- Mô tả được các chi tiết hình dạng và cấu tạo thích nghi với đời sống, đặc điểm dinh dưỡng, di chuyển, sinh sản của trai sông.. Thân trai mềm nằm trong 2 mảnh vỏ.[r]
Trang 1Chương IV : Ngành thõn mềm
Tiết 19: Trai sông I/ Mục tiêu.
1 Kiến thức.
- Nờu được một số đại diện và mụi trường sống của ngành Thõn mềm
- Mụ tả được cỏc chi tiết hỡnh dạng và cấu tạo thớch nghi với đời sống, đặc điểm dinh dưỡng, di chuyển, sinh sản của trai sụng
2 Kĩ năng.
- Rèn kĩ năng quan sát tranh và mẫu, phân tích, so sánh
.- Kĩ năng hoạt động nhóm Hoạt động cá nhân
3 Thái độ.
- GD HS có ý thức bảo vệ động vật có ích, bảo vệ môi trờng thiên nhiên
- Giáo dục ý thức yêu thích bộ môn
II/ Chuẩn bị.
1 GV:
- Máy vi tính, máy chiếu projester
- Tranh phóng to hình 18.2; 18.3; 18.4 SGK
- Mẫu vật: con trai, vỏ trai
2 HS.
- Xem bài trớc
- Mẫu vật: con trai, vỏ trai
III hoạt động dạy - học.
1 ổn định tổ chức ( 1 phút )
- Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ: ( 4 phút )
+ Hãy kể tên các ngành động vật mà em đã học ?
3 Bài học: ( 35 phút )
n c ta ng nh thõn m m r t a d ng v phong phỳ: trai, sũ c, h n, ngao,
m c, v phõn b kh p cỏc mụi tr ự à ố ở ắ ườ ng: bi n, sụng, ao, h , trờn c n Giới ể ồ ạ thiệu đại diện nghiên cứu là con trai sông.
GV kiểm tra sự chuẩn bị
mẫu vật của HS
GV nhận xột sự chuẩn bị
của HS
GV: mời cỏc em quan sỏt
và cho biết :
Trai sụng sống ở đõu? Cú
hỡnh dạng như thế nào?
GV: Để hiểu rừ hơn về
hỡnh dạng và cấu tạo của trai
sụng , cỏc em nghiờn cứu
nội dung thứ nhất
GV chiếu hỡnh hỡnh 18.1
HS bỏ mẫu vật lờn bàn cho GV kiểm tra
ở đỏy hồ ao, sụng ngũi; bũ và
ẩn nửa mỡnh trong bựn cỏt
Thõn trai mềm nằm trong 2 mảnh vỏ Đầu vỏ hơi trũn, đuụi hơi nhọn
quan sỏt tranh và với mẫu vật
I/ Hỡnh dạng, cấu tạo
( 18 phút )
1 Vỏ trai:
Vỏ trai gồm hai mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phớa lưng Vỏ cú 3 lớp: Lớp
Trang 2và giới thiệu.
Cỏc em quan sỏt tranh và
kết hợp với mẫu vật đó cú
Vỏ trai gồm hai mảnh gắn
với nhau nhờ bộ phận nào?
GV chiếu hỡnh hỡnh 18.2
và giới thiệu
Vỏ trai được cấu tạo gồm
mấy lớp, đú là những lớp
nào?
GV yờu cầu 2 HS lờn bảng
xỏc định cỏc bộ phận của vỏ
trai ?
GV giải thích vì sao lớp
xà cừ óng ánh màu cầu
vồng ứng dụng như thế nào
trong cuộc sống
GV: chỉ vào tranh: Đõy là
cấu tạo của vỏ trai Để biết
được cơ thể trai cú cấu tạo
như thế nào, cỏc em đi tỡm
hiểu nụi dung thứ 2, đú là cơ
thể trai
GV chiếu hỡnh hỡnh 18.3
và giới thiệu
GV yờu cầu HS quan sỏt
và thảo luận 3 phỳt với nội
dung:
1 Để mở vỏ trai quan sát
bên trong cơ thể phải làm
nh thế nào? Trai chết thì mở
vỏ, tại sao?
2 Mài mằt ngoài vỏ trai
ngửi thấy có mùi khét? Vì
sao?
3 Trai tự vệ bằng cách
nào? Nêu đặc điểm cấu tạo
của trai phù hợp cách tự vệ
đó?
GV mụ tả sự đúng mở của
vỏ trai
bản lề ở phớa lưng
Vỏ cú 3 lớp: Lớp sừng , Lớp
đỏ vụi, Lớp xà cừ
2 HS lờn bảng điền tờn cỏc bộ phận của vỏ trai
HS quan sỏt và thảo luận nhúm 3 phỳt
luồn lỡi dao vào qua khe vỏ cắt 2 cơ khép vỏ trớc và sau ở trai Cơ khép vỏ bị cắt, lập tức
vỏ trai sẽ mở ra Điều ấy chứng
tỏ sự mở ra là do tính tự động của trai (do dây chằng bản lề trai có tính đàn hồi cao) Chính vì thế khi trai chết, vỏ thờng
mở ra
vì phía ngoài là lớp sừng bằng chất hữu cơ nên khi mài -> bị
ma sát -> nóng cháy, chúng có mùi khét
co chân khép vỏ Nhờ vỏ cứng rắn và hai cơ khép vỏ vững chắc nên kẻ thù không thể tách
vỏ ra để ăn phần mềm của chúng
đúng vỏ
mở vỏ
sừng , Lớp đỏ vụi, Lớp xà cừ
2 Cơ thể trai
- Ngoài: áo trai tạo
thành khoang áo có ống hút và ống thoát
- Giữa : hai tấm mang
- Trong: + Thân trai
+ Chân rỡu
Trang 3
GV giới thiệu: đầu trai tiêu
giảm
GV: Như vậy chỳng ta đó
tỡm hiểu xong hỡnh dạng và
cấu tạo Cỏc em đó nhỡn thấy
trai sụng di chuyển chưa,
hỡnh thức di chuyển như thế
nào? Chỳng ta tỡm hiểu phần
di chuyển
GV chiếu hỡnh hỡnh 18.4
SGK va giới thiệu
Yờu cầu HS đọc thông tin
và quan sát hình 18.4 SGK,
Trai di chuyển như thế
nào?
GV mở rộng: chân thò theo
hớng nào, thân chuyển động
theo hớng đó
GV: Đú là cỏch di
chuyển, cũn dinh dưỡng như
thế nào? Tỡm hiểu nội dung
tiếp theo
GV: yờu cầu HS quan sỏt
hỡnh 18.3 và 18.4 sgk thảo
luận nhúm 2 phỳt:
Dũng nước qua ống hỳt
vào khoang ỏo mang theo
những chất gỡ vào miệng trai
và mang trai?
Trai lấy mồi ăn (thường là
vụn hữu cơ, động vật
nguyờn sinh) và ụxi chỉ nhờ
vào cơ chế lọc từ nước hỳt
vào, vậy đú là kiểu dinh
dưỡng gỡ (chủ động hay thụ
động)?
Cỏch dinh dưỡng của trai
cú ý nghĩa như thế nào với
mụi trường nước?
GV : yờu cầu HS
Nghiên cứu thông tin sgk
tỡm từ thích hợp điền vào vị
trí tơng ứng với các số trong
HS đọc thông tin và quan sát hình 18.4 SGK,
Trai thũ chõn và vươn dài trong bựn về hướng muốn đi tới để mở đường, sau đú trai co chõn đồng thời với việc khộp
vỏ lại, tạo ra lực đẩy do nước phụt ra ở rảnh phớa sau, làm trai tiến về phớa trước
Nước qua ống hỳt, đem thức
ăn đến miệng trai và ụxi đến mang trai
Kiểu dinh dưỡng ở trai như thế gọi là dinh dưỡng thụ động
Trai dinh dưỡng theo kiểu hỳt nước để lọc lấy vụn hữu cơ, động vật nguyờn sinh, cỏc động vật nhỏ khỏc, gúp phần lọc sạch mụi trường nước
Trứng phỏt triển trong mang
II/ Di chuyển
( 6 phút )
Chõn trai hỡnh rỡu thũ ra thụt vào, kết hợp đúng mở
vỏ di chuyển
III/ Dinh dưỡng
( 6phút )
Kiểu dinh dưỡng : thụ
động
- Thức ăn : động vật nguyên sinh, vụn hữu cơ
- Hô hấp: trao đổi khí qua mang
IV/ Sinh sản
( 7 phút )
- Cơ thể trai phõn tớnh
Trang 4sơ đồ sau?
ý nghĩa của giai đoạn
trứng phát triển thành ấu
trùng trong mang trai mẹ?
ý nghĩa giai đoạn ấu trùng
bám vào mang và da cá?
Nhiều ao đào thả cỏ, trai
khụng thả mà tự nhiờn cú,
tại sao?
trai mẹ à được bảo vệ và tăng lượng ụxi
Ấu trựng bỏm vào mang và da
cỏ giỳp tăng lượng oxi và giỳp phỏt tỏn nũi giống
vỡ ấu trựng trai thường bỏm vào mang và da cỏ Khi mưa,
cỏ vượt bờ mang theo ấu trựng trai vào ao
- Thụ tinh ngoài
- Trứng phỏt triển qua giai đoạn ấu trựng
(Trứng -> ấu trùng -> trai sông trưởng thành.)
4 Củng cố- HS làm bài tập trắc nghiệm ( 4 phút )
Khoanh tròn vào câu đúng:
1 Trai xếp vào ngành thân mềm vì có thân mềm không phân đốt
2 Cơ thể trai gồm 3 phần đầu trai, thân trai và chân trai
3 Trai di chuyển nhờ chân rìu
4 Trai lấy thức ăn nhờ cơ chế lọc từ nớc hút vào
5 Cơ thể trai có đối xứng 2 bên
5 Hớng dẫn học bài ở nhà ( 1 phút )
- Học bài và trả lời câu hỏi SGK
- Đọc mục “Em có biết”
- Su tầm tranh, ảnh của một số đại diện thân mềm
GV: HOÀNG VIẾT QUí – TRƯỜNG THCS TIấN LỤC HUYỆN LẠNG GIANG