VAN 7 TUAN 23 THEO CHUAN MOI

-Mục tiêu: Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao có chủ đề: tình yêu quê hương, đất nước, con người.. -Phương pháp: Vấn đáp, giải thích[r]

Tiết 9

Tuần 3 Ngày soạn: 23 /8/2010

Ngày giảng: 24 /8/2011

CA DAO, DÂN CA NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH I-MỤC TIÊU:

1/ Kiến thức:

- Hiểu được khái nệm ca dao – dân ca

- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểucủa những bài ca dao có chủ đề tình cảm gia đình

2/ Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc, cảm nhận ca dao.

3/ Thái độ: Giáo dục tình cảm gia đình.

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

Câu hỏi: Văn bản “ Cuộc chia tay của những con búp bê” tác giả muốn nói

với chúng ta điều gì?

Trả lời: Tổ ấm gia đình là vô cùng quý giá và quan trọng.Mọi người nên bảo

vệ và giữ gìn

3/ Giảng bài mới:

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.

-Mục tiêu:tạo tâm thế cho học sinh

-Phương pháp thuyết trình

-Thời gian: (1p)

Mỗi người đều được sinh ra và lớn lên trong chiếc nôi gia đình Mái ấm giađình dẫu có đơn sơ đến đâu cũng là nơi nuôi dưỡng suốt cuộc đời ta Bởi thếtình yêu gia đình như nguồn mạch chảy mãi trong lòng mỗi con người Bài họcnày sẽ giúp em cảm nhận rõ hơn điều đó

của HS

Nội dung

Hoạt động 2: Tìm hiểu chung.

-Mục tiêu:Khái niệm ca dao, dân ca:

-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, minh hoạ, phân tích,nêu

và giải quyết vấn đề

-Thời gian: 10p

I- Tìm hiểu chung:

1.Khái niệm

ca dao, dân ca:

- Yêu cầu HS đọc chú thích (*) sgk - HS đọc

- Ca dao: lời thơ

của

 Thế nào là ca dao, dân ca?

GV: Ca dao, dân ca thuộc loại trữ tình phản

ánh thế giới tâm hồn của con người

- Nghe thựchiện

- Đọc theoyêu cầu củaGV

- Đọc các chúthích

dân ca và cảnhững bài thơ dângian mang phongcách nghệ thuậtchung với lời thơdân ca

-Dân ca: những

sáng tác kết hợplời và nhạc

2.Đọc và tìm hiểu chú thích:

Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết.

-Mục tiêu:Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức

nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao có chủ đề tình cảm

 Lời của từng bài ca dao là lời của ai, nói

về ai? Tại sao em khẳng định như vậy?

B1:Lời của mẹ ru con,nói với con, nội

dung bài ca dao nói lên điều đó

B2:Lời người con gái lấy chồng xa quê nói

với mẹ và quê mẹ; lời ca hướng về mẹ và quê

mẹ, không gian “ngõ sau”, “bến sông”

thường gắn với tâm trạng người phụ nữ

B3:Lời cháu con nói với ông bà hoặc người

thân; đối tượng của nỗi nhớ là ông bà

B4:Có thể là lời của ông bà, cha mẹ, cô bác

nói với con cháu hay của anh em ruột thịt nói

với nhau; nội dung câu hát nói lên điều đó

- GV yêu cầu HS đọc lại bài 1

 Bài ca dao này đã sử dụng biện pháp tu

* Bài1:

cha mẹ.

 Nhận xét của riêng em về hai hình ảnh:

“núi ngất trời”, “biển rộng mênh mông”?

Gợi: Được miêu tả như thế nào? Xuất hiện

như thế nào trong câu ca dao? Những điều đó

có tác dụng gì?

 Hai hình ảnh được miêu tả bằng những

định ngữ chỉ mức độ và được nhắc lại hai

lần -> Hai hình ảnh to lớn, cao rộng và vĩnh

hằng ấy mới diễn tả công ơn của cha mẹ

HS trả lời

 Câu ca dao mang âm điệu gì? Âm điệu ấy

giúp thể hiện điều gì?

 Lời ru gần gũi, ấm áp, thiêng liêng -> bài

ca như lời tâm tình thành kính, sâu lắng

 Lời ru gầngũi, ấm áp,thiêng liêng-> bài ca nhưlời tâm tìnhthành kính,sâu lắng

-Âm điệu lời ru,biện pháp so sánh

 Nhận xét về ngôn ngữ của bài ca dao?  Giản dị mà

sâu sắc

 Tìm những câu ca cũng nói về công cha

nghĩa mẹ như bài 1?

 “Ơn cha nặng lắm … chín tháng cưu

mang” “ Công cha như núi …đạo

con”;“Ngày nào em bé … ngày ước ao”

HS trả lời

 Như vậy, tình cảm mà bài 1 muốn diễn tả

là gì?

-> Công lao trời biển của cha mẹ đối với con

và bổn phận, trách nhiệm của con trước công

lao to lớn ấy

HS cùng suynghĩ

-> Công lao trờibiển của cha mẹđối với con và bổnphận, trách nhiệmcủa con trướccông lao to lớn ấy

- GV yêu cầu HS đọc bài 2 - HS đọc * Bài 2:

 Tiếng nói tâm trạng của người con gái

trong bài ca dao này là gì?

 Nỗi buồn,xót xa, nhớquê, nhớ mẹ

 Cảm nhận của em về thời gian trong bài

ca dao này?

Gợi:Tại sao là “chiều chiều”? Thời gian đó

gợi lên điều gì?

 Nhiều buổi chiều Đây là thời gian gợi

buồn gợi nhớ, chiều là lúc mọi người đoàn tụ

còn người con gái này lại bơ vơ nơi xứ

người

HS cùng suynghĩ

 Không gian “ngõ sau” gợi cho em suy

nghĩ gì? Biện pháp nghệ thuật gì được vận

dụng cho hình ảnh này?

-Hình ảnh ẩndụ

-Hình ảnh ẩn dụ

 “Ngõ sau” gợi sự vắng vẻ, heo hút làm

tăng lên cảm giác cô đơn khi xa quê.“Ngõ

sau” là hình ảnh ẩn dụ

 Cứ từng chiều xuống, ra đứng ở ngõ sau,

cô gái có những nỗi niềm gì?

GV: nói thêm về thân phận người phụ nữ

trong xã hội phong kiến Bài ca dao chỉ có

hai câu ngắn gọn,mộc mạc thế mà đau khổ,

yêu thương nhức buốt

Nỗi nhớ về mẹ, về quê nhà, nỗi đau buồn

tủi của kẻ là con phải xa cách cha mẹ Có thể,

có cả nỗi nhớ về một thời con gái đã qua, nỗi

đau về cảnh ngộ khi ở nhà chồng

Học sinhcùng thảoluận

 Nội dung bài ca dao thứ hai? Tâm trạng,

nỗi buồn xót

xa, sâu lắngcủa ngườicon gái lấychồng xa quê,nhớ mẹ

->Tâm trạng, nỗibuồn xót xa, sâulắng của ngườicon gái lấy chồng

xa quê, nhớ mẹ

 Bài 3 nói lên tình cảm gì?

 Nỗi nhớ và sự kính yêu đối với ông bà

 Nỗi nhớ và

sự kính yêuđối với ôngbà

 Nói về ông bà bài ca dao dùng cụm từ “

ngó lên” giúp thể hiện điều gì?

 Sự trân trọng, tôn kính

 Sự trântrọng, tônkính

 Bài ca dao đã sử dụng biện pháp nghệ

thuật nào?

 So sánh : “ nuộc lạt mái nhà” với nỗi nhớ

 So sánh : “nuộc lạt máinhà” với nỗinhớ

-Nghệ thuật sosánh

 Tại sao tác giả dân gian lại chọn hình

ảnh này để thể hiện?

 Rất nhiều, gợi sự kết nối, bền chặt, không

tách rời

 Rất nhiều,gợi sự kếtnối, bền chặt,không táchrời

 Tác dụng của biện pháp so sánh?

GV: hình thức so sánh bao nhiêu… bấy nhiêu

được sử dụng rất nhiều trong ca dao GV

minh họa

Gợi nỗinhớ da diết ,không nguôi

 Nhận xét về âm điệu?

 Âm điệu lục bát diễn tả tình cảm sâu lắng

 Âm điệulục bát diễn tảtình cảm sâulắng

 Nội dung bài ca dao 3?

 Diễn tả nỗi nhớ và sự kính yêu, biết ơn đối

với ông bà

HS suy nghĩcùng trả lời

-> Diễn tả nỗi nhớ

và sự kính yêu,biết ơn đối với ôngbà

 Tình cảm gì được nói trong bài 4?  Tình anh

em ruột thịt

 Tình cảm thân thương ấy được diễn tả

như thế nào?

Gợi: lần lượt nhận xét cách thể hiện tình cảm

đó trong từng câu lục bát? Câu lục bát hai có

biện pháp tu từ nào? Tác dụng?

 Câu 1 : anh em khác với “người xa”, có

tới ba chữ cùng Như vậy anh em là hai

nhưng một; Câu 2 : sử dụng biện pháp từ so

sánh, biểu hiện sự gắn bó thiêng liêng của

tình anh em

HS suy nghĩcùng trả lời

-Nghệ thuật sosánh

 Bài ca dao muốn nhắc nhở chúng ta điều

gì?

 Anh em phải biết hòa thuận và nương tựa

vào nhau

 Nội dung bài ca dao 4?

Biểu hiện sự gắn bó thiêng liêng của anh

em ruột thịt

Biểu hiện

sự gắn bóthiêng liêngcủa anh emruột thịt

->Biểu hiện sựgắn bó thiêngliêng của anh emruột thịt

 Như vậy tình cảm gia đình được đề cập

đến trong chùm ca dao này là gì?

 Tình cảmđối với cha

mẹ, ông bà,anh em

 Biện pháp nghệ thuật nào là chủ yếu

trong 4 bài ca dao?

Hoạt động 5: Luyện tập.

-Mục tiêu:HS vận dụng kiến thức vào bài tập

thực hành

-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, thảo luận

-Thời gian: 3p

IV- Luyện tập:

- Gọi HS đọc phần đọc thêm

 Những bài ca dao ấy cũng nói về tình

cảm gì? Qua đây chúng ta có thể nói như

thế nào về tình cảm ấy của con người Việt

Nam ?

Tình cảm gia đình => Tình cảm gia đình là

một trong những tình cảm thiêng liêng nhất

đối với mỗi con người

- HS đọc phần đọc thêm

Hoạt động 6:Củng cố.

-Mục tiêu:HS khái quát và khắc sâu kiến thức

vừa học

-Phương pháp: Hỏi đáp

-Thời gian: 2p

 Em nào có thể đọc thuộc lòng chùm ca

dao vừa học? Trong chùm ca dao ấy,em

thích nhất bài nào?Vì sao?

HS đọc thuộc lòng; Phát biểu suy nghĩ cá nhân 4/Hướng dẫn về nhà:( 1’) *Bài cũ: - Nắm được nội dung, ý nghĩa từng bài ca dao. -Học thuộc lòng 4 bài ca dao -Sưu tầm thêm một số câu ca dao nói về tình cảm gia đình *Bài mới: Chuẩn bị cho bài: Những câu hát về tình quê hương, đất nước, con người + Đọc, trả lời câu hỏi sgk +Tìm hiểu ý nghĩa từng bài ca dao IV- RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG: ………

………

………

………

………

-@ -Tiết 10

Tuần 3 Ngày soạn: 29 /8/2010 Ngày giảng: 30 /8/2010

2/ Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng đọc, cảm nhận ca dao.

3/ Thái độ: Giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, con người.

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

*Câu hỏi: Ca dao, dân ca là gì? Đọc thuộc lòng bốn bài ca dao đã học

*Trả lời: Ca dao: lời thơ của dân ca và cả những bài thơ dân gian

mang phong cách nghệ thuật chung với lời thơ dân ca; Dân ca:nhữngsáng tác kết hợp lời và nhạc

3/ Giảng bài mới:

Hoạt động 1: Giới thiệu bài mới.

-Mục tiêu:tạo tâm thế cho học sinh

-Phương pháp thuyết trình

-Thời gian: (1p)

I-li-a Ê-ren-bua đã từng nói: “ Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêunhững cái tầm thường nhất: yêu cái phố nhỏ đổ ra bờ sông…” Quả thật trongmỗi con người chúng ta ai cũng có một tình yêu quê hương tha thiết Tiết họcnày ta cùng cảm nhận tất cả những tình cảm ấy qua “ Những câu hát về tìnhyêu quê hương, đất nước, con người”

HS

Nội dung

Hoạt động 2:Tìm hiểu chung.

-Mục tiêu:Kĩ năng đọc và tìm hiểu chú thích:

-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, minh hoạ, phân tích,nêu và

giải quyết vấn đề

-Thời gian: 10p

I.Tìm hiểu chung.

1.Đọc văn bản:

2.Tìm hiểu chú thích:

- Yêu cầu HS đọc 4 bài ca dao

- Hướng dẫn HS hiểu nghĩa của các chú thích

trong bài

- Đọc

- 1HS đọc cácchú thích theoyêu cầu của GV

Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết.

-Mục tiêu: Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ

thuật tiêu biểu của những bài ca dao có chủ đề: tình yêu quê

hương, đất nước, con người

-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, minh hoạ, phân tích,nêu và

giải quyết vấn đề

-Thời gian: 20p

II Tìm hiểu chi tiết:

 Câu hát 1, tác giả dân gian đã gợi ra

những địa danh, phong cảnh nào? Em hiểu

biết gì về những địa danh, phong cảnh ấy?

 HS trả lời theochú thích sgk

 Em đồng ý với ý kiến nào khi nhận xét về

bài 1?(theo câu1-sgk)

 Ý kiến (b), (c) * Bài 1:

 Vì sao đồng ý với ý kiến (b) ?

 Những từ ngữ : Ở đâu? Sông nào? Núi nào?

Đền nào? Nêu lên sự thắc mắc của chàng trai.

Cách xưng hô: Chàng ơi, nàng ơi.

Một loạt câu hỏi đòi hỏi người nghe( cô gái)

phải trả lời Có những câu không có dấu chấm

hỏi nhưng đòi hỏi người nghe phải giải đáp: Ở

đâu năm cửa nàng ơi…, đền nào thiêng nhất

xứ Thanh

 HS trả lời

 Nêu thêm một số dẫn chứng để minh hoạ

cho ý kiến (c) là đúng?

 a - Anh có biết cỏ ngựa nằm ở cữa ngõ

Kẻ bắn con nây nằm ở cây non

Chàng mà đối được thiếp trao tròn một quan

-Con cá đối… tiền treo mô mồ

b - Đến đây thiếp mới hỏi chàng

Cây chi hai gốc nửa vàng nửa xanh ?

-Nàng hỏi chàng kể rõ ràng

Cầu vồng hai cội nửa vàng nửa xanh

 HS thảo luận

- Hìnhthức hátđối đáp

 Vì sao chàng trai,cô gái lại hỏi đáp về

những địa danh với những đặc điểm của

chúng như vậy?

 Thể hiện, chia xẻ sự hiểu biết cũng như

niềm tự hào, tình yêu quê hương, đất nước

 HS thảo luận

->Thểhiện,chia

xẻ sựhiểu biếtcũng nhưniềm tựhào, tìnhyêu đốivới quêhương

đất nước.

 Có nhận xét gì về người hỏi và người đáp?  Lịch lãm, tế

nhị

 Yêu cầu HS đọc bài ca dao 2  HS đọc * Bài 2:

 Khi nào người ta nói “rủ nhau”?

 Có quan hệ gần gũi, có chung mối quan

tâm

 Có quan hệgần gũi, cóchung mối quantâm

 Nhận xét của em về cách tả cảnh bài 2?

 Gợi nhiều hơn tả Tả bằng cách nhắc đến

kiếm Hồ, Cầu Thê Húc, chùa Ngọc Sơn, đài

Nghiên, tháp Bút Đó là những địa danh cảnh

trí tiêu biểu của hồ Hoàn kiếm

 HS thảo luận

-Câu hátgợi nhiềuhơn tả

 Địa danh và cảnh trí trong bài gợi lên điều

gì?

 Rất nhiều cảnh trí gợi lên truyền thống lịch

sử và văn hóa->Tình yêu niềm tự hào về quê

hương, đất nước

 Có thể kiểm tra HS xem từng địa danh ấy

nhắc đến các sự kiện, câu chuyện nào?

 HS trình bàyhiểu biết cánhân

->Tìnhyêu niềm

tự hào vềquê

hương,đất nước

 Suy ngẫm của em về câu hỏi cuối bài: “Hỏi

ai gây dựng nên non nước này”?

-Câu hỏi giàu âm điệu nhắn nhủ, tâm tình ->

Nhắc nhở thế hệ con cháu phải tiếp tục gìn giữ

và xây dựng đất nước

Trao đổi nhóm

để trả lời

-Câu hỏigiàu âmđiệu nhắnnhủ, tâmtình ->Nhắc nhởthế hệcon cháuphải tiếptục gìngiữ vàxây dựngđất nước

- Yêu cầu HS đọc lại bài ca dao 3 - HS đọc * Bài 3:

 Nhận xét về cảnh trí xứ Huế và cảnh tả

trong bài 3?

 Phác họa cảnh đường vào xứ Huế rất đẹp

vừa khoáng đạt bao la lại quây quần Màu sắc

gợi vẻ nên thơ, tươi mát sống động

-Cảnhgợi nhiềuhơn tả

 Phân tích đại từ “Ai” và chỉ ra những tình

cảm ẩn chứa trong lời mời, lời nhắn gửi: “Ai

vô xứ Huế thì vô”? Trao đổi nhóm

-> Cangợi vẻđẹp xứ

 “Ai” có thể chỉ người tác giả trực tiếp nhắn

gửi hoặc hướng tới người chưa quen biết

-Lời mời, lời nhắn gửi thể hiện tình yêu, lòng

tự hào; mặt khác muốn chia sẻ với mọi người

về vẻ đẹp, tình yêu, lòng tự hào; thể hiện ý tình

kết bạn

để trả lời Huế, lời

nhắn gửi,lời mờichân tìnhcủa tácgiả gởitới mọingười

- Yêu cầu HS đọc lại bài ca dao 4 - HS đọc * Bài 4:

 Hai dòng đầu bài 4 có nét đặt biệt gì về từ

so sánh

 Cô gái trong dòng cuối bài ca đã được nói

đến bằng biện pháp nghệ thuật dao? Cảm

nhận của em?

 So sánh “như chẽn lúa đòng đòng” và “ngọn

nắng hồng ban mai” tương đồng ở nét trẻ trung

phơi phới và đang xuân Đó chính nét mảnh

mai, duyên thầm và đầy sức sống của cô gái

Trao đổi nhóm

để trả lời

 Cô gái và cánh đồng lúa có mối liên hệ

nào?

- Chính bàn tay con người bé nhỏ đó đã làm

nên cánh đồng mênh mông

- Làm nên hồn của cảnh ở hai câu thơ đầu

 Bài 4 là lời của ai? Người ấy muốn biểu

hiện tình cảm gì?

Ngợi ca cánh đồng và vẻ đẹp mảnh mai,

duyên thầm và đầy sức sống cùa cô gái Đó

cũng là cách bày tỏ tình cảm của chàng trai

Trao đổi nhóm

để trả lời

-> Ngợi

ca cánhđồng và

vẻ đẹpmảnhmai,duyênthầm vàđầy sứcsống cùa

cô gái

Đó cũng

là cáchbày tỏtình cảm

 Em có biết cách hiểu nào khác về bài ca

dao này? Em có đồng ý không? Vì sao?

* Giảng: Có thể hiểu nhiều cách khác nhau

theo những tiếp nhận chủ quan của mỗi người

Tuy nhiên bài này được hiểu theo cách (1) là

phổ biến hơn

 Bài ca là lời

cô gái, trướccánh đồng cônghĩ về thânphận mình…Đócũng là một cáchcảm nhận

Hoạt động4.- Tổng kết:

-Mục tiêu:HS củng cố lại kiến thức vừa học.

-Phương pháp: Vấn đáp, giải thích, thảo luận

-Thời gian: 5p

III- Tổng kết:

Tình yêu,lòng tựhào đốivới conngười vàquê

hươngđất nước,thể hiệnqua hìnhthức hỏi,đáp; lờimời; lờinhắn gửi

 Tình cảm chung trong 4 bài ca dao này là

gì?

 Để thể hiện tình cảm đó tác giả đã lựa chọn

những hình thức nào?

-Là tình yêu, lòng tự hào đối với con người và

quê hương đất nước, thể hiện qua hình thức

hỏi, đáp; lời mời; lời nhắn gửi

 HS trả lời dựavào phần ghinhớ:

- Gọi HS đọc lại văn bản và đọc phần đọc

thêm

- HS đọc theoyêu cầu của GV

Chủ yếu là thể thơ lục bát và lục bát biến thể,

lời thơ khá tự do biến hoá: 6/8, 6/9, 7/10, 7/8

 Tình cảm chung thể hiện trong bốn bài ca

là gì?

 HS trả lời nhưphần tổng kết

4/Hướng dẫn về nhà:( 1’ )

*Bài cũ: - Nắm được nội dung, ý nghĩa từng bài ca dao.

- Học thuộc lòng 4 bài ca dao

- Sưu tầm thêm một số câu ca dao nói về tình yêu quê hương đấtnước

- Làm BT 1,2,3,4 Sách BTNV/21,22