Quy trình nhân giống in vitro cây dược liệu Huyền sâm và Cát cánh 19/08/2019 Hai cây thuốc Cát cánh Platycodon grandiflorum và Huyền sâm Scrophularia ningpoensis Hemsl.. Tuy nhiên với n
Trang 1Quy trình nhân giống in vitro cây dược liệu Huyền sâm và Cát cánh
19/08/2019
Hai cây thuốc Cát cánh (Platycodon grandiflorum) và Huyền sâm (Scrophularia ningpoensis Hemsl.) nằm trong danh mục 54 loài dược liệu được Chính phủ Việt Nam lựa chọn để phát triển cho các vùng chuyên canh cây dược liệu Tuy nhiên với những diện tích chuyên canh lớn, những khó khăn còn gặp phải hiện nay là số lượng giống và chất lượng giống cây con chưa được đảm bảo, quy trình nhân và trồng chưa hợp lý dẫn đến chất lượng đầu ra của cây thuốc còn hạn chế Do đó đòi hỏi phải có một quy trình nhân giống cung cấp cây giống đảm bảo đủ số lượng và chất lượng thay thế cho các phương pháp nhân giống truyền thống.
Tình hình sản xuất và tiêu thụ
Platycodon là chi chỉ có một loài là cây Cát cánh Thành phần hóa học chủ yếu ở cây được ghi nhận có Saponin, Platycodin, Polygalacin, Methylplatyconate, Platiconic acid-A-Lactone, Platycodigenin, có các tác dụng dược lý như ảnh hưởng đối với hệ hô hấp, nội tiết, chuyển hóa lipid, chống nấm, kháng viêm, an thần, giảm đau, giải nhiệt, chống loét dạ dày,
ức chế miễn dịch Cây Huyền sâm (Scrophularia ningpoensis Hemsl.) có thành phần hóa học chủ yếu là Asparagine, Oleic acid, Linoleic acid, Stearic acid, Harpagide, Harpagoside, Ningpoenin, Aucubin, 6-O-Methylcatalpol, với các tác dụng dược lý như tác dụng kháng khuẩn (mạnh đối với Pseudomonas aeruginosa); tác dụng đối với hệ tim mạch, an thần
Trên thế giới, đặc biệt là ở Trung Quốc và Hàn Quốc, có rất nhiều nghiên cứu chuyên sâu
về Huyền sâm và Cát cánh Các quy trình vi nhân giống đối với hai cây này, hay các cây khác trong cùng họ, cùng chi cũng đã được công bố rộng rãi Ở Việt Nam, hiện mới có một vài công trình nghiên cứu về hai cây thuốc này, tuy nhiên vẫn chưa có công trình nào về vi nhân giống được công bố Các biện pháp nhân giống chủ yếu vẫn là phương pháp truyền thống (gieo hạt và giâm chồi non) Trên thị trường hiện tại cũng chưa có sản phẩm cây con Huyền sâm và Cát cánh từ nuôi cấy mô, mà mới chỉ có cây giống từ gieo hạt truyền thống, với giá bán hạt giống là 25.000 đồng/gói 20 hạt (khoảng 1.250 đồng/hạt giống)
Quy trình và phương pháp thực hiện
Quy trình nhân giống in vitro cây Huyền sâm
Diễn giải quy trình
Khử trùng mẫu cấy: đoạn thân cây Huyền sâm sau quá trình làm sạch sơ bộ bằng xà
phòng và rửa dưới vòi nước sạch, được khử trùng bằng cồn 700 trong 30 giây, sau đó lắc trong dung dịch sodium hypoclorite 3% trong 10 phút và tween 20, rửa lại bằng nước tiệt trùng 3-5 lần
Trang 2Quy trình khử trùng cho tỉ lệ nhiễm thấp (25,8%) và tỉ lệ sống cao (82,5%).
Nuôi cấy tạo nguồn mẫu ban đầu: mẫu sau khi được khử trùng sẽ được cắt thành
những đoạn nhỏ chứa mắt ngủ và đặt trên môi trường MS + 1mg/L BA + 0,2mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12 giờ, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Nhân nhanh cụm chồi: chồi Huyền sâm in vitro được chuyển qua môi trường nhân
nhanh chồi MS + 1 mg/L BA + 0,5 mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12 giờ, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Ra rễ tạo cây hoàn chỉnh: chồi Huyền sâm được chuyển vào môi trường kích thích tạo
rễ MS + 1 mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12 giờ, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Quy trình nhân giống in vitro cây Cát cánh
Trang 3Diễn giải quy trình
Khử trùng mẫu cấy: đoạn thân cây Cát cánh sau quá trình làm sạch sơ bộ bằng xà
phòng và rửa dưới vòi nước sạch, được khử trùng bằng cồn 700 trong 30 giây, sau đó lắc trong dung dịch sodium hypoclorite 3% trong 10 phút và tween 20, rửa lại bằng nước tiệt trùng 3-5 lần
Quy trình khử trùng cho tỉ lệ nhiễm thấp (21,2%) và tỉ lệ sống cao (84,1%)
Nuôi cấy tạo nguồn mẫu ban đầu: mẫu sau khi khử trùng sẽ được cắt thành những
đoạn nhỏ chứa mắt ngủ và đặt trên môi trường MS + 0,5 mg/L BA + 0,1 mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12h, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Nhân nhanh cụm chồi: chồi Cát cánh in vitro được chuyển qua môi trường nhân nhanh
chồi MS + 0,3 mg/L BA + 0,3 mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12h, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Trang 4Ra rễ tạo cây hoàn chỉnh: chồi Cát cánh được chuyển vào môi trường kích thích tạo rễ
MS + 0,5 mg/L NAA Điều kiện nuôi cấy nhiệt độ 25 ± 20C, thời gian chiếu sáng 12h, cường độ chiếu sáng 2.000 lux
Ưu điểm của công nghệ, hiệu quả kinh tế
Chi phí sản suất cây giống dự kiến cho Huyền sâm là 1.500 đồng/cây, Cát cánh là 1.300 đồng/cây Sau 1 tháng trồng ngoài nhà hậu cấy mô có thể đưa ra thị trường, cây đạt chiều cao khoảng 5-10 cm Do đó, giá thành dự kiến bán ra cho cây giống đủ tiêu chuẩn sẽ là 2.000-2.500 đồng/cây
Chi phí sản xuất dự kiến cho 1.000 cây con Huyền sâm bằng phương pháp nuôi cấy mô:
Chi phí sản xuất dự kiến cho 1.000 cây con Cát cánh bằng phương pháp nuôi cấy mô
Trang 5Thông tin chuyên gia, hỗ trợ
1 ThS Phan Thị Hồng Thủy
ĐT: 0792525584 Email: hongthuyitb@gmail.com
2 Trung tâm Ươm tạo Doanh nghiệp Nông nghiệp Công nghệ cao
Địa chỉ: ấp 1, xã Phạm Văn Cội, huyện Củ Chi, TP.HCM Điện thoại: 08.62646103 Fax: 08.62646104
an Kim Tuyến, hay còn có tên gọi lan Gấm, cỏ Nhung, Kim cương, Giải thủy tơ không chỉ được trồng để làm cảnh, mà còn có giá trị làm thuốc Triển khai thành công đề tài cấp tỉnh nghiên cứu nhân giống và trồng thử nghiệm cây Kim Tuyến của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ (nay là Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và dịch vụ khoa học công nghệ) thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh mở ra cơ hội phát triển loại cây dược liệu có giá trị kinh tế này thành cây hàng hóa; góp phần tăng thu nhập, giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng sâu vùng xa.
Cây lan Kim Tuyến thời kỳ sinh trưởng, phát triển
Lan Kim tuyến thuộc họ cây thảo, rễ mọc dài, thân mọng nước, mang 2 - 6 lá mọc xoè sát mặt đất Tên khoa học của nó là Anoectochilus sp.Đã thống kê được 51 loài lan Kim tuyến trên thế
giới, riêng khu vực châu Á và châu Úc đã phát hiện 25 loài
Trang 6
Đề tài nghiên cứu nhân giống và trồng thử nghiệm cây Kim Tuyến được tiến hành trong giai đoạn (2014-2017) với tổng kinh phí gần 600 triệu đồng từ nguồn vốn sự nghiệp khoa học công nghệ
Đề tài tập trung triển khai các nội dung chính: Nghiên cứu, đánh giá đặc tính sinh thái và tính thích nghi, khả năng phân bố của cây kim tuyến tại địa bàn tỉnh Kon Tum; nghiên cứu nhân giống cây Kim Tuyến bằng 2 phương pháp (nuôi cấy mô tế bào thực vật và giâm hom); nghiên cứu các điều kiện trồng, chăm sóc, thu hoạch cây Kim tuyến tại huyện Kon Plông; điều tra, đánh giá và cách phòng trừ sâu bệnh cây Kim tuyến trồng ngoài thực điạ; phân tích, so sánh thành phần hoạt chất hóa học có trong cây kim tuyến trong tự nhiên và cây trồng thực địa; xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nhân giống, tài liệu hướng dẫn kỹ thuật trồng và chăm sóc cây kim tuyến
Với đặc tính chịu bóng và cần độ ẩm cao, nên trồng lan Kim Tuyến trong nhà có mái che nhằm giảm ánh sáng Có thể dùng nhà lưới đơn giản, nhà lưới che tạm, nhà lưới hiện đại ; song tốt nhất là trồng trong nhà kính vì có thể ngăn cản sự sâm nhập của các loại côn trùng gây hại và giảm thiểu tối đa các yếu tố gây bệnh cho cây.Từ thành công của mô hình nuôi cấy mô, có thể chủ động nguồn giống để đưa ra trồng đại trà lan Kim Tuyến Tuân thủ quy trình kỹ thuật từ khâu ươm giống, trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh là điều kiện quyết định quá trình sinh trưởng, phát triển vườn cây và chất lượng, hiệu quả trồng lan Kim Tuyến sau chu kỳ trồng từ 8 tháng đến 1 năm
Nhân giống lan Kim Tuyến bằng phương pháp nuôi cấy mô
Trang 7Từ kết quả đề nghiên cứu nhân giống và trồng thử nghiệm cây Kim Tuyến, vụ mùa năm 2018, Trung tâm hỗ trợ triển khai mô hình trồng khoảng 30.000 cây lan Kim Tuyến tại huyện Kon Plông,Tu Mơ Rông Trên cơ sở được tập huấn kỹ thuật, các hộ tham gia mô hình cũng được hướng dẫn thực địa toàn bộ quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch sản phẩm
Trong y học, cây Kim Tuyến được sử dụng làm thuốc trị lao phổi, ho do phế nhiệt, phong thấp, đau nhức khớp xương, chấn thương, viêm dạ dày mãn tính, viêm khí quản, viêm gan mãn tính, suy nhược thần kinh, giúp tăng cường sức khoẻ, làm khí huyết lưu thông, có tính kháng khuẩn
Y học hiện đại đã chứng minh nhiều tác dụng quý của lan kim tuyến như tác dụng giảm đường huyết, điều trị ung thư
Có giá trị kinh tế nên thời gian qua, tại địa bàn huyện Tu Mơ Rông, Kon Plông , người dân khai thác cây Kim Tuyến trong rừng theo cách tận thu, làm cạn kiệt và giảm khả năng tái sinh nguồn gien trong tự nhiên Vì vậy, đề tài đã xác định phương pháp thích hợp để nhân giống cây lan Kim tuyến; giới thiệu, chuyển giao quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch phù hợp với điều kiện những vùng sinh thái đặc thù trong tỉnh./
Bài, ảnh: Nghĩa Hà