Bài soạn Dược lý thú y

Nó tác động chuyên biệt trên một giai đoạn chính yếu nào đó trong sự chuyển hóa của vi khuẩn hoặc nấm, gây ra ức chế hoặc tiêu diệt vi sinh vật.. Cơ chế tác động của kháng sinh: Kháng si

A Đại cương về kháng sinh

1 Đinh nghĩa:

Kháng sinh là những chất hóa học có nguồn gốc sinh học hoặc tổng hơp

Nó tác động chuyên biệt trên một giai đoạn chính yếu nào đó trong sự chuyển hóa của vi khuẩn hoặc nấm, gây ra ức chế hoặc tiêu diệt vi sinh vật

2 Cơ chế tác động của kháng sinh:

Kháng sinh tác động lên vi khuẩn bằng nhiều cách:

 Tác động lên sự tổng hơp thành vi khuẩn, gây ức chế tổng hơp peptidoglycan): β-lactams, Vancomycin, Fosfomycin.lactams, Vancomycin, Fosfomycin

 Tác động lên chức năng màng tế bào vi khuẩn, làm mất tính thấm chọn lọc của màng

 Tác động lên sự tổng hợp protein cần thiết cho vi khuẩn: Aminoglycosides, Phenicoles, Cyclines, Macrolides, Licosamides, Fusidic acid

 Tác động lên sự tổng hợp acid nucleic của vi khuẩn; Quinolones, Rifamycins, nitrofurans, imidazoles

 Tác động lên sự chuyển hóa của vi khuẩn: Sulfanomides, Diaminopyrimidine

B Kháng sinh aminoglycoside

1 Đinh nghĩa :

-lactams, Vancomycin, Fosfomycin Aminoglycoside (Neomycin, Gentamycin, Kanamycin, ) là nhóm kháng sinh phổ rộng, gây ức chế quá trình tổng hợp protein cần thiết cho

vi khuẩn ( bằng cách tạo liên kết cố định với các ribosome, phá vỡ màng

tế bào của các loại vi khuẩn gây bệnh)

-lactams, Vancomycin, Fosfomycin Cấu tạo hóa học chung của nhóm aminoglycosides ( còn gọi là aminosides ) là gồm những phân tử đường có gốc amine nối với vòng hexose trung tâm bởi nối glycoside

2 Tính kháng khuẩn:

Đây là nhóm kháng sinh phụ thuộc vào nồng độ, có tính sát khuẩn nhanh và hiệu quả tác dụng dài ( khoảng 4-lactams, Vancomycin, Fosfomycin.8h), hoạt tính kháng khuẩn tăng khi ở môi trương kiềm Tác động trên cả vi khuẩn gram dương (đặc biệt là staphylococcus) và vk gram âm

3 Cơ chế tác động:

Nhóm aminoglycosides gắn vào tiểu đơn vị 30S hoặc 50S ( trừ streptomycin) của ribosome vi khuẩn, làm sai lệch phiên mã của m-lactams, Vancomycin, Fosfomycin.RNA

 ngăn cản tổng hợp protein

Ngoài ra, chúng còn can thiệp vào hệ thống vận chuyển electron của tế bào  làm vỡ RNA, gây ức chế sự phiên mã, ảnh hưởng sự chuyển hóa của DNA gây tổn thương màng tế bào vi khuẩn

4 Phân loại:

Gồm 2 loại:

-lactams, Vancomycin, Fosfomycin Aminoglycosides tự nhiên được ly trích từ môi trường nuôi cấy nấm:

 Từ streptomyces : Streptomycin ( được sử dụng đầu tiên trong lâm sàng 1944, được ly trích từ môi trường nuôi cấy nấm Streptomyces Griseus ), Kanamycin, Tobramycin, Lividomycin, Neomycin, Framycetin, Paromomycin

 Từ micromonospora : Gentamicin, Sisomycin, Fortimicin -lactams, Vancomycin, Fosfomycin Aminoglycosides bán tổng hợp ( do thay đổi cấu trúc từ Aminoglycosides tự nhiên ) :

 Từ Kanamycin B→ Dibekacin

 Từ Kanamycin A → Amikacin

 Từ Sisomicin → Netilmicin

 Từ Dibekacin → Habekacin

5 Dược động học:

Thời gian bán hủy của thuốc ngắn (1-lactams, Vancomycin, Fosfomycin.2h) nhưng được thải trừ nhanh chủ yếu qua thận và nồng độ thuốc tập trung cao ở thận, tai trong, có thể truyền qua nhau thai → cần giảm liều cũng như nhịp cấp thuốc (đặc biệt

đối với gia súc suy thận) để tránh độc tính, khuyến cáo cấp thuốc 1 lần/ngày

Nhóm aminoglycosides không hấp thu qua đường tiêu hóa, không tiêm dưới da, được dùng để tiêm bắp, tiêm tĩnh mạch( trừ streptomycin

và dihydrostreptomycin)

6 Tương tác thuốc:

Aminoglycosides có thể được dùng kết hợp với hầu hết các kháng sinh diệt khuẩn khác (quinolones, polypeptides, glycopeptides, β-lactams, Vancomycin, Fosfomycin lactams…) cho hiệu quả tối ưu trong điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng

Không kết hợp aminoglycosides với các kháng sinh kìm khuẩn (sulfonamides, phenicoles…), trừ macrolides

7 Độc tính:

a Độc tính ở thận:

Làm giảm chức năng thận, có sự hồi phục nếu ngưng cấp thuốc Nên cho ăn trước khi cấp thuốc để giảm độc tính, tránh sử dụng cùng lúc với các thuốc sau để tránh làm tăng độc tính: thuốc lợi tiểu, thuốc mê bay hơi, các thuốc có độc tính trên thận khác…

b Độc tính trên thính giác:

Do tích tụ ở tai → gây tổn thương dây thần kinh sọ số 8→ chóng mặt, rối loạn thăng bằng, giảm thính giác Dạng tổn thương này không hồi phục nếu ngưng cấp thuốc

c Độc tính trên thần kinh cơ:

Gây ức chế thần kinh cơ có thể dẫn đến liệt cơ

8 Các kháng sinh tiêu biểu:

a) Streptomycin:

 Tính chất: dạng bột trắng ngà, không

mùi, có vị dắng, tan trong nước, dễ bị phá hủy bởi nhiệt độ, acid, kiềm tác dụng mạnh ở pH= 8

Công dụng: Streptomycin có phổ kháng khuẩn hẹp, tác động chủ

yếu trên vi khuẩn gram âm nhưng có một số bệnh được chỉ định

ưu tiên dùng streptomycin: bệnh lao, tụ huyết trùng các loại, viêm vú, viêm tử cung, viêm ruột tiêu chảy…

Độc tính: gây độc tính trên thận, thính giác, thần kinh cơ…

Chú ý:

Không trộn lẫn streptomycin với sulfonamides hoặc vitamin C, Không tiêm tĩnh mạch, không tiêm dưới da

b) Spectinomycin:

Dùng trị bệnh hô hấp ở gia cầm, viêm khớp truyền nhiễm, bệnh do Mycoplasma, bệnh hô hấp do vi khuẩn gram âm, phòng và điều trị các bệnh do Enterobacteriaceae ( tiêu chảy, nhiễm trùng máu)

Spectinomycin ít hoặc không tác dụng phụ, không gây độc trên thính giác, gan, thận, không gây quái thai, nhưng gây ức chế thần kinh cơ

9 Các loại thuốc trên thị trường:

 Streptomycin Sulfate:Thuốc bột pha tiêm

Công thức: streptomycin sulfate : 1000 mg

Công dụng:

 Tụ huyết trùng, thương hàn lợn,sẩy thai truyền

nhiễm cấp tính, bệnh đường ruột, tụ huyết

trùng, Listeriosis, viêm màng phổi, ở gia súc

Liều dùng:

 Tiêm bắp thịt, dưới da, ngày 2 lần

o Trâu, bò: 30 mg/kgP

o Lợn, chó: 50 mg/kgP

o Gà, vịt: 60-80 mg/kgP

Qui cách: lọ 1 g

 Tên thuốc:

 Pen-Strep

 Thuốc bột pha tiêm

 SĐK: TWI-X3-73

Công thức:

 Mỗi lọ chứa:

o Penicillin G potassium: 500 mg

o Streptomycin sulfat: 500 mg

Công dụng:

 Tụ huyết trùng, viêm phổi, đóng dấu,

Lepto

 Các bệnh đường hô hấp, niệu sinh dục, bệnh đường ruột, vết thương nhiễm trùng, apxe, mụn nhọt

Liều dùng:

 Tiêm bắp, ngày tiêm 2 lần

o Trâu, bò: 2-4 lọ

o Lợn, bê, nghé: 1-2 lọ

o Chó, mèo: 25 000 UI

o Gia cầm: 30 000 UI/kgP

Qui cách:

 Lọ 1; 1,5 và 2 MUI

 Tên thuốc:

 Ampi-Kana

 Thuốc bột pha tiêm

Công thức:

 Mỗi lọ chứa:

o Ampicillin sodium: 500 mg

o Kanamycin sulfat: 500 mg

Công dụng:

 Điều trị tốt đối với các bệnh: nhiệt thán,viêm phổi, viêm khớp, viêm đường niệu sinh dục, ung khí thán, nhiệt thán, tỵ thư, viêm vú và viêm tử cung

Liều dùng:

 Tiêm bắp thịt hoặc tĩnh mạch

o Gia súc lớn: 1 lọ/100-150 kgP/ngày

o Gia súc nhỏ: 1 lọ/60-100 kgP/ngày

o Gia cầm: 1 lọ/25-30 kgP/ngày

Qui cách:Lọ 1 g

 Tên thuốc: Kanamycin 10% ,dung dịch

tiêm

Công thức:

 Trong 100 ml chứa:

 Kanamycin sulfate: 10 g

 Dung môi vừa đủ: 100 ml

Công dụng:

 Kanamycin tác dụng mạnh với nhiều

loại vi khuẩn đã bị lờn với Streptomycin, Erythromycin, Thiamphenico dùng điều trị bệnh: Tụ cầu khuẩn, nhiệt thán, viêm phổi truyền nhiễm, E.coli, viêm phúc mạc Các bệnh cơ quan niệu sinh dục, viêm phổi truyền nhiễm ở lợn, bệnh cầu trùng ghép, E.Coli bại huyết ở gà…

Liều dùng:

 Tiêm bắp thịt, dưới da:

 Trâu, bò, ngựa: 1ml/20kgP/ngày

 Lợn, bê, nghé, dê, cừu: 1ml/10kgP/ngày

 Chó, mèo, gia cầm: 1ml/2-5kgP/ngày

 Tiêm 2 lần/ngày, dùng trong 3-4 ngày liên tục

Qui cách: ống 5 ml, Lọ 10, 100 ml

 Tên thuốc:

 Gentamycin 4%

 Dung dịch tiêm

Công thức:

 Thuốc chất lượng cao

 Trong 100 ml chứa:

o Gentamycin: 4 g

o Dung môivừa đủ: 100 ml

Công dụng:

 Gentamycin là kháng sinh có phổ hoạt lực rất rộng Trị các bệnh do E.coli, tụ cầu, liên cầu, vi khuẩn gây thối, sảy thai truyền nhiễm, ỉa chảy, phó thương hàn, bạch lỵ, tụ huyết trùng, ho khan do Mycoplasma…, CRD gà, nhiễm trùng huyết, viêm xương

Liều dùng:

 Tiêm bắp thịt:

o Trâu, bò, ngựa, lợn, dê, cừu, chó, mèo: 1ml/10kgP

o Gà, vịt, ngan, ngỗng, cút, thỏ: 1ml/5-7 kg thể trọng

 Tiêm 1-2 lần/ngày, dùng liên tục từ 3 đến 5 ngày

Qui cách:

 Lọ 5 ml, 10 ml, 100 ml