Nhiều nét phong cách cơ bản vẫn đợc phát huy tạo nên nét thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trớc cũng nh sau Cách mạng tháng Tám.. Cơ sở của sự thống nhất này là tinh thần
Trang 1NGUYỄN TUÂN (Sửa lại ngày 04/10/2011)
1 TÁC GI Ả: SGK
2 S Ự NGHIỆP VĂN HỌC: Chia l m hai àm hai thời kỡ: Trớc và sau cách mạng Ngòi bút Nguyễn
Tuân có nhiều chuyển biến qua hai thời kì về hệ thống đề tài về t tởng chính trị, t tởng mĩ học Tuy nhiên không có sự đứt đoạn giữa hai thời kì Nhiều nét phong cách cơ bản vẫn đợc phát huy tạo nên nét thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trớc cũng nh sau Cách mạng tháng Tám Cơ sở của sự thống nhất này là tinh thần yêu nớc, ý thức dân tộc thể hiện trớc Cách mạng tháng Tám ở thái độ bất hoà, bất mãn với chế độ thực dân, ở sự gắn bó thiết tha và đầy
lòng tự hào đối với những giá trị văn hoá nghệ thuật, đối với truyền thống mĩ học của dân tộc Tr
ớc cách mạng :
Tập trung ở 3 đề tài :
Chủ nghĩa giang hồ xê dịch (Một chuyến đi, thiếu quờ hương)
Cái đẹp "Vang bóng một thời "Những d âm, d ảnh một thời sót lại ( "Vang bóng một thời ")
Đời sống truỵ lạc ( Tàn đốn dầu lạc)
Ngoài ra, còn viết những tác phẩm mà ông gọi là yêu ngôn, tức là loại truyện hoang đờng, ma quái
nh Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh
Sau cách mạng :
Ông hớng ngòi bút để phục vụ kháng chiến và xây dựng đất nớc, ca ngợi bộ đội và nhân dân lao
động chiến đấu, sản xuất và đất nớc giàu đẹp
Nguyễn Tuân quyết lột xác rời bỏ những căn bệnh nặng nề cũ, tiếp tục đi dọc ngang đất nớc để viết về
cuộc đời mới Ông cũng tiếp tục tung hoành trong thể văn sở trờng của mình: Tuỳ bút.Chống Pháp; ông viết Đờng vui, Tình chiến dịch, Tuỳ bút Kháng chiến.Xây dựng miền Bắc và chống Mĩ ông viết Sông
Đà, Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi và nhiều bài kí đặc sắc Dù viết về đề tài nào, trớc hay sau Cách mạng tháng
Tám thì nhân vật trung tâm vẫn là cái tôi Nguyễn Tuân (dù xng tôi hay mang tên này, tên khác) nhân vật này có những chuyển biến về phơng diện này, phơng diện kia nhng vẫn có chỗ thống nhất về cơ bản Đó là cơ sở của tính thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân
3 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT (Nội dung quan trọng, ghi nhớ!)
- Tr ớc Cách mạng tháng Tám:
- Qua các tác phẩm của mình, Nguyễn Tuân bộc lộ một cái tôi ngông nghênh, kiêu bạc, khinh đời, dựa
vào tài hoa, sự uyên bác và "thiên lơng" để ngạo đời Nhng thái độ khinh bạc chủ yếu ném vào xã hội thực
dân, vào bọn con buôn chỉ biết thờ phụng đồng tiền và "viên chức" chấp nhận thân phận nô lệ Nó bao
hàm lòng yêu nớc.- Để ngạo đời, cái tôi ấy thờng cố tình khoe tài, khoe tri thức lọc lõi, khoe chữ nghĩa và thờng ném ra những nghịch lý, nghịch thuyết, những cách ăn nói ngông nghênh, gai góc
- Sau Cách mạng tháng Tám:
Thái độ ngông nghênh kiêu bạc không có lí do để tồn tại nữa nhng tài hoa và sự uyên bác thì tiếp tục phát
huy để ca ngợi đất nớc trên cơ sở tinh thần yêu nớc.3- Những biểu hiện trong phong cách Nguyễn Tuân : a.Cá tính độc đáo :- Trong mỗi bài viết Nguyễn Tuân đều muốn đa ra một cái gì độc đáo khác đời: Cá
tính độc đáo, ý nghĩ độc đáo, cách nói độc đáo Trớc Cách mạng, cá tính này gắn với thái độ ngông nghênh, kiêu bạc thích nói những điều gai góc, ngợc đời nh muốn trêu ghẹo thiên hạ.Sau Cách mạng, Nguyễn Tuân vẫn duy trì nét phong cách này nhng chừng mực, tìm cho mình một cách tiếp cận hình thức riêng, phát hiện những chân lý cha ai phát hiện, đa ra những cách đặt câu, dùng từ, cách hành văn không
lẫn với ai.VD: Ngời có thể khinh miếng ăn, nhng Nguyễn Tuân lại đề cao miếng ăn lên nh là "những đỉnh
cao của văn hóa dân tộc" ( Giò lụa ).
=> Nét phong cách này giúp cho tác phẩm của Nguyễn Tuân có một sức hấp dẫn riêng Trên mỗi trang viết của ông thế nào ngời đọc cũng tìm ra đợc một cái gì đó ít nhiều mới lạ, độc đáo chỉ có ở ngòi bút của
ông Có khi chỉ là một ý, một cách nghĩ, một câu, một chữ nào đó ngời ta nhất thiết nghĩ rằng đây là văn Nguyễn Tuân, chữ nghĩa Nguyễn Tuân
b- Cây bút tài hoa, uyên bác:
- Ông luôn tiếp cận cảnh vật, sự việc và con ngời ở phơng diện thẩm mĩ của nó Thiên nhiên dới ngòi bút của ông đợc mô tả nh một công trình mĩ thuật tuyệt vời của tạo hoá
- Mỗi con ngời, thậm chí mỗi sinh vật dới ngòi bút của Nguyễn Tuân đều trở thành tài hoa, nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình
+ Một ngời uống trà - nghệ sĩ (Chén trà trong sơng sớm )
+ Những con bạc - nghệ sĩ (Đánh thơ, thả thơ )
=> Ông hay viết về những ngời hoạt động nghệ thuật, đào nơng, kép hát, nhà thơ, nhà văn, nhà điêu khắc
- Sau Cách mạng, ông viết nhiều về bộ đội, dân quân, nhân dân Ông tả những chiến sĩ quân đội trong chiến dịch Tây Bắc nguỵ trang bằng hoa đào, đuổi giặc trong rừng đào đó là những bộ đội - nghệ sĩ + Những nữ dân quân Quảng Bình thời chống Mĩ ngồi gác máy bay địch dới gốc hoàng mai, hoa vàng rực
rỡ Đó là những dân quân - nghệ sĩ
1
Trang 2+ Ông lái đò vợt thác ghềnh - nghệ sĩ
+ Trong Tờ hoa có con ong - nghệ sĩ, con trai - nghệ sĩ.
- Thời gian cũng đẹp có (đồng hồ hoa), cũng ngát hơng, đồng hồ hơng
+ Chất tài hoa và uyên bác: Ông quan sát và miêu tả sự vật bằng con mắt của nhiều ngành nghệ thuật và văn hoá khác nhau chứ không đơn thuần bằng con mắt văn chơng
c- Thích tô đậm những cảnh tợng phi thờng:
- Đây là con ngời thèm khát những cảm giác mạnh ông không chịu đợc những gì chung chung, bằng phẳng, vô thởng vô phạt, mờ mờ nhân ảnh Ông thích những gì nếu không đẹp tuyệt vời thì cũng phải dữ dội, khủng khiếp (ông hay tả gió, tả bão: Gió Lào, gió Than uyên, Bão trên đảo Cô Tô ) tả thác nớc dữ dội (Sông Đà), tả những hình tợng ma quái, rùng rợn (Yêu ngôn, Chùa Đàn)
- Trớc những đối tợng nói trên ông thờng dốc hết kho tàng chữ nghĩa của mình phong phú và sắc sảo
để đua tài cùng Tạo hoá Những cuộc ganh đua quyết liệt nh vậy thờng tạo nên những trang văn hay nhất
của Nguyễn Tuân
d- Sở trờng trong thể văn tuỳ bút:
- Đây là thể văn tự do có tính chủ quan rất cao Nhân vật chính thờng là cái tôi của ngời cầm bút
- Sức hấp dẫn của thể văn này thể hiện qua sức hấp dẫn của cái tôi tác giả Từ một hình tợng trong thực tế, đa ra lời bình luận, suy nghĩ của mình để bàn bạc => giàu tính trữ tình
- Mạch văn ít khi bằng phẳng, giản đơn, nhất là văn Nguyễn Tuân
- Sau Cách mạng, tuỳ bút của Nguyễn Tuân mang nhiều chất bút kí, thiên về tính thông tin, t liệu, tính uyên bác trong văn Nguyễn Tuân càng đợc biểu hiện rõ nét
4 Nguyễn Tuân - một vị trí quan trọng trong lịch sử văn học:
- Đây là cây bút không ai thay thế đợc
- Ông đóng góp lớn vào việc phát triển thể văn tuỳ bút, có giá trị văn học cao, giúp ngời đọc thêm yêu quê hơng, đất nớc, yêu quý con ngời Việt Nam, dân tộc có truyền thống văn hoá lâu đời
- Ông có đóng góp lớn vào việc phát triển ngôn ngữ dân tộc Qua văn Nguyễn Tuân ngời ta thấy tiếng nói Việt Nam thật giàu đẹp và tinh luyện
- Ông là bài học về lao động nghệ thuật, về trau dồi tri thức, vốn sống, mài dũa hình ảnh Ông gọi
nghề văn là "nghề khổ hạnh" và lấy cuộc đời viết văn của mình để minh hoạ cho cái định nghĩa ấy.
5 HƯỚNG DẪN HỌC BÀI:
Nắm vững những đặc sắc cơ bản của phong cách Nguyễn Tuân ?
Vận dụng phong cách của Nguyễn Tuân để tìm hiểu các tác phẩm của ông ?
2