Gi¸o viªn híng dÉn häc sinh ®äc SGK trang 18.[r]
Trang 1Tuần 3
Tiết 9- Ngữ văn 8 Bài 3: Soạn:14-8-2010 tức nớc vỡ bờ Dạy:…………
(Trích : "Tắt Đèn" -Ngô Tất Tố)
A Mục đích cần đạt:
1 Kiến thức : Qua đoạn trích, HS thấy đợc bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ xã hội đơng thời và
tình cảnh đau thơng của ngời nông dân cùng khổ trong xã hội ấy, cảm nhận đợc các quy luật của hiện thực:
có áp bức, có đấu tranh; thấy đợc vẻ đẹp tâm hồn và sức sống tiềm tàng của ngời phụ nữ nông dân
2 Kĩ năng : HS thấy đợc những nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của tác giả.
3 Thái độ : HS có thái độ đồng cảm, xót thơng với những ngời dân nghèo khó, bất hạnh trong xã hội
phong kiến, căm ghét bọn thực dân phong kiến, cờng hào ác bá
B Chuẩn bị của thầy GV- HS:
1 Giáo viên: Su tầm ảnh Ngô Tất Tố
2 Học sinh: Quan sát, tóm tắt thêm tác phẩm "Tắt Đèn"
C.Phơng pháp: Vấn đáp, thuyết trình, trực quan, thảo luận nhóm, thuyết trình, phân tích, đối
chiếu, kĩ thuật khăn phủ bàn, mảnh ghép…
D Tiến trình hoạt động dạy học:
1 Tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ:
1 Em hãy tóm tắt chơng IV: Trong lòng mẹ - Nguyên Hồng
2 hãy chứng minh rằng: Văn bản "Trong lòng mẹ" đã kể lại tình yêu thơng cháy bỏng đối với ngời
mẹ của nhà văn thời thơ ấu
3 Bài mới:
* Giáo viên giới thiệu bài: Quy luật của muôn đời đã tức nớc thì phải vỡ bờ, điều gì khiến cho những
ngời soạn sách đặt tên cho chơng 18 của tiểu thuyết "Tắt đèn" là :"Tức nớc vỡ bờ" để hiểu đợc điều này cô
và các em cùng tìm hiểu bài
Hoạt động của giáo viên và hs Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Giới thiệu chung:
- Mục tiêu: HS nắm đợc những nét chính về tác
giả, xuất xứ tác phẩm
- Phơng pháp: Vấn đáp, thuyết trình, khai thác
kênh hình, …
? Nêu những nét chính trong cuộc đời của Ngô
Tất Tố
? Nêu xuất xứ của tác phẩm
Giáo viên cho học sinh đọc phần tóm tắt (in
nhỏ) SGK trang 28
Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết văn bản:
- Mục tiêu: HS nắm đợc những nét chính về nội
dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Phơng pháp: Tái hiện, thảo luận nhóm, phân
tích, so sánh, đối chiếu, khái quát hoá Vấn đáp,
thuyết trình- Các kĩ thuật : kĩ thuật học theo
góc, khăn phủ bàn, mảnh ghép…
I Giới thiệu chung:
1 Tác giả: Ngô Tất Tố (1893-1954)
- Quê ở làng Lộc Hà, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc Đông Anh - Hà Nội
- Xuất thân là một nhà nho, gốc nông dân là một học giả, nhà báo, nhà văn HT
- TPVH chính: ĐT (1939); Lều chõng (1940)
2 Tác phẩm: "Tắt đèn"
Đăng trên báo năm 1937, in thành sách lần đầu tiên 1939,
là tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của NTT,
đồng thời là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của
trào lu văn học trớc cách mạng
II Đọc - hiểu văn bản:
1 Đọc:
Trang 2Giáo viên hớng dẫn học sinh đọc SGK trang 18.
- Giáo viên cho học sinh lần lợt tham khảo
những chú thích trong SGK tr32
- Giáo viên giải thích 2 từ khó cho học sinh:
thuế thân, đinh
? Theo em ở chơng trích này các em nên phân
tích theo cách nào? Tại sao?
* Có thể nói, toàn bộ nội dung đoạn trích kể
chuyện buổi sáng ở nhà chị dậu, khi anh Dậu
vừa tỉnh lại, chị Dậu vừa thơng xót, vừa lo lắng
bọn lí trởng đến thúc su Câu chuyện vừa tạm
chùng xuống lại có dấu hiệu căng lên khi chị
dậu hối hả múc cháo, quạt, bà lão hàng xóm lật
đật hỏi thăm, anh Dậu cố ngồi dậy định húp
cháo Tất cả những cảnh ấy diễn ra trong không
khí căng thẳng, âm vang đe doạ của tiếng trống,
tù và thúc su từ đầu làng đến đình
? Qua đây, có thể thấy tình thế gia đình chị Dậu
nh thế nào?
? Vậy có thể coi đây là tình thế tức nớc đầu tiên
cha?
? Hình ảnh bọn tay sai đợc nói đến trong đoạn
trích này là ai?
- Cai lệ và ngời nhà lí trởng
? Giải thích từ “Cai lệ”? Cai lệ là danh từ chung
hay danh từ riêng? Cai lệ có vai trò gì trong vụ
thuế ở làng?
? Trong đoạn văn, em thấy tên cai lệ hiện lên
nh thế nào?
* Nhóm 1: Thảo luận về hành động, lời nói của
tên cai lệ khi mới vào nhà chị Dậu
* Nhóm 2: Thảo luận về 2 nhân vật: cai lệ và
ngời nhà lí trởng - điểm giống và khác nhau
giữa 2 nhân vật
* Nhóm 3: Thảo luận về chi tiết cai lệ và ngời
nhà lí trởng bị chị Dậu “ấn giúi ra cửa, ngã
chỏng quèo trên mặt đất” –Cảm xúc, suy nghĩ,
liên tởng của em về chi tiết này?
- Mỗi nhóm cử 1 đại diện phát biểu
2 Chú thích: SGK
- Thuế thân: là thuế đánh vào ngời dân, mỗi ngời đàn ông dân thờng từ 18-60 thời Pháp cai trị, hàng năm phải đóng một khoản thuế; đây là một loại thuế dã man, quái gở, một di tích trung cổ, thuế thuân còn đợc gọi là "Su"
- Đinh: Là ngời đàn ông thuộc lứa tuổi phải đóng thuế thân và đi lính trong thời phong kiến
3 Bố cục văn bản:
- Phân tích theo tuyến nhân vật vì chủ yếu có 2 nhân vật chính Chị Dậu – Cai lệ thông qua đó thấy đợc bộ mặt dã man vô nhân đạo của bọn thống trị mâu thuẫn nét đẹp
tiềm ẩn trong Chị Dậu- Phụ nữ nông dân Việt Nam
4 Phân tích:
* Tình thế của gia đình chị Dậu:
- Tình thế thê thảm, đáng thơng, nguy cấp:
+ Món nợ su nhà nớc cha cách gì trả đợc
+ Anh Dậu đang ốm vẫn có thể bị đánh trói bất cứ lúc nào
+ Chị Dậu nghèo xác xơ, 3 con nheo nhóc cha biết làm cách gì để thoát khỏi cảnh này
+ Tất cả dồn lên vai chị Dậu- ngời đàn bà hiền hậu đảm
đang Chị không biết làm gì lúc này ngoài sự hy vọng,
đợi chờ
-> Tình thế tức nớc đầu tiên Qua đây, ta thấy rõ chị Dậu thơng yêu lo lắng cho chồng – Tình thơng yêu này sẽ quyết định phần lớn thái độ và hành vi của chị ở đoạn tiếp theo
a Hình ảnh bọn tay sai:
* Cai lệ: Tay sai đắc lực của quan phủ, giúp bọn lí dịch tróc nã ngời nghèo nộp su.Với ngời dân: hắn là hung thần
ác sát
- Hiện hình của tai họa, của sự khủng bố đàn áp: sầm sập tiến vào- roi song, tay thớc và dây thừng
- Lời nói: quát, thét, hầm hè: mày, cha mày, ông, nhà mày-> thô lỗ, hung hăng nh 1 con chó dại
- Hành động: gõ đầu roi, trợn ngợc mắt, lệnh trói, giật phắt, chạy sầm sập, bịch, sấn đến, tát, nhảy -> hung dữ, tàn ác, đểu giả
-> Cây búa sắt trong tay bọn thống trị với chức nămg đàn
áp của chế độ thực dân phong kiến
- Cai lệ và ngời nhà lí trởng đều ác nh nhau:
+ Ngời nhà lí trởng: không mảy may xúc động trớc tình cảnh chị Dậu, tự tách mình khỏi những ngời nghèo khổ
để trở thành tay sai So với cai lệ: chỉ là đàn em: sợ vạ, không dám hành hạ ngời ốm-> không đến nỗi táng tận
l-ơng tâm
+ Cai lệ: đánh trói là nghề của hắn Hắn là sản phẩm đợc
đào tạo đúng quy cách của chế độ
- Cai lệ là một tên có mặt ngời dạ thú, tàn ác, đểu giả, vô lơng tâm, một con ngời có bản chất dã thú
Trang 3? Qua cái cử chỉ, hành động, thái độ em thấy cai
lệ là một ngời ntn?
? Chi tiết “ Cai lệ ngã chỏng quèo”….vẫn nham
nhảm thét trói” có phải đã đợc tác giả chuẩn bị
từ trớc không?
- Từ chi tiết “tiếng thét khàn khàn của ngời hút
nhiều sái cũ”
? Chi tiết này gợi cho em cảm xúc gì?
? Hình ảnh cai lệ và ngời nhà lí trởng là đại diện
cho tầng lớp, giai cấp nào trong xã hội? Qua đó
em hình dung nh thế nào về cuộc sống của ngời
ND sống dới chế độ đó?
? Cách miêu tả, xây dựng nhân vật cai lệ đó của
nhà văn đã thể hiện thái độ gì của tác giả?
? Trớc khi bọn tay sai tiến vào, mối quan tâm
lớn nhất của chị là gì?
- Chăm sóc chồng
? Lúc sáng, tại sao chị Dậu không lo ngay việc
anh Dậu đi trốn mặc dù đã có lời giục của ngời
hàng xóm?
? Khi tên cai lệ và ngời nhà lý trởng đến, chị ở
trong 1 tình thế nh thế nào?
? Bọn tay sai đã bất chấp tình cảnh đáng thơng
của gia đình chị, cứ nhất quyết muốn đánh trói,
bắt anh Dậu Chị đã tìm cách mọi cách để bảo
vệ chồng nh thế nào? Quá trình đối phó của chị
với 2 tên tay sai ra sao?
Thảo luận:
- Nhóm 1: Trớc thái độ hách dịch của bọn tay
sai, chị đã c xử nh thế nào? Vì sao chị phải c xử
nh vậy? ( Chú ý các lời nói, cách xng hô, cử chỉ,
thái độ của chị Dậu)
- Nhóm 2: Những lời van xin của chị không làm
chúng động lòng Thái độ của chị ra sao? Vì
- Chi tiết “ Cai lệ ngã chỏng quèo”….vẫn nham nhảm thét trói”:
+ chi tiết hợp tình hợp lí, cho ngời đọc sự hả hê sau bao
đau thơng của gia đình chị Dậu
+ thể hiện bản chất tàn ác đểu giả phũ phàng đến cùng cực của tên cai lệ
+ Chứng tỏ chúng chỉ quen bắt nạt, đe dọa áp bức những ngời cam chịu, còn thực lực thì thật hèn kém, yếu ớt,
đáng cời
-> Tuy xuất hiện trong 1 vài đoạn ngắn, nhng hình ảnh tên cai lệ và ngời nhà lí trởng đã hiện lên rất sinh đọng, sắc nét, đậm chất hài dới ngòi bút hiện thực Ngô Tất Tố
- Là đại diện của giai cấp thống trị trong xã hội TDPK địa chủ độc ác, keo kiệt, cờng hào tham lam thô lỗ, bọn quan lại dâm ô, bỉ ổi và bọn tay sai đầu trâu mặt ngựa
- Cuộc sống ND sẽ vô cùng lầm than
- Thái độ: căm ghét, ông đã nhìn thấu bản chất tàn ác, xấu xa mất hết tính ngời của bọn chúng và miêu tả chúng bằng những nét sắc sảo, linh hoạt; tất cả đều chân thực và sinh động; mỗi ngời một vẻ; không một nhân vật nào giả tạo Đó là 1 trong những thành công về nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm "Tắt đèn"
b Nhân vật chị Dậu:
- Mặc dù đợc bà hàng xóm giục đa chồng đi trốn song chị Dậu cha kịp làm vì chị quá thơng chồng: Cố cho chồng
ăn bát cháo vì từ sáng hôm qua tới giờ anh đã nhịn suông
- 2 tên tay sai sầm sập đến đã đặt chị Dậu đứng trớc một tình thế hiểm nghèo; trớc mắt chị là sự sống chết của chồng, vận mạng của anh Dậu là ở trong tay chị
- Lúc đầu: run run cầu khẩn, van xin, nhịn nhục: cháu-ông -> ngời dới cầu xin ngời bề trên, vì:
+ chúng có 2 tên lăm lăm vũ khí
+ chúng là ngời nhân danh phép nớc để trị kẻ có tội thiếu su là anh Dậu Ngời nông dân biết thân phận, không dám cỡng lại Nhà nớc
+ chị muốn đợc yên ổn
- Cố nén tức giận: xám mặt + dờng nh kinh nghiệm đã thành bản năng của ngời nông dân bị áp bức lâu đời cho biết phải nhẫn nhục, 1 sự nhịn 9
sự lành
+ tâm tính chị Dậu vốn dịu dàng, nhờng nhịn
- Liều mạng cự lại
+ Đấu lí: chồng tôi đau ốm, ông không đợc phép hành
hạ-> nguyên tắc đạo lí tối thiểu của con ngời- T thế ngang hàng đanh thép cảnh cáo kẻ ác
+ Đấu lực: nghiến răng, thách thức quyết liệt dữ dội: mày – bà -> t thế của kẻ bề trên đè bẹp uy thế của đối phơng
Trang 4- Nhóm 3: Chị Dậu cố nhịn nhục cũng không
thể đợc, chị đã liều mạng cự lại ? Có ý kiến cho
rằng: Việc liều mạng cự lại của chị cũng có 2
b-ớc, mức độ khác nhau Em hãy làm rõ?
? Em có nhận xét gì về từ ngữ, giọng văn của
tác giả ở đoạn này?
? Câu trả lời chồng của chị : “ Thà ngồi tù, để
chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không
chịu đợc!” đã thể hiện thái độ sống của chị nh
thế nào?
? Để chị Dậu đánh lại bọn tay sai, nhà văn
muốn nói lên điều gì?
* Hành động của chị Dậu là liều lĩnh, tự phát,
Tình thế đảo ngợc, vừa ra tay, chị đã nhanh chóng biến 2 tên tay sai hung hãn trở thành kẻ bị trừng trị thảm hại -> tiềm tàng sức mạnh đáng sợ - Chị đã bật dậy chống trả với một sức mạnh ghê gớm bất ngờ Và chính trong tình huống hiểm nghèo này đã làm lộ rõ vẻ đẹp tâm hồn:
th-ơng chồng tha thiết sẵn sàng lấy thân mình che chở cho chồng, dám chống lại kẻ ác để bảo vệ chống, thể hiện sức sống tiềm tàng ở chị: tức nớc vỡ bờ
+ Từ ngữ: lấy nguyên vẹn từ lời ăn tiếng nói hàng ngày của ngời dân miền Bắc
+ Giọng văn: pha chút hài hớc làm nổi bật sức mạnh ghê gớm của chị Dậu và sự thảm bại của 2 tên tay sai, ta thấy hả hê
- Câu nói thể hiện 1 thái độ sống – 1t thế làm ngời tuyệt
đẹp: Không chịu sống quỳ -> vẻ đẹp hiên ngang của con ngời bị áp bức đã vùng dậy Trong xã hội mà cái ác hoành hành, còn gì đẹp hơn hành động dũng cảm đứng lên chốn lại kẻ ác -> Sự tiến bộ của Ngô Tất Tố
+ Toát lên một cách sinh động chân lí cuộc sống: có áp bức, có đấu tranh
+ Vẻ đẹp về ngời phụ nữ nông dân Việt Nam: thơng yêu chồng, cũng cứng cỏi, tiềm ẩn một sức mạnh phản kháng.-> Ngô Tất tTố thấy đợc vẻ đẹp và sức mạnh ghê gớm của ngời nông dân bị áp bức đã vùng lên -> Ngô Tất
Tố đã “xui ngời nông dân nổi loạn”(Nguyễn Tuân)
5 Tổng kết: Ghi nhớ SGK
- Phơi bày bộ mặt tàn ác của xã hội TDPK trớc Cách mạng T 8-1945 qua hình ảnh bọn tay sai, khắc họa rõ nét hình ảnh ngời phụ nữ nông dân Việt Nam với những phẩm chất tốt đẹp
Trang 5chị vẫn là nạn nhân bất lực của hoàn cảnh: chị
bị bắt ra đình khép tội Tuy vậy, nhà văn đồng
tình và ngợi ca sự vùng lên đấu tranh tự cứu
mình của giai cấp bị áp bức và đã thể hiện 1
chân lí: Quần chúng bị áp bức chỉ có 1 con đờng
sống là vùng dậy đấu tranh tự cứu mình
? Qua bài này, em nhận thức đợc gì về xã hội
nông thôn Việt Nam trớc Cách mạng tháng Tám
1945, về ngời nông dân Việt Nam từ hình ảnh
chị Dậu?
? Về nghệ thuật kể chuyện và miêu tả nhân vật,
đoạn trích có những điểm gì đặc sắc?
- Khắc họa rõ nét nhân vật làm nổi bật tính cách, diễn biến tâm lí sinh động, đúng logic tính cách nhân vật Cảnh hoạt động đợc miêu tả sinh động, mỗi chi tiết đều
đặc sắc
Hoạt động 3: Thực hành:
- Mục tiêu: HS vận dụng những kiến thức đã nắm đợc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm vào giải quyết
BT nhằm khắc sâu kiến thức
Phơng pháp: Tái hiện, thảo luận nhóm, phân tích, so sánh, đối chiếu, khái quát hoá, vấn đáp, thuyết trình
-Các kĩ thuật : kĩ thuật học theo góc, khăn phủ bàn …
Bài tập luyện tập:
1 Có ý kiến cho rằng: Từ hình thức đấu lí chuyển sang đấu lực giữa chị Dậu và 2 tên tay sai là 1 quá trình phát triển rất lôgic Em có đồng ý với ý kiến ấy không? Vì sao?
2 Có thể đặt tiêu đề khác đợc không?( KT khăn phủ bàn)
- Khi ngời đàn bà nổi giận;
- Sức mạnh của tình yêu thơng;
- Bài ca chiến thắng…
3 Tìm các từ HV có các yếu tố sau: lực (sức); điền (ruộng); cận (gần).(Kĩ thuật học theo góc)
4 Củng cố: HS nhác lại nội dung ghi nhớ SGK
5 H ớng dẫn về nhà :
- Học kĩ bài
- Soạn bài: Xây dựng đoạn văn trong văn bản.