Với những lý do nêu trên cùng với thành tích của học sinh, tôimạnh dạn lựa chọn đề tài “ Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử 9 cấp THCS”, rất mong nhận được ý kiến đóng góp c
Trang 1PHÒNG GD & ĐT KRÔNG ANA
Môn đào tạo: Lịch sử
Krông Ana, tháng 4 năm 2019
I.Phần mở đầu:
Trang 21.Lý do chọn đề tài.
Dân tộc Việt Nam có truyền thống lâu đời về đào tạo, bồi dưỡng tiềm năng cho đấtnước Thời kì chế độ phong kiến Việt Nam cũng như sau cách mạng tháng Tám đếnnay, lịch sử đều rất coi trọng nhân tài và coi đó là quốc sách hàng đầu
Ngày nay dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước việc dạy học nói chung và bồidưỡng nhân tài nói riêng càng được chú trọng nhằm hình thành những con người có ýthức và đạo đức XHCN, có trình độ, có văn hoá, có hiểu biết kỹ thuật, có năng lực laođộng cần thiết, có óc thẩm mĩ và có kiến thức tốt để kế tục sự nghiệp cách mạng, xâydựng và bảo vệ Tổ quốc, với mục tiêu: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” nhằm “Nângcao dân trí - Đào tạo nhân lực - Bồi dưỡng nhân tài”
Về chiến lược bồi dưỡng nhân tài, nguyên tổng bí thư Lê Khả Phiêu đã nói:“ Mộtmặt phải tìm được những cách thích hợp để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài Nhưngđồng thời cũng cần lưu ý là nhân tài sẽ có điều kiện xuất hiện trên một nền dân trí rộng
và trên cơ sở tổ chức đào tạo nhân lực tốt Vì nhân tài là những người có trí tuệ sắcbén, có bàn tay vàng, có kĩ năng đặc biệt “ Chính nhà trường là nơi đào tạo các nhântài Phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi ở bậc THCS là tạo nguồn cho việc bồi dưỡnghọc sinh giỏi ở các bậc phổ thông Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi phải được tiếnhành thường xuyên Nâng cao chất lượng học sinh giỏi phải song song với nâng caochất lượng đại trà Đây là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân mà trực tiếp là của ngườicán bộ quản lí và giáo viên”
Công tác phát hiện và lựa chọn học sinh giỏi là một việc làm hết sức quan trọng.Việc lựa chọn không phải chỉ chú ý đến lực học của môn học mà còn phải quan tâmđến sở thích, sự say mê của các em đối với các môn học Trong quá trình dạy học giáoviên phải chú ý đến các đối tượng học sinh Định hướng cho các em biết được vai tròcần thiết của việc học, đồng thời khơi gợi cho các em có hứng thú học tập
Bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là công tác cực kì quan trọng giúp cho ngành giáodục phát hiện nhân tài, lựa chọn những mầm giống tương lai cho đất nước trong sựnghiệp trồng người Đồng thời giúp cho học sinh thực hiện được ước mơ là con ngoan,trò giỏi và có định hướng đúng về nghề nghiệp của mình trong tương lai
Nhiều năm liền tôi đã được lãnh đạo nhà trường và lãnh đạo Phòng giáo dục, tintưởng phân công giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 9 Một mônhọc có số tiết dạy trong tuần ít hơn các môn học khác, còn bị coi là phụ Mặt khác Lịch
sử còn là môn học khô khan, khó hiểu học sinh thì không thích học, phụ huynh cũngkhông muốn cho con mình tham gia thi môn học này Song với năng lực chuyên môncùng tâm huyết nghề nghiệp và sự tận tụy của bản thân 8 năm liên tục tôi đã có 39 emđạt học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh
Do đó năm học 2018-2019, tôi đã bắt tay vào việc tổng kết kinh nghiệm bồidưỡng học sinh giỏi của mình để làm tư liệu phục vụ cho giảng dạy và bồi dưỡngnhằm tránh tình trạng làm việc theo lối mòn, cảm tính chủ quan Tôi nghĩ rằng điềunày sẽ nâng cao hơn nữa chất lượng trong dạy học và bồi dưỡng học sinh giỏi
Việc bồi dưỡng học sinh giỏi cần được nghiên cứu thật kĩ lưỡng cả về nội dung
và phương pháp Vì vậy, sau 17 năm giảng dạy và 8 năm liên tục làm công tác bồidưỡng học sinh giỏi bản thân đã có không ít trăn trở để làm sao nâng cao được chất
Trang 3lượng mũi nhọn môn Lịch sử ở trường THCS Buôn Trấp nói riêng và toàn huyệnKrông Ana nói chung Với những lý do nêu trên cùng với thành tích của học sinh, tôi
mạnh dạn lựa chọn đề tài “ Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử 9 cấp
THCS”, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng chí, đồng nghiệp.
2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
- Nghiên cứu và xác định rõ đối tượng, mục đích, nội dung và phương pháp dạyhọc trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi
- Nhiệm vụ của đề tài này là giúp giáo viên định hình một cách rõ ràng cácbước các khâu cần thiết để phát hiện lựa chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi một cáchkhoa học, chặt chẽ và có hệ thống
- Mục tiêu quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là nhằm đưa ra một sốkinh nghiệm, bí quyết ôn luyện học sinh giỏi môn Lịch sử (chọn đối tượng học sinh,phương pháp ôn luyện, kết quả đạt được)
3 Đối tượng nghiên cứu:
Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử 9 cấp THCS
4.Giới hạn của đề tài:
- Chương trình cơ bản và nâng cao dành cho bộ môn Lịch sử
- Đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch sử trường THCS Buôn Trấp và đội tuyểnhọc sinh giỏi của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Krông Ana
5 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu
- Phương pháp quan sát sư phạm
- Phương pháp thống kê, tổng hợp, so sánh
- Phương pháp trải nghiệm thực tế
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu tham khảo
1.Cơ sở lí luận:
Xã hội đang ngày càng phát triển và từng bước hội nhập sâu rộng vào nền kinh
tế quốc tế Yêu cầu đặt ra đối với nền giáo dục nước nhà phải không ngừng đổi mới đểnâng cao chất lượng, nhằm đào tạo những con người mới “vừa hồng vừa chuyên” đápứng được yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế tri thức Để làm được điều đó đòi hỏi
sự quan tâm góp sức nỗ lực của toàn xã hội, đặc biệt là của sự nghiệp Giáo dục - đàotạo Trong đó, nhân tố quan trọng giữ vai trò quyết định là đội ngũ thầy giáo, cô giáonhững người trực tiếp xây dựng nên chất lượng giáo dục Nhiệm vụ cơ bản nhất của
Trang 4đội ngũ nhà giáo là tham gia giảng dạy và giáo dục học sinh, giáo dục thế hệ trẻ, giúpcác em có những kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm để sống, lao động và học tập Lịch sử là một môn học có vị trí quan trọng trong việc hình thành và phát triểnnhân cách học sinh Dạy tốt môn Lịch sử ở bậc THCS sẽ góp phần thực hiện mục tiêumôn học, nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển con người toàn diện Học tốt mônLịch sử không những cung cấp kiến thức, kĩ năng cho các em mà nó còn có ý nghĩahết sức quan trọng đó là giáo dục cho các em niềm tự hào dân tộc, tôn trọng giá trị lịch
sử dân tộc Việt Nam (hơn 4 nghìn năm dựng nước và giữ nước) UNESCO xác địnhmục đích giảng dạy Lịch sử: "Truyền thụ cho học sinh ý nghĩa của quá khứ và sự tiếptục trong hiện tại, dẫn dắt học sinh hiểu vai trò con người trong cộng đồng và vai tròcủa cộng đồng trong thế giới nói chung"
Theo GS - TS Nguyễn Viết Thịnh, giảng viên khoa xã hội Trường Đại học Sưphạm Hà Nội cho rằng: “Học sinh giỏi môn Lịch sử chỉ cần học thuộc là chưa đủ,chưa chính xác vì Lịch sử là môn khoa học nghiên cứu về các sự kiện, hiện tượng của
xã hội loài người đã xảy ra trong quá khứ" Chính vì vậy, người dạy và học Lịch sửcần có phương pháp tư duy, phân tích, nhận xét, giải thích, so sánh các hiện tượngLịch sử theo quan điểm khoa học và đảm bảo tính chính xác
Với quan niệm trên, chúng ta hiểu rằng học sinh giỏi môn Lịch sử là những họcsinh phải nắm được những kiến thức cơ bản của bộ môn và phải vận dụng được nhữnghiểu biết; những kỹ năng Lịch sử để giải quyết những nội dung cơ bản theo yêu cầucủa đề bài, của thực tiễn cuộc sống và học sinh giỏi môn Lịch sử là những học sinh cónăng lực độc lập suy nghĩ, vận dụng tốt nhất những kiến thức, kỹ năng chắc chắn vềLịch sử, biết tư duy, suy luận về Lịch sử
Cũng như các bộ môn khác khi nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi mônLịch sử giáo viên đã được trang bị lí luận dạy học đó là Tâm lí học Giáo dục học,Phương pháp giảng dạy… Tuy nhiên, không có một giáo trình nào hướng dẫn cho giáoviên phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi cả do đó, có thể khẳng định đó chính là khókhăn lớn nhất đòi hỏi người giáo viên muốn đạt được chất lượng cao trong quá trìnhbồi dưỡng học sinh giỏi phải luôn tự học, tự rèn, nâng cao kiến thức, kinh nghiệm từ
Trang 5học hỏi bạn bè đồng nghiệp trong quá trình giảng dạy, luôn có ý thức phấn đấu không
tự bằng lòng với cái mình đã đạt được, luôn rút kinh nghiệm và dần dần đúc kết lại đểtrang bị cho mình những bài học cần thiết trong giảng dạy
Hiện nay đa số học sinh không thích học các môn Lịch sử vì các em cho rằng
đây là “môn khó học, khó nhớ và rất khô khan” , là môn phụ chỉ cần đủ điểm là được Thậm chí có lớp khi tôi vào chọn học sinh dự thi các em còn nói: “ Cô hỏi muộn thế các
thầy cô khác hỏi trước chúng em đăng ký hết rồi” Chính vì vậy việc tuyển chọn đội
tuyển học sinh giỏi là một việc làm rất dễ đối với các môn Toán, Lý, Hóa, Tiếng Anhnhưng lại là một việc làm rất khó đối với tôi
Một khó khăn nữa tôi gặp phải là hiện nay không chỉ có học sinh không thíchhọc mà nhiều phụ huynh học sinh cũng không muốn cho con em mình tốn nhiều thờigian cho các môn Lịch sử thậm chí ngay cả việc tham gia bồi dưỡng và dự thi cũng vậy
Sự định hướng, thuyết phục của giáo viên với học sinh có khả năng học tốt mônLịch sử vẫn còn hạn chế nên học sinh chưa thật mặn mà với bộ môn này do đó hạn chếtrong việc lựa chọn đúng đối tượng để bồi dưỡng
Bồi dưỡng học sinh giỏi ở một số trường còn mang tính chất mùa vụ, chỉ thựchiện khi có kế hoạch của Phòng giáo dục cho nên học sinh phải học dồn ép dẫn tớihiệu quả của công tác bồi dưỡng chưa cao
Thời gian học của học sinh không ổn định, không được đảm bảo đúng theo kếhoạch vì các em phải học trái buổi và học thêm quá nhiều
Một số ít giáo viên chưa xác định rõ trọng tâm kiến thức để xây dựng đề cươngbồi dưỡng học sinh giỏi
Việc hỗ trợ kinh phí để bồi dưỡng cho giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi ở một
số trường còn chưa thỏa đáng, chưa kịp thời nên một số giáo viên chưa chú ý đầu tưnâng cao năng lực để giảng dạy làm giảm đi sự hứng thú đối với học sinh
Trong quá trình bồi dưỡng học sinh qua các năm, tôi nhận thấy để học sinhthích thú môn Lịch sử và đạt được giải cao qua các kì thi, giáo viên không chỉ tìm tòi
về mặt kiến thức mà còn phải làm tốt công tác định hướng tư tưởng cho học sinh mộtcách chu đáo giúp các em có sự tự tin về vai trò, nhiệm vụ của mình nên chất lượngbồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Lịch sử đạt kết quả khá cao Đó cũng là thành công cả
về mặt lí luận cũng như thực tiễn của bản thân trong quá trình dạy học
3.Nội dung và hình thức của giải pháp:
a Mục tiêu của giải pháp
- Nhằm nâng cao chất lượng dạy và học nói chung, chất lượng dạy học bộ mônLịch sử nói riêng Giáo dục cho học sinh truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc
- Nâng cao chất lượng mũi nhọn trong giáo dục của nhà trường, là động lựcthúc đẩy phong trào thi đua học tập ở học sinh Góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm
vụ của trường, của ngành
- Tạo điều kiện thuận lợi cho những học sinh có năng lực, có niềm đam mê, cósáng tạo trong học tập bộ môn
- Lựa chọn được đội tuyển dự thi học sinh giỏi các cấp đạt kết quả cao
- Thúc đẩy phong trào thi đua “ Hai tốt” trong nhà trường
Trang 6- Làm cơ sở định hướng cho các em tiếp tục học lên và chọn lựa ngành nghềsau này phù hợp với năng lực của mình
- Trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi Phòng giáo dục và đào tạo sẽ chọnlựa được một đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, có tâm huyết, cókinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi để làm nòng cốt cho ngành giáodục và đào tạo của huyện
- Giáo viên có điều kiện để nghiên cứu, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyênmôn nghiệp vụ
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp.
b.1 Xây dựng kế hoạch cụ thể trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Sau khi lựa chọn được đội tuyển học sinh giỏi thông qua kỳ thi cấp trường, tôi
đã lập cho mình một kế hoạch, chương trình cụ thể để ôn luyện nhằm tránh tình trạngthích đâu dạy đó Bản thân cũng đã lên kế hoạch cụ thể về: thời gian bồi dưỡng, nộidung, thời lượng, số lượng học sinh bồi dưỡng, chỉ tiêu phấn đấu đạt giải … Trongsuốt quá trình bồi dưỡng bản thân đã thực hiện nghiêm túc theo kế hoạch đề ra Tìmphương pháp biện pháp bồi như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất Một trong nhữngphương pháp quyết định thành hay bại của quá trình bồi dưỡng đó là: động viên, địnhhướng cho học sinh tự học, tự nghiên cứu, tự kiểm tra kiến thức
Bên cạnh đó, lãnh đạo nhà trường - trực tiếp là đồng chí Phó Hiệu trưởng phụtrách chuyên môn của trường thường xuyên kiểm tra, nhắc nhở việc bồi dưỡng họcsinh giỏi của giáo viên để công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của trường đạt được kếtquả cao nhất
b.2 Chọn đối tượng bồi dưỡng và thường xuyên làm công tác tư tưởng với học sinh tham gia bồi dưỡng
Trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi khâu đầu tiên là khâu phát hiện và
tuyển chọn học sinh, khâu này quan trọng chẳng khác gì khâu “ chọn giống của nhà
nông” Vậy làm thế nào để vận động, thuyết phục được các em tham gia dự thi bộ môn
của mình? Trước hết giáo viên phải dạy như thế nào để làm cho các em yêu thích bộmôn, say mê tìm tòi kiến thức, giáo viên phải có cách giảng dễ hiểu, phải gần gũi, thânthiện với học sinh để các em thích cô từ đó sẽ thích môn học
Như chúng ta đã biết theo quy chế thi học sinh giỏi thì đối tượng được thi họcsinh giỏi là những học sinh đang học lớp 9 tại trường, có học lực của năm học trướcđạt từ loại khá trở lên, hạnh kiểm đạt loại khá trở lên và điểm trung bình môn đăng ký
dự thi đạt từ 8,0 trở lên Chính vì thế việc phát hiện học sinh giỏi đối với giáo viên bộmôn là việc rất quan trọng, cần phải trải qua một quá trình theo dõi và giảng dạy trênlớp cho nên cần phân công giáo viên chủ chốt bộ môn dạy lớp 6 và lớp 9
Tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường đối với từng bộ môn để tạo điều kiện thuậnlợi cho giáo viên trong công tác chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi ngay từ đầu năm học
Trong quá trình dạy học trên lớp các giáo viên nên kết hợp những câu hỏi nângcao để phát hiện những học sinh thực sự có triển vọng để lựa chọn và bồi dưỡng ngay
từ các lớp đầu cấp
thấy được phải làm như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất trong các kỳ thi Vì suy cho
Trang 7cùng việc bồi dưỡng học sinh giỏi thành công hay thất bại nhờ vào vai trò của ngườigiáo viên- người giáo viên mới gặp những “lực cản” mà buông xuôi thì khó có thểthành công Do đó, người giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi được ví như đạo diễn của
bộ phim, còn học sinh là những diễn viên thực hiện theo ý định của đạo diễn, nhưngđạo diễn cũng cần biết quan tâm đến tâm tư, nguyện vọng của diễn viên
Mặt khác giáo viên phải biết khơi dậy ở học sinh niềm tự hào, hãnh diện khi
đỗ đạt Đã là học sinh giỏi cấp tỉnh có giải thì đương nhiên bất cứ môn học nào cũngđược hưởng chế độ ưu tiên ngang nhau và vinh quang như nhau
Trong công tác tuyển chọn cũng cần lưu ý về vấn đề tâm lý học sinh Tâm lívững vàng, bình tĩnh, tự tin thì bài làm sẽ đạt kết quả cao Ngược lại tâm lí hoangmang, giao động, sợ sệt thì chất lượng bài làm sẽ kém Bởi vậy giáo viên ôn luyệncũng phải biết trấn tĩnh niềm tin cho học trò của mình
Khi lựa chọn được đối tượng để ôn rồi thì giáo viên phải biết yêu nghề tận tụyvới nghề Yêu trẻ tận tụy với trẻ Luôn luôn biết khích lệ, níu kéo các em vào niềmham mê yêu thích bộ môn Đồng thời giáo viên cũng phải biết xây dựng vun đắp uy tíncủa mình để có được lòng tin đối với học sinh
b.3 Giáo viên bồi dưỡng nên biên soạn tài liệu theo từng chuyên đề để bồi dưỡng học sinh giỏi.
Đây là biện pháp mang tính bền vững đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏimôn Lịch sử Từ thực tế kinh nghiệm bồi dưỡng những năm qua cho thấy nội dung bồidưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử rất phong phú được trải ở 4 khối lớp 6, 7,8, 9 và ởmỗi khối lớp lượng kiến thức cần truyền đạt cho học sinh là vô hạn, giáo viên bồidưỡng rất khó xác định được nội dung kiến thức nào cần bồi dưỡng trước cho họcsinh, nội dung nào không quan trọng để giới hạn, đặc biệt là phần Lịch sử thế giới cậnđại và hiện đại (khối 8) và Lịch sử thế giới hiện đại và Lịch sử việt Nam từ sau chiếntranh thế giới thứ nhất đến năm 1975 (khối 9), bên cạnh đó trong một vài trường hợpngười giáo viên không thể bồi dưỡng kiến thức trong sách giáo khoa theo một trình tự
cố định hết Bài 1 đến Bài 2, Bài 3 …do không đủ thời gian hoặc do kiến thức được sắpxếp theo từng phần, từng chương theo phương pháp dàn trải Chính vì thế, bản thân đãtiến hành soạn tài liệu riêng theo từng chuyên đề của nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi
cụ thể như sau:
- Chuyên đề Lịch sử thế giới và Việt Nam cổ đại (khối 6)
- Chuyên đề Lịch sử thế giới và Việt Nam trung đại (khối 7)
- Chuyên đề Lịch sử thế giới và Việt Nam cận hiện đại (khối 8)
Sau khi đã ôn xong nội dung kiến thức cơ bản, thời gian còn lại tôi sẽ luyện chocác em các dạng đề nâng cao từ nguồn đề tham khảo đã tích lũy được qua các nămtrong các kì thi cấp huyện, cấp tỉnh của tỉnh Đăk Lăk và đề thi của các tỉnh khác đượctham khảo từ Internet, từ sách nâng cao dành cho học sinh giỏi lớp 9, lớp 12 và cả đềthi dành cho cao đẳng và đại học nếu phù hợp
Khi đã biên soạn được tài liệu giáo viên rất thuận lợi trong việc bồi dưỡng chohọc sinh vì lượng kiến thức đã được định trước, đồng thời hạn chế việc mất thời gian
và có thể bồi dưỡng theo sở thích của mình
Trang 8* Hệ thống kiến thức trọng tâm cần nắm.
Khối 6:
- Ngay từ buổi ôn đầu tiên tôi đã cho các em ôn lại khái niệm Lịch sử là gì?Mục đích học tập Lịch sử: Để biết được cội nguồn của tổ tiên, quê hương, dân tộcmình, để hiểu cuộc sống đấu tranh và lao động của dân tộc mình và của cả loài ngườitrong quá khứ Để hiểu được những gì chúng ta đang thừa hưởng của ông cha trongquá khứ và biết mình phải làm gì cho tương lai Từ đó sẽ động viên, thuyết phục các
em yên tâm học tập bộ môn này bởi nó là một là khoa học, có nhiệm vụ tìm hiểu vàkhôi phục lại quá khứ của con người và xã hội loài người
- Tiếp theo là phần xã hội nguyên thủy trên thế giới và xã hội nguyên thủy ởViệt Nam ở phần này học sinh phải nắm chắc thời gian, địa điểm tìm thấy dấu tích,đờisống xã hội, hình dáng của người nguyên thủy Từ đó các em biết so sánh các đặc điểmcủa người tối cổ với người tinh khôn, biết được Việt Nam cũng là quê hương của loàingười
- Một nội dung kiến thức trọng tâm khác không thể bỏ qua đó là tìm hiểu về cácquốc gia cổ đại phương Đông và phương Tây Ở chuyên đề này yêu cầu các em nắmđược thời gian, địa điểm, tên gọi, đặc điểm về kinh tế, xã hội và những thành tựu củacác quốc gia cổ đại phương Đông và phương Tây
- Sau khi nắm được những kiến thức trọng tâm của phần Lịch sử thế giới tôicho các em tìm hiểu về thời kỳ dựng nước của nước ta - nhà nước Văn Lang, Âu Lạc:Điều kiện ra đời; thời gian, địa bàn thành lập; tổ chức nhà nước: đời sống vật chất; đờisống tinh thần; kiến trúc và cuộc đấu tranh chống ngoại xâm của cha ông để từ đó rút
ra những bài học kinh nghiệm quý báu trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốctrong giai đoạn hiện nay
- Cuối cùng là chuyên đề Việt Nam thời Bắc thuộc học sinh nắm chắc được têncác cuộc khởi nghĩa, cuộc kháng chiến, thời gian, người lãnh đạo Nắm được Quốchiệu, tên gọi nước ta trong thời Bắc thuộc
- Chuyên đề các triều đại phong kiến Việt Nam, đây là nội dung cơ bản vàxuyên suốt trong chương trình lịch sử lớp 7 nên tôi yêu cầu các em nắm được các vấn
đề trọng tâm sau: Thứ tự các triều đại, thời gian, quốc hiệu nước ta quan các triều đạiđó; tên vị vua sáng lập và kinh đô của mỗi triều đại đó
- Chuyên đề các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc ta từ thời Tiền
Lê đến thời Tây Sơn Ở chuyên đề này đòi hỏi các em phải nhớ được những nội dungnhư: Tên cuộc kháng chiến, thời gian, trận đánh tiêu biểu, nhân vật lịch sử tiêu biểu vàcách đánh giặc của cha ông ta qua các cuộc kháng chiến
- Tiếp đó là chuyên đề các bộ luật thời phong kiến của nước ta đối với nội dungnày tôi cho các em nhớ lại tên các bộ luật, điểm giống và khác nhau của các bộ luật đó
Trang 9- Khái quát sự phát triển của giáo dục nước ta thời Lý, Trần, Hồ và Lê Sơ ởchuyên đề này các em cần phải nắm được sự phát triển, thành tựu nổi bật của giáo dụcnước ta dưới các triều đại.
- Cuối cùng tôi cho các em ôn lại hai chuyên đề nói đến vấn đề cải cách trong
xã hội phong kiến Việt Nam đó là: Những cải cách của Hồ Quý Lý và Quang Trungxây dựng đất nước
Khối 8:
- Các cuộc Cách mạng tư sản trên thế giới là một nội dung ở lớp 8 mà các emphải nắm chắc Bởi từ nội dung này các em sẽ biết được sự hình thành và phát triểncủa chế độ chủ nghĩa tư bản Một chế độ xã hội xuyên suốt phần lịch sử lớp 8 và lớp 9.Trong chuyên đề này yêu cầu học sinh phải tìm được cuộc cách mạng tư sản nào làtriệt để nhất và giải thích được tại sao?
- Chuyên đề thứ hai các em cần nắm được đó chính là Công xã Pari 1871 đây làcuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới đã đưa giai cấp vô sản lên nắm quyền Từ
đó các em sẽ rút ra được thế nào là cách mạng vô sản và các em có thể rút ra điểmkhác nhau giữa cách mạng vô sản với cách mạng tư sản
- Cách mạng Tân Hợi 1911 ở Trung Quốc – một cuộc cách mạng tư sản diễn ra
ở châu Á có ảnh hưởng không nhỏ đến cách mạng nước ta cũng là một nội dung kiếnthức trọng tâm các em cần nắm
- Chuyên đề về Chiến tranh thế giới thứ nhất( 1914-1918) và chiến tranh thếgiới thứ 2( 1939-1945) cũng là một vấn đề trọng tâm đã nhiều năm đề thi của tỉnh ĐăkLăk đề cập đến trong đề thi vì thế đây cũng là một nội dung tôi phải xoáy cho các emkhi ôn
- Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội của Liên Xô ( 1925 -1941) là một nội dung hết sức quan trọng bởi cách mạng tháng
10 Nga là cuộc cách mạng vô sản thắng lợi đầu tiên trên thế giới, nó đã làm cả thế giớiphải rung chuyển, đồng thời sự thắng lợi của nó còn đưa tới sự hình thành một chế độ xãhội mới trên thế giới Xã hội đó hình thành đã làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là hệthống duy nhất trên thế giới nữa Mặt khác các em phải nắm chắc nội dung này vì ở lớp 9các em tiếp tục được tìm hiểu về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của Liên Xô từ1945- đến 1991 Mặt khác cuộc cách mạng tháng 10 Nga 1917 chính là ánh sáng chân lý
để Nguyễn Ái Quốc tìm thấy con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc ta, đưa đất nước
ta đi theo chế độ chủ nghĩa xã hội
cấp huyện,cấp tỉnh vì vậy ngay từ những năm đầu tiên khi bắt đầu ôn tôi đã tiến hành biênsoạn đề cương ôn tập theo từng bài cụ thể phân chia thành các giai đoạn như sau:
+ Lịch sử thế giới hiện đại( 1945 đến nay)
+ Lịch sử Việt Nam 1919 -1930
+ Lịch sử Việt Nam 1930 -1939
+ Lịch sử Việt Nam 1939 -1945
+ Lịch sử Việt Nam 1946 -1954
Trang 10+ Lịch sử Việt Nam 1954 -1975
+ Lịch sử Việt Nam 1975 -2000
+ Phần Lịch sử địa phương: Tôi cho học sinh nắm được thời gian, địa điểm rađời của Chi bộ cộng sản đầu tiên ở Đăk Lăk; cách mạng tháng Tám ở Đăk Lăk ; cuộckháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ của quân và dân Đăk Lăk
Sau mỗi chương, mỗi bài cụ thể tôi lại đưa ra những câu hỏi nâng cao để yêucầu các em vận dụng kiến thức đã học vào thực hành và luyên tập các dạng đề khác nhau
b.4 Sau đây xin trình bày một số phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử
Khác với nhiều giáo viên bồi dưỡng khác, phương pháp đầu tiên tôi sử dụngtrong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi của mình là tôi sử dụng hương pháp kiểm tra,đánh giá là phương pháp đầu tiên Điều này có thể trái với quy luật dạy học nhưng tôithiết nghĩ bồi dưỡng học sinh giỏi là ôn lại, hệ thống lại kiến thức đã học đồng thời mởrộng, nâng cao những nội dung kiến thức trọng tâm trong chương trình cho các em
Vì vậy, với kinh nghiệm của bản thân, sau khi thi học sinh giỏi cấp trườngxong, đội tuyển bồi dưỡng đã được chọn, thông thường tôi thường chọn tư 5-8 emtham gia bồi dưỡng, trong quá trình ôn luyện sẽ sàng lọc, kiểm tra và chọn lại độituyển chính thức để thi cấp huyện theo chỉ tiêu phòng giáo dục phân bổ Khoảng đầutháng 10 hàng năm, đội tuyển bắt đầu ôn tập; trong buổi ôn tập đầu tiên tôi sẽ cho các
em làm một bài kiểm tra trắc nghiệm thời gian từ 15 đến 20 phút Sau đó tôi tiến hànhhỏi từng câu các em dùng bút đỏ tự chấm phần làm bài của mình, tiếp đó cô trò cùngtổng hợp kết quả của mỗi em Như vậy qua bài kiểm tra ngắn này tôi đã biết được khảnăng nhớ sự kiện Lịch sử tiêu biểu đã học của từng em Nhớ và nắm chắc các sự kiệnLịch sử đây là một yếu tố rất quan trọng trong quá trình ôn thi học sinh giỏi môn Lịchsử
Bên cạnh đó kiểm tra là để giúp học sinh hoàn thiện kĩ năng viết khi làm bàinhưng nó còn có tác dụng phản hồi, giúp giáo viên kiểm tra một cách chính xác mức
độ nắm kiến thức cũng như các kĩ năng vận dụng xử lí kiến thức của học sinh khi thi.Trong quá trình bồi dưỡng sẽ sử dụng sau khi hoàn thành một nội dung lớn quan trọngchứ không phải dùng để giao khoán cho học sinh như nhiều giáo viên vẫn sử dụng.Khi sử dụng phương pháp này cần đảm bảo các bước sau đây:
- Bước một yêu cầu học sinh đọc nghiên cứu kĩ đề bài để xác định được yêu cầucâu hỏi và cần sử dụng kĩ năng gì để xử lí (phân tích, giải thích, chứng minh, liên hệ,
so sánh ) cần sử dụng những đơn vị kiến thức gì để làm bài
- Bước hai là lập dàn ý trả lời để tránh lỗi thiếu sót khi làm bài có thể làm mấtđiểm đáng tiếc hoặc bài làm lan man, dàn trải, tốn nhiều thời gian
- Bước ba là tiến hành viết bài trong khi viết bài cần trình bày có cấu trúc chặtchẽ lôgic, mỗi câu hỏi cần có phần mở bài và kết bài, bài làm cần trình bày sạch sẽđúng ngữ pháp, đúng chính tả
- Bước cuối cùng là kiểm tra lại bài làm bằng cách đọc qua và sửa chữa lỗitrước khi kết thúc việc làm bài
Lịch sử, là môn “học thuộc” nên đòi hỏi học sinh phải siêng năng, chăm chỉ vìthế trong mỗi tiết ôn tôi thường dành một khoảng thời gian nhất định để kiểm tra lại kiến
Trang 11thức cũ và chỉ cho các em phương pháp để học thuộc có hiệu quả cao nhất, tránh kiểu
học vẹt, học trước quên sau
Trong quá trình bồi dưỡng luôn kết hợp ra đề để kiểm tra, chấm điểm, chỉnh
sửa văn phong, ngôn từ và cách trình bày cho các em Đồng thời cho các em làm một số
đề thi để kiểm tra kiến thức đồng thời rèn luyện cho học sinh kỹ năng thi cử
Quá trình bồi dưỡng phải được tiến hành thường xuyên, liên tục nhưng tránh
tình trạng dồn ép Giáo viên, nhà trường thường xuyên động viên quan tâm bằng nhiều
hình thức để các em cố gắng ôn luyện thật tốt
Trong quá trình bồi dưỡng yêu cầu đối với giáo viên khi chấm bài của học sinh
cần đọc kĩ để phát hiện những điểm sáng tạo của học sinh nhằm động viên phát huy và
cả những điểm sai, điểm yếu để sửa chữa uốn nắn từ đó tạo động lực cho học sinh
trong học tập
* Phương pháp lập bảng thống kê trong bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử.
Phương pháp lập bảng hệ thống kiến thức giúp học sinh khát quát được kiến
thức tổng hợp từ nội dung cụ thể của bài học
Ví dụ: Khi ôn phần xã hội nguyên thủy trên thế giới vã xã hội nguyên thủy ở
Việt Nam, trong phần này học sinh phải nắm chắc thời gian, địa điểm tìm thấy dấu
tích,đời sống xã hội, hình dáng của người nguyên thủy Đây là một nội dung kiến thức rất
khó nhớ đối với các em vì nó có niên đại cách ngày nay quá lâu Vì thế tôi đã giúp các em
nắm chắc nội dung này bằng cách hướng dẫn các em lập bảng biểu như sau:
-Đời sống-Hình dáng
tích-Đời sống-Hình dáng
năm - Đông Phi, Gia va ( Inđônê xi a), Bắc kinh(Trung
Quốc)
- Sống thành từng bầytrong các hang động, sănbắt, hái lượm, công cụ bằng
đá, tìm ra lửa
- Dáng hơi đi còng lao vềphía trước, trán thấp và bợt
ra phía sau, u mày nổi cao,
cơ thể nhiều lông ngắn, thểtích sọ não từ 850Cm3 đến
40 – 30 vạn năm Thẩm Khuyên, ThẩmHai( Lạng Sơn), núi Đọ
(Thanh Hóa), XuânLộc ( Đồng Nai) – pháthiện ra công cụ đá ghèđẽo thô sơ dùng để chặtđập, những chiếc răngcủa người tối cổ
Người tinh
khôn 4 vạn nămtrước - Khắp các châu lục- Sống thành thị tộc gồm Giai đoạn đầu 3-2 vạn - Mái đá Ngườm( TháiNguyên), Sơn Vi (Phú
Trang 12vài chục gai đình có cùnghuyết thống, biết trồng trọtchăn nuôi, làm đồ trangsức, dẹt vải, làm gốm
- Dáng thẳng, trán cao,không còn lớp lông trênngười, mặt phẳng, bàn taynhỏ, khéo léo, thể tích sọ
năm
- Giai đoạn phát triển 12.000 –
4000 năm
Thọ), Lai Châu, Sơn
La, Bắc Giang, ThanhHóa…
- Hòa Bình, Bắc Sơn( Lạng Sơn), QuỳnhVăn( Nghệ An), HạLong (Quảng Ninh) –rùi bằng đá cuội, công
cụ bằng xương, sừng,cuốc đá…
ôn tập bằng cách lập bảng niên biểu với các nội dung dưới đây:
Hoặc khi dạy đến kiến thức của lớp 8 chuyên đề: Cuộc kháng chiến chống thực
dân Pháp xâm lược từ 1858-1884, tôi và học sinh cũng ôn lại kiến thức đã học bằng lập
bảng thống kê cụ thể như sau:
Quá trình xâm
lược của thực
dân Pháp (1)
Thời gian (2)
Triều đình( 3) Cuộc kháng chiến của
nhân dân ta (4)
Pháp nổ súng xâm
lược nước ta tại
Đà Nẵng
Tri Phương chỉ huy đã đánhbại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của Pháp
- Nhiều toán nghĩa binh nổi lên phối hợp với quân triều đình( Phạm Văn Nghị, Phạm Gia Vĩnh.)
6.6.1884
-Triều đình ký với Pháp hiệp ước Hắc-măng, thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Bắc Kỳ, Trung Kỳ
- Pháp buộc triều đình ký hiệp ước Pa-tơ- nốt Nhà nước PK Nguyễn với tư
Trang 13cách là 1 quốc gia độc lập
đã hoàn toàn sụp đổ
Khi dạy chương II Lịch sử Việt Nam trong những năm 1930-1939, sau khi giúp
học sinh nắm chắc phần kiến thức trọng tâm, tôi ra câu hỏi yêu cầu học sinh lập bảng
niên biểu để so sánh phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm 1930 – 1931với phong trào dân tộc dân chủ trong những năm 1936 – 1939 theo các nội dung:nhiệm vụ (khẩu hiệu ); lãnh đạo; mặt trận; hình thức đấu tranh
Yêu cầu học sinh phải kẻ bảng so sánh được:
dân tộc,đánh phong kiếngiành ruộng đất cho dâncày
Chống phát xít, chốngchiến tranh đế quốc, chốngphản động thuộc địa Đòi
tự do, dân chủ, cơm áo, hòabình
tranh vũ trang, bí mật, bấthợp pháp
Mít tinh, biểu tình, đưa dânnguyện, hợp pháp, nữa hợppháp Công khai, nữa côngkhai
* Sử dụng phương pháp sơ đồ trong bồi dưỡng học sinh giỏi Lịch sử.
Phương pháp sử dụng sơ đồ được sử dụng khá phổ biến trong dạy học Lịch sử đểgiúp các em nhớ và khái quát được một đơn vị kiến thức hay một giai đoạn Lịch sử từ
đó sẽ phát huy được cho học sinh khả năng khái quát và tổng hợp kiến thức
* Ví dụ cụ thể:
Câu 1: Em hãy khái quát những nội dung chính của lịch sử Việt Nam giai đoạn
1930-1945
hình thành được các kỹ năng (so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quáthóa) bằng con đường ngắn nhất là vẽ sơ đồ
1930-1945
Trang 14Câu 2: Em hãy trình bày cách tổ chức bộ máy nhà nước thời Lê Sơ thế kỉ XV.
Với câu hỏi này trong khi ôn tôi cũng hướng dẫn các em nhớ lại cách tổ chức
bộ máy nhà nước thời Lê Sơ bằng cách vẽ sơ đồ Học bằng sơ đồ sẽ giúp các em nhớlâu hơn, thuộc nhanh hơn Cũng từ sơ đồ này các em có thể diễn giải cách tổ chức bộmáy nhà nước thời Lê Sơ bằng lời một cách nhanh nhất
*Sử dụn phương pháp nêu vấn đề trong bồi dưỡng học sinh giỏi Lịch sử.
Phương pháp nêu vấn đề nhằm giúp học sinh nhớ lại kiến thức đã học đây làphương pháp chủ đạo trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử
Quan đại thần
Bộ Bộ Bộ Bộ Bộ Bộlại hộ binh hình công lễ Lại
Vua
13 Đạo Đô ti
Thừa ti Hiến ti Phủ
Huyện( Châu ) Xã
-Nguyên nhân
- Diễn biến
- Ý nghĩa
Cuộc vận động dân chủ:
-Bối cảnh-Chủ trương
- Diễn biến
- Ý nghĩa
-Tình hình thế giới
- Những cuộc nổi dậy đầu tiên
- Ý nghĩa, bài học kinh
Cao trào
CM tiến tớitổng khởi nghĩa tháng 8/1945:
-Mặt trận Việt Minh
ra đời
- Hoạt động của VM
Cao trào kháng Nhật cứu nước:
-Hoàn cảnh
- Chủ trương
- Diễn biến
- Ý nghĩa
Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945:
-Hoàn cảnh
- Diễn biến -Ý nghĩa
- Nguyên nhân thắng lợi