Ngh thu t s p ệ ậ ắ đặ t
- b ướ c ch p ch ng Vi t Nam - ậ ữ ở ệ
H n ph i có m t lý do n o ó ẳ ả ộ à đ để ừ ă t d m n m nay, cu c d n thân v o m tă ộ ấ à ộ
th ngh thu t không quen bi t v i h u h t ngứ ệ ậ ế ớ ầ ế ười Vi t Nam l Installationệ à
- ngh thu t s p ệ ậ ắ đặt (NTSÐ) l i ng y m t h p d n thêm nhi u ngh s nhạ à ộ ấ ẫ ề ệ ĩ ư
v y M t th ngh thu t không h em l i l i ích v t ch t n o cho ngậ ộ ứ ệ ậ ề đ ạ ợ ậ ấ à ườ i sáng t o, th m chí còn l m t n phí r t nhi u th i gian, s c l c v ti n ạ ậ à ổ ấ ề ờ ứ ự à ề
b c Có th vì c m giác thèm khát nghe m t ti ng nói m i trong m t cung ạ ể ả ộ ế ớ ộ cách ngh thu t c nh ã kéo d i quá lâu, nhu c u t ng t c cho k p v i ệ ậ ố đị đ à ầ ă ố ị ớ
th i ờ đại mình ang s ng v s thôi thúc c a th i gian ã khi n m t s đ ố à ự ủ ờ đ ế ộ ố ngh s th y c n ph i tìm ki m m t phệ ĩ ấ ầ ả ế ộ ương th c sáng t o khác, ứ ạ đồng
th i mong mu n ngờ ố ười xem thưởng ngo n theo m t cách khác, l nh ng ạ ộ à ữ nguyên nhân chính NTSÐ b t ắ đầu có ch ỗ đứng trong m thu t Vi t Nam ỹ ậ ệ
ng i S ngh s chuyên tâm v i ngh thu t n y không còn ph i
m trên u ngón tay n a, nh ng cu c tri n lãm c ng t t i con s v i
ch c cu c m i n m Nh ng bụ ộ ỗ ă ữ ước ch p ch ng ậ ữ đầu tiên c a lo i hình ủ ạ ngh thu t n y, nh v y c ng ã ệ ậ à ư ậ ũ đ để ạ ấ l i d u trên m t ặ đất Nh ng v n l ư ẫ à
ch p ch ng, không th nói khác ậ ữ ể được Trong khi phở ương Tây, NTSÐ ã đ
t n t i g n n a th k nay ồ ạ ầ ử ế ỷ
Tuy nhiên, v n ấ đề ầ c n xem xét ây không ph i l c hay l m i, m ở đ ả à ũ à ớ à ở
ch bao gi chúng ta, nh ng ngỗ ờ ữ ười xem, th t s tham gia v o m t tác ậ ự à ộ
ph m NTSÐ, th t s h i nh p v o không gian tác ph m, i u y d hay ẩ ậ ự ộ ậ à ẩ đ ề ấ ễ khó đố ới v i truy n th ng v v i hi n t i c a chúng ta M t n h a s tr ề ố à ớ ệ ạ ủ ộ ữ ọ ĩ ẻ khá hi m hoi trong nh ng n h a s l m NTSÐ, Trang Thanh Hi n, gi ng ế ữ ữ ọ ĩ à ề ả viên Trường đạ ọi h c M thu t H N i, tin v o tỹ ậ à ộ à ương lai c a ngh thu t ủ ệ ậ
n y nh tin v o m t i u t t y u Theo ch , tác ph m s p à ư à ộ đ ề ấ ế ị ẩ ắ đặt khai tri n ể trong m t kho ng th i gian nh t nh v ch có ộ ả ờ ấ đị à ỉ được m t ý ngh a qua s ộ ĩ ự
tương tác c a nó v i ngủ ớ ười xem Người xem đối di n v i nh ng v n ệ ớ ữ ấ đề
c a cu c s ng hi n t i m t cách tr c ti p, hi n di n cùng tác ph m, tham ủ ộ ố ệ ạ ộ ự ế ệ ệ ẩ gia v o chính nó - ó chính l hà đ à ướng m c a ngh thu t ch ho n to n ở ủ ệ ậ ứ à à không ph i l s b t c nh ngả à ự ế ắ ư ười ta tưởng Khi NTSÐ m i xu t hi n ớ ấ ệ ở
H N i, không ít ngà ộ ười cho r ng ó l h nh ằ đ à à động nh t th i, m t trò ch i ấ ờ ộ ơ ngông, h c òi c a m t s h a s tr ch a ọ đ ủ ộ ố ọ ĩ ẻ ư được trang b ị đầ đủ ề ọy v h c
v n Còn bây gi , khi nh ng h a s nh Tr n Lấ ờ ữ ọ ĩ ư ầ ương, v i v n ki n th c v ớ ố ế ứ à kinh nghi m d y d n, Nguy n V n Cệ à ạ ễ ă ường, Nguy n Minh Th nh hay ễ à
Trang Thanh Hi n , ngề ười ta khó có th nghi ng v m t ó Th m chí ể ờ ề ặ đ ậ
nh ng h a s g o c i c a l p trữ ọ ĩ ạ ộ ủ ớ ước nh Ð ng Th Khuê, Nguy n B o ư ặ ị ễ ả
To n c ng say mê th t s v i NTSÐ, v i m t thái à ũ ậ ự ớ ớ ộ độ chung tương đối
nh t trí l khai thác tính duy m trong không gian tín ngấ à ỹ ưỡng v v n hóa à ă
Trang 2truy n th ng c a dân t c Có th tin r ng NTSÐ Vi t Nam có lu n ề ố ủ ộ ể ằ ở ệ ậ đề
h n hoi, c ng nh có ẳ ũ ư đường i riêng c a nó Nh v y, có l không c n đ ủ ư ậ ẽ ầ
ph i xem xét nó s m hay mu n so v i phả ớ ộ ớ ương Tây
Nh ng s m hay mu n ho n to n không có ngh a l thích h p hay không ư ớ ộ à à ĩ à ợ thích h p Dợ ường nh ư để hòa nh p v o không gian chung c a v n hóa ậ à ủ ă
c ng ộ đồng, NTSÐ Vi t Nam ã có quá nhi u lý lu n trong khi b n thân ở ệ đ ề ậ ả
lo i hình ngh thu t n y không c n nhi u l i ạ ệ ậ à ầ ề ờ đến th S nhi u l i ó ế ự ề ờ đ
n m ngay trong tác ph m c a các h a s , ch không ph i ch n m trong ằ ẩ ủ ọ ĩ ứ ả ỉ ằ
nh ng l i d n gi i - c a các nh phê bình V ôi khi các y u t truy n ữ ờ ẫ ả ủ à à đ ế ố ề
th ng mang v c tình ố ẻ ố đến n i không th không ngh l chúng ỗ ể ĩ à được
mượn v o cho có Nh ng b n tay Ph t, nh ng ôi gu c g , nh ng à ữ à ậ ữ đ ố ỗ ữ đồ
v ng mã, nh ng con chó á, nh ng chi c áo t i, có th tr th nh nh ng à ữ đ ữ ế ơ ể ở à ữ
l m d ng Ho c ph li u, m nón, áo m a tr n ng p ạ ụ ặ ế ệ ũ ư à ậ đến m c tr th nhứ ở à
ph n c m - khi s b trí v s lả ả ự ố à ố ượng đồ ậ v t quá m c so v i thông thứ ớ ườ ng
ho c ngặ ượ ạc l i, thông thường quá m c Ngứ ười ta không s n s ng công ẵ à
nh n m t bông hoa d i n cu i l i i, nh ng ôi gi y x p th nh h ng ậ ộ ạ ở ố ố đ ữ đ à ế à à
ng trũ ướ ửc c a m t gian phòng ngộ ười lính, nh ng con thú nh i bông treo l ữ ồ ơ
l ng quanh m t b váy cử ộ ộ ưới c ng nh không ai ch u coi cái ch mình ũ ư ị ợ
v n i h ng ng y l m t tác ph m ngh thu t M c dù xét v m t n o ẫ đ ằ à à ộ ẩ ệ ậ ặ ề ặ à
ó, cái ch chính l m t tác ph m s p t ho n h o, sinh ng, v i
nh ng h ng quán, nh ng v t ph m ữ à ữ ậ ẩ đầy m u s c, ch u nh hầ ắ ị ả ưởng c a ủ
nh ng ng u nhiên v nh ng thay ữ ẫ à ữ đổ ấi b t thường trong cu c s ng h ng ộ ố ằ
ng y H n n a, không ai i ch m không ph i tham gia v o không gian à ơ ữ đ ợ à ả à
ch , ph i huy ợ ả động nhi u giác quan, v a ề ừ để tránh né, v a ừ để tìm ki m, ế
nh trong ch Ðư ợ ường ph , v khía c nh n o ó, c ng l m t tác ph m ố ề ạ à đ ũ à ộ ẩ
s p ắ đặt ho nh tráng, luôn luôn à đầ ắ ựy p s tình c B n tay c a ờ à ủ đời
thường có th , v ch c ch n, t o nên ể à ắ ắ ạ được nhi u tác ph m s p ề ẩ ắ đặt m aià
ai c ng l tác gi Ði u n y có th khi n chúng ta ngh r ng không c n ũ à ả ề à ể ế ĩ ằ ầ
n ngh thu t s p t, s th ng ngo n c a chúng ta i v i cu c i
không vì th m thi u th n.ế à ế ố
Cách ngh n y hi n nhiên l b t công v i nh ng ngh s NTSÐ H l ĩ à ể à ấ ớ ữ ệ ĩ ọ à
nh ng ngữ ười can đảm tìm ki m m t cách th c bi u ế ộ ứ ể đạt m i, dù bi t l ớ ế à gian truân Trong m y n m qua, không m y tri n lãm NTSÐ ấ ă ấ ể được ca ng i, ợ
m c dù gi i nhì H i M thu t to n qu c n m 2001 (không có gi i nh t) ặ ả ộ ỹ ậ à ố ă ả ấ trao cho tác ph m Không gian th y c a Nguy n B o To n nh l i công ẩ ủ ủ ễ ả à ư ờ
nh n cho tác gi duy nh t cho ậ ả ấ đến nay được coi l th nh công trong NTSÐ.à à