KHÁM BỆNH NHÂN đái THÁO ĐƯỜNG (nội KHOA SLIDE)

Trình bày triệu chứng gợi ý nguyên nhân gây tăng đường máu 3.. Trình bày triệu chứng của biến chứng cấp tính của bệnh đái tháo đường 4.. Trình bày triệu chứng của biến chứng mạn tính của

KHÁM BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO

ĐƯỜNG

Tài liệu tham khảo

• Nội khoa cơ sở Tập 2, Trường Đại học Y Hà Nội, Nhà xuất bản Y học

Mục tiêu học tập

1. Trình bày được định nghĩa bệnh đái tháo đường

2. Trình bày được các tiêu chuẩn chẩn đoán, phân loại bệnh đái tháo đường

3. Trình bày được nghiệm pháp tăng đường máu

Mục tiêu học tập

1. Trình bày triệu chứng của hội chứng tăng đường máu

2. Trình bày triệu chứng gợi ý nguyên nhân gây tăng đường máu

3. Trình bày triệu chứng của biến chứng cấp tính của bệnh đái tháo đường

4. Trình bày triệu chứng của biến chứng mạn tính của bệnh đái tháo đường

Định nghĩa đái tháo đường- WHO 1999

• Đái tháo đường là một hội chứng bệnh lý do nhiều nguyên nhân gây ra

• Là rối loạn chuyển hoá do các nguyên nhân khác nhau được đặc trưng bởi:

– Tăng đường máu mạn tính kèm các rối loạn chuyển hóa carbohydrat, protein và lipid

– Do thiếu hụt bài tiết, hoạt động của insulin (kháng insulin) hoặc cả hai

– Hậu quả: các tổn thương, rối loạn và suy chức năng của nhiều cơ quan trong cơ thể

Phân loại ĐTĐ- ADA / WHO1999

– Khiếm khuyết CN tế bào beta di truyền

– Khiếm khuyết hoạt động của insulin di truyền

– Bệnh tụy ngoại tiết

Cơ chế bệnh sinh của

đái tháo đường týp 1 (tự miễn)

Thời gian (Tháng-năm)

Yếu tố khởi phát

Rối loạn miễn dịch

Tăng glucose máu = tăng insulin không bù được kháng insulin

Kháng Insulin Sản xuất G ở gan

Insulin nội sinh

Middle East and North Africa ↑ 85%

South East Asia ↑ 64%

South and Central America ↑ 55%

ĐTĐ là vấn đề to lớn và đang tăng lên…

IDF 2014

… và chi phí đối với xã hội cao và tăng nhanh

ĐTĐ là gáng nặng về con người và kinh tế

4,9 triệu ca tử vong/năm

50% ca tử vong <60 tuổi

Tác động tới mọi phương diện của phát triển 612 tỷ USD

11% chi phí y tế toàn cầu

IDF 2014

Tỷ lệ ĐTĐ gia tăng nhanh tại VN

2002 – 2012

Điều tra TQ 2002 và 2012

Triệu chứng của bệnh ĐTĐ

• Triệu chứng của hội chứng tăng đường máu

• Triệu chứng của nguyên nhân ra bệnh ĐTĐ

• Triệu chứng biến chứng của bệnh ĐTĐ

• Ngoài ra cần chú ý các bệnh lý đi kèm ĐTĐ như THA, rối loạn lipid máu…

Các triệu chứng tăng đường máu

• Mức độ rõ ràng của nhóm triệu chứng này liên quan đến mức đường máu của bệnh nhân

Đái nhiều, uống nhiều: do lợi niệu thẩm thấu

Gầy nhiều

Ăn nhiều

Sút cân nhiều

Các triệu chứng tăng đường máu

nguyên nhân ĐTĐ?

Chẩn đoán ĐTĐ và RLCH glucose máu

ADA/IDF/WHO

*: ADA 2010/IDF 2012; # ADA 2004

TC 1-3 chẩn đoán bệnh khi có 1 trong 3 tiêu chuẩn trên ở 2 lần xét nghiệm khác nhau TC 4 được phép chẩn đoán ngay, không cần đến lần thứ 2.

Đái tháo đường

RLDNG

GHTTM 2 h sau uống 75g glucose và 7,8 – 11,0 GHTTM lúc đói (nếu đo) < 7,0

Chẩn đoán ĐTĐ và RLCH glucose máu

ADA/IDF/WHO

Nghiệm pháp dung nạp glucose

Ba ngày trước khi làm nghiệm pháp, bệnh nhân ăn chế độ ăn giàu CH khoảng 150-200 g/ngày.

Đang có bệnh cấp tính

Đang dùng các thuốc ảnh hưởng tới G máu

Bệnh nhân suy dinh dưỡng, liệt giường….

Nghiệm pháp dung nạp glucose

• Kỹ thuật

Bệnh nhân sau khi đã được chuẩn bị đầy đủ, cho uống 75g glucose khan (anhydrous) hoặc 82.5 g glucose monohydrate trong 250-300 ml nước uống trong 5 phút

Lấy máu thời điểm 0 và 120 phút

Bệnh nhân ngồi nghỉ, không ăn uống, hút thuốc lá trong thời gian làm nghiệm pháp

• Điều tra dịch tễ học: có thể sử dụng kết quả đường máu mao mạch

Chẩn đoán sớm bệnh ĐTĐ týp 2 –

Sàng lọc bệnh ĐTĐ týp 2

• Sàng lọc phát hiện ĐTĐ T2 ở người có nguy cơ:

• Tuổi ≥ 45 và có ≥1 trong các YT nguy cơ sau:

– BMI ≥ 23 kg/m2

– Huyết áp trên 130/85 mmHg

– ĐTĐ týp 2 ở thế hệ cận kề

– HC chuyển hóa, tiền đái tháo đường

– TS sản khoa xấu: ĐTĐ thai nghén, sinh con to (>3600g), xảy thai tự nhiên nhiều lần, thai chết lưu.

– TS rối loạn lipid máu: HDL-c <0,9mmol/l, Triglycrid >2,2 mmol/l

Tuổi < 30 Triệu chứng lâm sàng rầm rộ, mức độ từ trung bình đến nặng

Tiến triển nhanh Gày sút cân có ý nghĩa Thể trạng gày

Có Ceton máu tăng, Ceton niệu dương tính.

C - Peptide lúc đói hoặc sau ăn thấp.

Các thông số miễn dịch: Anti-GAD; ICA, IA-2

Asian-Pacific Type 2 Diabetes Policy Group, 2005

Chẩn đoán phân biệt ĐTĐ týp 1 và týp 2

Tiền đái tháo đường

• Là giai đoạn trung gian giữa đường máu bình thường và ĐTĐ

• Bao gồm: RLGMLĐ, RLDNG và tăng HbA1c

• Nguy cơ tiến triển thành ĐTĐ cao

• Thường đi kèm các yếu tố nguy cơ TM khác làm tăng nguy cơ tim mạch

Triệu chứng gợi ý nguyên nhân ĐTĐ

• Typ 1: Thiếu insulin tuyệt đối

• Typ 2: Đề kháng insulin và thiếu insulin tương đối

• Thai kỳ: Do đề kháng insulin

• Thứ phát:

Sau bệnh lý tụy: sỏi tụy, cắt tụy, viêm tụy mạn

Sau bệnh nội tiết khác: Basedow, u tủy thượng thận, Cushing…

Do dùng liều cao kéo dài một số thuốc

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

• Hôn mê nhiễm toan ce tôn

Hoàn cảnh xuất hiện: do “bỏ” insulin hay do bệnh khác xuất hiện kèm vào ở ĐTĐ typ 1

Lâm sàng: Từ từ, triệu chứng tăng đường máu nặng lên

Hôn mê im lặng

Mất nước nặng

Rối loạn hô hấp kiểu nhiễm toan

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

Hôn mê TALTT

Hoàn cảnh xuất hiện: do “bỏ” thuốc và xuất hiện bệnh kèm vào ở ĐTĐ typ 2Lâm sàng: Từ từ, triệu chứng tăng đường máu nặng lên

Hôn mê im lặng

Mất nước nặng

Không có nhiễm toan

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

Chẩn đoán: tam chứng Whipple

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

• Biến chứng nhiễm khuẩn

Nhiễm khuẩn da và niêm mạc

Nhiễm khuẩn tiết niệu

Lao

Nhiễm khuẩn bàn chân

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

Triệu chứng của biến chứng ĐTĐ

• Biến chứng mạch máu nhỏ:

Tổn thương đáy mắt do đái tháo đường

Bệnh cầu thận do đái tháo đường

Tổn thương hệ thần kinh ngoại biên

Tổn thương hệ thần kinh thực vật