Kiểm Toán -p5

Kiểm Toán

CHƯƠNG X

KIỂM TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH

VÀ CHI PHÍ KHẤU HAO

(Giới thiệu kết cấu chương_ Đèn chiếu Audit X/1)

I NỘI DUNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA KHOẢN MỤC.

1- Nội dung của khoản mục:

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/2)

Tài sản cố định bao gồm:

• Tài sản cố định hữu hình : Là những tư liệu lao động chủ yếu có

hình thái vật chất (từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập, hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản liên kết với nhau để thực hiện một hay một số chức năng nhất định), có giá trị lớn và thời gian sử dụng lâu dài, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu

• Tài sản cố định vô hình : Là những tài sản không có hình thái vật

chất, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư có liên quan trực tiếp đến nhiều chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp

• Tài sản cố định thuê tài chính : Là những tài sản cố định do doanh

nghiệp thuê và thỏa mãn một trong bốn điều kiện sau :

chuyển quyền sở hữu tài sản thuê hoặc được tiếp tục thuê theo sự thỏa thuận của hai bên ;

bên thuê được quyền lựa chọn mua tài sản thuê theo giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thực tế của tài sản thuê tại thời điểm mua lại

;

- Thời hạn cho thuê một loại tài sản ít nhất phải bằng 60% thời gian cần thiết để khấu hao tài sản thuê ;

nhất phải tương đương với giá của tài sản đó trên thị trường vào thời điểm ký hợp đồng

• Tài sản cố định thuê hoạt động :Mọi hợp đồng thuê tài sản nếu

không thỏa mãn bất kỳ điều kiện nào trong 4 điều kiện trên được xem là tài sản cố định thuê hoạt động

2 Đặc điểm :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/3)

Kiểm toán tài sản cố định thường không chiếm nhiều thời gian vì :

- Số lượng tài sản cố định không nhiều và từng loại thường có giá trị lớn

- Số lượng nghiệp vụ tăng, giảm tài sản cố định trong năm thường ít phát sinh

- Vấn đề khóa sổ cuối năm thì không phức tạp như tài sản lưu động

3 Mục tiêu kiểm toán tài sản cố định :

quyền sở hữu).

đúng, tổng cộng đúng và phù hợp với tài khoản tổng hợp trên

sổ cái (Ghi chép chính xác).

chuẩn mực kế toán hiện hành (Đánh giá).

 Sự trình bày và khai báo tài sản cố định - gồm cả việc công bố phương pháp tính khấu hao – là đầy đủ và phù hợp với quy

định hiện hành (Trình bày và công bố).

II- KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI TÀI SẢN CỐ ĐỊNH :

1- Mục đích của kiểm soát nội bộ đối với tài sản cố định.

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/4)

thông qua việc đầu tư đúng mục đích, không lãng phí và quản lý, sử dụng có hiệu quả tài sản cố định

sản cố định, chi phí sửa chữa, chi phí khấu hao tài sản Do các chi phí này đều quan trọng nên nếu có sai sót, có thể dẫn đến

sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính Chẳng hạn như nếu không phân biệt những chi phí nào sẽ làm tăng nguyên giá tài sản cố định, hay đưa vào chi phí của niên độ thì sẽ làm cho khoản mục tài sản cố định và chi phí của niên độ bị sai lệch Hoặc ngược lại, nếu không có quy định chặt chẽ liên quan đến việc mua sắm, bảo dưỡng, thanh lý tài sản thì chi phí phát sinh có thể sẽ lớn hơn nhiều so với thực tế và khoản lỗ không thể tránh khỏi phát sinh sẽ lớn hơn nhiều

so với rủi ro do gian lận tiền.

2- Các thủ tục kiểm soát : các thủ tục kiểm soát thường dựa trên

những nguyên tắc sau :

 Áp dụng nguyên tắc phân chia trách nhiệm giữa các chức năng,

như bảo quản tài sản, ghi sổ và phê chuẩn việc mua, thanh lý,

nhượng bán tài sản

 Kế hoạch và dự toán về tài sản cố định : vạch ra những vấn đề có

liên quan đến việc mua sắm, thanh lý, nhượng bán tài sản và nguồn vốn tài trợ cho kế hoạch đó

Các công cụ kiểm soát khác như :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/5)

- Hệ thống sổ chi tiết tài sản cố định : Các đơn vị cần phải mở sổ

chi tiết cho từng loại tài sản cố định bao gồm sổ chi tiết, thẻ chi tiết, hồ sơ chi tiết

- Thủ tục mua sắm tài sản cố định và đầu tư xây dựng cơ bản để bảo đảm việc đầu tư tài sản cố định đạt hiệu quả cao Ví dụ như mọi việc mua sắm tài sản cố định phải giao cho bộ phận mua và phải được xét duyệt, phải phù hợp với kế hoạch và dự toán, và phải tuân theo các tiêu chuẩn chung về bàn giao tài sản, về nghiệm thu tài sản và chi trả tiền.

- Thủ tục thanh lý tài sản cố định : chẳng hạn mọi trường hợp

thanh lý, nhượng bán tài sản đều phải được sự đồng ý của các bộ phận có liên quan, phải thành lập hội đồng thanh lý gồm các thành viên theo quy định

- Các quy định về phân biệt giữa chi phí được tính vào nguyên giá, hay đưa vào chi phí của niên độ :

- Chế độ kiểm kê định kỳ tài sản cố định : Nhằm kiểm tra về sự

hiện hữu, địa điểm đặt tài sản, điều kiện sử dụng, cũng như phát hiện các tài sản để ngoài sổ sách, hoặc bị thiếu hụt, mất mát

- Các quy định bảo vệ vật chất đối với tài sản cố định : Như thiết

kế các biện pháp bảo vệ tài sản, chống trộm cắp, hỏa hoạn, mua bảo hiểm đầy đủ cho tài sản

- Các quy định về tính khấu hao : Thông thường thời gian tính khấu

hao đối với từng loại tài sản cố định phải được ban giám đốc phê chuẩn trong khuôn khổ quy định của nhà nước trước khi đăng ký để áp dụng

III- CHƯƠNG TRÌNH KIỂM TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH.

(Giới thiệu lại đèn chiếu AuditX/1)

1- Nghiên cứu và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ.

1.1- Tìm hiểu về hệ thống kiểm soát nội bộ.

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/6)

Bảng câu hỏi về kiểm soát nội bộ đối với tài sản cố định thường bao gồm những vấn đề chính sau đây :

người ghi sổ hay không ?

mua sắm hay không ?

hay không ?

không ?

và phê chuẩn hay không?

bao gồm các thành viên theo quy định hay không ?

tài sản cố định, và chi phí trong niên độ hay không ?

(Giới thiệu lại đèn chiếu AuditX/1) 1.2- Đánh giá sơ bộ rủi ro kiểm soát : Được tiến hành tương tự như

trình tự chung đã được trình bày trong các chương trước

1.3 – Thiết kế và thực hiện các thử nghiệm kiểm soát :

Ví dụ kiểm toán viên sẽ xem xét các bảng đối chiếu giữa sổ chi tiết và sổ cái về tài sản cố định, để kiểm tra xem liệu các bảng đối chiếu này có được một nhân viên có trách nhiệm thực hiện một cách đều đặn hay không ?

1.4 - Đánh giá lại rủi ro kiểm soát và thiết kế các thử nghiệm cơ bản : tương tự các chương trước.

2- Các thử nghiệm cơ bản :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/7)

Thủ tục

phân tích Sử dụng các tỷ suất để so sánh

giữa năm hiện hành với năm trước

Hiện hữu, Đầy đủ, Đánh giá, Ghi chép chính xác.

Thử nghiệm

chi tiết

1.Thu thập hay tự lập bảng phân tích tổng quát về các thay đổi của tài sản và đối chiếu với

sổ cái.

Ghi chép chính xác

2 Kiểm tra chứng từ gốc của các nghiệp vụ tăng tài sản cố định trong kỳ.

Hiện hữu, Quyền sở hữu,

Đánh giá

3 Quan sát trực tiếp các tài sản tăng lên trong kỳ và nếu cần thiết quan sát toàn bộ tài sản cố định.

Hiện hữu, Đầy đủ, Đánh

giá.

4 Phân tích và kiểm tra các chi

phí sửa chữa và bảo trì tài sản cố định.

Đầy đủ

5.Kiểm tra các nghiệp vụ ghi

6 Kiểm tra quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản cố định. Quyền sở hữu

7 Xem xét các hợp đồng cho thuê tài sản cố định, kiểm tra doanh thu cho thuê.

Đầy đủ (của doanh thu)

8 Xem xét việc trình bày và công bố trên thuyết minh của báo cáo tài chính.

Trình bày và công bố

2.1- Thực hiện thủ tục phân tích :

Tùy theo đặc điểm kinh doanh của đơn vị, kiểm toán viên có thể sử dụng nhiều loại tỷ suất khác nhau, thông thường là một số tỷ suất sau :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/8)

định so với tổng số giá trị tài sản cố định Tỷ suất giữa Tổng giá trị tài sản cố

Tỷ suất giữa Tổng giá trị tài sản cố

Tỷ suất giữa Tổng giá trị tài sản cố

Tỷ suất hoàn vốn của tài sản cố

Ngoài ra, kiểm toán viên sẽ thực hiện một số thủ tục phân tích khác như :

năm trước

Nếu các tỷ số tính toán nằm trong mức hợp lý, chúng sẽ cung cấp bằng chứng để thỏa mãn các mục tiêu kiểm toán như hiện hữu, đầy đủ, đánh giá, ghi chép chính xác Ngược lại, các tỷ số bất thường sẽ là những chỉ dẫn cho việc điều tra sâu hơn Ví dụ sự gia tăng quá lớn trong chi phí sửa chữa, bảo trì so với doanh thu thuần có thể là chỉ dẫn về việc đã ghi sai tài khoản

Tuy việc mua sắm và thanh lý tài sản có thể có sự thay đổi rất lớn giữa các năm, nhưng các tỷ suất này vẫn giúp kiểm toán viên nhận thức về xu hướng thay đổi và phán đoán về tính hợp lý chung

2.2-Thử nghiệm chi tiết:

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/9)

Thu thập hay tự lập bảng phân tích tổng quát về các thay đổi của tài sản và đối chiếu với sổ cái :

Trước khi kiểm tra chi tiết về số tăng hay giảm trong năm, kiểm toán viên cần bảo đảm rằng số liệu trên các sổ chi tiết bằng với số liệu phản ánh ở tài khoản tổng hợp trên sổ cái

Sau đó, kiểm toán viên cần thu thập hay tự lập ra một bảng phân tích trong đó có liệt kê số dư đầu kỳ, và các chi tiết về số phát sinh tăng, giảm trong năm, để từ đó tính ra số dư cuối kỳ

Ví dụ bảng phân tích tổng quát các thay đổi của tài sản cố định

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/10)

Kiểm tra chứng từ gốc của các nghiệp vụ tăng tài sản cố định:

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/11)

- Xem xét sự phê chuẩn đối với mọi tài sản tăng trong kỳ, gồm cả tài sản mua và xây dựng

- Duyệt xét lại tất cả các chi phí liên quan đến xây dựng cơ bản dở dang đã phát sinh trong năm

- Lần theo việc kết chuyển từ tài khoản Xây dựng cơ bản dở dang cho đến tài khoản Tài sản cố định

- Chọn mẫu từ các nghiệp vụ mua tài sản, và lần theo đến các chứng từ có liên quan như hợp đồng, và các tài liệu khác, kiểm tra số tổng cộng, và việc hạch toán các khoản chiết khấu

- Điều tra các trường hợp mà chi phí mua tài sản cao hơn dự toán Xác định xem các chi phí này có được xét duyệt của người có thẩm quyền hay không?

- Điều tra mọi khoản ghi Nợ tài khoản Tài sản cố định, nhưng lại không do mua vào, hay không do tự xây dựng Những trường hợp ghi tăng nguyên giá tài sản cố định cần phải phù hợp chế độ kế toán hiện hành

- Xem các tài sản cố định mua dưới hình thức trả góp có được ghi tăng tài sản hay không ? Phần chưa trả có được ghi tăng nợ phải trả hay không ?

- Xem các tài sản thuê tài chính được hạch toán vào tài khoản tài sản cố định, hay được hạch toán là tài sản thuê hoạt động ?

- Xem xét việc xác định nguyên giá của Tài sản cố định, thí dụ như các chi phí tiền lãi vay có hạch toán vào nguyên giá của tài sản cố định hay không ?

nên áp dụng các thử nghiệm ïbổ sung để so sánh giữa tổng chi phí xây dựng thực tế phát sinh với giá ước tính do bên ngoài cung cấp

Quan sát các tài sản tăng lên trong kỳ và xem có cần thiết quan sát toàn bộ tài sản cố định hay không ?

(Giới thiệu lại đèn chiếu AuditX/9)

Công việc này sẽ giúp kiểm toán viên hiểu được đặc điểm kinh doanh của đơn vị, và hiểu được các bút toán ghi tăng tài sản trong kỳ Việc quan sát cũng rất thích hợp đối với các đơn vị có hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém

Kiểm tra quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản cố định :

Kiểm toán viên cần thu thập các bằng chứng có liên quan như văn bản pháp lý về quyền sở hữu tài sản, các hóa đơn đóng bảo hiểm, hóa đơn thuế, biên nhận chi trả tiền cho các tài sản đã thế chấp

Việc kiểm tra quyền sở hữu đối với tài sản cần dựa trên sự hiểu biết về các quy định pháp lý liên quan của mỗi quốc gia ở từng thời kỳ Trong một số trường hợp, kiểm toán viên có thể cần phải sử dụng ý kiến chuyên gia

Phân tích và kiểm tra các chi phí sửa chữa và bảo trì tài sản cố định :

Mục tiêu chính là nhằm xác định các chi phí nào sẽ ghi tăng nguyên giá tài sản cố định, hoặc nên tính vào chi phí của niên độ

Kiểm tra các nghiệp vụ ghi giảm tài sản trong kỳ :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/12)

Thông thường khi kiểm tra các nghiệp vụ ghi giảm tài sản trong kỳ, kiểm toán viên thực hiện các bước công việc như sau :

- Nếu có mua tài sản mới trong năm, thì phải xem các tài sản cũ có được mang đi trao đổi, hay được thanh lý hay không ?

- Phân tích tài khoản thu nhập bất thường để xác định xem có khoản thu nhập nào thu được từ việc bán tài sản hay không ?

- Nếu có sản phẩm bị ngưng sản xuất trong năm, cần điều tra về việc sử dụng các thiết bị dùng để sản xuất sản phẩm này ?

- Phỏng vấn các nhân viên và quản đốc để tìm xem có tài sản nào được thanh lý trong năm hay không ?

- Khi thanh lý tài sản có thành lập hội đồng thanh lý gồm các thành viên theo quy định hiện hành hay không ?

- Điều tra các khoản giảm về bảo hiểm tài sản, để xem liệu có phải bắt nguồn từ nguyên nhân giảm tài sản hay không ?

- Đối chiếu giữa số liệu sổ sách với số liệu kiểm kê để xem có bị mất mát, thiếu hụt tài sản hay không ?

Xem xét các hợp đồng cho thuê tài sản cố định, kiểm tra doanh thu cho thuê :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/9)

tiếp

nhật ký thu tiền

không ?

Xem xét việc trình bày và công bố :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/13)

Theo quy định hiện hành, trên bảng cân đối kế toán, số dư của tài sản cố định và giá trị hao mòn lũy kế được trình bày riêng theo từng loại là tài sản cố định hữu hình, tài sản cố định vô hình, tài sản cố định thuê tài chính

Ngoài ra đơn vị còn phải công bố trong thuyết minh báo cáo tài chính về :

a- Phương pháp kế toán tài sản cố định

b- Tình hình tăng giảm tài sản cố định theo từng loại và từng nhóm tài sản cố định (đất đai, nhà cửa …) về :

- Nguyên giá của tài sản cố định

- Số dư đầu kỳ, số tăng giảm trong kỳ và số dư cuối kỳ

- Giá trị hao mòn

- Giá trị còn lại

IV- KIỂM TOÁN CHI PHÍ KHẤU HAO :

1- Đặc điểm của chi phí khấu hao :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/14)

chi phí thực tế phát sinh do mức khấu hao phụ thuộc vào hai nhân tố là nguyên giá và thời gian tính khấu hao, trong đó nguyên giá là một nhân tố khách quan, còn thời gian tính khấu hao là do sự ước tính của đơn vị

đến việc xác định số dư vào cuối thời khóa, cũng như kiểm tra các tài sản tăng, giảm trong năm và dựa vào đó để xác định mức khấu hao

2 Mục tiêu của kiểm toán khấu hao :

Mục tiêu chủ yếu của kiểm toán khấu hao là xem xét sự đúng đắn trong việc tính mức khấu hao và phân bổ đúng cho các đối tượng có liên quan Để đáp ứng mục tiêu này, kiểm toán viên cần xem xét phương pháp tính khấu hao và mức khấu hao đã trích để xác định xem :

- Phương pháp và thời gian tính khấu hao có tuân thủ theo quy định hiện hành hay không ?

-Thời gian tính khấu hao đã đăng ký có được áp dụng một cách nhất quán hay không ? Nếu thay đổi thì có được cho phép hay không ?

-Việc tính toán mức khấu hao có chính xác không ?

3 Chương trình kiểm toán chi phí khấu hao :

3.1 Thủ tục phân tích :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/15)

Khi tiến hành phân tích, có thể sử dụng một số tỷ suất sau đây, nếu phát hiện các tỷ suất có biến động bất thường, cần thảo luận với đơn vị

và xác minh để tìm nguyên nhân :

Tỷ suất giữa chi phí khấu hao với

Tổng nguyên giá tài sản cố định,

và so sánh với năm trước

Chi phí khấu hao / Nguyên giá tài

sản cố định

Tỷ suất giữa mức khấu hao với

Nguyên giá của từng nhóm tài sản

cố định của năm nay so với năm

trước

Chi phí khấu hao / Nguyên giá từng nhóm tài sản cố định

Tỷ suất giữa chi phí khấu hao so

với Tổng giá thành sản phẩm nhập

kho

Chi phí khấu hao / Tổng giá thành

sản phẩm nhập kho

3.2- Thử nghiệm chi tiết :

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/16)

 Thu thập hay tự soạn một bảng phân tích tổng quát về khấu hao :

Trong đó ghi rõ về số dư đầu kỳ, số khấu hao trích trong năm, số khấu hao tăng, giảm trong năm và số dư cuối kỳ Trên cơ sở đó kiểm toán viên sẽ :

- So sánh số dư đầu kỳ với số liệu kiểm toán năm trước

- So sánh tổng số khấu hao tăng, giảm ở số liệu chi tiết với tổng số ghi trên sổ cái

- So sánh tổng số dư cuối kỳ trên các sổ chi tiết với số dư cuối kỳ trên sổ cái

(Giới thiệu đèn chiếu AuditX/18)

Duyệt xét lại các chính sách về khấu hao của ban giám đốc :

- Xem xét các phương pháp sử dụng có phù hợp với quy định hay không?

- Xem xét mức độ sử dụng tài sản cố định trong kỳ, để xác định xem cường độ sử dụng tài sản có tăng cao, hay quá giảm so với mức bình thường hay không ? Nếu có, mức khấu hao có được điều chỉnh tương ứng không ?

- Thảo luận với các nhân viên có trách nhiệm về sự cần thiết thay đổi thời gian tính khấu hao, về mức khấu hao do hao mòn vô hình

 Xem lại các văn bản mới nhất có liên quan đến việc điều chỉnh mức khấu hao : Qua đó xem xét lại về việc điều chỉnh tỷ lệ và mức khấu

hao cho phù hợp

Kiểm tra mức khấu hao :

- So sánh tỷ lệ khấu hao của năm hiện hành với năm trước, và điều tra các chênh lệch (nếu có)