Tác gia nguyễn tuân

- Nguyễn Tuân cầm bút từ khoảng đầu những năm 1935, nhưng nổi tiếng từ năm 1938 với các tác phẩm tùy bút, bút ký có phong cách độc đáo như Vang bóng một thời, Một chuyến đi.... Nguyễn Tu

NGUYỄN TUÂN

I SƠ LƯỢC TIỂU SỬ

- Nguyễn Tuân sinh ngày 10 tháng 7 năm 1910 ở phố Hàng Bạc, Hà Nội, quê ở thôn Thượng Đình, xã Nhân Mục (tên nôm là làng Mọc), nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội Ông trưởng thành trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn Nguyễn Tuân học đến cuối bậc Thành chung

(tương đương với cấp Trung học cơ sở hiện nay) thì bị đuổi vì tham gia một cuộc bãi khóa phản đối mấy giáo viên Pháp nói xấu người Việt (1929) Sau đó ít lâu ông lại bị tù vì "xê dịch" qua biên giới không có giấy phép Ở tù ra, ông bắt đầu viết báo, viết văn

- Nguyễn Tuân cầm bút từ khoảng đầu những năm 1935, nhưng nổi tiếng từ năm 1938 với các tác phẩm

tùy bút, bút ký có phong cách độc đáo như Vang bóng một thời, Một chuyến đi Năm 1941, Nguyễn

Tuân lại bị bắt giam một lần nữa vì gặp gỡ, tiếp xúc với những người hoạt động chính trị

- Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, Nguyễn Tuân nhiệt tình tham gia cách mạng và kháng chiến, trở thành một cây bút tiêu biểu của nền văn học mới Từ 1948 đến 1957, ông giữ chức Tổng thư kí

Hội Văn nghệ Việt Nam Nguyễn Tuân có phong cách tự do, ngông, phóng túng, ý thức sâu sắc về cái tôi

cá nhân, cái ngông luôn đứng cao hơn hoàn cảnh, không khuất phục trước thời thế

- Các tác phẩm chính sau cách mạng của Nguyễn Tuân là tập tùy bút Sông Đà (1960) là kết quả chuyến đi

thực tế vùng Tây bắc, một số tập ký chống Mỹ (1965-1975) và nhiều bài tùy bút về cảnh sắc và hương vị đất nước Chủ nghĩa xê dịch không thích cuộc sống trầm lặng, bình ổn nên ông xê dịch suốt chiều dài đất nước để tìm dến với những điều mới mẻ, độc đáo Nguyễn Tuân mất tại Hà Nội vào năm 1987, để lại một

sự nghiệp văn học phong phú với những trang viết độc đáo và tài hoa Năm 1996 ông được nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt I)

II SỰ NGHIỆP VĂN HỌC

Chia làm hai thời kì: Trước và sau cách mạng Ngòi bút Nguyễn Tuân có nhiều chuyển biến qua hai thời

kì về hệ thống đề tài về tư tưởng chính trị, tư tưởng mĩ học Tuy nhiên không có sự đứt đoạn giữa hai thời

kì Nhiều nét phong cách cơ bản vẫn được phát huy tạo nên nét thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trước cũng như sau Cách mạng tháng Tám Cơ sở của sự thống nhất này là tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc thể hiện trước Cách mạng tháng Tám ở thái độ bất hoà, bất mãn với chế độ thực dân,

ở sự gắn bó thiết tha và đầy lòng tự hào đối với những giá trị văn hoá nghệ thuật, đối với truyền thống mĩ

học của dân tộc

Trước cách mạng: Tập trung ở ba đề tài: Chủ nghĩa giang hồ xê dịch (Một chuyến đi, thiếu quê hương) Cái đẹp "Vang bóng một thời " Những dư âm, dư ảnh một thời sót lại ("Vang bóng một thời ") Đời sống

truỵ lạc (Tàn đèn dầu lạc) Ngoài ra, còn viết những tác phẩm mà ông gọi là yêu ngôn, tức là loại truyện hoang đường, ma quái như Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh

Sau cách mạng: Ông hướng ngòi bút để phục vụ kháng chiến và xây dựng đất nước, ca ngợi bộ đội và

nhân dân lao động chiến đấu, sản xuất và đất nước giàu đẹp

Nguyễn Tuân quyết lột xác rời bỏ những căn bệnh nặng nề cũ, tiếp tục đi dọc ngang đất nước để viết về

cuộc đời mới Ông cũng tiếp tục tung hoành trong thể văn sở trường của mình: Tuỳ bút Chống Pháp; ông viết Đường vui, Tình chiến dịch, tuỳ bút Kháng chiến Xây dựng miền Bắc và chống Mĩ ông viết Sông

Đà, Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi và nhiều bài kí đặc sắc Dù viết về đề tài nào, trước hay sau Cách mạng

tháng Tám thì nhân vật trung tâm vẫn là cái tôi Nguyễn Tuân (dù xưng tôi hay mang tên này, tên khác) nhân vật này có những chuyển biến về phương diện này, phương diện kia nhưng vẫn có chỗ thống nhất về

cơ bản Đó là cơ sở của tính thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân

III ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT

- Trước Cách mạng tháng Tám: Qua các tác phẩm của mình, Nguyễn Tuân bộc lộ một cái tôi ngông

nghênh, kiêu bạc, khinh đời, dựa vào tài hoa, sự uyên bác và "thiên lương" để ngạo đời Nhưng thái độ

khinh bạc chủ yếu ném vào xã hội thực dân, vào những kẻ chỉ biết thờ phụng đồng tiền và "viên chức"

chấp nhận thân phận nô lệ Nó bao hàm lòng yêu nước Để ngạo đời, cái tôi ấy thường cố tình khoe tài, khoe tri thức lọc lõi, khoe chữ nghĩa và thường ném ra những nghịch lý, nghịch thuyết, những cách ăn nói ngông nghênh, gai góc

- Sau Cách mạng tháng Tám: Thái độ ngông nghênh kiêu bạc không có lí do để tồn tại nữa nhưng tài

hoa và sự uyên bác thì tiếp tục phát huy để ca ngợi đất nước trên cơ sở tinh thần yêu nước

3- Những biểu hiện trong phong cách Nguyễn Tuân

a Cá tính độc đáo

- Trong mỗi bài viết Nguyễn Tuân đều muốn đưa ra một cái gì độc đáo khác đời: Cá tính độc đáo, ý nghĩ độc đáo, cách nói độc đáo Trước Cách mạng, cá tính này gắn với thái độ ngông nghênh, kiêu bạc thích nói những điều gai góc, ngược đời như muốn trêu ghẹo thiên hạ Sau Cách mạng, Nguyễn Tuân vẫn duy trì nét phong cách này nhưng chừng mực, tìm cho mình một cách tiếp cận hình thức riêng, phát hiện những chân lý chưa ai phát hiện, đưa ra những cách đặt câu, dùng từ, cách hành văn không lẫn với ai

VD: Người có thể khinh miếng ăn, nhưng Nguyễn Tuân lại đề cao miếng ăn lên như là "những đỉnh cao

của văn hóa dân tộc" (Giò lụa ) Nét phong cách này giúp cho tác phẩm của Nguyễn Tuân có một sức hấp

dẫn riêng Trên mỗi trang viết của ông thế nào người đọc cũng tìm ra được một cái gì đó ít nhiều mới lạ, độc đáo chỉ có ở ngòi bút của ông Có khi chỉ là một ý, một cách nghĩ, một câu, một chữ nào đó người ta nhất thiết nghĩ rằng đây là văn Nguyễn Tuân, chữ nghĩa Nguyễn Tuân

b- Cây bút tài hoa, uyên bác

- Ông luôn tiếp cận cảnh vật, sự việc và con người ở phương diện thẩm mĩ của nó Thiên nhiên dưới ngòi bút của ông được mô tả như một công trình mĩ thuật tuyệt vời của tạo hoá Mỗi con người, thậm chí mỗi sinh vật dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân đều trở thành tài hoa, nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình + Một đao phủ - nghệ sĩ (Bữa rượu máu )

+ Một thợ mộc - nghệ sĩ (Trên đỉnh non Tản)

+ Một người uống trà - nghệ sĩ (Chén trà trong sương sớm )

+ Những con bạc - nghệ sĩ (Đánh thơ, thả thơ )

=> Ông hay viết về những người hoạt động nghệ thuật, đào nương, kép hát, nhà thơ, nhà văn, nhà điêu khắc

- Sau Cách mạng, ông viết nhiều về bộ đội, dân quân, nhân dân Ông tả những chiến sĩ quân đội trong chiến dịch Tây Bắc nguỵ trang bằng hoa đào, đuổi giặc trong rừng đào đó là những bộ đội - nghệ sĩ + Những nữ dân quân Quảng Bình thời chống Mĩ ngồi gác máy bay địch dưới gốc hoàng mai, hoa vàng rực rỡ Đó là những dân quân - nghệ sĩ

+ Ông lái đò vượt thác ghềnh - nghệ sĩ

+ Trong Tờ hoa có con ong - nghệ sĩ, con trai - nghệ sĩ.

+ Thời gian cũng đẹp có (đồng hồ hoa), cũng ngát hương, đồng hồ hương

- Chất tài hoa và uyên bác: Ông quan sát và miêu tả sự vật bằng con mắt của nhiều ngành nghệ thuật và văn hoá khác nhau chứ không đơn thuần bằng con mắt văn chương

c- Thích tô đậm những cảnh tượng phi thường

- Đây là con người thèm khát những cảm giác mạnh Ông không chịu được những gì chung chung, bằng phẳng, vô thưởng vô phạt, mờ mờ nhân ảnh Ông thích những gì nếu không đẹp tuyệt vời thì cũng phải dữ dội, khủng khiếp (ông hay tả gió, tả bão: Gió Lào, gió Than uyên, Bão trên đảo Cô Tô ) tả thác nước dữ dội (Sông Đà), tả những hình tượng ma quái, rùng rợn (Yêu ngôn, Chùa Đàn)

- Trước những đối tượng nói trên ông thường dốc hết kho tàng chữ nghĩa của mình phong phú và sắc sảo

để đua tài cùng Tạo hoá Những cuộc ganh đua quyết liệt như vậy thường tạo nên những trang văn hay

nhất của Nguyễn Tuân

d- Sở trường trong thể văn tuỳ bút

- Đây là thể văn tự do có tính chủ quan rất cao Nhân vật chính thường là cái tôi của người cầm bút

- Sức hấp dẫn của thể văn này thể hiện qua sức hấp dẫn của cái tôi tác giả Từ một hình tượng trong thực

tế, đưa ra lời bình luận, suy nghĩ của mình để bàn bạc => giàu tính trữ tình

- Mạch văn ít khi bằng phẳng, giản đơn

- Sau Cách mạng, tuỳ bút của Nguyễn Tuân mang nhiều chất bút kí, thiên về tính thông tin, tư liệu, tính uyên bác trong văn Nguyễn Tuân càng được biểu hiện rõ nét

IV NGUYỄN TUÂN - MỘT VỊ TRÍ QUAN TRỌNG TRONG LỊCH SỬ VĂN HỌC

- Đây là cây bút không ai thay thế được.- Ông đóng góp lớn vào việc phát triển thể văn tuỳ bút, có giá trị

văn học cao, giúp người đọc thêm yêu quê hương, đất nước, yêu quý con người Việt Nam, dân tộc có

truyền thống văn hoá lâu đời.- Ông có đóng góp lớn vào việc phát triển ngôn ngữ dân tộc Qua văn Nguyễn Tuân người ta thấy tiếng nói Việt Nam thật giàu đẹp và tinh luyện.- Ông là bài học về lao động nghệ thuật, về trau dồi tri thức, vốn sống, mài dũa hình ảnh Ông gọi nghề văn là "nghề khổ hạnh" và lấy

cuộc đời viết văn của mình để minh hoạ cho cái định nghĩa ấy

V HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

Nắm vững những đặc sắc cơ bản của phong cách Nguyễn Tuân ?

Vận dụng phong cách của Nguyễn Tuân để tìm hiểu các tác phẩm của ông ?

Tư liệu tham khảo:

Tính cách

• Nguyễn Tuân yêu Việt Nam với những giá trị văn hóa cổ truyền của dân tộc Ông yêu tha thiết

tiếng Việt, những kiệt tác văn chương của Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm, Tú Xương, Tản Đà , những nhạc điệu hoặc đài các của các lối hát ca trù hoặc dân dã mà thiết tha, những nét đẹp rất riêng của Việt Nam

• Ở Nguyễn Tuân, ý thức cá nhân phát triển rất cao Ông viết văn trước hết để khẳng định cá tính

độc đáo của mình, tự gán cho mình một chứng bệnh gọi là "chủ nghĩa xê dịch" Lối sống tự do phóng túng của ông không phù hợp với chế độ thuộc địa (hai lần bị tù)

• Nguyễn Tuân là con người rất mực tài hoa Tuy chỉ viết văn nhưng ông còn am hiểu nhiều môn

nghệ thuật khác: hội hoạ, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh Ông còn là một diễn viên kịch nói và là một diễn viên điện ảnh đầu tiên ở Việt Nam Ông thường vận dụng con mắt của nhiều ngành nghệ thuật khác nhau để tăng cường khả năng quan sát, diễn tả của nghệ thuật văn chương

• Nguyễn Tuân nổi tiếng là người sành ăn Với ông, ăn là một nghệ thuật, một giá trị thẩm mỹ, một

sự khám phá cái ngon mà tạo hóa đã ban cho

• Nguyễn Tuân là một nhà văn biết quý trọng thật sự nghề nghiệp của mình Đối với ông, nghệ

thuật là một hình thái lao động nghiêm túc, thậm chí "khổ hạnh" và ông đã lấy chính cuộc đời cầm bút hơn nửa thế kỷ của mình để chứng minh cho quan niệm ấy

Sự nghiệp văn chương

Quá trình sáng tác và các đề tài chính

- Nguyễn Tuân không phải là nhà văn thành công ngay từ những tác phẩm đầu tay Ông đã thử bút qua nhiều thể loại: thơ, bút kí, truyện ngắn hiện thực trào phúng Nhưng mãi đến đầu năm 1938, ông mới nhận

ra sở trường của mình và thành công xuất sắc với các tác phẩm: Một chuyến đi, Vang bóng một thời, Thiếu quê hương, Chiếc lư đồng mắt cua

- Tác phẩm Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám chủ yếu xoay quanh ba đề tài: "chủ nghĩa xê

dịch", vẻ đẹp "vang bóng một thời", và "đời sống truỵ lạc"

Nguyễn Tuân đã tìm đến lí thuyết "chủ nghiã xê dịch" này trong tâm trạng bất mãn và bất lực trước thời cuộc Nhưng viết về "chủ nghĩa xê dịch", Nguyễn Tuân lại có dịp bày tỏ tấm lòng gắn bó tha thiết của ông đối với cảnh sắc và phong vị của đất nước mà ông đã ghi lại được bằng một ngòi bút đầy trìu mến, yêu

thương và tài hoa (Một chuyến đi).

Không tin tưởng ở hiện tại và tương lai, Nguyễn Tuân đi tìm vẻ đẹp của quá khứ còn "vang bóng một thời" Ông mô tả vẻ đẹp riêng của thời xưa với những phong tục đẹp, những thú tiêu dao hưởng lạc lành mạnh và tao nhã Tất cả được thể hiện thông qua những con người thuộc lớp người nhà Nho tài hoa bất

đắc chí, tuy đã thua cuộc nhưng không chịu làm lành với xã hội thực dân (như Huấn Cao Chữ người tử tù).

Nguyễn Tuân cũng hay viết về đề tài đời sống truỵ lạc Ở những tác phẩm này, người ta thường thấy có một nhân vật "tôi" hoang mang bế tắc Trong tình trạng khủng hoảng tinh thần ấy, người ta thấy đôi khi

vút lên từ cuộc đời nhem nhuốc, phàm tục niềm khao khát một thế giới tinh khiết, thanh cao (Chiếc lư

đồng mắt cua).

Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945, ông chân thành đem ngòi bút phục vụ cuộc chiến đấu của dân tộc,

nhưng Nguyễn Tuân luôn luôn có ý thức phục vụ trên cương vị của một nhà văn, đồng thời vẫn muốn phát huy cá tính và phong cách độc đáo của mình Ông đã đóng góp cho nền văn học mới nhiều trang viết sắc sảo và đầy nghệ thuật ca ngợi quê hương đất nước, ca ngợi nhân dân lao động trong chiến đấu và sản xuất

Phong cách nghệ thuật: Nguyễn Tuân có một phong cách nghệ thuật rất độc đáo và sâu sắc Trước Cách

mạng tháng Tám, phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân có thể thâu tóm trong một chữ "ngông"

Thể hiện phong cách này, mỗi trang viết của Nguyễn Tuân đều muốn chứng tỏ tài hoa uyên bác Và mọi

sự vật được miêu tả dù chỉ là cái ăn cái uống, cũng được quan sát chủ yếu ở phương diện văn hoá, mĩ thuật

Trước Cách mạng tháng Tám, ông đi tìm cái đẹp của thời xưa còn vương sót lại và ông gọi là Vang bóng

một thời Sau Cách mạng, ông không đối lập giữa quá khứ, hiện tại và tương lai Văn Nguyễn Tuân thì

bao giờ cũng vậy, vừa đĩnh đạc cổ kính, vừa trẻ trung hiện đại.

Nguyễn Tuân học theo "chủ nghĩa xê dịch" Vì thế ông là nhà văn của những tính cách phi thường, của những tình cảm, cảm giác mãnh liệt, của những phong cảnh tuyệt mĩ, của gió, bão, núi cao rừng thiêng,

thác ghềnh dữ dội

Nguyễn Tuân cũng là một con người yêu thiên nhiên tha thiết Ông có nhiều phát hiện hết sức tinh tế và

độc đáo về núi sông cây cỏ trên đất nước mình Phong cách tự do phóng túng và ý thức sâu sắc về cái tôi

cá nhân đã khiến Nguyễn Tuân tìm đến thể tuỳ bút như một điều tất yếu

Nguyễn Tuân còn có đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của ngôn ngữ văn học Việt Nam.

Sau Cách mạng tháng Tám, phong cách Nguyễn Tuân có những thay đổi quan trọng Ông vẫn tiếp cận thế giới, con người thiên về phương diện văn hóa nghệ thuật, nghệ sĩ, nhưng giờ đây ông còn tìm thấy chất tài hoa nghệ sỹ ở cả nhân dân đại chúng Còn giọng khinh bạc thì chủ yếu chỉ là để ném vào kẻ thù của dân tộc hay những mặt tiêu cực của xã hội

Nhận định: Có ý kiến cho rằng, Nguyễn Tuân là một cái định nghĩa về người sĩ Đối với ông, văn

chương trước hết phải là văn chương, nghệ thuật trước hết phải là nghệ thuật, và đã là nghệ thuật thì phải

có phong cách độc đáo Nhưng Nguyễn Tuân, xét từ bản chất, không phải là người theo chủ nghĩa hình thức Tài phải đi đôi với tâm Ấy là "thiên lương" trong sạch, là lòng yêu nước thiết tha, là nhân cách cứng cỏi trước uy quyền phi nghĩa và đồng tiền phàm tục

Người đọc mến Nguyễn Tuân về tài, nhưng còn trọng ông về nhân cách ấy nữa Văn Nguyễn Tuân, tuy thế, không phải ai cũng ưa thích Vả lại một số bài viết của ông cũng có nhược điểm: mạch văn quá phóng túng theo lối tùy hứng, khó theo dõi; nhiều đoạn tham phô bày kiến thức và tư liệu khiến người đọc cảm thấy nặng nề