- Nguyễn Tuân cầm bút từ khoảng đầu những năm 1935, nhưng nổi tiếng từ năm 1938 với các tác phẩm tùy bút, bút ký có phong cách độc đáo như Vang bóng một thời, Một chuyến đi.... - Năm 194
Trang 1NGUYỄN TUÂN
I SƠ LƯỢC TIỂU SỬ
- Nguyễn Tuân sinh ngày 10 tháng 7 năm 1910 ở phố Hàng Bạc, Hà Nội, quê ở thôn Thượng Đình, xã Nhân Mục (tên nôm là làng Mọc), nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội Ông trưởng thành trong một gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn Nguyễn Tuân học đến cuối bậc Thành chung
(tương đương với cấp Trung học cơ sở hiện nay) thì bị đuổi vì tham gia một cuộc bãi khóa phản đối mấy giáo viên Pháp nói xấu người Việt (1929) Sau đó ít lâu ông lại bị tù vì "xê dịch" qua biên giới không có giấy phép Ở tù ra, ông bắt đầu viết báo, viết văn
- Nguyễn Tuân cầm bút từ khoảng đầu những năm 1935, nhưng nổi tiếng từ năm 1938 với các tác phẩm
tùy bút, bút ký có phong cách độc đáo như Vang bóng một thời, Một chuyến đi Năm 1941, Nguyễn
Tuân lại bị bắt giam một lần nữa vì gặp gỡ, tiếp xúc với những người hoạt động chính trị
- Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, Nguyễn Tuân nhiệt tình tham gia cách mạng và kháng chiến, trở thành một cây bút tiêu biểu của nền văn học mới Từ 1948 đến 1957, ông giữ chức Tổng thư kí
Hội Văn nghệ Việt Nam Nguyễn Tuân có phong cách tự do, ngông, phóng túng, ý thức sâu sắc về cái tôi
cá nhân, cái ngông luôn đứng cao hơn hoàn cảnh, không khuất phục trước thời thế
- Các tác phẩm chính sau cách mạng của Nguyễn Tuân là tập tùy bút Sông Đà (1960) là kết quả chuyến đi
thực tế vùng Tây bắc, một số tập ký chống Mỹ (1965-1975) và nhiều bài tùy bút về cảnh sắc và hương vị đất nước Chủ nghĩa xê dịch không thích cuộc sống trầm lặng, bình ổn nên ông xê dịch suốt chiều dài đất nước để tìm dến với những điều mới mẻ, độc đáo Nguyễn Tuân mất tại Hà Nội vào năm 1987, để lại một
sự nghiệp văn học phong phú với những trang viết độc đáo và tài hoa Năm 1996 ông được nhà nước Việt Nam truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt I)
II SỰ NGHIỆP VĂN HỌC
Chia làm hai thời kì: Trước và sau cách mạng Ngòi bút Nguyễn Tuân có nhiều chuyển biến qua hai thời
kì về hệ thống đề tài về tư tưởng chính trị, tư tưởng mĩ học Tuy nhiên không có sự đứt đoạn giữa hai thời
kì Nhiều nét phong cách cơ bản vẫn được phát huy tạo nên nét thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trước cũng như sau Cách mạng tháng Tám Cơ sở của sự thống nhất này là tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc thể hiện trước Cách mạng tháng Tám ở thái độ bất hoà, bất mãn với chế độ thực dân,
ở sự gắn bó thiết tha và đầy lòng tự hào đối với những giá trị văn hoá nghệ thuật, đối với truyền thống mĩ
học của dân tộc
Trước cách mạng: Tập trung ở ba đề tài: Chủ nghĩa giang hồ xê dịch (Một chuyến đi, thiếu quê hương) Cái đẹp "Vang bóng một thời " Những dư âm, dư ảnh một thời sót lại ("Vang bóng một thời ") Đời sống
truỵ lạc (Tàn đèn dầu lạc) Ngoài ra, còn viết những tác phẩm mà ông gọi là yêu ngôn, tức là loại truyện hoang đường, ma quái như Liêu Trai chí dị của Bồ Tùng Linh
Sau cách mạng: Ông hướng ngòi bút để phục vụ kháng chiến và xây dựng đất nước, ca ngợi bộ đội và
nhân dân lao động chiến đấu, sản xuất và đất nước giàu đẹp
Nguyễn Tuân quyết lột xác rời bỏ những căn bệnh nặng nề cũ, tiếp tục đi dọc ngang đất nước để viết về
cuộc đời mới Ông cũng tiếp tục tung hoành trong thể văn sở trường của mình: Tuỳ bút Chống Pháp; ông viết Đường vui, Tình chiến dịch, tuỳ bút Kháng chiến Xây dựng miền Bắc và chống Mĩ ông viết Sông
Đà, Hà Nội ta đánh Mĩ giỏi và nhiều bài kí đặc sắc Dù viết về đề tài nào, trước hay sau Cách mạng
tháng Tám thì nhân vật trung tâm vẫn là cái tôi Nguyễn Tuân (dù xưng tôi hay mang tên này, tên khác) nhân vật này có những chuyển biến về phương diện này, phương diện kia nhưng vẫn có chỗ thống nhất về
cơ bản Đó là cơ sở của tính thống nhất của phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân
III ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT
- Trước Cách mạng tháng Tám: Qua các tác phẩm của mình, Nguyễn Tuân bộc lộ một cái tôi ngông
nghênh, kiêu bạc, khinh đời, dựa vào tài hoa, sự uyên bác và "thiên lương" để ngạo đời Nhưng thái độ
khinh bạc chủ yếu ném vào xã hội thực dân, vào những kẻ chỉ biết thờ phụng đồng tiền và "viên chức"
chấp nhận thân phận nô lệ Nó bao hàm lòng yêu nước Để ngạo đời, cái tôi ấy thường cố tình khoe tài, khoe tri thức lọc lõi, khoe chữ nghĩa và thường ném ra những nghịch lý, nghịch thuyết, những cách ăn nói ngông nghênh, gai góc
- Sau Cách mạng tháng Tám: Thái độ ngông nghênh kiêu bạc không có lí do để tồn tại nữa nhưng tài
hoa và sự uyên bác thì tiếp tục phát huy để ca ngợi đất nước trên cơ sở tinh thần yêu nước
3- Những biểu hiện trong phong cách Nguyễn Tuân
1
Trang 2a Cá tính độc đáo
- Trong mỗi bài viết Nguyễn Tuân đều muốn đưa ra một cái gì độc đáo khác đời: Cá tính độc đáo, ý nghĩ độc đáo, cách nói độc đáo Trước Cách mạng, cá tính này gắn với thái độ ngông nghênh, kiêu bạc thích nói những điều gai góc, ngược đời như muốn trêu ghẹo thiên hạ Sau Cách mạng, Nguyễn Tuân vẫn duy trì nét phong cách này nhưng chừng mực, tìm cho mình một cách tiếp cận hình thức riêng, phát hiện những chân lý chưa ai phát hiện, đưa ra những cách đặt câu, dùng từ, cách hành văn không lẫn với ai
VD: Người có thể khinh miếng ăn, nhưng Nguyễn Tuân lại đề cao miếng ăn lên như là "những đỉnh cao
của văn hóa dân tộc" (Giò lụa ) Nét phong cách này giúp cho tác phẩm của Nguyễn Tuân có một sức hấp
dẫn riêng Trên mỗi trang viết của ông thế nào người đọc cũng tìm ra được một cái gì đó ít nhiều mới lạ, độc đáo chỉ có ở ngòi bút của ông Có khi chỉ là một ý, một cách nghĩ, một câu, một chữ nào đó người ta nhất thiết nghĩ rằng đây là văn Nguyễn Tuân, chữ nghĩa Nguyễn Tuân
b- Cây bút tài hoa, uyên bác
- Ông luôn tiếp cận cảnh vật, sự việc và con người ở phương diện thẩm mĩ của nó Thiên nhiên dưới ngòi bút của ông được mô tả như một công trình mĩ thuật tuyệt vời của tạo hoá Mỗi con người, thậm chí mỗi sinh vật dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân đều trở thành tài hoa, nghệ sĩ trong nghề nghiệp của mình + Một đao phủ - nghệ sĩ (Bữa rượu máu )
+ Một thợ mộc - nghệ sĩ (Trên đỉnh non Tản)
+ Một người uống trà - nghệ sĩ (Chén trà trong sương sớm )
+ Những con bạc - nghệ sĩ (Đánh thơ, thả thơ )
=> Ông hay viết về những người hoạt động nghệ thuật, đào nương, kép hát, nhà thơ, nhà văn, nhà điêu khắc
- Sau Cách mạng, ông viết nhiều về bộ đội, dân quân, nhân dân Ông tả những chiến sĩ quân đội trong chiến dịch Tây Bắc nguỵ trang bằng hoa đào, đuổi giặc trong rừng đào đó là những bộ đội - nghệ sĩ + Những nữ dân quân Quảng Bình thời chống Mĩ ngồi gác máy bay địch dưới gốc hoàng mai, hoa vàng rực rỡ Đó là những dân quân - nghệ sĩ
+ Ông lái đò vượt thác ghềnh - nghệ sĩ
+ Trong Tờ hoa có con ong - nghệ sĩ, con trai - nghệ sĩ.
+ Thời gian cũng đẹp có (đồng hồ hoa), cũng ngát hương, đồng hồ hương
- Chất tài hoa và uyên bác: Ông quan sát và miêu tả sự vật bằng con mắt của nhiều ngành nghệ thuật và văn hoá khác nhau chứ không đơn thuần bằng con mắt văn chương
c- Thích tô đậm những cảnh tượng phi thường
- Đây là con người thèm khát những cảm giác mạnh Ông không chịu được những gì chung chung, bằng phẳng, vô thưởng vô phạt, mờ mờ nhân ảnh Ông thích những gì nếu không đẹp tuyệt vời thì cũng phải dữ dội, khủng khiếp (ông hay tả gió, tả bão: Gió Lào, gió Than uyên, Bão trên đảo Cô Tô ) tả thác nước dữ dội (Sông Đà), tả những hình tượng ma quái, rùng rợn (Yêu ngôn, Chùa Đàn)
- Trước những đối tượng nói trên ông thường dốc hết kho tàng chữ nghĩa của mình phong phú và sắc sảo
để đua tài cùng Tạo hoá Những cuộc ganh đua quyết liệt như vậy thường tạo nên những trang văn hay
nhất của Nguyễn Tuân
d- Sở trường trong thể văn tuỳ bút
- Đây là thể văn tự do có tính chủ quan rất cao Nhân vật chính thường là cái tôi của người cầm bút
- Sức hấp dẫn của thể văn này thể hiện qua sức hấp dẫn của cái tôi tác giả Từ một hình tượng trong thực
tế, đưa ra lời bình luận, suy nghĩ của mình để bàn bạc => giàu tính trữ tình
- Mạch văn ít khi bằng phẳng, giản đơn
- Sau Cách mạng, tuỳ bút của Nguyễn Tuân mang nhiều chất bút kí, thiên về tính thông tin, tư liệu, tính uyên bác trong văn Nguyễn Tuân càng được biểu hiện rõ nét
IV NGUYỄN TUÂN - MỘT VỊ TRÍ QUAN TRỌNG TRONG LỊCH SỬ VĂN HỌC
- Đây là cây bút không ai thay thế được.- Ông đóng góp lớn vào việc phát triển thể văn tuỳ bút, có giá trị
văn học cao, giúp người đọc thêm yêu quê hương, đất nước, yêu quý con người Việt Nam, dân tộc có
truyền thống văn hoá lâu đời.- Ông có đóng góp lớn vào việc phát triển ngôn ngữ dân tộc Qua văn Nguyễn Tuân người ta thấy tiếng nói Việt Nam thật giàu đẹp và tinh luyện.- Ông là bài học về lao động nghệ thuật, về trau dồi tri thức, vốn sống, mài dũa hình ảnh Ông gọi nghề văn là "nghề khổ hạnh" và lấy
cuộc đời viết văn của mình để minh hoạ cho cái định nghĩa ấy
V HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
Nắm vững những đặc sắc cơ bản của phong cách Nguyễn Tuân ?
Vận dụng phong cách của Nguyễn Tuân để tìm hiểu các tác phẩm của ông ?
2