải phóng và dặn dò cán bộ n h ữ n g công việc cần phải làm v ề chặng đường trở lại T u y ên Quang,

T Lan kể: “Bác dạv chúng tôi học n h ữ n g đoạn K im Vân Kiều và C h inh p h ụ ngâm , hoặc kê chuyện đời

xưa, chuyện tiếu lâm Vừa đi vừa ngâm nga nói cười

n h ư vặv làm cho mọi ngưòi k h uây khoả, đi đường xa

n h ư n g quên m ệt mỏi ”

Hoạ sĩ Diệp M inh Châu, trong th iê n hồi ký về

n h ữ n g ngày được sốhg gần Bác để vẽ Bác (năm 1951) tại Việt Bắc, kể lại:

“ơ Việt Bắc, tôi th ấy n h ư gần á n h sáng Núi rừ ng Việt Bác tiết th á n g hai, th á n g ba thường bị m âv mù che phủ, tôi không th ể quan niệm rằn g một bức tra n h

vẽ Bác lọi có th ê dùng toàn m àu sắc âm u Tôi đã đợi chờ đôn lúc và tôi đã vẽ một quang cảnh nú i rừ n g chỗ Bác làm việc: một đó’c núi rêu xanh, một chiếc cầu nhỏ bác qua con suối chảy lấp loáng n h ư bạc, n h ữ n g tia

n a n g rực rõ chiêu xuyên qua kẽ lá dày đặc tu ô n vàng

TRÍ NHÒ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC Hiồ

lên nền đá dốc và Bác đ a n g đi q u a cầu Xem bửc tra n h này Bác ngâm:

“R ìởig thông chen chúc cành lau

Bên cầu thấp th o á n g người đâu đ i uể ''

Bác hỏi tôi:

■ Chú biết hai câu thơ đó ỏ đ âu không?

Tôi th ư a là tòi chỉ nhớ h a i câu thơ đó trong một tác

p hẩm văn học cổ đ iển n h ư n g không nhố rõ tác phẩm nào

- Trong C hinh p h ụ n g â m đấy Bác sửa đi một ít

Nguyên câu của nó là:

“N gàn th ông chen ch ú c kh ó m lau

Cách ghềnh th ấ p th oáng người đâu đ i về'"’

Đó là câu chuyện của m ột hoạ sì kể lại Còn bác sĩ

T rầ n H ữu Tước, một t r í thức lớn, được gần gũi Bác từ

n ă m 1946 khi ở P h áp về, cũng có một m au chuyên th ậ t

lý thú Ông kể: “T h ỉn h th o ản g lúc rả n h rỗi, Bác Hồ cũng đọc thơ Có hôm, Bác đọc cho an h em nghe bài

thơ Bác làm trong t ù có câu "'Ngẩng đầu n h in trăng

sá n g ! Cúi đầu nhớ người xa" Rồi Bác giải thích:

- Đó là mình phỏng th đ Lý Bạch, chứ t h ậ t ra - trong

tù có nhìn thấy tr ă n g sao gì đâu Bây giờ mói thực là:

“N g ẩ n g đầu nhìn trâ n g sáng; cúi đ ầ u nhớ người xa".

Có hôm, Bác hỏi m ấy n h à t r í thức có đọc “K iều”, đọc

"C hinh p h ụ ngảm" không? Ai n ấy đều tr ả lòi là r ấ t

- Trong Chinh phụ ngãm chú ihich câu nào nhất,

C hinh p h ụ ngầm, ra dạy từng đoạn, từng đoạn một,

Giọng ngâm thớ của Bác ấm áp, khiến những ngưòi cùng đi quên cả m ệ t nhọc

"Chí làm trai d ặ m nghìn da ngựa

Gieo Thái S tín nhẹ tự a hổng mao ”

Bác giải thích; C hinh p h ụ ngâm là một áng văn thơ

cổ điển r ấ t quý giá, mọi ngưòi nên cô' gắng học thuộc lòng Tác phẩm a à y dài m ấy tră m câu m à Bác thuộc làu ĩàu, không n hầm lẫn dù chỉ một chữ, Qua 10 ngày

đi đưòng với Bác, khí tới nơi, hai cán bộ cao cấp nói

trê n cũng đả thuộc làu mấy tră m câu thd C hinh p h ụ ngâm do Bác dạy' ’.

TRÍ NHỐ Đ Ặ C BÍỆT C Ủ A BÁC HÓ

f1) “H ó C hi Minh cữu tinh dán tộc Việt", Nxb Thanh niên 2008.

(2) "Hổ Chi Minh tén Người sáng mãi", Nxb Văn hoc, 2008.

Một cán bộ thời k h á n g chiến chóng Pháp cùng kổ

tni cái lẩn dược Bác dạv cho học C hinh phụ ngâm nhií

vậy Õng viết:

'‘C húng tôi lại tiếp tụ c (li

Đoạn đưòng r ừ n g cứ tối dặc lại

C hán Bác vẫn th o ă n thoắt, Tự nhiên Bác hói:

- 0 dốc nàv v ắn g đấy chử?

• T h ư a Bác, vâng!

- Các chú có buồn ngủ không?

- T h ư a Bác, không ạ

Bác cười, nói tiếp:

- Không buồn ngủ, nhưng sẽ buồn ngủ Vậy Bác dạy các chú học nhé

C húng tôi bỗng nghĩ thầm , đi t h ế này có sách vở bút mực gì m à Bác bảo học? Nhưng chúng tôi cũng tr ả lòi:

• T h ư a Bác, v â n g ạ!

Giọng Bác bỗng cất ỉên:

- Thuở trời đ ấ t nổi cơn gió bụi

K hách m á hồng nhiều nỗi tru â n chuyên

Bác đọc một đ o ạn dài Giọng Bác trầ m hùng, đầm

ấm Có chỗ Bác đọc nhanh, có chỗ Bác đọc chậm hay nhỏ lại

Đồng chí C hung hỏi:

• T h ư a Bác, Bác dạy thơ đấy ạ?

- Đ ây là C hinh p h ụ ngâm , là thơ c ủ a ta trước Hay

lắm H ay lắm Các chú phải học, p h ải đọc to lên, vừa vui vừa hay Ö m iển xuôi, bà cụ nào, ông cụ nào cũng thuộc hết Người ta r u con h àn g n g à y đấy Nào các chú, b ắ t đầu!

T R A N Đ U C 3 N G

Bác đọc từ n g doạn một, bảo chúiig i6i đọc lại to lên Bác chữa từ n g Idi dọc sai Và Bác piáng;

• "Nứa đém truyen hịch đ ịn h ngáỵ x u ấ t chinh", đấy

t.ruvcn hịch n h ư là Bác kêu gọi toàn qu ốc k h án g chiên ngàv 19-12-1946 Thục dân P h áp phán bội thì ta phải tru y ền hịch, phái x u ất chinh đ án h giặc

Xong đoạn này, Bác tiếp sang doạn kliác Lúc Bác dọc, lúc Bác ngâm Mồi ohúng tôi cùng đọc cùng ngâm iheo Bác

C hú n g tòi di quên cả buồn ngủ, quên cả m ệt nhọc Bác nhắc;

• Các chú phái dọc Lo lên cho thuộc lòng,

Có lẽ không có sự độiig viên nào lý th ú và bổ ích

b ằn g sự dộng viên của Bác tr ê n đoạn đưòng này trong

n h ừ n g ngày k h áng chiên Ngoài những lời Bác dạy

h ằn g ngày Bác đã cho ch úng tôi một quyển C hinh phụ ngâm m à Bác đã thuộc từ lâu lấm ,”"’

*

* ★

T rong sự nghiệp sá n g tác của mình, Bác Hồ cũng

từ n g viết một sô' bài thơ mưỢn lời thơ quen thuộc của

C h inh p h ụ ngâm để gửi gắm tìn h cảm đối vổi thân

p h ận con người trong chiến tra n h Trưốc cách mạng

th á n g Tám 1945, có hai trường hợp n h ư vậy, ở trường hỢp th ứ nhất, theo n h à sử học Đỗ Q uang Hưng cho

biết, là bài Chinh p h ụ ngâm (nhại) đãng tr ê n xàĐ.T.,

số 1, 1940, dài 45 câu, dã khéo léo đưa tư tưởng “biên chiên tr a n h đ ế quốc th àn h nội chiến cách m ạng” của Lênin vào thi ca:

TRĨ NHÓ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC H ỏ

(1) Dễn theo sách “Minh Iriếí Hỗ Chi Minh" Nxb Văn hoà - Thông tin, 7999.

Bọn đê quôc h u n g tàn ác nghíệỉ

Ả n th ịt người không biết m ù i tanh

Gây nên p h i nghĩa chiến tranh

Tranh quyền lợi đê tội tin h d â n ta

Đê nói lên tâ m tr ạ n g của người chinh phụ, Bác đã viết những câu thơ giàu hình ảnh, c h ấ t văn học cao;

Kê từ lúc tiễn đưa chàng trẩy

T răng kh u y ết tròn đã bảy p h en rồi

N h ạ n hồng vắng vẻ tă m hơi

Tường người góc biền chân trời m à thương.

Hoặc

Càng n g h ĩ càng bản khoăn tức tối

N h ớ thư ơ ng a i thêm tủi p h ậ n m ìn h

Bóng câu thấp thoáng bên m à n h

M á hồng lậ n đ ậ n ngày xa n h lỡ làng

Trường hỢp th ứ hai là bài m ang tê n "Chinh p h ụ

n g â m của người Đức" đăng tr ê n báo Việt N a m độc lập, sô 120 r a ngày 10-3-1942, dài 36 câu T rên báo Văn nghệ, số 24 (17-6-2006), n h à giáo V ũ C hâu Quán

đã giới th iệ u bài thơ này; Bác Hồ viết bài thơ theo

h ìn h thức m ột bức thư, thác lời m ột vợ lín h Đức có chồng ỏ trong h àn g ngũ p h á t xít đ an g bị cưỡng ép theo đuổi cuộc chinh chiến tu y ệ t vọng

Đường thiếp về, sương rơi n h ư tuyết

Đường ch à n g đi, tuyết n h ú t n h ư tương

7'àu N ga vù n oụt bav qua

K in h thiên động đ ịa ban sa đẩy th à n h

P hía Đóng th anh ta n tành xưàìỉg m á y

P hía Táy th ành m ù cháy cứa nhà

Bá L in h có tiếng g ấ n xa

X ư a kia ỉầ u các n a y là đống tro

Sau khi d ẫn hai câu thơ cuôì “Cờ hồng p h ấ p phới bốn phương!M uôn d â n đ ế u bước lên đường tự d o '\ Vũ Châu

(ịuán cho rằng: “Bài thơ xuất hiện vào th á n g 3 nàm

1942 càng chứng tỏ một trìn h độ nhận ihức sâu sắc của người viết Giữa ỉúc cả thê giới còn lo ngại về sức mạnh của quân p h á t xít Đửc và lực lượng Hồng quân Nga chưa phải đã chiếm ưu th ế th ậ t rõ rệt, bài thơ ra đời là những lòi tiên đoán, nhửng lòi dự cảm tài tình"

Sau chiến th ắ n g lịch sử Điện Biên Phủ, Bác mưỢn

lời thớ C hinh p h ụ ngảm viết hai bài; "Naua Chinh

p h u ngâm " và ''Chỉnh p h ụ ngâm mới" Bài th ứ nhâ't đăng trê n báo Cứu quốc, số ra ngàv 16-6-1954 là

n hằm “tông tiễn N ava về Tây”, “với lòi p h ụ chú mỉa mai, hóm h ỉn h để tro n g ngoặc đơn: viết th a y Nava khi

V bị cách chức” Đầu đề bài thơ là “N ava chinh p h u agâm"\ Tác giả lại cẩn th ậ n ghi ở cuối tra n g bản thảo dánh m áy dòng chữ Siui đâv: Chú ỷ: C hinh p h u chứ không p h ả i ch in h p h ụ Có nghĩa rằng khúc ngâm “ai

oán” này không còn là cúa ngưđi vợ Imh tro n g khúc ngâm nổi tiếng nguyên bản của Đặng T rầ n Côn, được tôn thêm bao lầ n giá trị trong bản dịch tu y ệ t vồì của một thi n h â n khác, hãy cứ tạm cho là của Đoàn Thị Điểm như lâu nay ta vẫn đinh ninh như thế; m à là

TRÍ NHÓ O Ậ C BfỆT CÙA BÁC Hió

t r Ầ n đ ư c í n g

khúc ngám của chính ngũòi lính viển chinh th ấ t tr ậ n

N av a vì “k ế hoạch” l a n Lhành m áy khói."

Xin trích mấy câu đ ầ u của bài thơ:

T huở trời đ ấ t nổi cơìì g ió bụi

Khiến N aua n h iề u nỗi truáiì chiên

T hua to ở trận Đ iện B iên

Vi ai k ế hoạch m à nên nỗi này!

C út về Tây tấ m lò n g xấ u h ổ

X ấ u h ổ này biết đ ẩ ai đây?

Bước chân lên chiếc tà u bay

Bước đi m ột bước g iâ y g iâ y lại dừng

Một bài khác là “C h in h p h ụ n g â m m ớ i'\ đảng trê n báo N h ả n dân, ngày 6-Õ-1955 để lên á n âm mưu,

h à n h động dã m an củ a bọn Mỹ - Diệm đ an g gày r a ở

h ai m iền Nam - Bắc nước ta

Bài thơ mỏ đầu b àn g bôn câu n h ư sau;

T h u à p h e p h á i h ụ c n h a u tú i bụi

Đ ồng bào N a m n h iều nỗi tru â n chiên

V ì Ngô Đ ình D iệm rồ điên

M ỹ kia can thiệp, m à nên nỗi náy

trí tu ệ hơn người, chúng ta vần không h ết ng<ạc nhiên

về tri iihớ kỳ lạ trong nhiều ván đề ])c:h sử địa lý chính Irị vãn học • nghệ ih u ậ t mà Người đã th ế hiện

q u a nh iều sự việc và tác phẩm Đi xa nước ngót ba

th ậ p ký, học hàng loạt ngoại ngữ, đọc h à n g trồm tác

p h àm của n h â n loại, m à Ngưòi vần thuộc Kiều, thuộc

C hinh p h ụ ngâm, h àn g loạt câu ca dao, tụ c ngữ của

d â n tộc • chỉ một k h ía cạnh này thôi cũng đú nói vể trí nhớ kỳ lạ cùa Bác kính vêu

TRÍ NHÓ Đ Ặ C BIỆT CÙA BÁC H ồ

T R Í NHỚ T U Y Ệ T V Ờ I

N''g ày 15-4-1957, sau 52 năm xa cách, Bác Hồ mối có dịp về th ă m quẽ nhà Bà con làng Kim

Liên, huyện N am Đ àn, tỉn h Nghệ An, tư n g bừng đón Bác Ngưòi xúc động vầv ta v chào mọi ngưòi Bỗng Bác dừng lại n h ìn kỹ một òng già mặc bộ

q u ần áo n á u mài còn rõ nếp gấp, tuổi trạc tuôi Bác,

râ u tóc cũng đã bạc n h ư Bác ô n g già cũng chăm chú

n h ìn ỉại Rồi, trưỏc sự ngạc n h iên của mọi người, Bác siết c h ậ t tay ông già ấy, q u àng vai đi bên n h au m ấy bước, chĩ xuông m ặt giếng Côc (như cái ao nhỏ) nói;

- Ngày xưa choa với mi cùng câu cá ở nớ

Õ ng già đó ìà Cô’ Điền, b ạ n thời thơ â^u cùng đánh khăng, đ án h đáo với Bác, n a y làm nghê' thợ rèn

K hông chỉ CỐ Điển cảm động ứ a nưôc m ắt, mà bà con tro n g làng, trong xã được chứ ng kiến cản h tri ngộ ấy

ai cùng bùi ngùi th ấ m th ìa k ín h phục Bác Hơn nửa

t h ế kỷ trôi qua, bôn ba h ầ u h ế t các châu lục trê n th ế giới, Bác vần nhớ người b ạ n từ thuở h à n vi, xưng hô vối n h a u n h ư hồi còn thơ ấu-

T h ăm n h à cũ, Bác n h a n h n h ẹ n quẹo vào con đưòng nhỏ d ẫ n đến ngôi n h à Tần ngần trước h àn g d ậ u râm

b ụ t lá x a n h mưót chi chít n h ữ n g bông hoa đỏ rực, Bác

d ù n g h ai tay rẽ càn h sang h ai bên, nói:

• Hồi nớ cái cổng n h à choa ờ chồ ni, chớ không phái

- Cái p h ả n ni đ ú n g là cái p h ản hồi nhỏ Bác ngồi,

n h ư n g so với trước nó ngắn hơn m ột chút,

Đ úng là n h ư thế Bơi vì chiếc p h ản này sau bao nãra chiên tra n h , giặc giã liên m iên đã qua nhiều chủ, các cán bộ địa phương phái vâ”t vá lắm mối sưu tầm về được, Do m ột góc p h ản bị lửa táp cháv người ta phải

M Ộ T 'S ự K IỆ N V Ă N CHƯƠNG " L Ý TH Ú

N^gày 16-6-1957 Bác về đến Q uảng B ình bàngmáv bav ch u y ên cơ Đ acôta IL 11.203 Đ áy là

chuyến đi th â m các tỉn h miền T ru n g sau

T h a n h Hoá Nghệ An, rồi đ ế n Q uảng B ình của phái đoàn Chính phủ, do Bác d ẫ n đầu

Hôm đó, Bác và các vị cùng đi ãn cơm trư a với Bác

ớ n h à khách T ỉn h uỷ S au bữa cơm, sang phòng trà, Bác hỏi:

- Thuở còn nhó, đi n g an g Q u ả n g Bình đến Đá Nhảy (một địa danh kỳ q u a n s á t Quốc lộ lA, phía Bác đèo

Lý Hoà - BỐ Trạch), Bác nhớ chuyện của t h â n sin h kể

lại, ở đây các cụ đ ã từ n g th á c h đối bôn chữ: “Bò, đi,

đá, n h ả y ”, bây giờ đ â có ai đốì được chưa?

Nghe Bác hỏi, ông P h ạm T h a n h Đàm, Trưởng ty Công a n Quảng B ình th ư a lại:

• Dạ, thưa Bác, ch áu có nghe rằn g có người đã đối

được rồi ạ Họ đôi là: “H ừm , hét, la, hà".

Vê đôi th ậ t ỉà hóc búa “Sò, đi, đá, nhẩy" là bôVi

động từ chỉ h à n h vi của cái c h â n con ngưòi N hưng

h a i từ ghép một, th ì chì con bò đang đi tr ê n đất Đá

N hảy Còn vê đôi quả t h ậ t tài ba: "Hùm, hét, la, hà"

là bô’n hành vi của cái mồm con ngưòi N h ư n g cứ hai

tií ghép lại thì chi con hùm (con hô) đ:in g hél trê n dất

L a Hà

N ghe óng Đàm th u ậ t lại vé đôi Bác gật đáu;

- Vế dôi th ậ t là hay, sắc sảo!

N hưng sau đó Bác cười m à nói:

• Nhưng chưa chỉnh

C hưa hiếu tạ i sao thì Bác đã giái thích với mọi người:

- Đá Nhảy, làng s á t dường, có bò đi là đúng Còn La

Hà là một hòn đảo chưi vơi giữa sông G ianh, làm sao

NHỮNG K Ỷ NIỆM

V Ể B À TỐ N G KHÁN H LINH

Vì đưỢc dịch tiếng Nga giúp Bác, nên tôi luôn luôn được dự ă n cdm vói Bác khi Bác ra nưốc

ngoài Trong bữa cơm tôi ỏ nước ngoài, a n h Ba

D u ẩ n hỏi Bác;

- N ghe nói bà Tông K hán h L inh có quen Bác và r ấ t

k ín h trọng Bác, Bác có chuyện gì kê cho con cháu nghe.Bác nói:

• C ác chú m uốn b iết thì Bác kể: Khi bà Tống K hán h

L in h q u a P háp, có chủ dộng tìm gặp Bác, tỏ ý râ^t tá n

t h à n h chủ trương chính sách chông chủ nghĩa thực

d â n do Bác nêu r a và cần có sự liên k ế t giữa các nưàc

để chông lại những âm m ứu xâm lược của chủ nghĩa

th ự c d â n đ ế quô’c Bà Tông K hán h Linh là người

th ô n g m inh, dũng cảm và kiên quyết bảo vệ học

th u y ế t T am d á n chủ nghĩa của ông Tôn D ậ t Tiên và

r ấ t ca ngợi chính sách thức thòi củ a chồng bà Bà là

“ỉiên Nga, th â n cộng” lữ ii chồng bà còn sống, có n h ận được th ư của Bác gủi ông Tôn D ật Tiên và bà Bà nói:

“Ô ng Tôn D ậ t Tiên đánh giá cao n h ữ n g chính kiến của Bác nêu trong thư ” Chồng bà có kể lại cho bà

n g h e là: Trưốc Cách m ạng T ân Hợi n ãm 1911, bị đỗi

p h ư ơ n g lùng bát, nhiều khi ông Tòn D ậ t Tiên phải cải

tr a n g và ẩn n á u ỏ một sô nước Đông N’am A, Lrong đó

có Việt Nam Bà cho biết vể Iihünf» buôi b ú t đàm rấ l tưdng đắc giữa hai vị vêu nước l'on Dật Tiên và P h an Bội C hâu m à chồng bà dã kể lại cho t)ii nghe

Bác kể tiếp:

• Có một chuyện th ú vị là khi Bác đ an g công tá c ớ Đông Dưang bộ thuộc Quốc t ế Cộng sả n th ì có n h ậ n đưỢc trách nhiệm là cần giao gấp một th ư củ a Quôc

t ế Cộng sản gửi bà Tống K h á n h Linh hiện đ a n g ở

Q u ản g châu Bác nói iúc ấy, ông Tôn D ậ t T iên đã

m ất, bà Tông K h á n h L inh v ẫ n tiếp tục h o ạt dộng thực h iện n h ữ n g lý tưởng củ a chồng, ổ n g Tưỏng Giới Thạch, lúữ đó là Tổng th õ n g T rung Hoa d â n quốc,

m iệng th ì nói vẫn tôn sù n g ông Tôn Dật Tiên, coi là bậc sư phụ, n h ư n g bên trong th ì làm ngược lại n h ữ n g chủ trương, chính sách củ a ông Tôn Dật Tiên Do đó, óng Tưỏng Giới T hạch không ưa gì những h o ạt động chính t r ị của bà Tông K h á n h Linh, n h ư n g bề ngoài vẫn r ấ t kính nể bà, Chỗ lưu trú của bà Tôn D ật Tiên

ở Q uản g Châu (hoặc Thượng Hải,,.,) đều được ông Tưống Giới T hạch cho q u ân lính canh gác r ấ t cẩn

m ật, bề ngoài tỏ r a coi trọng, bảo vệ bà, n h ư n g bên trong chính là m uốn h ạ n c h ế quan hệ chính tr ị của

bà, n h ấ t là vỏi người nưóc ngoài

Bác nói tiếp:

- Lúc đó, Q uảng Châu đã là một trong n h ữ n g th à n h phô’ lớn của T ru n g Quô’c, đã có nhà chọr trời m ấy chục tầng N h à ỏ của bà TôVìg K h á n h Linh được can h gác

kỹ lưỡng M uốn vào đưa th ư tậ n tay cho bà th ậ t không đơn giản N hưng n ấm được tâm ỉý m ấy lính Tưỏng Giới Thạch là r ấ t coi trọng hình thức, r ấ t sỢ

m í NHÓ Đ Ặ C BIỆT C Ủ A BÁC H ố

những người giàu san g quyền quý nên Báo nghĩ ngay

ra một cách: Ih u ẽ một ô tỏ có người lái vào loại s;ing

n hất, một bộ sm ocking kèm mũ phớt, ba toong, đòi giày và kinh m át cũng vào loại sang n h ất, và Bác cứ đàng hoàng đi vào n h à bà Tông K h á n h Linh Mây lính Tướng th ấ v xe ô tô bóng nhoáng, ngưòi ngồi trong

xe ản mặc san g trọng, nên vội vàng bồng súng chào, không hỏi h a n gì và Bác đã ung dung đi lọt cả ba cửa canh Vào đến nơi, vừa gặp bà Tống K h án h L inh đang bước ra cửa, T h ấ y Bác, bà Tông K hánh L inh mừng rỡ

và mòi Bác vào phòng khách, Bác k ể cho bà Tông

K hánh Linh việc vào gặp bà- Bà Tông K h á n h Linh tò

ý r ấ t vui mừng Bác trao th ư và sau k h i h àn huyên về tìn h h ìn h t h ế giới, Bác xin cáo từ Bà Tốhg K hánh Linh cảm ơn Bác và tiễn Bác ra sân t ậ n cổng

Ke xong, Bác cười nói;

- Các chú hỏi th ì Bác kể, đừng nói Bác “mèo khen mèo dài đuôi” nhé!

(Theo lòi kể c ủ o Đại sứ Nguyên Tiến Thõng,

sá c h 'B ó c Hổ trong trói tim c ó c nhà ngoợi g ia o ')

T R A N Đ Ư Ơ N G

B Á C K Ể C H U Y Ệ N c ổ TÍCH V Ê N G O Ạ I G IAO

Lần ấy, Hội nghị ngoại giao đưỢc Bác Hồ đến nói chuyện Bác nói đại ý m à tôi còn ghi lại được:

Các cô, các chú đã thảo luận n h iề u về chính trị ngoại giao Hôm nay, Bác không nói lý lu ậ n chính trị, i3ác chỉ kế chuyện cổ tích có liên q u an đến ngoại giao, Bác nghĩ các cô các chú làm ngoại giao th ì nên biết.Câu chuyện th ứ n h ấ t là của ta; Mạc Đ ĩnh Chi người irông bình thường, n h ư n g rấ t thông m inh, học rộng biết nhiều Những lần đi sứ sang n h à Nguyên, người Nguyên rấ t kính phục Một lần, ông có việc vào phủ Tể tướng nhà Nguyên Đôn nơi, có bức trướng thêu con chim sẻ đậu trê n cành trúc, trông giông h ệ t con chim thật Ông lại gần và giang tay ra bát, nhữ ng người nhà Nguyên có m ặt ở đó đêu cười ầm lên ô n g biết mình nhầm, nhưng r ấ t th ả n nhiên không hề bôì rối, liền cầm bức trướng xé toạc ra Người Nguyên h ết sức ngạc nhiên vi đấy là bức trướng dẹp n h ất của Tê tưóng ô n g ung dung nói; “Sách Bắc sử cũng n h ư các sách khác chỉ ghi “mrỉi tước họa" (bức vè chim sỏ đ ậu trên cành mai), không hể nói “trúc tước họa” (bức vẽ chim sẻ đậu trên cành trúc) Nay Tể tướng lại treo bức trướng “trúc tước” “Trúc" là quân tử “tước” là tiểu n hân, th ể mà tiểu n h ân lại đậu lên mình quân tử Tôi e răn g cái “đạo tiếu nhân" sẽ ngày càng p h át triến một cách càn rờ,

còn "đạo quân tử’' ngày một tiêu tan Cho nén, tôi phài

"vì th iê n triêu” mà trừ trước cái họa ấv”- Mọi người nghe nói đểu phục Mạc Đĩnh Chi có tài biện lu ậ n đã

đ à n h , n h ư n g lại biện luận r â ĩ chính xác nên đ à n h

ch ịu bỏ bức trướng, không dám bắt bẻ điều gì

Bác nói rằ n g chuyện này chưa biêt có th ậ t hay không Dù sao, cái tài ứng biến của trạn g nguvên Mạc

Đ ĩn h Chi, thì xưa nay n h ân dân ta vẫn truyền tụng

C âu chuyện th ứ hai của T rung Quô’c thòi C hiến quô’c: Nước nào m ạn h n h ất, th ì làm bá chủ, đ ứ n g đ ầ u các nước và các nước khác h ằn g n ăm đều phải cử sứ

t h ầ n m a n g các vật báu sang triề u cống Lúc ấy, nưóc

Sở ỏ p h ía bác sông Hoài là nước bá chủ Nước Tể, ở

p h ía n a m sông Hoài, cử sứ t h ầ n sang sỏ triề u công Vì vôn g h é t nước Tề, nên vua Sở định n h â n dịp n à y làm

n h ụ c sứ Tề, không cho mở cửa th à n h để sứ t h ầ n Tê vào Sở, m à lại khoét m ột lỗ nhỏ bên cạn h cửa th à n h , buộc sứ t h ầ n Tề chui qua lỗ đó m à vào Sứ th ầ n Tề

k h ô n g chịu, đứng ở trước cửa th à n h la to: “T a là sứ

t h ầ n nước Tề, sang nước “người”, không p h ái đi sa n g nước “chó”, n ê n không th ể chui qua lỗ được!” V ua sỏ

n g h e nói lấy ỉàm hổ thẹn, bèn phải cho mỏ cửa th à n h

để s ứ r a vào T hê là vua sỏ th u a 1-0

N h ư n g vua sỏ vẫn chưa chịu bỏ cuộc Đ ang lúc n h à

v u a tiếp sứ T ề thì có tiếng la mắng, đ án h đập ở ngoài

V u a Sỏ q u á t hỏi chuyện gì- Viên cận th ầ n tâu: “Ngưòi nước T ề sa n g nước sở ăn trộm, nên bị bát và bị đ á n h ”

Sứ t h ầ n Tê' bình tĩn h tâu rằng: “Cây cam trồ n g ỏ phía

n a m sông Hoài bao giờ quả củng ngọt, n h ư n g nêu trồ n g ỏ p h ía bắc sông Hoài thì quả lại chua Người

T R A N £ 5 ư a N G

nước Tể sống trê n đ ất Tề r ấ t lốt như ng sang s ỏ lại hóa ra hư hòng, trộm cắp”.

V ua Sỏ g iật m ình, phái cho qua câu chuyên N hư vậy vua Sở đã th u a 2-0

N húng vua s ỏ bồng đổi sắc m ặt g iận dữ quát:

“Nước Tể th iếu gì ngưòi, cớ sao lại cử n h à ngưữi vừa lùn, vừa bé sang làm sứ th ầ n ỏ nưốc Sở”

Sứ Tề ung dung tr ả lòi; “Nước Tể chúng tôi có ba loại người; Người cao to, tài cao, học rộng th ì đi sứ

sa n g các nước trượng phu, hào hiệp- Loại người th ứ hai cũng tài giỏi n h ư n g th ấp hơn một chút, thì đi sứ

th ầ n san g n h ữ n g nước có tấm lòng tôt Còn loại ngưòi

th ứ b a th ấ p bé như tôi th ì đi sứ th ầ n san g nhữ ng nước x ấ u xa, tồi tệ” Vua sở điếng người, n h ư n g không dám h ã m hại và sứ th ầ n Tề đã ra vê' th ắ n g lợi, an toàn N hư vậy, vua sỏ đã th u a liền 3-0

Tôi nghỉ; đọc máy pho sách chưa chắc đà th ấ m th ìa

b ằn g hai câu chuyện như vậy, vừa th âm thúy, vừa sâu sắc, vừa có tín h giáo dục r ấ t cao N h à ngoại giao

p h ải hiểu biết rộng và có b ản lĩnh th ì mới làm trò n đưỢc nhiệm vụ

ơ h e o lôi k ề củ a Đợi sú Nguyền ĩién Thông, sóch 'B ớ c Hổ trong trói tim c ó c nhà ngoại g ia o ')

TRÍ NHÓ Đ Ặ C BIỆT C Ù A BÁC H'Ổ

C Ả N H C Ũ N G Ư Ờ I X Ư A

Trong cuộc đời hoạt động cách m ạng vô cùng phong phú và đẹp đẽ, Bác Hồ có h àn g ngàn

h àn g trăm n g àn kỷ niệm sinh động về nhữ ng con người và nhữ ng địa d a n h cụ thể Người ít nói vẽ' chuyện riêng, n h ư n g vào nhữ ng dịp cần thiết, Ngưòi nhắc lại m ột vài kỷ niệm, chứng tỏ Người có một trí nhó r ấ t đặc biệt Dưới đây chỉ là một vài ví dụ

T háng 2 nãm 1958, Bác Hồ đ ã san g th ă m hùu nghị chính thức Ân Độ Tại một buổi chiêu đãi trọng thể, Thủ tưổng N êru nói;

- Hồ Chủ tịch là một n h â n v ật đặc biệt, tín h rấ t giản

dị nhưng lòng r ấ t rộng rãi Hôm qua khi từ sân bay về,

Hồ Chủ tịch nói vổi tôi rằn g Ngài có đem từ Hà Nội sang một vòng hoa và một cây đại để đ ặ t và trồng ở nơi

kỷ niệm T h án h Găngđi Ngài còn nói thêm ràn g cũng

có đưa vòng hoa và cây đào để kỷ niệm ông cụ th ân sinh tôi Hồ Chủ tịch gặp ông cụ th â n sin h tôi ở Thủ đô nưỏc Bỉ năm 1927 trong một hội nghị quốc t ế chổhg chủ nghĩa thực dân Một cuộc gặp gỡ n g án và cách đây đã lâu năm mà Hồ C hủ tịch còn nhố đến cụ th â n sinh tôi

Đó tuy là một việc bình thường, như ng nó chứng tỏ một cách rõ rệ t phẩm chất vĩ đại của Hồ C h ủ tịch

Nghe Thủ tưống nói, mọi ngưòi r ấ t cảm động

N hững ngưòi có m ặt như th ấ y một q u ã n g thòi gian

lich sử đẹp đẽ của tình hữu nghị Àn • Việt, trong đó hiện lên n h ữ n g gưdng m ặl rạng rò của b a th é hệ Irong gia đinh Nêru Dịp ấy, Bác Hồ báo cho T h ủ tướng Nêru biét ý định sẽ tự m ình đặt vòng hoa tại mộ cụ Môliiam Nẽru T h ú tưàng r ấ t xúc động, cứ nghẹn ngào không nói nên lòi Thủ tướng nghĩ đến ngUÒi cha th â n vêu- Vị

th â n phụ và Hồ Chù tịch xa cách n h au đã trên 30 nàm, vậy mà bâv giờ, Hồ Chủ tịch vẫn nhố đến bậc tiền bôi già cùng chí hướng Thủ tưóng ca ngỢi tấm l(>ng chung th u ỷ vô h ạ n của Chủ tịch Hổ Chí Minh-

*

* *

Bác Hồ có quan hệ m ật thiết với nhiều n h à cách

m ạng Trung Quóc, trong đó có Thủ tướng Chu Ân Lai- Bác Hồ còn nhớ mãi lần gặp đầu tiên trê n với người

th a n h niên cách m ạng Trung Quôc trong một ga tàu ngẳm ở P a n s giữa một ngày th u năm 1922 Nguyễn Ái Quòc cảm thấy r ấ t yêu mến, tin tương chàng th an h niên họ Chu bởi vẻ m ặt chất phác, phúc hậu, nhân từ, lịch lãm và phong th ái đĩnh đạc, quvết đoán Còn vối Chu Ân Lai, ông đã bị cuô’n hú t hoàn toàn bỏi con người hơn 30 tuổi do phải !àm việc vất vả có vẻ hơi khắc khổ, nhưng có đôi m át sáng rực toát lên ý chí, nghị lực phi thường Cuộc gặp ấy đã gây cho Chu Ân Lai một “ấn tượng vô cùng sâu sắc” vé' Nguyễn Ái Quôc

Cuộc gặp nói trê n là sự mỏ đầu cho m ột tìn h bạn chiến đấu vĩ đại lâu dài giữa hai vị lảnh tụ R ấ t nhiêu lần, Bác Hồ nói với n h â n dân T rung Hoa: “Đồng chí ('h u Ân Lai là người anh em th ân th iêt của tôi!"

TRÍ NHÓ Đ Ặ C BIỆT CỦ A BÁC H ồ

- Đ áng lẽ tôi p h ải đến chào đồng chí chứ, đồng chí lại đích th â n tới th ã m vỢ chồng tói, th ê này th ì chúng tôi th ấy áy náy quá!

Bác đáp lại:

- Tôi đã nghe đồng chí giảng bài tại trưồng đại học Phương Đông Việt N am có câu “n h ấ t tự V I sư, bán tự vi sư”, thầy đến n h à làm sao trò lại có thê không đến chào thầy? Hđn nữa, cô ấy (Bác chỉ bà vợ của khách) lại là em nuôi tôi, làm sao tôi lại không đến th ă m được?

N ăm 1966, ông Vôncãng Bairoithơ dẫn đ ầ u một đoàn đại biểu của Liên hiệp Công đoàn tự do Đức

sa n g th ă m Việt Nam Lúc đó, ông là Uỷ viên Đoàn

C hủ tịch Liên hiệp và đã được Bác Hồ tiếp, ổ n g rấ t cảm động vì ông nghĩ; giữa n h ữ n g ngày h ết sức sôi động này, Bác Hồ • vỊ lãn h tụ tôi cao của n h â n dân

V iệt N am đang b ậ n rộn với biết bao công việc cấp bách, quan trọng, làm sao lại có th ể d à n h thì giò tiếp

ỏng và các Lhành viên của doàn? Th.eo ông, tuy là trưởng đoàn, nhưng ông chỉ giữ cuongĩ vỊ thấp, chưa

dú tư cách để được một vị nguyên thủ quốc gia tiếp.Nhũng, rồi ông hiểu: Bác Hồ không câu nệ vào cấp bậc, địa vị xã hội, mà đã coi ông và các vị cùng di như nhữ ng sứ gia của giai cấp công nhân từ một nước anh

om đ ến với d ân tộc Người trong những ngày chiến đấu quyết liệt này

Và, Người đã tiếp đoàn với một tin h cảm chân

th à n h của một ngưòi từng gắn bó vối phong trào cách

m ạng Đức trong suốt 4 th ập kỷ qua Trong câu chuyện cởi mở, Người cho biết; Người đã sang h o ạt động ở Đức năm 1928 Nghe đến con sô’“1928”, Vôncăng Bairoithơ chợt liên tưởng đến cái nãm ông ra đòi, ông đâu cò ngò rằng, khi ông còn chưa đưỢc làm người Bác Hồ đã bôn

ba hoạt động trê n đ ất nưốc ông Người án cần thăm hỏi những biến đổi của th à n h phô' Béclin và nhấc đến tên một vài đưòng phô’, khu phố m à Ngưòi đã từng qua Ngưòi quen biết nhiều vỊ trong Đoàn Chủ tịch Đàng Cộng s ả n Đức do Enxtơ Tenlim an đứng đầu và

tỏ ra r ấ t khám phục truyền thông đấu tra n h của công

n h ân Đức Người có quan hệ m ật thiết với Enxtd Tenlơman, Vinhem Pích, Vantơ Unbrich, Mác Raiman

và nhiều vị cách m ạng tiên bối khác

Nghe Bác Hồ kế chuyện, Vôncăng Bairoithơ có cảm giác đang sông trong một thiên truyện lịch sử sinh động của phong trào công n h ân Đức, qua trí nhớ siêu việt của một vị lãn h tụ Việt Nam

ữ h eo sóch "Bác HÓ nhu chúng t& đ ỡ biết',

"ĩheo ũ ư ớ c chõn NguòD

TRÍ NHÓ Đ Ặ C BIỆT CỦA BÁC HÓ