Giáo trình văn học Pháp thế kỉ 17

Phần III: Văn học cổ điển thế kỷ 17- Chủ nghĩa cổ điển Pháp Chương I: Khái quát I/ Nước Pháp trên đường tiến tới một quốc gia thống nhất hùng mạnh: 1.1 - Đến cuối thế kỉ 16 nước Pháp

Phần III: Văn học cổ điển thế kỷ 17- Chủ nghĩa cổ điển Pháp

Chương I: Khái quát

I/ Nước Pháp trên đường tiến tới một quốc gia thống nhất hùng mạnh:

1.1 - Đến cuối thế kỉ 16 nước Pháp nghèo nàn bị chia cắt bởi nhiều lãnh chúa phongkiến.Chiến tranh tôn giáo và phong kiến liên miên và tàn khốc: cuộc viễn chinh sangItalia vừa chấm dứt thì nội chiến tôn giáo đẫm máu giữa đạo Thiên Chúa và đạo TinLành xảy ra suốt hơn 30 năm (1562 - 1598) Nước Pháp bị tàn phá khủng khiếp,thành thị và nông thôn đều hoang tàn xơ xác Người thất nghiệp, đói khổ bệnh tậtnhan nhản khắp nơi Tài chính kiệt quệ Quan lại địa phương và thị dân giành lấyquyền tự trị Nông dân và dân nghèo nổi dậy ở nhiều nơi Chế độ phong kiến cát cứtrở thành vật chướng ngại lớn trên bước đường đi tới của lịch sử dân tộc Pháp Trongkhi đó, giai cấp tư sản Pháp hình thành từ thế kỉ 16 đang lớn dần lên nhờ phươngthức kinh doanh tư bản – đặc biệt các ngành công nghiệp dệt, hàng xa xỉ, ngoạithương, nông nghiệp Tình trạng phong kiến cát cứ gây trở ngại quá trình phát triển

tư bản chủ nghĩa Giai cấp tư sản khao khát giành lấy chính quyền, tuy có ưu thế` vềchính trị nhưng chưa thể lật đổ g/c phong kiến thống trị Họ quay ra dựa vào nhànước phong kiến tập quyền để mở rộng kinh doanh G.c phong kiến đang sa sútnhưng vẫn cố giữ chính quyền, tự biết còn đủ mạnh để ngăn trở tư sản Mặt khác, g/cphong kiến cũng muốn lợi dụng khả năng kinh tế tư bản để tồn tại Tình trạng đó tạo

ra thế quân bình tạm thời giữa quí tộc và tư sản dưới hình thức Nhà nước quân chủchuyên chế (quân chủ tập trung tuyệt đối) Đó là nền quân chủ cố giữ vai trò trunggian giữa quí tộc và tư sản - cố gắng dung hòa bảo vệ quyền lợi của cả hai

1.2- Nền quân chủ chuyên chế Pháp trải qua ba triều đại:

- Dòng họ Bourbon Vua Henry IV lên ngôi giữa cảnh hoang tàn của nước Phápsau chiến tranh trong khi ấy các lãnh chúa địa phương bạo loạn lung tung Henrythực hiện đương lốì cứng rắn xen kẽ mềm dẻo về chính 1trị, tôn giáo nhằm củng cốchính quyền trung ương Vua chủ trương nâng đỡ nông dân, giảm thuế xóa nợ, đẩymạnh công thương nghiệp, ngoại thương, kí kết nhiều hiệp ước thương mại Nhà vuarời bỏ đạo Tin Lành, theo đạo Thiên Chúa (Cơ đốc, Gia Tô) đã được coi là quốcgiáo Năm 1598 vua ban hành pháp lệnh Nante bảo đảm tự do tín ngưỡng và tự dochính trị Vua bị ám sát, con trai là Louis 13 lên ngôi giữa lúc bọn lãnh chúa phongkiến lại nổi lên khắp nơi Vua Louis 13 (1610-1643) dựa vào Giáo chủ Richelieunắm quyền tể tướng, tiếp tục sự nghiệp của Henry 4, quyết tâm xây dựng một nhànước dân tộc thống nhất, phát triển nhiều mặt chiếm vị trí cao trên trường quốc tế.Richelieu kiên quyết bảo vệ thống nhất quốc gia, trấn áp Tin Lành và các lãnh chúađịa phương ngoan cố, mở mang thêm lãnh thổ, đặt Pháp viện tối cao dưới quyền

vua, ban bố chính sách đặc quyền cho giai cấp tư sản phát triển kinh tế, đẩy mạnhcông thương, qui định thuế khóa thống nhất, chiếm thêm thuộc địa (quần đảo Angti,đảo Madagasca).Thống nhất hoạt động văn hóa tư tưởng dưới sự lãnh đạo tập trungcủa nhà nước chuyên chế Thành lập Viện Hàn lâm năm 1634, trợ cấp văn nghệ sĩ,

mở ra những cuộc phê bình văn học Những hoạt động đó còn nhằm thống nhấtngôn ngữ Pháp, tách nhà văn ra khỏi ảnh hưởng quí tộc phong kiến, đàn áp nhà vănchống chế độ quân chủ chuyên chế Sự cứng rắn của tể tướng - giáo chủ Richelieu bịnhiều người thù ghét phản ứng Tuy nhiên ông ta vẫn là một nhà chính trọ nhà hoạtđộng xã hội xuất sắc, người sáng lập thực sự, trực tiếp của nhà nước mang tính dântộc Pháp Louis 14 (1643 - 1715) lên ngôi lúc 15 tuổi Nhà nước do giáo chủMadarin lãnh đạo thực sự Giáo chủ cho tăng thuế, bán quan chức lấy tiền nuôi quânđội tham gia chiến tranh Trung Âu 1618 -1648.Chính sách đó khiến nhân dân bấtbình, nhất là nông dân và nghị viện (phần lớn là đại biểu tư sản và quí tộc) đều cămgiận Kết quả là một cuộc nội chiến nổ ra ở Paris và một số tỉnh miền Bắc, miềnĐông nước pháp Giai cấp tư sản và quí tộc, do quyền lợi ích kỉ, cuối cùng đã phảnbội, bỏ mặc quần chúng khiến khởi nghĩa thất bại Sự thất bại này chấm dứt tìnhtrạng rối ren nhưng vẫn chưa bảo đảm cho đất nước thống nhất Cuộc khởi nghĩachia thế kỉ ra hai phần - nửa sau sẽ là thời kì phát triển huy hoàng của chế độ quânchủ chuyên chế Năm 1661, Madarin chết, Louis mới thực sự nắm chính quyền Vuatuyên bố " nhà nước chính là ta ! " và khẳng định sự tập trung quyền lực cao độtrong tay nhà vua Mười hai năm đầu của triều đại Louis thanh bình êm ả thuận lợicho những cuộc cải cách và những dự án lớn:

- Về kinh tế - chính trị: Colbert trợ thủ đắc lực của nhà vua đã tích cực bảo hộ cáchình thức kinh doanh tư bản chủ nghĩa, khuyến thương nhằm thu lợi nhuận cho côngquĩ Tăng cường quân đội làm áp lực cho kinh tế.Kiến thiết nhiều lâu đài nguy nga

đồ sộ

- Về văn hóa nghệ thuật: Chaplin cánh tay phải của " vua mặt trời " đã cho lậpthêm hàng loạt viện hàn lâm nghệ thuật và khoa học, bảo trợ các nhà nghệ sĩ, tổ chứcsinh hoạt văn nghệ ở cung đình, biến cung điện Verseille thành trung tâm văn hóaquốc gia Tất cả nhằm đề cao cá nhân vua Louis 14, thúc đẩy văn hóa, củng cốquốc phòng nâng cao địa vị uy tín nước Pháp Người ta gọi thế kỉ 17 là " thế kỉ củaLouis 14 " hoặc " thế kỉ vĩ đại " (đại thế kỉ) Năm 1803, Coibert chết, sinh ra sựchuyển biến mới của đời sống vật chất tinh thần nước Pháp cuối thế kỉ này: chínhsách kinh tế của Colbert bị vứt bỏ, nền kinh tế suy sụp vì gánh nặng chiến tranhchống Hà Lan và Anh Hủy bỏ pháp lệnh Nante, khủng bố tàn bạo những người dịgiáo, đi xâm lược láng giềng Nhà nước độc tài không chịu được khuynh hướng tự

do dân chủ và cản trở giai cấp tư sản Làn sóng khổng lồ hàng chục vạn nhà côngthương nghiệp bỏ chạy ra nước ngoài gây chảy máu nghiêm trọng về dân số, tiềncủa, tài năng trí tuệ của dân tộc

Nhận xét chung về Nhà nước quân chủ thế kỉ 17: Một mặt nhà nước là nhân tố

lịch sử tiến bộ tích cực gĩp phần thống nhất đất nước, khơi phục và mở mang vănhĩa dân tộc Mặt khác, nền quân chủ chuyên chế vẫn là hình thức thống trị dựa trên

sự liên minh giai cấp tạm thời giữa hai g/c bĩc lột Nĩ vừa hịa giải vừa đối khángvới nhau, lại vừa đàn áp và bĩc lột nhân dân

Càng về cuối thế kỉ, nhà nước thối hĩa, phản động và trở thành đối tượng bị phêphán của lịch sử

II/ Ảnh hưởng sâu sắc rộng lớn của triết học Gassendy và triết học Descartes trong tinh thần Pháp thế kỷ 17

Cùng ra đời vào nửa đầu thế kỉ 17, mỗi học thuyết cĩ cống hiến riêng Triết học duyvật của Gassendy và triết học duy lí của Descartes cĩ điểm chung, đều là thành tựuvăn hĩa tư tưởng của một thế kỉ lớn, đều cĩ ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinhthần của thời đại

Gassendy:1592-1655: Nhà tốn học, nhà khoa học lớn hiểu biết nhiều về vật lí

thiên văn Hoạt động trong nhĩm bác học, thường tổ chức kín đáo những cuộc hộithảo khoa học quan trọng với tinh thần tự do, chống chủ nghĩa ngu dân của các thếlực phong kiến và tơn giáo Gassendy bỏ nhiều cơng phu viết cuốn " Triết học đạitồn ", cơng trình in sau khi ơng mất Học thuyết của ơng dựa trên " học thuyết vềnguyên tử " của hai nhà bác học cổ Hi Lạp Epiccure và Lucres Trong khi phát biểuthuyết nguyên tử ơng đề xướng " cảm giác luận duy vật ": cho rằng con người cĩ thểnhờ cảm giác để nhận thức thế giới," cảm giác khơng bao giờ lừa dối " Tin tưởngvàocảm giác, đánh giá cao cảm giác, Gassendy chống lại " duy lí luận " củaDescartes và bác bỏ triết học kinh viện duy tâm trung cổ Về đạo đức học, ơng tậptrung ca ngợi niềm vui sướng cuộc đời và sự trong sáng tâm hồn Theo ơng hạnhphúc con người là ở sức khỏe thể xác và sự thanh tĩnh tâm hồn Các nhà văn tiến bộcủa thế kỉ 17 đã chịu ảnh hưởng triết học Gassendy như: nhà hài kịch Molier nhàngụ ngơn La Fontaine nhà văn La Brue

Descartes:1596-1650: Là nhà triết học và khoa học lớn cĩ ảnh hưởng mạnh mẽ và

lâu dài đến thời đại và lịch sử dân tộc Pháp Cĩ nhiều khám phá trong hình học vật lí

vũ trụ học Trong tiểu luận triết học nổi tiếng Bàn về phương pháp (1637) ơng đềcao vai trị lí trí trong nghiên cứu khoa học và xác định nhiệm vụ của mình là " bàn

về phương pháp hướng dẫn tốt lí trí và tìm tịi chân lí trong khoa học ": Tác phẩmnày đề xướng triết học duy lí, đánh giá cao vai trị của tư duy lí luận Lí trí là giaiđoạn cao của sự nhận thức thế giới, nĩ độc lập khơng phụ thuộc vào tri giác cảmtính Theo ơng, lí trí cĩ thể đem lại sự hiểu biết tất cả những gì mà giác quan conngười khơng đạt tới Aùnh sáng của lí trí cĩ thể rọi thấu (nhận thức) được thế giới tựnhiên một cách vơ hạn Chỉ cĩ lí trí là cĩ thực và đáng tin cậy, lí trí là quan tịa tốicao của chân lí Bàn về một vấn đề cơ bản của triết học - mối quan hệ giữa tư duy vàtồn tại - ơng nêu lên một nguyên lí: " Tơi tư duy, vậy tơi tồn tại " Nghĩa là nếu sống

mà chỉ biết tin tưởng mù quáng vào mọi tín điều tôn giáo thì chưa phải là sống.Descartes đã đánh đòn quyết liệt vào triết lí kinh viện nhà thờ trung cổ, tiếp tụcgiương cao lá cờ nhân văn chủ nghĩa Phục Hưng, ca ngợi con người vớiù hoạt động

tư duy sáng suốt Bàn về phương pháp nghiên cứu, ông chủ trương phương phápphân tích Khâu đầu tiên là " hoài nghi " - đó là điểm xuất phát của khoa học chânchính Cần phải nghi ngờ tất cả những gì mà người ta đã tin là chân lí Sự hoài nghinày nhằm ngăn ngừa những kết luận mù quáng Bước thứ hai là phân chia nhỏ đếntận cùng các hiện tượng để giải quyết Bước thứ ba là hướng dẫn tư duy theo thứ tự

từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp Cuối cùng là thao tác tổng hợp, xem xét lạitừng chi tiết nhỏ đã phân tích để dẫn tới kết luận Tiểu luận Bàn về phương pháp làlời tuyên chiến chống lại tất cả những gì hỗn độn bừa bãi tùy tiện giáo điều để hướngtới một trật tự sáng sủa, chặt chẽ, chính xác - đó là triết học duy lí Descartes Tưtưởng triết học Descartes là thành tựu lớn của tư tưởng Pháp thế kỉ 17, sản phẩm tiến

bộ của khoa học và của ý thức hệ tư sản đang trưởng thành Nó đạt cơ sở cho thếgiới quan khoa học của thời đại Trước hết nó tích cực chống phong kiến và tôngiáo Thời ấy, ông đã bị Nhà thờ và những kẻ cuồng tín lên án chỉ trích, thù ghét.Triết học Descartes cũng còn có nhược điểm không nhỏ

: tính cách mạng nửa vời vừa duy tâm vừa duy vật (nhị nguyên luận) Triết líDescartes đã in dấu đậm nét trong văn học cổ điển Pháp thế kỉ 17 Tình hình văn học

và chủ nghĩa cổ điển Pháp thế kỷ 17

3.1 BA DÒNG VĂN HỌC TÁC ĐỘNG LẪN NHAU

3.1.1 - Dòng văn học kiểu cách: tiếng nói của tầng lớp qúi tộc phong kiến thất thế.

Bị sa sút về chính trị, giai cấp quí tộc ra sức vớt vát bằng những vinh quang giả tạobằng hình thức văn nghệ Họ tụ tập ở các sa - lông (salon: phòng khách quí tộc) bànchuyện văn chương nghệ thuật Sinh hoạt salon trở thành phong trào thời thượng của

xã hội thượng lưu Những salon nổi tiếng trở thành những trung tâm văn hóa quí tộcđối lập với cung đình của vua Louis 13 Những văn nghệ sĩ lớn thường lui tới cácsalon ấy Nơi đây ấp ủ những tiểu thuyết mục đồng tràng giang đại hải với nhữngmối tình hiệp sĩ lí tưởng cầu kì tế nhị Nhân vật chính là kiểu " con người quí tộc hàohoa phong nhã " với ngôn ngữ chau chuốt khác hẳn với ngôn ngữ thô mộc của đờisống thường ngày Nội dung chính là đào sâu tâm lí trình bày dục vọng quanh cophức tạp kì thú của " tâm hồn quí tộc " Bên cạnh tiểu thuyết mục đồng còn có loạithư từ chuyền tay nhau đọc, nối tiếp những cuộc đàm thoại nơi phòng kháchsalon.Thơ cầu kì cũng là phản ứng của quí tộc đối với thị hiếu thẩm mĩ tư sản mới(thơ phá cách, trần trụi) đang được ưa chuộng ở đô thị Cảm hứng chủ đạo của dòngvăn học kiểu cách là phản ứng lại cuộc sống mới, rút vào cố thủ trong văn chươngkiểu cách Họ không đóng góp được bao nhiêu cho văn học và bị công kích từ nhiềuphía Tuy nhiên dòng này cũng có ảnh hưởng ít nhiều đến trào lưu văn học cổ điểnchính thống của thế kỉ

3.1.2 - Dòng văn học hiện thực dung tục đối lập với dòng văn học kiểu cách gồm

truyện và thơ nh Đó là văn chương cười cợt nghịch ngợm khôi hài thô lỗ của nhữngngười tự do cố ý chế giễu văn học quí tộc kiểu cách salon Dòng văn này phác họanhững bức tranh cuộc sống hiện thực, phơi bày thực trạng những thế lực lỗi thời, bộc

lộ khát khao xã hội lí tưởng tốt đẹp - đó là tinnh tích cực tiến bộ của nó Tuy nhiên

nó còn nhược điểm là tư tưởng nông cạn tầm thường đôi khi rơi vào vô chính phủ,tầm nhìn cuộc sống hạn chế Dòng này có ảnh hưởng tới nhà hài kịch Molier và nhàvăn ngụ ngôn La Fontaine

3.1.3 - Dòng văn học cổ điển chủ nghĩa cùng tồn tại song song với hai dòng kia

nhưng lại vượt lên một tầm cao rõ rệt Đây là tiếng nói nghệ thuật của bộ phận tiêntiến trong giai cấp tư sản đang lên, tiếng nói mạnh mẽ tích cực và có sức sống lâu dài

về sau

3.2 VĂN HỌC CỔ ĐIỂN CHỦ NGHĨA, DÒNG TIÊU BIỂU CỦA THỜI ĐẠI:

Văn học cổ điển phát triển liền mạch mạnh mẽ sôi nổi suốt từ những năm 30 đếncuối thế kỉ có lúc độc chiếm văn đàn Họ có quan điểm mĩ học tiến bộ, tư tưởngchống phong kiến tôn giáo cùng những thói hư tật xấu tư sản và có những đóng gópnghệ thuật mới Nhiều cuộc tranh luận nghệ thuật nổ ra kéo dài nửa thế kỉ, nhất là sựkiện vở kịch Le Cid của Corneill và cuộc tranh luận giữa Phái Mới và Phái Cũ Phânbiệt các thuật ngữ: chủ nghĩa cổ điển, văn học cổ điển chủ nghĩa Nguyên văn làClassicisme bắt đầu dùng từ thế kỉ 18 để chỉ trào lưu văn học tiến bộ nhất của thế kỉ

17 Lúc đó nhà trường Pháp muốn nêu cao tinh thần dân tộc nên đã dùng văn học ấyđưa vào nhà trường thay thế văn chương Hi Lạp - La Mã bấy lâu vẫn chiếm lĩnh vănđàn và nhà trường Từ đây lần đầu tiên văn học Pháp mới được đưa vào lớp học(class) Nghĩa là từ đây văn học thế kỉ 17 được coi là mẫu mực, do đó phải cho họcsinh được học như khuôn mẫu (Về sau người ta dùng từ Classicique / Classic (tínhtừ) để chỉ những tác phẩm ưu tú mẫu mực của cả những giai đoạn văn học khác

3.2.1 Những nguyên lí mĩ học cổ điển chủ nghĩa Tác phẩm Nghệ thuật thơ của

Boileau là cuốn sách lí luận văn học viết bằng thơ - được coi là bộ luật thơ của chủnghĩa cổ điển, nhà văn Boileau được coi là nhà lập pháp của phương thức sáng tác

và trào lưu văn học này Từ đó rút ra ba tiêu chuẩn của classicisme là: • Tôn sùng lítrí (theo Decartes - chủ ngĩa duy lý) • Theo mẫu mực tự nhiên (theo Gassendy - chủnghĩa duy cảm) • Theo mẫu mực cổ đại (Hi - La - truyền thống, nhắc lại từ PhụcHưng) Nhà hài kịch Moliere viết: " Tôi muốn biết rõ rằng qui tắc lớn nhất của mọiqui tắc có phải là không được làm vui hay không, và một số vở kịch đã đạt đượcmục đích có phải đã không đi theo một con đường đúng hay không ( ) Nếu các vởkịch làm theo qui tắc mà lại không được vui thích và những vở kịch gây được vuithích lại không theo qui tắc thì cần phải thấy rằng qui tắc đã sai " (trích phê bình vởkịch Trường học làm vợ - hài kịch Moliere) La Fontaine viết: " Ở Pháp, người ta chỉxem cái vui là qui tắc lớn nhất và cũng là qui tắc duy nhất " (bài thơ Mục đồng và sư

tử) Racine viết: " Qui tắc chính là làm vui và xúc động Tất cả các qui tắc làm ra chỉ

để đạt tới qui tắc đó " (Lời tựa vở kịch Berenix) Boileau nói về bi kịch: " Bí mậttrước hết là làm vui và làm cho xúc động " (Nghệ thuật thơ - bài ca số Mười) Nhìnchung, các nhà cổ điển chủ nghĩa chỉ coi trọng hiệu quả thực tế của sáng tác nghệthuật mà không thích lí luận trừu tượng Theo họ, vui là hiểu biết tự nhiên, vui làđược thanh lọc cảm xúc, vui gắn bó hơn với đất nước dân tộc đang lớn dậy trong khiđang gạt bỏ những trở ngại của cái cũ và phê phán ngay những cái xấu thói hư mới,nhằm khẳng định một tương lai tự do, dân chủ và nhân đạo

3.2.2 Hai giai đoạn tương phản của chủ nghĩa cổ điển: Giai đoạn trước 1660:

Nước Pháp đã thống nhất nhưng chưa ổn định, chế độ quân chủ chuyên chế đangđược củng cố Văn học cổ điển là tiếng nói ủng hộ nhà nước phong kiến tập quyền vìnhà nước này đang khuyến khích sự phát triển tư bản chủ nghĩa đưa nước Pháp đếnthống nhất quốc gia Trong giai đoạn này có sự kiện đáng chú ý nữa là cuộc cải cáchngôn ngữ lịch sự của Malecber, tác phẩm văn của Pascal và kịch Corneill Giai đoạnsau 1660: Thời kì phát triển toàn diện rực rỡ của chủ nghĩa cổ điển Nổi bật là: Thơchâm biếm của Boileau, thơ ngụ ngôn của La Fontaine, bi kịch của Racine, hài kịchMoliere và văn tiểu luận của La Brue Nhìn chung văn học chính thống giai đoạnnày là tiếng nói phản kháng chế độ phong kiến độc tài, đả kích giai cấp quí tộc vàchế giễu những thói xấu tư bản chủ nghĩa

3.2.3 Một số nhà văn và tác phẩm tiêu biểu:

- Malecber (1555- 1628) Là nhà thơ cung đình được ưu đãi dưới triều vua Henry

IV và Louis XIII, Malecber sáng tác một số thơ trữ tình, thù tạc, ít có giá trị Nhưngđối với sự nghiệp cải cách ngôn ngữ thơ ca dân tộc, ông là người có công đầu Ôngthường viết chú giải, bình luận về sáng tác của Deport - một nhà thơ kiểu cách - qua

đó thể hiện xu hướng cải cách của mình Về mặt ngôn ngữ: Ông chống lại những

thói kiểu cách và những thói dung tục, phản đối thói lạm dụng tiếng nước ngoài,tiếng cổ và tiếng địa phưng Ông đòi hỏi sự trong sáng ngôn ngữ Do cố gắng củaông, tiếng thành thị đã thắng tiếng nông thôn, tiếng Paris trở thành chuẩn mực của

nước Pháp Về nghê thuật thơ: Malecber yêu cầu câu thơ phải cân đối, bài thơ phải

chia đoạn mạch rõ ràng, đề tài thông thường dễ hiểu Nhìn chung lí luận củaMalecber tạo ra cuộc đấu tranh thống nhất ngôn ngữ phù hợp với cuộc đấu tranhthống nhất đất nước của thời đại

- Pascal (1623 - 1662): Nhà khoa học - nhà văn nổi tiếng đầu thế kỉ 17 Có nhiều

phát minh giá trị về Toán và Lý Mang tinh thần duy vật và duy lí, công trình củaPascal phản đối sự sùng bái quá khứ, phủ nhận những tín điều giả dối mặc dù ông làtín đồ tôn giáo với niềm tin hạn chế Là nhà văn, Pascal viết tác phẩm " Những bứcthư tỉnh nhỏ " - tập bút chiến gồm 18 bức thư viết cho một người ở tỉnh nhỏ, kịch liệtphê phán thói vô luân của những nhà thần học ở Đại học Sorbone, nhất là nhữngngười theo giáo phái Jesus Nhà văn vách trần thứ lí luận bào chữa cho tội ác cho

phép những kẻ quyền thế đứng trên cả pháp luật Tin tưởng ở chân lí tuyệt đối, ôngdám chống lại bất kì thứ quyền lực nào kể cả giáo hoàng Mặc dù đả kích mạnh mẽnhà thờ và bị họ thù ghét, Pascal vẫn chưa thoát khỏi ảnh hưởng của tôn giáo, ôngvẫn đề cao sức mạnh của " đức tin " " Những tư tưởng " là cuốn sách của Pascal ghichép tản mạn xoay quanh đạo Cơ đốc Theo ông, thế giới là mênh mang vô tận.Trong cái cõi vô tận ấy, con người cảm thấy mình chỉ là một " cây sậy nhỏ bé yếu ớt

" nên cần phải có thượng đế và Tôn giáo giúp đứng vững Nhận thức về con người,Pascal vạch ra hai mặt đối lập tự nhiên: Cái cao cả và cái khốn cùng Chỉ có tư tưởngmới đem lại sự cao cả cho con người Ông khâm phục những người có tư tưởng nhưnhà bác học, triết gia, nhà thơ và nhà tâm lí học Theo ông, chính dục vọng đã đẩycon người vào chỗ khốn cùng Pascal thể hiện một bút pháp phân tích sâu sắc, biệnchứng khi phân tích tâm lí tiêu biểu cho ngôn ngữ thế kỉ 17

Chương II: Truyện thơ ngụ ngôn La Fontaine (1621-1695)

La Fontaine làm thơ viết văn, nổi bật nhất là viết truyện kể ngụ ngôn, Tác phẩmNhững truyện kể (1665) nội dung bắt nguồn từ kho tàng truyện dân gian, kể cảnhững truyện thơ ngụ ngôn trung cổ của Rabelais thời Phục Hưng và những truyệntrong văn học Phục Hưng Italia Những mối tình vụng trộm lén lút của các thầy tu,

ca ngợi những thú vui trần tục, tự nhiên, bác bỏ luân lí khổ hạnh của nhà thơ Ông đãchịu ảnh hưởng thật rõ nét triết lí Gassendy Thơ ngụ ngôn La Fontaine vươn lênngang tầm mọi loại thơ khác trên văn đàn, gồm ba tập viết trong 26 năm Nhân vậttrong truyện thơ ông thường là con sư tử Là chúa sơn lâm, sư tử quen ăn bám phèphỡn trên sự đói khổ cực nhọc của muôn loài Nó ưa phỉnh nịnh, luôn luôn hốnghách Nó kết thân với một lũ tay chân luồn cúi bợ đỡ, lập ra một chế độ cai trị hàkhắc bịp bợm xảo trá Các loài vật bé nhỏ hiền lành chỉ biết cắn răng chịu đựng tiêubiểu là truyện Các loài vật bị dịch hạch Tôn giáo - chỗ dựa của nền chuyên chế quânchủ cũng xuất hiện trong thơ ông, như: Chó sói và Cáo, Đám ma sư tử, Cụ cố đạo vàThần chết, Thầy bói rơi xuống giếng, Lá số, Động vật trên cung trăng La Fontainecũng đả kích giai cấp tư sản - những thói hợm hĩnh và thói xấu khác, như Cây sồi vàcây sậy và tính háo danh, bạc bẽo của chúng Quay về với nhân dân, La Fontaine cócái nhìn đúng đắn sâu sắc về người lao động Lão nông và các con Nhà thơ ca ngợiniềm vui thanh thản của họ: Cô hàng sũa và bình sữa,Thần chết và bác tiều phu Cangợi tình yêu tự do và chung thủy, dũng cảm chống áp bức của dân chúng: Ngườinông dân sông Danube Nhà văn có lòng yêu thiên nhiên nổi hơn hẳn các nhà văncùng thời Hình ảnh đó được mô tả đầy cảm hứng, tạo vật hùng vĩ, tươi sáng đầy sứcsống trong thơ văn ông Bên cạnh chủ đề lên án chế độ chuyên chế như một thế lực

đe dọa cuộc sống và tự do của nhân dân, ông không quên giáo dục sửa chũa cảnhững thói xấu của quần chúng Nhà thơ nói " tôi dùng loài vật để dạy người đờimột cách có tình có lý, đồng thời phải làm cho người ta vui vẻ " Ở Việt Nam, thơ

ngụ ngôn La Fontaine được dịch từ trước Cách mạng Tháng Tám, sau 1954 tiếp tụcđược phổ biến Gần bốn thế kỉ qua, đối với loài người,thơ La Fontaine vẫn còn giátrị và rất hiện đại

MỘT SỐ BÀI NGỤ NGÔN TIÊU BIỂU CỦA LA FONTAINE

THỎ VÀ RÙA Chạy tốt nhỉ, cốt đi đúng lúc Chuyện Thỏ, Rùa ngẫm thực rõ hay

Rùa rằng: Ta đánh cuộc này Đích kia chạy đến, anh thách tôi chăng? Chị điên chắc!Nghĩ xằng mơ hão Chạy hơn ta? Tẩy não đi thôi Khăng khăng mà cứ giũ lời “Điênhay không, tôi vẫn chơi cuộc này” Họ vào cuộc theo như Rùa thách, Giải hai bêncạnh đích cùng bày Hỏi chi vật nọ món này! Lại cần chi biết ai đây trọng tài! Thỏchỉ việc nhảy vài bốn cái (Cái nhảy khi xuýt phải xa cơ, từng làm bày chó ngẩn ngơ,Rượt theo mà chẳng bao giờ bén chân) Vâng! Thỏ đủ giờ ăn giờ ngủ Giờ vểnh tainghe ngóng đông tây, Mặc cho cái ả Rùa này Như ông quan cụ khoan thai lê mìnhRùa rời gót tận tình tận lực, Ỳ ạch lê từng bước cố mau Hợm mình thỏ định chạy sauKhởi hành cùng lúc hơn nhau quá thường Thỏ nghĩ bụng, “không bươn bả vội Càngphất phơ càng nổi tài ba! " Thỏ gặm cỏ, thỏ lê la, Thỏ nằm Thỏ nghỉ nhởn nhơ đủ tròNhơn nhơn chẳng buồn lo tranh cuộc Cuối cùng … khi Thỏ ngước nhìn lên, Đíchkia Rùa đã kế bên Thỏ ta vội phóng như tên bay vù Nhưng bay vội quá ư vô ích ChịRùa ta tới đích nhanh thay! Rùa cười: Tôi nói chẳng sai, Có ai ăn được cái tài chạynhanh? (Huỳnh Lý – Nguyễn Đình dịch)

ÔNG GIÀ VÀ CÁC CON Phú nông gần đất xa trời, Họp riêng con lại ngỏ lời thiết

tha Rằng: ruộng đất ông cha để lại Các con đừng khờ dại bán đi Kho vàng chôn dướiđất kia Cha không biết chỗ, kiên trì gắng công Tìm khắc thấy, cuối cùng sẽthắngXốc ruộng lên, tháng tám sau mùa, Tay cày, tay cuốc, tay bừa, Xới qua xới lạichẳng chừa chỗ không Bố chết Các con cùng gắng gổ Lật tung đồng đây đó khắpnơi Kỹ càng công việc xong xuôi Cuối năm lúa tốt bời bời bội thu Vàng với bạcgiấu mô chẳng thấy Rõ ràng ông bố ấy khôn ngoan Trước khi từ giã trần gian, Lấycâu “lao động là vàng” dạy con (Tú Mỡ dịch)

CÁC LOÀI VẬT BỊ DỊCH HẠCH Một hoạ lớn gây tai dữ dội Hoạ trời gieo lúc

nổi lôi đình Để trừng trị tội chúng sinh Chính là dịch hạch - âu đành gọi tên Cái hoạmột ngày đêm cũng đủ, Làm ngổn ngang đầy ứ tuyền đài Hoạ nhè loài vật gieo tai

Dù không chết hết muôn loài đều vương, Chán cuộc sống đau thương hấp hối Kếbảo sinh chẳng đoái chẳng hoài, Cao lương cũng chẳng buồn xơi Thờ ơ, chồn sóimặc mồi thơ ngây Chim gáy cũng lìa bầy lánh bạn Hết ái ân, thôi cạn nguồn vui!Thiết triều, Sư tử phán lời: “Chư khanh thân ái nếu tôi không lầm, Trời cố phạt lỗilầm ta đấy, Nên bắt ta gánh lấy hoạ này Tội tình ai nặng nhất đây Phải hy sinh đểchịu ngay lòng Trời, May ra bệnh muôn loài được khỏi Sử sách xưa đã nói rànhrành Gặp tai biến ấy âu đành Vì nhau ta phải quên mình cứu nguy Đừng tự dối làmchi các bạn, Nghiêm xét mình cho tận lương tâm … Trẫm thì tham thực quên thân,Miệng rỗng trót nhá hàng trăm cừu rồi! Cừu đâu đụng đến người của trẫm? Không

dối vua chẳng dám khinh nhờn Đôi khi tội trẫm còn hơn, Ngon mồm có lúc xơi luônmục đồng Nếu cần trẫm vui lòng hiến mạng Nhưng xét ra muốn đặng phân minh,Mỗi khanh nên thú tội mình Theo gương của trẫm chí tình mới hay… Phải hy sinhmới thật công bình” Cáo ta đứng dậy tấu trình: “Muôn tâu thánh thượng anh minhtuyệt trần, Lệnh ngài quả băn khoăn quá mức, Nhá cừu ư? giống ngốc, giống tồi, Có

gì đáng tội ngài ơi? Chúng còn hân hạnh được ngài nhá cho! Thằng chăn nữa! cái đồ

vô lại! Chính hắn nên chịu mọi nhục hình, Cái đồ ngợm quá hợm mình, Toan trênmuôn vật ngông nghênh trị vì!” Cáo vừa tấu lời ty tiện đó, Lũ nịnh thần rầm rộ vỗtay, Chẳng ai động đến tội dày Của Hùm, của Gấu, của bầy đầu to Loài vật gây sự

đồ chó má, Theo lời cung đều hoá thành oan! Lừa ta đến lượt mở mồm: “Thưa, tôicòn nhớ một hôm thế này: Qua bãi cỏ nhà thày tu nọ, Đói, thời cơ, ngọn cỏ mịnmàng, Ma đưa lối, quỷ dẫn đàng, Cỏ kia tôi gặm khoảng bằng lưỡi tôi Tôi nào cóquyền xơi thế chứ, Vì lẽ công xin thú rạch ròi.” Lừa ta chưa kịp dứt lời, Nhao nhaokết tội, tiếng sôi cả triều Sói am hiểu ít nhiều pháp luật, Liền hô hào, diễn thuyết bahoa, Rằng cần hiến mạng lừa ta, Cái con ghẻ lở gây ra vạ trời! Lỗi tí tẹo tức thờithành án, xử giảo ngay mới đáng tội đày! Gặm cỏ người! Tội ghê thay! Tội kia chỉ

có cách này: Giết thôi! Để Lừa biết tội trời đầy đủ, Chúng lôi ngay cổ nó hành hình

Lạ chi công lý triều đình, Sang hèn thay đổi tội tình trắng đen (Nguyễn Đình dịch)

Chương III: Bi kịch cổ điển Pháp, Corneill và

Racine-I/ Hai khuôn mặt tiêu biểu Bi kịch là thể loại nghệ thuật phát triển nhanh mạnh và liên tục, đạt tới tột đỉnh vinh quang và gây nhiều chấn động lớn.

Corneill và Racine là hai gương mặt khác nhau đại biểu ưu tú cho hai thời kì và haiphong cách khác nhau của bi kịch cổ điển Pháp

1.1 Piere Corneill 1606-1684 người mở đường vinh quang cho bi kịch Pháp Ông

được coi là người khai sinh nền nghệ thuật sân khấu Pháp Trước ông, nền kịch dângian Pháp còn rất non nớt, chưa có tổ chức, chưa có qui tắc sáng tác chưa thành mộtloại hình nghệ thuật hẳn hoi, chỉ giải trí thuần túy với tiếng cười dễ dãi Trên sânkhấu chuyên nghiệp đã có một số cây bút đáng chú ý nhưng phải chờ đến Corneillmới thỏa mãn được đòi hỏi của công chúng nghệ thuật và chiếm lĩnh sân khấu Pháp.Corneill- người anh hùng của những bi kịch anh hùng - sinh tại Ruan xứ Normandietrong một gia đình công chức Sau khi tốt nghiệp trường dòng, anh học luật và đỗluật sư (1624) Cuộc sống dễ chịu ở quê nhà, Corneill say mê thơ ca và sân khấu,năm 1629 anh viết vở kịch đầu tay " Meliter ", đưa cho chủ gánh hát kiêm diễn viên

là Mondori Thành công đầu tiên khiến anh phấn khởi dời Ruan đi Paris, và viết tiếpmột số hài kịch về tình yêu với những đối thoại sinh động hấp dẫn Năm 1635chuyển sang viết vở bi kịch đầu tiên là Medee (thuộc truyền thuyết Hi Lạp, tác giảtiền bối là Euripide) Dù Corneill cố gắng sáng tạo cho hình tượng nhân vật chínhMedee có tính người hơn thời cổ đại nhưng vở kịch vẫn chưa thu được kết quả mong

đợi Sau đó chuyển sang đề tài Tây ban nha, Corneill viết một số bi hài kịch trong đónổi bật như ngôi sao là Le Cid (1637) Vở kịch châm ngòi cho một cuộc bút chiếnnảy lửa, lôi cuốn hầu khắp mọi tầng lớp xã hội chú ý, xôn xao Tể tướng Richelieukhông tán thành cách lựa chọn và giải quyết vấn đề của tác giả nên đã ra lệnh choViện Hàn lâm mang vở kịch ra kết án một cách bất công Mặc dù vậy quần chúngvẫn nhiệt liệt hoan nghênh kiệt tác của Corneill quyền quân chủ chuyên chế phảnứng quyết liệt, buộc Corneill phải im lặng nghỉ viết một thời gian, lui về Ruan, xemxét lại nghệ thuật của mình và nghiên cứu kĩ hơn nghệ thuật kịch của thời đại Thời

kì sáng tác thứ nhất của ông kết thúc tại đây

Năm 1640 lấy đề tài từ cổ La mã, ông viết hai vở Orax và Sinna ca ngợi những nhânvật luôn luôn gạt bỏ lợi ích cá nhân, dù phải tàn nhẫn với cả người thân thích, quyếtđặt quyền lợi quốc gia lên trên hết Năm 1644, vở kịch Rodoguine đánh dấu bướcngoặt mới trong sáng tác của Corneill Vẫn dựa vào sự kiện thời cổ Hi Lạp, tác giảmuốn miêu tả tập trung sự thèm khát quyền lực và yêu đương của một số nhân vậtquí tộc phong kiến Những dục vọng ích kỉ này đã vượt lên, đẩy lùi lí trí, dẫn họ đếntội lỗi Tiếc rằng về sau ông lại viết tiếp những vở kịch sút kém, khoa trương giả tạo.Mặt trời bi kịch Corneill bắt đầu lu mờ báo hiệu sự khủng hoảng nghiêm trọng củanhà thơ trước thời đại và nghệ thuật cung đình Cái mới trong giai đoạn ba này là:bên cạnh đấu tranh nội tâm diễn ra ở người anh hùng dũng cảm luôn luôn gạt bỏ tìnhcảm riêng tư vì lợi ích quốc gia, xung đột bên trong đã được chuyển ra ngoài thànhxung đột hai lực lượng xã hội – chính nghĩa và phi nghĩa

Vở bi kịch Le Cid Ra mắt công diễn tại rạp hát Mare thủ đô Paris tháng 12 năm

1636 Thắng lợi của nó thật huy hoàng, công chúng nồng nhiệt chào đón Khi đánhgiá những tác phẩm khác, người ta lấy Le Cid làm mẫu mực, " đẹp như / hoặc khôngbằng Le Cid ".Vở kịch được trình diễn nhiều lần trước hoàng hậu và tể tướng, đượcthưởng 15000 livre Vở kịch in thành sách hai lần trong năm đầu Nhờ vở kịch, chacủa Corneill được phong tước quí tộc Lấy đề tài từ kịch Tây Ban Nha, sở trườngcủa sân khấu Pháp, Le Cid là tiếng Ả rập nghĩa là "đức ông " - biệt hiệu của nhân vậtchính Rodrigue Rodrigue vốn là nhân vật lịch sử có thật, một chiến binh anh hùng

có công đánh thắng quân Ả rập nên được binh lính gọi là Đức ông Anh trở thànhanh hùng dân tộc, theo đạo Cơ đốc Truyền thuyết dân gian và truyện thơ dân gian

đã kể nhiều về anh Corneill đã sử dụng tài liệu sưu tầm, sử liệu, chọn lọc chi tiết,thêm vào những chất thời sự nước Pháp để xây dựng thành vở bi kịch điển hìnhchung của Tây Âu

CỐT TRUYỆN: Tiểu thư Simen và công tử Rodrigue yêu nhau, được hai gia

đình thuận tình cho đính hôn Trước khi cưới, một sự cố xảy ra Trong một hội nghị

ở triều đình, cha của Simen gây xung đột với cha của Rodrigue (nguyên sự việc là:Don Diego - cha của Rodrigue - được bổ nhiệm chức quân sư phó, bá tước DonGormas - cha của Simen - một võ tướng lão thành - phản đối, cãi cọ và tát vào mặt

Don Diego Bá tước Diego ôm hận về nhà kể cho con nghe và bảo con rửa nhục chocha Anh tự đấu tranh dằn vặt, cuối cùng đành đến gặp lão tướng Don Gormas cha

vợ tương lai Trước hết anh tha thiết đề nghị ông giảng hòa với cha mình Nhưng lãotướng từ chối Buộc lòng, anh phải thách đấu Kết quả lão tướng đã ngã gục dướilưỡi kiếm của anh Tiểu thư Simen quá đau đớn, đòi nhà vua phải xử tội Rodrigueđền mạng.Lão đại thần Don Diego xin vua cho ông nhận án tử hình thay con trai.Vua còn đang phân vân khó xử Rodrigue đến gặp Simen, nghe được tâm sự day dứtkhổ đau của nàng giữa tình yêu và bổn phận, anh tình nguyện nộp mình cho nàng trảthù nhà Nhưng Simen từ chối và bảo:" chàng đã làm đúng bổn phận! " Còn nàng,

để xứng đáng với chàng Simen cũng sẽ làm tròn bổn phận - nghĩa là đòi nhà vua xét

xử anh Một cuộc xâm lấn của quân Moore khiến triều đình phải lo đối phó Vụ xét

xử Rodrigue hoãn lại Vua cử chàng cầm quân ra trận Simen phản đối nhà vua, vuakhuyên giải: " chừng nào Rodrigue chiến thắng trở về hãy xét xử cũng chưa muộn,còn nếu anh ta hy sinh thì coi như quân Moore đã thay chúng ta thi hành án (!)Rodrigue lập nhiều chiến công, đang trên đường thắng trận trở về Nhà vua giả bộbáo tin cho Simen biết chàng đã tử trận Nàng đau đớn thương xót chàng, khóc ngất

đi Khi biết mình lầm, nàng lại đòi triều đình phải thi hành công lý Trở về, Rodriguelại đến nhận tội với Simen và xin chờ nàng ra tay hành động Nàng chối từ nhưngnghĩ cách khác Có một gã quí tộc tên Don Sanche vốn theo đuổi nàng từ lâu, naychộp cơ hội tiếp tục theo đuổi, đến an ủi Simen Nàng bảo gã thay mặt nàng ra taybảo vệ danh dự nàng bằng một cuộc quyết đấu với Rodrigue, sau đó nàng sẽ nhận lờicầu hôn của hắn Rodrigue chối từ, một mực chấp nhận chịu chết dưới tay nàng đểgiúp nàng làm tròn bổn phận người con Nàng yêu cầu anh nhận lời thách đấu củaDon Sanche với điều kiện ai thắng nàng sẽ cưới người ấy Anh không còn cách lựachọn nào khác Simen ở nhà nôn nao chờ đợi kết quả Khi nhìn thấy gã Don Sanchexách kiếm trở về, Simen nhào ra cào xé gã, xỉ mắng gã đã nhẫn tâm giết chàng Sựthật là Rodrigue thắng trận nhưng anh đã tha chết cho đối phương Nhà vua canthiệp, tuyên bố xóa tội cho Rodrigue và an ủi và nhắc Simen thực hiện cam kết trướckhi quyết đấu Hai người chấp hành lệnh của hoàng đế, chuẩn bị đám cưới mở đầumột cuộc sống hạnh phúc lâu dài

GỢI Ý PHÂN TÍCH VỞ KỊCH (Tìm hiểu mâu thuẫn dẫn tới xung đột, cách giải

quyết xung đột, ai là nhân vật bi kịch? tính chất của bi kịch là gì?)

Vở kịch khẳng định thắng lợi oanh liệt của lí trí (ý thức về nghĩa vụ) vượt qua dụcvọng cá nhân (tình yêu đôi lứa) và danh dự dòng họ (bổn phận gia đình) Xung đột

bi kịch nổ ra từ mâu thuẫn không thể hòa giải được giữa Cái Chung và Cái Riêng,tức là giữa xã hội và cá nhân, lí trí và tình cảm Các nhân vật trung tâm có tính cáchanh hùng kiểu mới xuất hiện trên sân khấu Họ có sức sống nội tâm mãnh liệt.Những đầu óc tỉnh táo sáng suốt có ý thức sâu sắc về nghĩa vụ - trước hết là nghĩa vụgia đình (cần bảo vệ danh dự gia đình) Mặt khác họ là những trái tim nồng cháy yêu

thương (tình yêu lứa đôi) Cả hai nhân vật đều mạnh mẽ, rạch ròi phân minh nhưng

đi ngược chiều nhau và mâu thuẫn phát triển dần tới xung đột - phải loại bỏ lẫnnhau! Tình cảm mặn nồng chính đáng vẫn không làm lu mờ ý thức nghĩa vụ, ý thứcdanh dự, nó phải khuất phục trước ý chí

Nói cách khác, ý thức nghĩa vụ, ý thức danh dự trở thành nền tảng của mọi tình cảm

kể cả tình yêu Lí trí thắng lợi làm nên phẩm chất, đức hạnh người anh hùng kiểumới của thời đại và là tiêu chuẩn của vẻ đẹp mới mẻ của thế kỉ Rodrigue và Simenđáng yêu đáng kính vì họ đã mang lí tưởng của thời đại Sự kiện chàng Rodrigueđánh thắng quân xâm lược Moore có ý nghĩa quan trọng về tư tưởng nghệ thuật, gópphần giải quyết gỡ nút được ổn thỏa Tư tưởng ấy là: dốc sức giữ gìn đất nước dùphải hy sinh tình nhà và tình yêu đôi lứa (cá nhân) Bổn phận gia đình dòng họ tuylớn lao hơn cá nhân song cũng phải nhường bước cho nghĩa vụ công dân trước vậnmệnh quốc gia Rodrigue - người con hiếu thảo, người công dân anh hùng và ngườitình chung thủy - chàng đã khéo hành động sao cho trọn vẹn Rodrigue và Simen, họ

tự hào vì được chiến đấu hi sinh cho nghĩa vụ lớn lao (gia đình, đất nước)

Lí tưởng của họ vấp phải trở lực của tình cảm riêng tư, một tình cảm nồng nhiệt.Tình yêu có sức hấp dẫn say người không dễ gì cưỡng lại được Còn lí trí thì đòi họphải tuân lệnh Cuộc vật lộn nội tâm gây chảy máu tâm hồn nhưng họ đã tự thắngmình, tiến tới thắng lợi vinh quang Rodrigue chẳng phải ngay từ đầu anh đã đứnghẳn về phía bổn phận gia đình Anh cố gắng tìm cách hòa giải, nhưng thất vọng Khi

đã hành động, anh không hối hận Anh nói với Simen: " Anh sẽ còn làm như thế nếuanh phải làm " - và trái tim yêu thương của anh tan vỡ cùng với nỗi đau đớn củangười yêu Anh muốn tìm một cái chết để trọn vẹn đôi đường (bổn phận gia đình vàtình yêu) Nếu không xảy ra cuộc xâm lược của quân Moore thì kết cục kể như thế làxong Khi ra trận anh dồn hết sức chiến đấu, thắng lợi vinh quang trở về Anh quaytrở lại với món nợ tình cần phải trả bằng máu Rodrigue là hình ảnh mẫu mực caođẹp trọn vẹn của con người lí tưởng của thời đại Simen yêu say đắm đến mức sẵnsàng chết theo anh nhưng cũng rất phân minh khi giải quyết mối quan hệ cá nhân vàgia đình Thù cha cao hơn tình yêu, rồi đến nghĩa vụ công dân cao hơn danh dự giađình Khi đòi trừng phạt người yêu, cô vẫn thừa nhận anh đã hành động đúng, " và

em cũng phải xứng đáng với chàng " Cô vẫn khâm phục anh là con người caothượng đáng kính: " anh đã làm bổn phận của một người có danh dự xúc phạm đến

em, anh đã tỏ ra xứng đáng với em Thì bằng cái chết của anh, em cũng phải tỏ raxứng đáng với anh " Lí trí soi sáng mọi hành động của Simen ( SV hãy so sánhvới trường hợp Juliet tha thứ cho Romeo tội giết Tibalt anh họ thân thiết của nàng -nhưng khác nhau về tình hình thời đại, dẫn đến lí tưởng khác nhau - giống nhau là lítrí chiến thắng ) Don Diego cha của Rodrigue, lúc đầu chỉ nghĩ đến thù riêng, saukhi thù đã rửa ông lại tỉnh ngộ trở về với lí trí Ông tự nhận tội mình, xin đổi mạngcho con, tích cực bào chữa cho con vì ông nhận thức rằng Rodrigue là tấm lá chắn