Gián án Bài giảng kỹ năng sống

Một số l u ý để giao tiếp có hiệu quả  Tôn trọng nhu cầu của đối t ợng giao tiếp  Tự đặt mình vào địa vị của ng ời khác  Chăm chú lắng nghe khi đối thoại  Lựa chọn cách nói sao cho l

CÇn trang bÞ

cho HS KNS nµo?



CÇn trang bÞ cho HS KNS nµo?

B4

Kết quả lựa chọn

B7

Kiểm lại hiệu quả

của quyết định

Phân tích mặt lợi, hại của kết quả xảy ra.

Xem xét về suy nghĩ cảm xúc của bản thân nếu ta

giải quyết khó khăn theo ph ơng án đó.

So sánh các ph ơng án để đ a ra quyết định

Gi¶i

ph¸p lùa chän

Thực hành các b ớc ra quyết định

Thảo luận tình huống và thực hành các b

ớc ra quyết định theo sơ đồ:

• Hải và Hiếu là đôi bạn thân th ơng yờu

chia sẻ với nhau mọi điều Một hôm Hải nói với Hiếu rằng: mình đã tập hút thuốc lá thấy có nhiều cảm giác rất thích thú Hải cố rủ Hiếu cùng hút thuốc lá với mình Hiếu sẽ giải quyết tình huống này nh thế nào?

KÜ n¨ng giao tiÕp

Giao tiếp Giao tiếp là quá trình tiếp xúc trao đổi

những thông tin,mong muốn,suy nghĩ, tình cảm giữa ng ời này với ng ời

Một số l u ý để

giao tiếp

có hiệu quả

 Tôn trọng nhu cầu của đối t ợng giao tiếp

 Tự đặt mình vào địa vị của ng ời khác

 Chăm chú lắng nghe khi đối thoại

 Lựa chọn cách nói sao cho lời yêu cầu của

mình hợp với sở thích của ng ời khác trong giao tiếp

Một số l u ý

để giao tiếp

có hiệu quả

 Kết hợp giữa lời nói với cử chỉ, điệu bộ, động tác

để tạo sự hấp dẫn đối với ng ời khác trong giao

tiếp

 Bí quyết của sự thành công trong giao tiếp

chính là sự chân thực cầu thị, luôn tìm ở ng ời khác những điều tốt hơn mình để học tập

KỸ NĂNG

TỰ NHẬN THỨC

THÔNG TIN CẦN BIẾT

• Tự nhận thức là khả năng nhận biết, đánh giá được về bản thân mình, về khả năng, tính cách, thói quen, sở thích, điểm mạnh, điểm yếu… Kỹ năng tự nhận thức giúp chúng ta biết “tự soi mình” để điều chỉnh bản thân, hướng tới hoàn thiện con người mình và thích nghi tốt hơn với môi trường sống xung quanh, với cộng đồng, xã hội Tự nhận thức đầy đủ cũng giúp mỗi người có lòng tự tin và tự tôn,

• Mỗi con người trong chúng ta đều ẩn chứa trong mình một bản sắc độc đáo, riêng biệt, đều sở hữu những điểm đáng tự hào cũng như những khiếm khuyết nhất định Không có ai là người tuyệt đối hoàn hảo, cũng không có ai là vô dụng hay chỉ toàn nhược điểm Kỹ năng tự nhận thức không chỉ giúp chúng ta hiểu bản thân mình mà còn biết tôn trọng, chấp nhận người khác với những gì họ

có, biết học hỏi những điểm mạnh, điểm tốt của

họ

THÔNG TIN CẦN BIẾT

• Trong quan hệ với người khác, kỹ năng

tự nhận thức giúp chúng ta giao tiếp và hợp tác hiệu quả hơn với mọi người, tạo dựng được các quan hệ tích cực, thân thiện, tăng cường khả năng hiểu và thông cảm, thấu cảm được với người khác

THÔNG TIN CẦN BIẾT

Một số câu danh ngôn về tự nhận thức

• Đừng cố gắng tỏ ra cái không phải là mình (Khuyết danh)

• Muốn điều khiển phải biết người

• Muốn biết người phải hiểu mình trước đã (Đitơcuppơ)

• Ai không tự tôn trọng bản thân mình thì cũng sẽ không được người khác tôn trọng (N Caramdin)

• Điều quan trọng nhất là bạn nhìn nhận mình như thế nào (Khuyết danh)

• Tiêu chuẩn đánh giá con người là khát vọng vươn tới

sự hoàn chỉnh (W Gớt)

• Tất cả những gì khiến ta khó chịu với người khác đều

có thể giúp ta hiểu chính mình (C.G.Jung)

Một số câu danh ngôn về tự nhận thức

• Ai hiểu người khác là người thông minh Ai hiểu chính mình là người được khai sáng (Lão Tử)

• Điều quan trọng nhất là hãy là chính mình mà không có gì phải xấu hổ (Rod Steiger)

• Chỉ có duy nhất một góc của thế giới mà bạn có thể chắc chắn rằng bạn cải thiện được – đó là chính bạn (Aldous Huxley)

• Tôi được dạy dỗ để tin rằng những gì tôi thấy ở

KỸ NĂNG XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ

Giá trị là gì? Giá trị là niềm tin, đạo đức, thái độ, cách suy nghĩ của mỗi ng ời,

mỗi nhóm ng ời, mỗi xã hội

có ảnh h ởng đến quá trình

ra quyết định và giải quyết vấn đề.

Giá trị đ ợc thay đổi qua các giai đoạn tr ởng thành của cuộc đời, qua kinh nghiệm cuộc sống

Kĩ năng kiên định

Kiên định

1 Kiên định: Là kĩ năng thực hiện bằng

đ ợc những gì mình muốn hoặc từ chối bằng đ ợc những gì mình không muốn với sự tôn trọng có xem xét tới nhu cầu và quyền của ng ời khác với nhu cầu và quyền của mình một cách hài hoà đúng mực.

Kiên định là sự cân bằng giữa hiếu

3 Tính phục tùng: Thể hiện sự phụ thuộc,

bị động tới mức coi quyền và nhu cầu của ng ời khác là trên hết, quên đi quyền

và nhu cầu của mình bất kể điều đó là hợp lí.

Luôn biét dung hoà giữa quyền lợi/ nhu cầu của bản thân với quyền lợi và nhu cầu của ng ời khác.

• Khi cần kiên định tr ớc một tình huống/ vấn

đề, chúng ta phải nhận thức đ ợc cảm xúc của bản thân, sau đó phân tích và phê phán xác

định hành vi của đối t ợng, khẳng định ý muốn của bản thân bằng cách thể hiện thái

độ, lời nói hoặc hành động

• Trong tr ờng hợp ý muốn của bản thân ch a đ ợc khẳng định, nên quay laị phân tích tình huống và cảm xúc tr ớc khi có những lời nói, hành động đối với vấn đề đó.

Ng ời có

kĩ năng

kiên định

- Giao tiếp

- Thương lượng

-Tự nhận thức -T duy phê phán

- Xác định giá trị

Kĩ năng kiên định cần tập hợp

các kĩ năng

Đóng vai

• Bạn dự đám c ới ng ời thân của gia

đình Tan tiệc c ới, một nhóm bạn mời bạn tiếp tục ở lại để uống r ợu, Bạn ch a bao giờ muốn uống r ợu say Bạn sẽ giải quyết thế nào trong tình huống này?

• Bạn b ớc vào nhà của ng ời bạn và thấy một nhóm thanh niên đang

KỸ NĂNG ỨNG PHÓ VỚI

CĂNG THẲNG

29

• Căng thẳng là một cách phản ứng của cơ thể trước tác động hoặc thay đổi của môi trường xung quanh Căng thẳng ở mức độ vừa phải có tác dụng tích cực, thúc đẩy con người nỗ lực vượt qua khó khăn, thách thức Song sự căng thẳng nếu không được kiểm soát, ứng phó tốt sẽ dẫn đến những phản ứng tiêu cực, ảnh hưởng không tốt đến mọi mặt nhận thức, tình cảm, hành vi, thể chất… của con người

Một số nguyên nhân thường gây căng thẳng

đối với lứa tuổi HS

• Trước các kỳ thi quan trọng

• Trong một môi trường mới (trường mới, lớp mới, nơi ở mới…)

• Thay đổi tâm sinh lý khi đến tuổi dậy thì

• Khó khăn trong quan hệ với cha mẹ

• Hiểu lầm, xung đột trong quan hệ với bạn bè

• Tự mâu thuẫn với bản thân mình

• Bị trêu chọc, bắt nạt ở trường hoặc nơi ở

• Chịu áp lực tiêu cực của nhóm bạn

Một số nguyên nhân thường gây căng

thẳng đối với lứa tuổi HS (tiếp)

• Cảm giác bị cô lập với bạn bè

• Kỳ vọng quá cao của gia đình

• Quá tải trong học tập

• Xung đột của các thành viên gia đình

• Cha mẹ ly thân, ly dị

• Bị thầy cô giáo hiểu lầm hoặc khiển trách

Những dấu hiệu cảnh báo tình trạng căng thẳng (tiếp)

Về tình cảm

• Buồn phiền

• Dễ cáu kỉnh, giận dữ

• Bị kích động, khó giữ bình tĩnh

• Cảm giác quá tải

• Cảm thấy cô đơn, xa lạ

• Thường xuyên hồi hộp

• Mỏi mệt toàn thân

Những dấu hiệu cảnh báo tình trạng căng thẳng (Về

hành vi)

• Ăn nhiều quá hoặc ít quá

• Ngủ vùi hoặc ngủ quá ít

• Tự cô lập bản thân với

• Hay tranh luận

• Phóng đại sự việc

• Dùng rượu, thuốc lá hoặc

ma túy để giải tỏa

• Uống thuốc an thần

• Kém năng động

• Không quan tâm đến vẻ bề

Phương pháp 4 bước (4T) ứng phó với căng

thẳng

1 TRÁNH để sự căng thẳng xuất hiện

2 THAY ĐỔI tình huống gây nên sự căng

thẳng; thay đổi cảm xúc bản thân

Những cách ứng phó tiêu cực với sự căng thẳng

 Hút thuốc  Tránh tham gia các hoạt động

tập thể

 Uống nhiều rượu  Dùng ma túy

 Ăn quá nhiều hoặc nhịn ăn  Trì hoãn những việc cần làm

 Ngồi hàng giờ trước TV hoặc

máy tính

 Cố lấp đầy mọi khoảng thời

gian trong ngày để tránh phải đối mặt với vấn đề

 Tránh gặp gỡ bạn bè, gia đình  Trút gánh nặng lên người

khác (chỉ trích, cáu giận, bực bội, có hành vi bạo lực với mọi người…)

 Tạm thời giải thoát bản thân

khỏi tình huống gây căng thẳng.

 Chơi một môn thể thao yêu

thích; tập thể dục hàng ngày.

 Trò chuyện với một người bạn

thân.

 Đăng ký một khóa học mới.

 Nghỉ ngơi, thư giãn với âm

nhạc, sách vở…

 Hít vào thật sâu và đi dạo.

 Tìm kiếm một sở thích mới.  Tìm lời khuyên từ những người

tin cậy, có kinh nghiệm.

 Đi đến một nơi thú vị chưa từng

đến trước đó.

 Giữ liên lạc với mọi người.

 Tâm sự về vấn đề của mình với

một người hoàn toàn xa lạ.

 Ngủ một giấc thật dài và sâu.  Tích cực tìm kiếm sự giúp đỡ.

 Cầu nguyện  Luyện tập kỹ năng thư giãn

bằng yoga, ngồi thiền…

Cuối cùng, nếu bạn đã cố gắng nhưng sự căng thẳng vẫn cứ đến: hít một

Những ai dễ bị căng thẳng hơn người khác?

• Người nóng tính, thiếu khả năng kiềm chế

• Người sống thu mình, cô độc

• Người có cuộc sống riêng nhiều trắc trở

• Người nhút nhát, hay e sợ mọi việc

• Người kém khả năng giao tiếp, ít bạn bè

• Người quá bận rộn

• Người thiếu kiên nhẫn

Những ai dễ bị căng thẳng hơn người khác?

• Người vừa trải qua một cú sốc về tình cảm hoặc công việc (ly dị, người thân qua đời, mất việc làm )

• Người thiếu tự tin ở bản thân

• Người quá cầu toàn

• Người hay mơ mộng, ảo tưởng

• Người có xu hướng bi quan

• Người không có khả năng hài hước

Một số câu danh ngôn về ứng phó

với sự khó khăn, căng thẳng

• Không có ngày mai nào lại không kết thúc, không có

sự đau khổ nào lại không có lối ra (Rsoutheell)

• Cuộc đời là bọt nước Chỉ có hai điều như đá tảng: tử

tế khi người khác lâm hoạn nạn và can đảm trong hoạn nạn của chính mình (A Gordon)

• Nếu bạn tức giận thì hãy đếm 10 trước khi nói, còn nếu bạn nổi cơn thịnh nộ thì hãy đếm đến 100 (Jeffecson)

• Nếu bạn vấp ngã… hãy biến nó thành một phần của điệu nhảy (Khuyết danh)

• Chúng ta có thể không thay đổi được hoàn cảnh, nhưng có thể thay đổi được cách nhìn nhận của mình đối với hoàn cảnh đó (Khuy ế t danh)

• Kỹ năng hợp tác là kỹ năng cần thiết của mỗi cá nhân, được hình thành trong quá trình tham gia hoạt động trong một nhóm (có thể từ 2 người trở lên) để cùng nhau hoàn thành một công việc.

• Mỗi cá nhân đều có mặt mạnh riêng Sự hợp tác trong nhóm giúp mỗi cá nhân đóng góp năng lực, sở trường riêng cho lợi ích chung của nhóm, đồng thời học tập và chia sẻ kinh nghiệm được từ các thành viên khác

• Để làm việc nhóm hiệu quả, chúng ta cần :

- Biết hòa đồng với tập thể Không chỉ có nghĩa là có

tính cộng tác mà còn thể hiện được khả năng lãnh đạo tốt khi có thời điểm thích hợp.

- Tạo sự đồng thuận và chia sẻ trách nhiệm.

- Sẳn sàng cộng tác dựa trên nỗ lực chung và chia sẽ

thông tin và ý tưởng.

Cách suy nghĩ dẫn đến hợp tác

không hiệu quả là:

• Không tự giác tham gia Ỷ lại vào nhau

• Có tư tưởng "Cha chung không ai khóc"

• Thiếu tin tưởng vào các thành viên khác trong nhóm

• Có tư tưởng ganh đua, không sẵn sàng chia sẻ ý tưởng, tài liệu, với nhóm

• Áp đặt ý kiến cá nhân, phủ nhận ý kiến của người khác

4 BƯỚC TỪ CHỐI:

1 Nói "KHÔNG"

2 Thể hiện quan điểm hoặc ý kiến của bản

thân mình.

3 Nếu áp lực vẫn tiếp tục, thay đổi chủ đề

của cuộc nói chuyện và gợi ý các hoạt

động khác

• Linh hiện đang là học sinh lớp 10, là một bạn gái xinh xắn, thông minh và học cũng giỏi trong lớp Linh yêu Tuấn Anh, một học sinh lớp 12 cùng trường, đẹp trai, con nhà giàu, được các bạn gái bình chọn là 1 hotboy của trường Hôm sinh nhật Tuấn, Linh đã bỏ học thêm để có thể dành

cả 1 buổi tối cho người yêu của mình mà không nói cho bố

mẹ biết Buổi sinh nhật hôm đó rất lãng mạn, chỉ có Linh

và Tuấn Tuấn đã ngỏ lời muốn làm “chuyện ấy” với Linh

Vì với Tuấn đó mới là món quà quý giá nhất và yêu thì phải “dâng hiến” cho nhau Tuấn cũng nói “sex” bây giờ là hoàn toàn bình thường, các bạn Tuấn đều làm như thế Linh không muốn vượt quá giới hạn nhưng lại sợ làm Tuấn buồn và giận Linh phân vân không biết phải xử trí thế nào??? Có cách nào từ chối tốt nhất không???

 Nếu bạn ở trong TH của Linh, bạn sẽ làm gì để giải quyết tình huống này?

1 Một người bạn đã bỏ học nói với 1 bạn học lớp 9

rằng cậu/cô ta có thể mua được ma tuý và mời bạn kia dùng thử trong một nhà nghỉ

2 Một HS đi chơi với nhóm bạn thân trong kỳ

nghỉ Một trong số họ mời dùng thử một viên thuốc và nói rằng nó sẽ làm cho bạn cảm thấy hưng phấn và rằng những người khác đều đã thử

và mọi người dự định sẽ cùng nhau dùng tối nay

3 Một người rủ bạn đến sàn nhảy Khi bạn ở đó một

số người bạn đã rủ bạn cùng hít một loại thuốc

mà họ đang hít Họ nói rằng sẽ rất thích thú, 1 lần thì không tốn tiền và sẽ chẳng có vấn đề gì cả

KỸ NĂNG THƯƠNG LƯỢNG

Các bước thương lượng

1 Hãy nói rõ điều mình muốn (hoặc không muốn).

2 Nếu người kia vẫn cố thuyết phục, hãy giải thích các

lý do khiến mình quyết định như vậy.

3 Nếu người kia vẫn cố thuyết phục, hãy nói về cảm

xúc của người kia, để họ thấy mình hiểu và quan tâm đến những gì họ nghĩ, nhưng không thay đổi ý kiến của mình.

4 Tìm một cách giải quyết khác mà cả hai bên cùng

chấp nhận được (nếu có)

5 Nếu người kia vẫn cố thuyết phục, hãy quyết định và

ngừng thương lượng.

Một số nguyên tắc trong thương lượng

• Cần tự tin

• Nêu câu hỏi nếu có thắc mắc

• Nên cung cấp thông tin

• Gợi ra những khoản nhân nhượng có đi có lại

• Đưa ra những dự kiến của mình

• Phối hợp tốt tính kiên quyết và tính mềm mỏng, trong mọi hoàn  cảnh giữ cho được sáng suốt, tỉnh táo

• Biết lắng nghe và hiểu rõ vấn đề

• Có khả năng đứng ở địa vị bên kia để  nhận  định 

Một đôi thanh niên nam và nữ trò chuyện về chủ

đề tình dục và bạn nữ cho rằng nếu người con trai

đề xuất sử dụng bao cao su, điều đó có nghĩa là người đó đã có QHTD với nhiều người khác Nếu

là bạn nam đó, bạn sẽ thuyết phục người bạn gái của mình về việc sử dụng bao cao su như thế nào?

• Một đôi thanh niên nam và nữ trò chuyện về chủ đề tình dục và bạn nam bày tỏ là không muốn sử dụng bao cao su Nếu là bạn nữ đó, bạn sẽ thuyết phục người bạn trai của mình

sử dụng bao cao su như thế nào?

55

Mục tiêu phải thể hiện ngôn từ cụ thể

và trả lời câu hỏi:

Ai? Sẽ thực hiện cái gì? vào khi nào?

Mục tiêu phải có tính khả thi

Ai là ng ời hỗ trợ để thực hiện mục tiêu Ngày tháng hoàn thành

đặt mục tiêu

Việc đặt mục tiêu trong cuộc sống là

điều hết sức quan trọng và cần thiết.

Đặt ra mục tiêu giúp ta sống có định h ớng

và không có quá nhiều ảo t ởng và tham vọng

Kĩ năng đặt mục tiêu giúp ta tiếp cận tới các mục tiêu đề ra một cách cụ thể và

thực tế

Gi¸o dôc KNS cho Häc

Cách tiếp cận KNS

• Không triển khai thành môn học riêng mà đ ợc

áp dụng và tích hợp vào các môn học và các hoạt động giáo dục.

• Việc thực hiện KNS đ ợc quán triệt theo tinh

thần đổi mới PP dạy học của Bộ:

- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS

- Phù hợp với đặc điểm của từng lớp, từng môn học

- Rèn kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến tình cảm, mang lại niềm vui, hứng thú học tập của HS

Ph ơng pháp GDKNS

Hợp tác

nhóm Đóng vai Thuyết trình Hỏi đáp Động não Trò chơi

Nghiên cứu tình

H×nh thøc GDKNS Ngo¹i kho¸ Néi kho¸

PHƯƠNG PHÁP GD KNS CHO HỌC SINH TRONG

Bài 3

Một số phương pháp giáo

dục kỹ năng sống Một số phương pháp giáo

dục kỹ năng sống

1 Phương pháp dạy học nhóm

• Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm

vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp