Tôi và các cháu cùng tham gia thí nghiệm, cùng chơi, cùng trảinghiệm và kết quả là các cháu thích học, tiết học vô cùng sinh động và đặc biệt cáccháu tự tìm ra, tự khám phá ra kết quả mà
Trang 11 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Khi nghe nói đến “Trẻ mầm non khám phá khoa học”, mọi người đều rấtngạc nhiên và đặt câu hỏi: “Trẻ mầm non khám phá cái gì?” Tôi cũng muốn phụhuynh trẻ trải nghiệm và trả lời câu hỏi đó bằng cách đã mời phụ huynh cùng thamgia giờ học “Khám phá khoa học” và dự giờ một số hoạt động khoa học của khối
bé Tôi luôn tìm hiểu kĩ xem đề tài nào phù hợp với trẻ và những kĩ năng, thao tácthử nghiệm nào phù hợp với trẻ lớp mình và tạo thành các hoạt động khám phá chotrẻ mầu giáo bé Tôi và các cháu cùng tham gia thí nghiệm, cùng chơi, cùng trảinghiệm và kết quả là các cháu thích học, tiết học vô cùng sinh động và đặc biệt cáccháu tự tìm ra, tự khám phá ra kết quả mà các cháu vừa được thí nghiệm
Là một giáo viên mầm non rất tâm huyết với nghề dạy trẻ và thực sự bảnthân tôi cũng rất thích môn khám phá khoa học nên tôi luôn suy nghĩ và tìm tòi cácthí nghiệm mới, hay và tuyệt đối an toàn với trẻ để trẻ cùng cô khám phá trảinghiệm và tâm huyết ấy của tôi đã mang lại những hiệu quả rất cao giúp trẻ pháttriển toàn diện Qua sự thành công này, đối với lớp bé tôi rất mong muốn truyền đạtthật nhiều kiến thức cho trẻ mọi lứa tuổi để giúp trẻ phát triển hết những khả năngvốn có của mình Để trẻ mầm non của trường tôi nói riêng và trẻ em Việt Nam nóichung sẽ sánh vai cùng các bé trên thế giới làm rạng rỡ quê hương, làm chủ nhântương lai của đất nước
“Trẻ em như búp trên cànhBiết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”
Quả đúng như vậy, ở độ tuổi này cái mà các cháu cần chính là sự quan tâm,chăm sóc của người lớn Các em cần được chăm sóc vì em như là búp, là chồi non,thế nhưng những chồi non ấy chính là nền móng , là tương lai của chính người lớnchúng ta Vì vậy, việc học mà chơi, chơi mà học là điều đáng quan tâm mà ngườilàm cha làm mẹ và làm cô giáo phải suy nghĩ Từ những điều trăn trở ấy nên tôicàng cố gắng học hỏi, cố gắng tìm tòi tham khảo qua sách báo, qua mạng để nhữngtiết học “khám phá” được sinh động, hấp dẫn mới mẻ trẻ, và đặc biệt đáp ứng đượcnhu cầu học mà chơi, chơi mà học cho trẻ, để những giờ thí nghiệm thật vui, thật bổích bởi những gì trẻ suy nghĩ, những gì trẻ băn khoăn đều có câu trả lời xác thực.Trẻ phải suy nghĩ, phải bàn luận và đưa ra kết quả của mình, đối với người lớn điều
đó tưởng chúng nhỏ bé giản đơn, nhưng đối với trẻ đó là một quá trình lao động,suy nghĩ và làm việc rất sôi nổi Thế nên tôi thấy tiết học “Khám phá khoa học”thực sự cần thiết cho trẻ mầm non Bởi những điều hấp dẫn và thú vị ấy, nên tôi đãchọn đề tài “Tạo hứng thú cho trẻ 3 - 4 tuổi khám phá khoa học qua các thí nghiệm
đơn giản ” để các bạn đồng nghiệp cùng tham khảo
1.2 Phạm vi áp dụng và điểm mới của đề tài.
1.2.1 Phạm vi áp dụng đề tài.
Đề tài được viết trên tinh thần tự nghiên cứu và đúc rút một số kinh nghiệmcủa bản thân, chủ yếu là những biện pháp trong công tác dạy học xây dựng môitrường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non, bảo đảm tất cả trẻ đềuđược tạo cơ hội học tập qua chơi bằng các hình thức khác nhau phù hợp với nhu cầucủa trẻ
Trang 2Đề tài áp dụng ở lớp mẫu giáo bé trường mầm non Sau đó sẽ có kế hoạch tiếp tụcthực hiện những năm tiếp theo.
1.2.2 Điểm mới của đề tài.
Trẻ Mẫu giáo bé giai đoạn này bắt đầu thích khám phá, tìm tòi những điềumới mẻ do vậy trẻ đã có nhu cầu khám phá mối quan hệ giữa các sự vật hiện tượngvới nhau, bước đầu đã có khả năng suy luận Vậy nên quá trình công tác, nghiêncứu và thử nghiệm một số thí nghiệm khoa học về nước, ánh sáng, không khí và sựchuyển động, tôi thấy chúng ta có thể ứng dụng một số kiến thức khoa học và hoạtđộng chung (Như các tiết học môi trường xung quanh: bé làm quen với nước, sựphát triển của cây…) hoặc dùng để gây hứng thú cho trẻ trước khi vào bài mới.Ngoài ra có thể thực hiện trong các giờ hoạt động ngoài trời, hoạt động ngoại khóa
để mở rộng hiểu biết cho trẻ Trong đó, ta có thể kết hợp làm một số đồ dùng, đồchơi đơn giản
Được trực tiếp làm thí nghiệm với các vật mà mình đang học quả là một điềuthích thú đối với trẻ Thật vậy, cứ để cho trẻ được hoạt động, được trải nghiệm,được thử đúng-sai và cuối cùng cháu tìm ra một kết quả nào đó sẽ là một điều kìdiệu, lý thú đối với trẻ Cho nên ở đơn vị tôi việc tổ chức tiết học khám phá khoahọc đã được đưa vào nhiều hơn Như vậy, trong môn khám phá khoa học đang đượcdiễn ra tại trường, lớp tạo cơ hội cho trẻ tiếp thu kiến thức, rèn kĩ năng một cáchchủ động hơn
2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu.
Năm học 2019 - 2020 tôi được nhà trường phân công dạy lớp mẫu giáo bé,nhằm mục đích giúp trẻ 3 tuổi hứng thú, sáng tạo, khám phá, tìm tòi những hiệntượng, sự vật xung quanh được tốt hơn, giúp trẻ được trải nghiệm những điều mới
lạ qua những thí nghiệm đơn giản ở trường Nên tôi quyết định chọn đề tài“Tạo hứng thú cho trẻ 3 - 4 tuổi khám phá khoa học qua các thí nghiệm đơn giản” để
nghiên cứu và thực hiện Bước vào thực hiện đề tài bản thân tôi đã gặp phải một sốthuận lợi và khó khăn sau:
2.1.1 Thuận lợi:
- Được sự quan tâm giúp đỡ của ban giám hiệu nhà trường về trang thiết bịnhư tivi, máy chiếu, nhà trường đã kết nối mạng internet, nhờ đó mà tôi có thể cậpnhật nhiều thông tin, kiến thức mới.Thường xuyên được tham dự các tiết dạy hay vềkhám phá khoa học
- Bản thân tôi luôn yêu nghề, mến trẻ, ham học hỏi nâng cao chuyên môn.Tìm tòi và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy và các hoạt động củatrẻ
- Trẻ ngoan, có nề nếp, nhanh nhẹn, hoạt bát, đa số trẻ thích hoạt động khámphá khoa học
- Luôn được sự ủng hộ của phụ huynh cả về tinh thần và vật chất, được phụhuynh đóng góp và góp ý chân thành, luôn quan tâm tới con em mình
2.1.2 Khó khăn
Trang 3- Bên cạnh những thuận lợi trên nhà trường còn gặp một số khó khăn trongviệc tổ chức giờ học thí nghiệm
- Trang thiết bị phục vụ cho góc khám phá còn hạn chế, thiếu về số lượng, chỉ
có một số loại đơn giản: nam châm, kính lúp…
- Đa số trẻ là người dân tộc Vân Kiều nên vốn hiểu biết của trẻ về thế giớixung quanh còn nghèo nàn Kỹ năng quan sát, phân tích, so sánh, tổng hợp ở trẻ cònchưa đồng đều
- Các tài liệu tham khảo về khám phá khoa học còn ít
- Giáo viên còn nhiều hạn chế về phương pháp tổ chức các hoạt động khámphá khoa học đa dạng, phong phú cho trẻ
2.1.3 Kết quả, hiệu quả của thực trạng
Xuất phát từ những thuận lợi và khó khăn trên, tôi luôn trăn trở mình phảilàm thế nào để giúp trẻ học thật tốt bộ môn khám phá khoa học, tôi đã không ngừngsuy nghĩ và sáng tạo, để tìm ra những cách thức, phương pháp giảng dạy và tạo ramôi trường học tập tốt nhất cho trẻ Bằng tất cả sự nỗ lực, cố gắng đó, tôi cảm thấymột phần nào ý nguyện của mình đã thực hiện được, mai này biết đâu đó những
“mầm non” ấy sẽ tiếp tục là những nhà khoa học khám phá ra những điều kì vĩ hơnnữa Để có biện pháp giáo dục tốt nhất trong quá trình giúp trẻ khám phá khoa họccho trẻ nên tôi đã tiến hành khảo sát trên trẻ ở lớp tôi ở đầu năm học qua những tiêuchí sau:
Bảng A: Đánh giá đầu năm học 2019 – 2020
Tổng số trẻ khảo sát: 28 cháu, đạt 100%
Sốtrẻ
Kết quả thể hiện ở bảng trên cho thấy kết quả hoạt động khám phá khoa học
ở trẻ chưa cao Với khả năng, kinh nghiệm và sự hiểu biết của bản thân, tôi tin chắcrằng mình sẽ giúp trẻ có được sự yêu thích, tích cực tham gia khám phá, có khảnăng quan sát, ghi nhớ và cao hơn nữa là trẻ có kĩ năng phân tích, so sánh, tổnghợp
2.2 Các giải pháp:
Giáo viên đã biết kết hợp, sử dụng các phương tiện trực quan trong quá trìnhgiảng dạy như: trang ảnh, đồ chơi, vật chất, hình ảnh kết hợp với bài giảng, giảithích để cung cấp cho trẻ kiến thức cần thiết Tuy nhiên, đây cũng là biện pháp nhấtthời bởi lẽ nó chưa giúp trẻ khám phá được mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng
Trang 4hay giải thích các hiện tượng khoa học một cách dễ dàng Như vậy trong môn khámphá khoa học phải phát huy được hết tiềm năng của nó Thế nên dưới sự chỉ đạo củaphòng giáo dục, của ban giám hiệu nhà trường tôi luôn đi đúng theo đường lối mới,nghiên cứu chương trình giáo dục, chương trình dạy học mới nhằm đưa nội dung,hình thức học tập mới, tạo cơ hội cho trẻ tiếp thu kiến thức, rèn luyện kĩ năng tốtnhất
Dựa vào tình thế của địa phương, ở từng lớp, bản thân tôi tự xây dựng kếhoạch cho lớp mình Vì vậy trước khi bắt đầu bất cứ hoạt động nào, đặc biệt là hoạtđộng khám phá khoa học, giáo viên nên vạch sẵn một loạt các hoạt động giúp cânbằng mọi hoạt động Một giáo viên có kinh nghiệm sẽ chóng nhận ra trạng thái củanhóm lớp và sẽ có sẵn trong tay đầy đủ các nội dung, hình thức lựa chọn phù hợp
Để thực hiện tốt hoạt động thí nghiệm khoa học đòi hỏi giáo viên lập kế hoạc và tậpduyệt nghiêm túc Nếu trong lúc đang thực hành thí nghiệm mà giáo viên không tậptrung có thể sẽ ảnh hưởng đến kết quả công việc, hay xảy ra điều không mongmuốn Nếu giáo viên thiếu tự tin hay không năng động thì khó có thể tạo hứng thúthu hút trẻ vào hoạt động thí nghiệm này Để có tự tin, năng động hay sự tinh tếtrong mỗi lần giảng giải kết quả hay thực hành thí nghiệm giáo viên cần chăm chỉtập luyện, tích cực khám phá và học hỏi nhiều hơn để đạt kết quả tốt và giúp trẻ họchỏi được nhiều hơn Sau đây là một số biện pháp chính:
Biện pháp 1: Xây dựng cơ sở vật chất
Khám phá khoa học không chỉ cứ nói, cứ phân tích là đưa ra được kết quả.Đặc biệt đối với trẻ mầm non, đồ dùng, hành động cụ thể mới thu hút được sự chú
ý, tìm tòi của trẻ Để làm được bất kì thí nghiệm nào, đều cần phải có đầy đủ đồdùng, dụng cụ của thí nghiệm đó Hiểu rõ được tầm quan trọng của cở sở vật chấttrong việc tạo ra các thí nghiệm trực tiếp cho trẻ quan sát, ngay từ đầu năm học tôi
đã thực hiện một số việc sau:
- Khảo sát cơ sở vật chất ngay từ những ngày đầu năm
- Đề nghị nhà trường đầu tư thêm một số đồ dùng đặc trưng của môn khámphá khoa học: kính lúp, nam châm, tranh ảnh đặc thù…
- Tạo môi trường lớp học ngăn nắp, gọn gàng, sắp xếp khoa học theo hướngchủ đề, sử dụng tối đa sản phẩm của trẻ để trang trí lớp
- Sưu tầm trên mạng internet nhạc, tranh ảnh, video thực hành các thínghiệm, các hình ảnh khám phá khoa học ngộ nghĩnh phù hợp với trẻ để trang trílớp
- Lớp được nhà trường cung cấp cho một số đồ dùng, dụng cụ phục vụ chocác tiết khám phá khoa học được sinh động và hấp dẫn Trẻ thích thú với các đồdùng hiện đại giúp tinh thần của trẻ được sảng khoái và hứng thú hơn trong hoạtđộng
Biện pháp 2 Dạy trẻ khám phá khoa học trong giờ hoạt động chung:
Đầu năm ở các tiết học khám phá tôi vẫn thường ôm đồm nhiều nội dungtrong một hoạt động khám phá và tôi vẫn nói nhiều Điều này làm cho các hoạtđộng khám phá trở nên nặng nề, quá tải, trẻ không được tham gia các hoạt độngkhám phá phù hợp với khả năng Vì vậy không có cơ hội phát triển ở trẻ khả năngnhận thức, khám phá Hơn nữa tôi chỉ sử dụng tranh ảnh rồi đặt các câu hỏi và trả
Trang 5lời của trẻ, cũng có khi tôi lại là người nói còn trẻ chỉ nghe một cách thụ động, dẫnđến giờ học trở nên nhàm chán, không đạt kết quả cao Chính vì vậy tôi đã mạnhdạn sử dụng vật thật kích thích các giác quan của trẻ hoạt động, trẻ được trực tiếpquan sát, phân tích so sánh tự mình rút ra một kết luận theo ý hiểu của riêng mình.Điều đó thực sự làm trẻ thích thú và hứng thú tham gia vào hoạt động khám phá.
Ví dụ: Ở chủ đề thế giới động vật với bài khám phá khoa học: Một số con vật sốngdưới nước (con cá, con tôm, con cua) Tôi cho trẻ trực tiếp quan sát các đặc điểmcủa con vật theo từng nhóm (Nhóm 1: Quan sát con cá, Nhóm 2: Quan sát con tôm,Nhóm 3: Quan sát con cua
Sau đó tôi cho trẻ tự nhận xét về các đặc điểm của chúng thông qua các câuhỏi: Con đang quan sát con gì? Con thấy con cua có đặc điểm gì? Cháu Ngọc Anhtrả lời: Con thưa cô con cua có 2 cái càng và nhiều chân? Tôi lại hỏi: Bạn nào có ýkiến khác ? Và rất nhiều ý kiến khác nhau mà trẻ đưa ra như: Con cua có mai? haycháu Tuấn Anh nói: Con cua dùng chân để bò, cô hỏi trẻ: vì sao con cua lại bòngang? Câu hỏi ấy khiến nhiều trẻ tò mò muốn biết, lúc này tôi hỏi lại câu hỏi đócho cả lớp cùng thảo luận Rất nhiều ý kiến khác nhau được đưa ra: Vì con cua cónhiều chân, vì con cua có 2 càng, vì chân con cua ở 2 bên Đây là lúc tôi giúp trẻgiải thích để đi đến một kết luận: Vì do cấu tạo của con cua, chân nó nằm ngang ởhai bên nên nó phải bò đi theo hướng ngang sang hai bên Không chỉ dừng lại ởviệc cho trẻ khám phá về đặc điểm của con vật mà tôi còn hỏi trẻ về môi trườngsống của chúng Ví dụ: Con cá sống ở đâu? Tôi luôn đặt ra tình huống để kích thíchtrẻ tham gia tích cực vào hoạt động khám phá khoa học Ví dụ: Tôi vớt một con cáđặt lên khay và 1 con cá để trong chậu nước và hỏi trẻ xem có hiện tượng gì xảy ra.Trẻ quan sát và thấy hiện tượng: Con cá ở dưới nước thì bơi được còn con cá ở trênkhay thì nhảy và quẫy Tôi hỏi : Tại sao lại có hiện tượng đó Cháu Linh Đan trảlời: Con thưa cô: Con cá có vây thì bơi được ở dưới nước còn khi ở trên cạn cákhông bơi được nên nó nhảy và quẫy Sau khi tình huống đã được giải quyết tôikhái quát lại một cách ngắn gọn: Đúng rồi con cá có vây và thở bằng mang nên khi
có nước con cá thở được và chúng ta nhìn thấy những bong bóng sủi lên, còn khi ởtrên cạn con cá sẽ khó thở và sẽ có hiện tượng cá nhảy và quẫy, nếu để lâu trên cạncon cá sẽ bị chết Tôi thả ngay cá vào chậu nước tránh để trẻ nhìn thấy cá bị chết Song với bài dạy trên nếu chúng ta chỉ dừng lại ở việc cho trẻ quan sát thìmục tiêu của bài dạy mà tôi đưa ra cho trẻ là không hiệu quả như mong muốn Bởi
vì hoạt động khám phá đòi hỏi trẻ không chỉ biết quan sát, mô tả lại đặc điểm củachúng mà còn phải biết phân tích so sánh và tôi cho trẻ so sánh giữa các con vật
Ví dụ: Con cá và con cua Đây chính là hình thức để tôi kích thích trẻ tham gia vàoquá trình phân tích so sánh giữa 2 đối tượng với hệ thống câu hỏi như: Con cá vàcon cua có điểm gì giống và khác nhau? Rất nhiều ý kiến khác nhau đã được đưa ra:Con cua có mai và có chân, con cá có vây và có đuôi; con cua biết bò còn con cábiết bơi Cuối cùng tôi khẳng định lại cho trẻ nghe về sự giống và khác nhau củacon cá và con cua nhằm khắc sâu những kiến thức mà trẻ vừa khám phá
Để biết được trẻ nắm được kiến thức đến đâu trong quá trình khám phá, tôikhuyến khích trẻ mô tả, kể lại những điều trẻ phát hiện được dưới dạng một câuchuyện hoặc bằng hình vẽ và trong nhóm có thể bổ sung cho nhau.Trong quá trình
Trang 6thể hiện lại là trẻ đã đang tổng hợp lại những kiến thức mà trẻ vừa được quan sát,phân tích, so sánh Trên cơ sở đó tôi phát hiện được khả năng quan sát, phân tích của từng trẻ để củng cố và bổ sung cho trẻ ở những giờ hoạt động khác.
Với hình thức cho trẻ được quan sát phân tích so sánh, giải quyết tình huống
và trải nghiệm như trên tôi thấy trẻ lớp tôi sôi nổi hứng thú đưa ra những nhận xétđánh giá khác nhau, giúp cho giờ học đạt kết quả cao
Như vậy trong một giờ học trẻ được tham gia vào các các dạng hoạt động khám phá khác nhau: từ quan sát trải nghiệm, thảo luận trao đổi, nhận xét, so sánh,tổng hợp Điều đó giúp cho việc tích lũy kinh nghiệm và phát triển kỹ năng của trẻđược hiệu quả mà lại không tạo sự nhàm chán và căng thẳng đối với trẻ
Ngoài tiết học chính về hoạt động khám phá thì các tiết học khác tôi cũng cóthể lồng ghép cho trẻ khám phá khoa học như ở hoạt động làm quen với văn học tôicho trẻ khám phá “Vòng tuần hoàn của nước” thông qua câu chuyện “Giọt nước tíxíu” Hay ở hoạt động tạo hình cho trẻ pha màu nước, trẻ luôn đặt ra câu hỏi: Tạisao màu này pha với màu kia lại thành màu khác? Lúc này trẻ được pha màu nước
để tô vẽ bức tranh đồng thời trẻ đã phát hiện ra: màu vàng pha với màu xanh nướcbiển ra màu xanh lá cây; màu đỏ với màu vàng thì ra màu cam; Với hình thứcnày trẻ sẽ tích lũy được nhiều kinh nghiệm cũng như vốn hiểu biết về thế giới xungquanh sẽ góp phần không nhỏ vào các hoạt động khám phá khoa học đạt kết quả tốthơn
Được trực tiếp làm các thí nghiệm với các vật mà mình đang học quả là điều
thích thú đối với trẻ Nếu trước đây trên tiết học tôi chỉ dạy những bài khám pháđơn giản, chỉ sử dung tranh ảnh, thì tiết học không đạt kết quả cao Vì vậy tôi đãmạnh dạn đưa những thí nghiệm nhỏ vào trong tiết dạy
Ví dụ: Thí nghiệm1: Vật chìm vật nổi
Tôi chia trẻ thành 2 nhóm và chuẩn bị cho mỗi nhóm một chậu nước, và các
đồ vật khác nhau: sỏi, cát, viên bi, lá cây, bóng nhựa, bông hoa,…Đầu tiên tôi yêucầu trẻ cầm, nắm, sờ các đồ vật tôi đó rồi tôi thảo luận với trẻ những vật nào nổi,vật nào chìm Cháu Tuấn Anh bảo bông hoa chìm, nhưng cháu Ngọc Anh lại bảobông hoa nổi Sau đó tôi ghi lại các ý kiến của trẻ để xem trẻ nào nói đúng, trẻ nàonói sai Với tôi câu trả lời của trẻ đúng – sai không quan trọng bằng việc biết đượctrẻ suy nghĩ và tìm ra kết quả đó bằng cách nào Để biết được trẻ nào đúng trẻ nàosai, tôi yêu cầu trẻ hãy lấy một số đồ vật thả vào chậu nước và quan sát xem vật nàonổi vật nào chìm? Tôi hỏi trẻ các con quan sát xem vật nào nổi lên mặt nước, trẻ trảlời : Xốp, lá cây, quả bóng nhựa, miếng gỗ, viên sỏi, hòn bi… Vì sao các vật đó lạinổi được? Rất nhiều ý kiến trả lời khác nhau, có trẻ trả lời là do lá cây nhẹ, lá câykhông thấm nước, … Vậy các con hãy quan sát xem những vật nào chìm và vìsao? Bạn Thanh Trúc nói : “Con thưa cô, Con thấy hòn sỏi bị chìm vì hòn sỏinặng” hay “Con thấy hòn bi cũng chìm vì hòn bi hình tròn và nặng hơn cái lácây”… Với hình thức này tôi thấy trẻ được trải nghiệm, được thử - sai và cuối cùng
tự mình tìm ra được một kết quả nào đó trẻ sẽ cảm thấy sung sướng
Hay với bài dạy về “không khí”, Tôi cho trẻ làm thí nghiệm dưới hình thức
tổ chức các trò chơi
Trang 7Trò chơi 1: “Bịt mũi” tôi và cả lớp cùng làm động tác bịt mũi, miệng mím lại
và cho trẻ nói cảm nhận của mình khi bịt mũi, đa số các cháu trả lời: thấy rất khóchịu, không thở được Vậy làm thế nào để thở được? Cháu Gia Phong trả lời: Conthưa cô muốn thở được phải bỏ tay ra, tôi nói: Chúng ta thở được là nhờ có khôngkhí và tôi đặc ra vấn đề cho trẻ giải quyết như: Không khí có ở đâu? cháu NgọcÁnh thì nói con không biết, cháu Khánh My thì nói không khí ở đây? Tôi hỏi vì saocon biết là ở đây có không khí thì cháu trả lời: Vì con thở được Để xem bạn nói cóđúng không, tôi cho trẻ đứng ở trong lớp, ngoài cửa, ngoài sân và hỏi trẻ có thởđược không? Rồi tôi kết luận: Không khí có ở xung quanh chúng ta Tôi tiếp tục đặt
ra tình huống “Chúng ta có nhìn thấy không khí không?” “Có bắt được không khíkhông?” có cháu nói không bắt được, có cháu nói có bắt được, vậy làm thế nào đểbắt được không khí? rất nhiều ý kiến khác nhau đưa ra: Lấy ly, lấy chai, lấy túinilông để bắt không khí
Trò chơi 2: “Vợt không khí”
Tôi phát cho mỗi trẻ một túi ni lông và yêu cầu trẻ vợt không khí vào túi rồibuộc lại và quan sát xem có hiện tượng gì xảy ra Trẻ nói: Túi phồng to giống nhưquả bóng Tôi hỏi: Vì sao túi lại phồng? Tôi giải thích cho trẻ biết “Vì trong túi cókhông khí” Để biết điều đó có chính xác không, tôi chia trẻ làm 2 nhóm Nhóm 1tôi cho trẻ dùng tăm chọc vào túi ni lông rồi áp vào má, hỏi trẻ cảm thấy thế nào?(mát, có gió ), Nhóm 2 tôi cho trẻ dùng tăm chọc túi nilông và thả xuống chậunước và thấy hiện tượng gì xảy ra (bong bóng nổi lên) Vì sao? Vì trong túi nilông
có không khí Cứ như vậy giờ thí nghiệm trở nên sôi động và trẻ rất vui, hứngthú say sưa tìm hiểu để rút ra được kết luận: Không khí có tất cả xung quanh chúng
ta, không khí không có màu, không nhìn thấy được, nhờ không khí mà con ngườimới thở được
Như vậy là trẻ đã được trực tiếp quan sát, tự mình, trải nghiệm suy đoán,phân tích và tìm ra một kết luận mà mình cho là đúng và khi thí nghiệm thành công,tôi thấy trên khuôn mặt trẻ hiện rõ vẻ thích thú, phấn khởi vô cùng Với thí nghiệmnhỏ này tôi thấy vui và trẻ lớp tôi đã thực sự chủ động khi làm công việc thínghiệm, giúp trẻ tự tin, tự lập suy nghĩ , tự tìm ra kết quả nhanh nhất để hoàn thànhcông việc mình đang làm
Biện pháp 3: Hướng dẫn trẻ làm thí nghiệm trong các hoạt động hàng ngày: hoạt động học, hoạt động góc, hoạt động ngoài trời……
Làm thí nghiệm ở trường mầm non được chúng tôi hướng dẫn trẻ ở mọi lúc,mọi nơi Bởi nếu như khám phá sự vật , hiện tượng chỉ được dạy ở một hoạt độngtrong một tuần thì quá ít ỏi Nó không thể nào kích thích trí tò mò, ham hiểu biếtcủa trẻ Nắm bắt được điều đó tôi thấy mình càng phải đưa những thí nghiệm đólồng nghép vào các hoạt động hàng ngày như: hoạt động góc, hoạt động ngoàitrời… để trẻ được trải nghiệm, thí nghiệm nhiều nhất
Trong giờ hoạt động ngoài trời:
Hoạt động ngoài trời có ý nghĩa rất lớn đối với sự khám phá thế giới xungquanh trẻ Ra ngoài trời trẻ được tiếp xúc với các hiện tượng tự nhiên: không khí,ánh nắng, mặt trời, nước… những yếu tố này con người không thể tạo ra Bên cạnh
đó, ngoài trời có khoảng không gian rộng thích hợp với việc tất cả trẻ được tham
Trang 8gia Biết được tầm quan trọng tự nhiên đó , tôi đã thực hiện một số thí nghiệm “Dạy
về không khí” ở ngoài trời như sau:
* Trò chơi 1: “Bịt mũi”
- Cho trẻ bịt mũi, hỏi trẻ có thở được không? (không thở được)
- Vậy làm thế nào để thở được? (Thả tay ra thở được)
- Cho vào chỗ cô quy định, hỏi cháu: Thở được không? (thở được)
- Cho cháu đứng góc khác cùng vài bạn nữa, hỏi cháu: Thở được không? (thởđược)
- Cho cháu đứng tự do trong lớp, hỏi cháu: Thở được không? (thở được)Lúc này cô mới đặt vấn đề: Chúng ta thở được là nhờ có không khí, vậy không khí
có ở đâu? (Không khí có ở quanh chúng ta)
Tôi kết luận: Như vậy không khí có ở xung quanh chúng ta
Sau đó tôi giải thích: Không khí đang ở trong túi của các con đấy
Tiếp theo tôi cho các cháu chơi với túi không khí…
Ví dụ: Lấy kéo cắt túi để thấy không khí xì ra, lấy que nhọn đâm nhẹ sẽ thấyhơi thoát (Đó là không khí)
Tiết học sôi nổi và vui hẳn lên, các cháu biết thêm là: Không khí luôn ở bên cạnhcon người, con người phải có không khí thì mới sống, mới thở được…
- Tôi thấy thí nghiệm này thực hiện ngoài trời rất hợp lý, bởi không gianthoáng rộng, không khí thì ở xung quanh chúng ta nên việc thực hiện thí nghiệm rấtđơn giản mà lại mang lại hiệu quả cao 100% trẻ được tham gia thực hiện và cảmnhận, trẻ hứng thú và tự giải thích được các hiện tượng của sự việc
* Trò chơi 3: “Trồng cây”
- Trẻ tự khám phá, quan sát và tận tay thực hiện các thí nghiệm, tham giakhám phá gieo trồng hạt, biết chăm sóc cho chúng Qua đây trẻ tiếp thu được nhiềukinh nghiệm, hiểu được cây lớn lên từ đâu, sự phát triển của cây như thế nào, hayđất có lợi ích gì, không khí có ích lợi gì trong sự lớn lên của cây
Trong giờ hoạt động góc:
Trẻ tham gia hoạt động góc như được hóa thân thành người lớn, đóng vaimình thích, mỗi góc chơi với số lượng trẻ vừa phải, có không khí riêng của từnggóc Góc khám phá khoa học có không gian và diện tích phù hợp với số lượng trẻ
Trang 9dành cho các thí nghiệm cần sự tập trung cao độ, sự quan sát tỉ mỉ Vì vậy, thínghiệm “ Trứng chìm - trứng nổi” được tôi thực hiện rất thành công
Tôi cho cháu làm thí nghiệm: đổ muối vào hai ly nước, lượng nước hai ly bằngnhau, riêng lượng muối thì khác nhau, khuấy đều sẽ thấy trứng có quả nổi, quảchìm…
Trẻ thực hiện: Bỏ trứng vào 2 ly nước
Ly A trứng nổi, ly B trứng chìm
- Cho cháu tìm ra nguyên nhân Thử ly nước A sao thấy mặn quá, thử ly nước
B không mặn bằng hoặc bạn đổ vào ly A bao nhiêu thìa muối, đổ vào ly B baonhiêu thìa muối…
- Từ đó cháu suy ra: Vì ly B ít muối nên trứng không thể nổi lên được, muốntrứng nổi lên phải làm gì? (Cháu thỏa thuận với nhóm là phải thêm muối vào lyB…)
Vậy trứng ở trong nước muối có nổi được không? Trứng còn nổi được ở đâunữa không? Mở rộng với nước đường, dầu ăn… tiếp tục cho trẻ khám phá
Mỗi khi cháu khám phá ra điều gì, ta cho cháu ghi kết quả bằng kí hiệu mà cô
và cháu đã thỏa thuận để dễ kiểm tra Khi thí nghiệm thành công, tôi thấy trênkhuôn mặt các cháu lộ rõ vẻ thích thú, phấn khởi vô cùng và có những nhóm đã reo
hò ầm ĩ Với tiết học này tôi thấy vui và các cháu thực sự chủ động khi làm côngviệc thí nghiệm Lại thêm một lần nữa tôi đã tác động vào các cháu tính tự tin, tựlập, tự suy nghĩ, tự tìm ra kết quả nhanh nhất để hoàn thành công việc mình đanglàm
Hoạt động học:
Với tiết học khám phá đòi hỏi trẻ có sự tập trung cao, nên thời gian dành chotiết học kéo dài hơn tiết học khác khoảng 4-5 phút Bởi tiết học phám phá mang đếnnhiều điều bất ngờ mà chính cô và trẻ đều hứng thú Tiết học khám phá khônggiống như các tiết học khác : tiết tạo hình đòi hỏi sự khéo léo của đôi bàn tay,hayphải tính toán như môn làm quen với toán,hay phải có năng khiếu ca hát như môn
âm nhạc, mà khám phá là hướng cho tất cả các bé cùng đến với những trải nghiệmthực tế, những thí nghiệm không quá khó hay nguy hiểm Vì vậy tất cả trẻ đều được
là chính mình khi tham gia tiết học này Trẻ thoải mái đưa ra ý kiến của mình và kếtluận một cách có khoa học Qua các thí nghiệm sau tôi tin rằng trẻ có thể phát triểntối đa các khả năng của mình
a.Thí nghiệm với nước:
* Thí nghiệm có gì trong chai không?
- Trẻ biết không khí không màu, không mùi nên mắt thường không nhìn thấyđược
- Chuẩn bị một chai thủy tinh không đựng gì, một thau nước
- Tiến hành cho trẻ quan sát chai có chứa gì không?
Sau đó cho chai vào trong chậu nước thấy nó có hiện tượng bong bóng nổilên trên miệng chai và cho trẻ nêu nhận xét, kết quả giải thích hiện tượng
+ Con thấy chai như thế nào? Có gì không?
+ Khi thả vào trong chậu nước có hiện tượng gì xảy ra?
Trang 10+ Vì sao lại có hiện tượng bong bóng nổi ở miệng chai… Nhiều câu hỏi mở
để kích thích tính tò mò ở trẻ
- Cho trẻ làm thử nghiệm nhiều lần để trẻ cảm nhận
- Cô giải thích và kết luận: Có hiện tượng này là do trong chai có chứa rấtnhiều không khí, do không khí không màu, không mùi nên bằng mắt thường takhông nhìn thấy được Khi cho chai vào trong chậu nước, nước tràn vào trong chaichiếm hết vị trí của không khí nên đẩy không khí ra ngoài và tạo thành bọt, gây rahiện tượng nổi bong bóng
* Núi lửa dưới nước:
- Mục đích: + Trẻ biết phân biệt nước nóng và nước lạnh
+ Nước nóng nhẹ hơn nước lạnh
- Chuẩn bị: 2 chai nhỏ trong, 2 sợi dây, 1 vại trong lớn đầy nước, 2 lọ màu thựcphẩm
+ Bước 3: Cô cho trẻ quan sát cô làm:
- Cột sợi dây quanh cổ chai nhỏ, hỏi trẻ cô cột như thế để làm gì?
- Cô đổ nước lạnh vào đầy cái vại
- Cô đổ đầy nước lạnh vào cái chai nhỏ và nhỏ vào vài giọt màu thực phẩm
- Cho trẻ đoán xem cô sẽ làm gì
- Cô cẩn thận thả chai nhỏ vào cái vại lớn Cho trẻ quan sát điều gì xảy ra (nướcmàu trong cái lọ không tan ra ngoài)
+ Bước 4: - Cô làm tương tự cô đổ đầy vào lọ nhỏ thứ 2 nước nóng và nhỏ vài giọtmàu thực phẩm
- Và cũng thả từ từ vào vại nước, trẻ sẽ quan sát hiện tượng gì sẽ xảy ra(nước màu trong cái vại nhỏ từ từ dâng lên) và trẻ đoán xem nó giống hệt hiệntượng gì trong tự nhiên (núi lửa)
- Hỏi trẻ tại sao nước lạnh trong lọ dầu không dâng lên mà lọ nước nóngnước màu lại dâng lên?
* Giải thích: nước nóng nhẹ hơn nước lạnh, vì vậy nó dâng lên và nổi trên mặt vại
- Trẻ quan sát tiếp: một lát sau , nước trong 2 vại đều đồng màu với nhau
* Giải thích nước nóng nguội xuống trộn đều với nước lạnh nên màu hòa lẫn vàonhau
Trang 11Bước 1: Cho trẻ quan sát và gọi tên các đồ dùng của cô đã chuẩn bị
- Hỏi trẻ: gắn nến lên đĩa bằng cách nào?
- Sau khi gắn xong đặt đĩa nến vào 1 cái chậu thủy tinh
Bước 2: - Cô đổ nước vào trong chậu thủy tinh Nến phải cao hơn so với mặt nước.Hỏi trẻ: Vì sao cây nến phải cao hơn mặt nước? (để khi đốt nến lên, nến không bịnước làm tắt)
- Cô lấy vại thủy tinh nhỏ (cao hơn cây nến) Gắn vào đầu mép lọ 2 cục đấtsét to
- Hỏi trẻ: cô sẽ làm gì tiếp?
Bước 3:- Cô thắp nến lên
- Cô đặt úp lọ thủy tinh lên cây nến Dùng bút lông đánh dấu mặt nướcdâng lên trong lọ thủy tinh
- Hỏi trẻ: vì sao phải gắn đất sét vào miệng lọ thủy tinh? (để nước tràn vàolọ)
- Cho trẻ quan sát hiện tượng xảy ra: cây nến cháy một lúc rồi sẽ tắt Vànước trong lọ sẽ dâng cao lên trong lọ thủy tinh
* Giải thích: khi nến cháy, nó chỉ lấy khí ôxi trong lọ Khi khí ôxi cháy hết thì nến
tắt, nước bị khí áp bên ngoài đẩy lên trong lọ
- Cho trẻ thí nghiệm tương tự với lọ thủy tinh nhỏ hơn và to hơn Quan sát và rút rakết luận
* Những chiếc cốc hát vang:
* Mục đích yêu cầu:
- Cần cho trẻ nhận biết không khí rung động tạo thành âm thanh
- Khi thổi vào thủy tinh hay thổi ngang qua miệng cốc làm cho không khí bên trongrung động Số lượng không khí trong các chai không giống nhau sẽ phát ra các âmthanh khác nhau
* Chuẩn bị: 6 cốc: 1 cốc không, 4 cốc đựng lượng nước khác nhau, 1 cái muỗng
* Tiến hành:
Bước 1:- Cho trẻ quan sát và gọi tên các đồ dùng của cô đã chuẩn bị
- Hỏi trẻ: đoán xem cô dùng các đồ dùng đó làm gì
Bước 2:- Cô cho trẻ xếp các cốc thành hàng, cốc đầu tiên để không Đổ 1 ít nướcvào cốc thứ 2, cốc thứ 3 cho nhiều nước hơn một tí, cốc thứ 5 càng nhiều hơn (Cóthể làm như vậy với nhiều cốc và chai thủy tinh, cốc cuối cùng đổ gần đầy miệng) Bước 3: - Cho trẻ dùng chiếc muỗng gõ vào các cốc hoặc thổi ngang qua miệngcốc Lắng nghe các âm thanh khác nhau
- Cô có thể tạo thành một đoạn nhạc (âm thanh có tính tiết tấu) cho trẻthấy được sự thú vị của sự rung động trong không khí
- Cho trẻ thử chơi tạo nhạc
* Làm cái máy phun cây
- Mục đích:- Trẻ gọi tên và nhận biết được một số đặc điểm đặc trưng và công dụngcủa máy phun cây, bình xịt nước hoa
- Trẻ hiểu được: khi bơm (thổi) không khí qua một ống dẫn trên thì sẽtạo ra 2 luồng không khí vừa hút và vừa đẩy nước ra
- Chuẩn bị: 2 ống nhựa, 1 cốc nước