ĐỀ CƯƠNG MÔN ĐẠI CƯƠNG MÚA VIỆT NAM

- Theo Ngô Hiển Bang, MÚA là một loại hình nghệ thuật có khả năng phản ánh tư tưởng, tình cảm của con người ta, nó dùng những động tác và tư thái của cơ thể con người mà sáng tạo ra hình

ĐỀ CƯƠNG MÔN ĐẠI CƯƠNG MÚA VIỆT NAM

Câu 1: Các định nghĩa về múa (trong đại bách khoa toàn thư Liên Xô, tất

cả những định nghĩa đã được học)

Trả lời:

- Theo từ điển Larut – Pháp, MÚA là những động tác nhịp nhàng của cơ

thể diễn ra trong tiếng nhạc khí hay trong tiếng hát.

- Theo Ngô Hiển Bang, MÚA là một loại hình nghệ thuật có khả năng

phản ánh tư tưởng, tình cảm của con người ta, nó dùng những động tác và

tư thái của cơ thể con người mà sáng tạo ra hình tượng nghệ thuật và hình

thức nghệ thuật.

- Theo Đại bách khoa toàn thư Liên Xô, MÚA là một loại hình nghệ thuật

có khả năng phản ánh mọi hiện tượng của cuộc sống hiện thực thông qua hình thức nghệ thuật đặc biệt của nó Nguồn gốc của múa là những động tác,

bộ điệu đủ mọi kiểu của con người Những động tác và bộ điệu đó có liên hệ với quá trình lao động, với sự quan sát thiên nhiên và với những ấn tượng tình cảm

có được từ thế giới xung quanh Trong múa những động tác và bộ điệu đó luôn

có những tiến hoá cải tiến quan trọng để đi đến chỗ khái quát của nghệ thuật

=> Tính khái quát của nghệ thuật múa rất cao Người làm nghệ thuật múa luôn phải vận động, sáng tạo theo nhịp sống của thời đại

Câu 2: Nguồn gốc và quá trình hình thành nghệ thuật múa (các truyền thuyết, thần thoại, các học thuyêt về nghệ thuật múa)

Trả lời:

- Trước hết múa là sự sáng tạo của con người Múa cung đình thực sự được định hình, hình thành dưới triều Nguyễn Múa là bộ môn nghệ thuật xuất hiện sớm nhất

1 Nguồn gốc:

1.1 Các truyền thuyết, thần thoại về nguồn gốc nghệ thuật múa:

Nghệ thuật múa có cơ sở từ các vị thần được thể hiện trong phần lớn những

truyền thuyết, thần thoại Ấn Độ, chủ yếu là các vị thần thánh do nhân dân lao

động sáng tạo nên Con người gửi gắm những niềm mơ ước, khao khát thông qua những vị thần này

Nền văn hoá Ấn Độ là một trong những nền văn hoá sớm nhất của loài người Nó có ảnh hưởng rất đáng kể ở nhiều nước phương Đông và một số vùng trên thế giới Ảnh hưởng rõ nét là đối với văn hoá, nghệ thuật của Thái Lan,

Campuchia, Lào… Múa cổ điển Ấn Độ có một truyền thống rực rỡ và là một cống hiến to lớn cho nền văn minh Ấn Độ và thế giới Trong cuốn Rig Veda thứ

5 đã ghi nhận những luật lệ, tư thế, điệu bộ động tác múa để biểu lộ tình cảm của con người

Nghệ thuật múa Ấn Độ cũng được đi vào những truyền thuyết thần thoại như một dòng sông lớn đổ về biển cả thần thoại Truyền thuyết thần thoại Ấn Độ rất phong phú, đa dạng và phức tạp, biểu hiện trên nhiều khía cạnh, nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống của con người Đó là vũ trụ, trời đất, thiên nhiên, tinh thần, tình cảm văn hoá, nghệ thuật…

Trong kho tàng truyền thuyết, thần thoại về văn hoá nghệ thuật nói chung, nghệ thuật múa nói riêng thì thần thoại Siva được tôn sùng là vua sáng tạo nghệ thuật múa Siva là tượng trưng cho tinh thần của người Ấn Độ xưa Múa vũ trụ của Siva luôn toả ra những động tác, âm thanh vang động trong trần gian và thế giới nhà trời

Luyxiêng viết: “Dường như nghệ thuật múa bắt nguồn từ sự bắt đầu của mọi vật và xuất hiện cùng thời với Erốt cổ đại, bởi chúng ta thấy nó được thể hiện trong đồng ca có múa của các vì tinh tú, trong những hành tinh, đinh tinh có sự đan chéo luân phiên và sự hài hoà giữa chúng với nhau”

Trong kho tàng giá trị về múa Siva Ấn Độ phải kể đến múa ban chiều, múa Tandava, múa Nadanta Những điệu múa ấy được tồn tại và ánh lên những màu sắc đặc biệt

Siva múa để giữ gìn sự sống trong vũ trụ, giải thoát những oan hồn, hãy đến với thần

Múa Siva bộc lộ sự hồn nhiên thoải mái, gần gũi hơn cả các vị thần trong truyền thuyết thần thoại Ấn Độ và được nhân dân Ấn Độ tôn thờ Múa Siva là hình ảnh rất trong sáng về những hoạt động của các vị thần các huyền thoại của

Ấn Độ, nó được nảy sinh và nuôi dưỡng trong kho tàng thần thoại Ấn Độ, mang đậm màu sắc tôn giáo

Về mặt ý nghĩa của múa Siva, người ta chia làm 3 mặt:

+ Mục đích: Giữ gìn cuộc sống trong vũ trụ, giải thoát cho linh hồn khỏi cạm bẫy ảo giác

+ Địa điểm: Trung tâm của vũ trụ

+ Nghệ thuật mang tính tiết tấu, biến động trên tuyến vòng cung được biểu tượng như mọi sự vật vận động trong vũ trụ Múa Siva có quan hệ mật thiết với vũ trụ Múa Siva nằm trong nghệ thuật múa truyền thống của Ấn Độ

1.2 Các học thuyết về nguồn gốc nghệ thuật múa:

1.2.1 Học thuyết bản năng sinh vật – bắt chước, du hí:

Một số nhà nghiên cứu nghệ thuật múa phương Tây từ trước tới nay đều cho rằng: Nguồn gốc nghệ thuật múa là bản năng sinh vật của con người Con người cũng như loài muông thú đều có một bản năng tự nhiên, bản năng tự nhiên đó là khả năng bắt chước mọi hiện tượng trong cuộc sống, trong thế giới tự nhiên, lặp lại cái đã có, thế hệ sau bắt chước thế hệ trước, loài này bắt chước loài kia Bắt chước là bản năng sinh vật tự nhiên, tự tại, bắt chước để nhận thức thế giới Đại diện cho học thuyết này là Kant – 1 triết gia nổi tiếng người Đức Ông xác định rằng nghệ thuật múa là bắt nguồn từ sự du hí, bắt chước và sự hấp dẫn khác giống Do ý nghĩ thử bắt chước mà nảy sinh ra múa Như vậy, múa bắt nguồn từ thời nguyên thuỷ Nó độc lập không liên quan tới lao động sản xuất, độc lập với nhận thức của con người Múa đem lại cái đẹp tuyệt mỹ

Thuyết bản năng bắt chước, du hí không phân biệt được loài người với loài vật Loài người có những phẩm chất tuyệt đối mà các loại động vật khác không thể có Đó là lao động cải tạo, là sự tiến hoá, đặc biệt đôi tay và bộ óc phát triển ở trình độ cao Con người có khả năng nhận thức thế giới khách quan, khám phá được những giá trị khách quan quanh mình Nghệ thuật múa là sản phẩm của xã hội loài người Nó gắn liền với cuộc sống lao động đấu tranh của con người, theo chặng đường lịch sử tiến hoá của loài người

1.2.2 Học thuyết tôn giáo:

Tôn giáo xuất hiện từ thời kỳ hậu đồ đá cũ Thời kỳ này con người đã phát triển nhưng chưa đủ tri thức để giải thích thế giới xung quanh và trình độ xã hội còn non dại nên bất lực trước thiên nhiên Con người trở nên nhỏ bé và vũ trụ bao

la trở nên huyền bí Từ đó tôn giáo có điều kiện xâm nhập vào đầu óc con người bằng những khái niệm trừu tượng

Khi giai cấp phân chia rõ rệt thì tôn giáo lại càng phát triển, tôn giáo trở thành công cụ của thế lực cầm quyền Nghệ thuật múa là một loại hình nghệ thuật

mà tôn giáo sử dụng Tôn giáo chiếm đoạt và làm biến dạng nghệ thuật múa của nhân dân thành thuộc tính của tôn giáo Từ đó các điệu múa ít nhiều có tính chất tôn giáo đã hình thành theo chặng đường phát triển của tôn giáo Do vậy nhiều dân tộc, quốc gia có những điệu múa phản ánh về các nghi lễ tôn giáo, như các ngày lễ hội của Thiên chúa giáo, Phật giáo, Bàlamôn giáo…

Căn cứ vào các điệu múa về tôn giáo, một số người cho rằng múa bắt đầu từ tôn giáo tín ngưỡng Đó là cách giải thích ngược với bản chất nguồn gốc nghệ thuật múa Tuy nghệ thuật múa sau này có một bô phận phản ánh phục vụ cho mục đích tôn giáo tín ngưỡng, nhưng thực chất nó vẫn bắt nguồn từ sự sáng tạo của con người, từ múa dân gian

1.2.3 Học thuyết Mác – Lênin về nguồn gốc nghệ thuật múa:

Nguồn gốc nghệ thuật nói chung, nghệ thuật múa nói rêng là từ lao động, sáng tạo của con người

Sự phát triển của nghệ thuật múa gắn liền với sự phát triển của lao động có sáng tạo Nghệ thuật múa là bộ phận của hình thái ý thức xã hội Nó ra đời là do nhu cầu của đời sống con người cần biểu đạt nhận thức, hoạt động, tư tưởng tình cảm của mình Nghệ thuật múa là một trong những loại hình nghệ thuật sớm nhất của loài người

Sự ra đời của nghệ thuật múa còn gắn liền với điều kiện trình độ sản xuất, công cụ sản xuất của loài người Quá trình phát triển của nhiều dụng cụ sản xuất

đã trở thành đạo cụ múa như: múa rìu, múa gậy, múa cung… Không những thế, chính những động tác lao động chiến đấu hàng ngày của loài người đã ăn nhập vào nghệ thuật múa trở thành động tác, tư thế, ngôn ngữ múa

1.2.4 Học thuyết lao động:

Nhờ có lao động mà động tác múa mới nảy sinh phát triển với tính nghệ thuật hấp dẫn đối với mọi thành viên trong xã hội

2 Quá trình hình thành:

2.1 Điều kiện xã hội:

2.1.1 Điều kiện kinh tế xã hội:

Xã hội là điều kiện có tính chất quyết định quan trọng chi phối trực tiếp sự hình thành phát triển nghệ thuật múa cũng như các loại hình nghệ thuật khác Cái quyết định chiều hướng phát triển và trình độ phát triển của nghệ thuật múa và các loại hình nghệ thuật khác là sự phát triển của cơ sở kinh tế xã hội Nguyên nhân sâu xa và căn bản nhất có tác động đến việc hình thành nghệ thuật múa là nền sản xuất của xã hội Nền sản xuất ấy bao gồm phương thức sản xuất, quan hệ sản xuất Nghệ thuật múa là hình thức đặc biệt phản ánh tồn tại xã hội, là 1 bộ phận của thượng tầng kiến trúc Sự phát triển của nghệ thuật múa dân tộc phục tùng những quy luật phát triển, biến đổi của hạ tầng cơ sở và kiến trúc thượng tầng

Điều kiện kinh tế, xã hội của mỗi dân tộc, mỗi khu vực có khác nhau Do đó nội dung, đặc điểm của nghệ thuật múa mỗi dân tộc phụ thuộc vào xu hướng phát triển kinh tế xã hội của dân tộc đó Khi nội dung của nghệ thuật biến đổi thì tất nhiên hình thức mới cũng nảy sinh, thay thế cho hình thức cũ Hình thức bao giờ cũng phản ánh nội dung và tuân theo sự đổi mới của nội dung Như vậy, nội dung

và hình thức kết hợp với nhau cùng phát triển theo điều kiện biến đổi của nền kinh tế xã hội

2.1.2 Chế độ chính trị xã hội, pháp luật, triết học:

Nghệ thuật múa và nghệ thuật nói chung là sự biểu hiện của thượng tầng kiến trúc, chịu sự tác động của các điều kiện xã hội như pháp luật, triết học của mỗi dân tộc Đối với quan điểm nghệ thuật của chủ nghĩa Mác Lênin, nghệ thuật phải phản ánh cuộc sống, sinh hoạt chính trị, tinh thần của nhân dân Nghệ thuật không tách rời hoặc đứng ngoài xã hội, ngoài cuộc sống Các dân tộc thường trải qua nhiều giai đoạn lịch sử đấu tranh, nghệ thuật múa cũng đi lên cùng chặng đường đấu tranh của đất nước, dân tộc đó, khi ấy sẽ có nhiều tác phẩm múa mới

ra đời để phản ánh và phục vụ cho chính trị của mỗi đất nước, dân tộc

2.1.3 Lý tưởng thẩm mỹ:

Quan niệm thẩm mỹ của mỗi dân tộc đều có sự biến đổi trong quá trình phát triển của lịch sử, song nó ổn định trong từng thời kỳ, từng giai đoạn lịch sử dân tộc

Quan niệm xưa của người Thái ở VN về cái đẹp trong múa như các dân tộc phương Đông là bước lướt nhẹ nhàng, dáng người mềm mại, động tác tay cấu tạo theo tuyến cong, vận động trong tiết tấu nhịp nhàng, một số dân tộc khi múa thường cúi mặt xuống Nhưng với quan niệm thẩm mỹ tiên tiến, múa Thái ngày nay đã biến đổi với tiết tấu nhanh, linh hoạt, tươi tắn, động tác vẫn trên đường nét

cơ bản là đường cong nhưng dáng người phóng khoáng thoải mái, tình cảm tươi vui, khi múa đầu đã ngẩng cao và hơi nghiêng, khoe cái đẹp duyên dáng của phụ

nữ Thái

Ngược lại, ở 1 số nước châu Âu như Nga, Đức, Ba Lan lại quan niệm về cái đẹp trong nghệ thuật múa là những nét phóng khoáng, rộng rãi, thẳng thắn trong

sự vận động liên tục của động tác theo tuyến thẳng Đồng thời những tư thế động tác lại hoà nhịp với tiết tấu sôi động, nhanh và khoẻ, biểu hiện ở động tác chân của nam và nữ Các nước châu Phi lại quan niệm cái đẹp trong nghệ thuật múa là

sự vận động tinh tế của gân bắp

Tóm lại, nghệ thuật múa cũng như các loại hình nghệ thuật khác là 1 biểu hiện nội dung trạng thái quan niệm thẩm mỹ của con người, dân tộc từng miền, từng khu vực

2.1.4 Phong tục tập quán:

Những phong tục tập quán hội hè, đình đám, ma chay, cưới xin, mùa màng cũng ảnh hưởng vào sự hình thành nghệ thuật múa Bởi vậy xuất hiện nhiều điệu múa thuộc phong tục tập quán, múa tín ngưỡng, nghi lễ Những điệu múa đó được sáng tạo ra để phục vụ những tập tục truyền thống của dân tộc

Ở VN có loại múa trống bồng ngày xưa gọi là múa “đĩ đánh bồng” Loại múa này có tính cách độc đáo, gọi là “đĩ đánh bồng” nhưng thực chất là nam giả

nữ để múa – loại múa này tuyệt nhiên nữ không tham gia múa

2.2 Điều kiện tự nhiên:

Điều kiện tự nhiên trong một chừng mực nào đó cũng có ảnh hưởng tới sự hình thành đặc điểm múa của mỗi dân tộc

Múa Nga thường có động tác đập tay vào ống chân, gót chân Trong múa dân gian Nga nhiều người cho rằng đó là sự xuất phát từ động tác phủi tuyết trên boot, ủng Múa dân tộc H’mong ở VN cũng ở xứ lạnh, ở vùng cao có nhiều núi

đá, đất hẹp nên động tác mạnh, khoẻ có nhiều động tác quay nhảy nhưng phạm vi động tác tại chỗ nhiều hơn Còn múa Thái VN, nữ thường có động tác bập bềnh nhẹ nhàng bước ngắn, có thể do đồng bào Thái ở nhà sàn nên tính chất động tác trong sinh hoạt cũng nhẹ nhàng

TÓM LẠI:

- Nghệ thuật múa có từ thời nguyên thuỷ, thời kỳ bầy người nguyên thuỷ là những manh nha, những yếu tố thô sơ của nghệ thuật múa Nghệ thuật múa phát triển cùng với lịch sử tiến hoá của loài người Dấu hiệu nghệ thuật múa của loài người được rõ nét là từ thời đồ đá cũ

- Nguồn gốc của nghệ thuật múa là từ lao động của con người Con người trong lao động, trong chiến đấu có sáng tạo đã sản sinh ra nghệ thuật múa Lao động là dòng sữa mẹ, là mảnh đất nở hoa xanh lá của nghệ thuật múa

- Sự hình thành những đặc điểm của nghệ thuật múa là do điều kiện xã hội, kinh tế, văn hoá và tự nhiên Điều kiện xã hội là căn bản quan trọng tác động tới toàn bộ những đặc điểm nền nghệ thuật múa của mọi dân tộc

Câu 3: Hình thái của nghệ thuật múa?

Trả lời:

Dựa vào các nhân tố: Nguồn gốc xuất xứ, cơ sở hình thành, phạm vi ảnh hưởng và vai trò của nghệ thuật múa trong đời sống cộng đồng, ta có thể dễ dàng xác định được hình thái của nghệ thuật múa

1 Múa dân gian Việt Nam:

Múa dân gian là một loại hình múa phổ biến nhất trong các loại hình, hình thái múa Nó mang trong mình những đặc tính riêng của nền nghệ thuật múa mỗi dân tộc Đây là một thành tố của văn hoá dân gian, là sự sáng tạo ban đầu của những người nông dân và thợ thủ công Múa dân gian là hình thái phổ biến lưu truyền trong nhân dân, từ đời này qua đời khác, từ thế hệ này qua thế hệ khác, được kế thừa, phát triển và gọt rũa chắt lọc những cái hay, cái đẹp Múa dân gian phản ánh những khía cạnh tình cảm, tư tưởng, quan niệm thẩm mỹ của nhân dân, được nhân dân yêu thích và tham gia Múa dân gian thể hiện bản sắc mỗi dân tộc thông qua các động tác múa khác nhau

Múa dân gian trong mỗi dân tộc có nhiều loại khác nhau Mỗi loại múa đó đều có phạm vi ảnh hưởng khác nhau nhưng nhìn chung là phạm vi hẹp và gắn

với cộng đồng địa phương Trên thực tế, nền nghệ thuật múa của các dân tộc đều tồn tại hai loại múa: múa sinh hoạt và múa biểu diễn

1.1 Múa sinh hoạt:

Múa sinh hoạt là loại hình múa gắn bó mật thiết với đời sống hàng ngày của nhân dân Múa sinh hoạt động tác tương đối đơn giản, dễ múa, có tính cách riêng độc đáo Múa sinh hoạt thường có sức thu hút lôi cuốn mạnh mẽ, đem lại sự phấn khởi, say sưa, yêu đời, thân ái trong cuộc sống của nhân dân mỗi dân tộc Có thể nói múa sinh hoạt là loại múa đại chúng nhất, được mọi tầng lớp nhân dân yêu thích Có thể kể tới một vài điệu múa sinh hoạt của các dân tộc và quốc gia như: Múa Lăm vông của Lào, Múa Hồ hay a của Triều Tiên hay Múa Xoè, nhảy sạp của người Thái (VN)

1.2 Múa biểu diễn:

Múa biểu diễn là một trong hai loại hình của hình thái múa dân gian, nó chiếm một vị trí rất quan trọng trong kho tàng nghệ thuật múa của mỗi quốc gia, dân tộc Múa biểu diễn được kết tinh những nét tinh hoa đặc sắc của nền nghệ thuật múa dân tộc Bản chất của múa biểu diễn là múa dân gian ở trình độ cao và độc đáo Nó là nền tảng chủ yếu để phát huy truyền thống dân tộc của mỗi nước Nhiều nước đã có những điệu múa nổi tiếng như: “Cây bạch dương” của Nga hay

“Những anh chàng không may” của Ukren… Trong kho tàng nghệ thuật múa dân gian Việt Nam ngày nay còn đọng lại phần lớn điệu múa thuộc thể loại múa biểu diễn Mỗi dân tộc ít nhiều đều có những điệu múa biểu diễn mang đậm bản sắc dân tộc mình: Múa nón, múa quả nhạc của người Thái, múa đàn tính của người Tày, múa xúc tép của người Cao Lan…

Múa sinh hoạt và múa biểu diễn luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau trong hình thái múa dân gian Múa biểu diễn là kế thừa, phát triển những động tác hay, đẹp trong sinh hoạt nghệ thuật múa của nhân dân, ở trình độ cao, có tính nghệ thuật, tính thẩm mỹ Múa dân gian là cơ sở cho sự hình thành các hình thái khác của nghệ thuật múa

2 Múa tôn giáo:

Múa tín ngưỡng là hình thái múa nhằm phục vụ cho các nghi lễ trong các hoạt động tín ngưỡng, gắn liền với các tín ngưỡng Dựa trên cơ sở múa dân gian

có sự phát triển và biến dạng và có kết hợp với điệu bộ động tác của thầy cúng, thầy phù thuỷ, thầy chang, thầy mo đã tạo thành hình thái múa mới – múa tín ngưỡng dân gian sơ khai Hình thái nghệ thuật múa tôn giáo được phát triển ở nhiều nước, nhiều dân tộc khác nhau, mỗi nơi như vậy đều có múa với mục đích tôn giáo Dù tôn giáo có những mục đích khác nhau về mặt nội dung, hình thức, mục đích giáo lý nhưng các tôn giáo đó đều có mục đích là biến nghệ thuật múa thành công cụ đắc lực của tôn giáo Chất liệu cơ bản của múa tôn giáo vẫn dựa

vào múa dân gian, kết hợp những yếu tố động tác tạo hình và phong cách phù hợp với tôn giáo

Hình thái múa tôn giáo ở Việt Nam cũng phát triển trong các nghi lễ, phong tục tín ngưỡng tôn giáo của các dân tộc Thể hiện chủ yếu là các lễ hiếu, cúng

ma, đưa ma… như dân tộc Sán Dìu, dân tộc Dao, dân tộc Mường… Mỗi hoạt động tín ngưỡng lại có những điệu múa khác nhau, từ đó cho thấy sự đa dạng về nhân vật, phong cách thể hiện trong múa tôn giáo Về hình thức, múa tôn giáo là một loại hình múa rất gắn bó với sinh hoạt tinh thần của mọi dân tộc, mọi quốc gia Tuỳ thuộc vào các loại tôn giáo tín ngưỡng và khả năng của nghệ thuật múa

ở mỗi dân tộc mà sử dụng các điệu múa tôn giáo vào mục đích và mức độ khác nhau

3 Múa cung đình:

Múa cung đình được hình thành với chức năng chủ yếu là phản ánh, ca ngợi chế độ vua quan của xã hội phong kiến Múa cung đình là một hình thái múa dân gian được nâng cao có quy cách, có khả năng phản ánh nhất định, nó nâng múa dân gian lên một bước mới, khả năng mới Múa cung đình hình thành từ cuối thời

Lê nhưng tới thời Nguyễn mới thực sự phát triển Múa cung đình phát triển là nhờ có những tài năng, những nghệ sĩ biểu diễn, sáng tác từ nhân dân mà ra Những nghệ sĩ đó phát huy sự sáng tạo của mình, góp phần xây dựng nghệ thuật múa dân tộc mình

Múa cung đình gồm 2 loại: múa sinh hoạt cung đình và múa biểu diễn cung đình Múa sinh hoạt cung đình không phải nhân dân tham gia múa mà chỉ có các

quan trực tiếp tham gia Múa sinh hoạt cung đình được coi là một khoa mục cần

thiết đối với các hoàng tử, thái tự, các quan văn võ trong triều Tuy nhiên ở các nước phương Đông vua quan quý tộc không trực tiếp tham gia múa mà chủ yếu

là thưởng thức Nhất là các nước Đông Nam Á còn bảo tồn khá nhiều điệu múa cung đình như múa cung đình Campuchia, Indonexia, Thái Lan, Việt Nam…

Múa biểu diễn cung đình là loại múa phổ biến của hình thái múa cung đình Nó

tồn tại ở hầu hết các giai đoạn phát triển của chế độ phong kiến ở các nước Nội dung múa biểu diễn cung đình là ca ngợi, chúc tụng vua quan, các sự tích anh hùng của các công hầu khanh tướng Mặt khác ca ngợi mối tình cao thượng của các hoàng tử, công chúa vượt mọi trở ngại để bảo vệ tình yêu Nội dung cần bàn của nó vẫn là củng cố, bảo vệ, suy tôn vua chúa và tư tưởng đạo đức phong kiến Ngoài ra còn có một số điệu múa làm nghi lễ phục vụ các buổi vui chơi, yến tiệc của triều đình Múa biểu diễn cung đình ngày càng phát triển và phức tạp về kỹ thuật, hình thái, thể loại Múa cung đình Việt Nam không tách rời quy luật chung

là bắt nguồn từ nghệ thuật múa dân gian do nhân dân sáng tạo Nội dung chủ yếu của múa cung đình Việt Nam là ca ngợi công đức các vua chúa, chúc tụng các

ngày lễ, yến tiệc… Tuy múa cung đình được phát triển sớm nhưng đến đời Nguyễn thì chỉ còn 10 điệu múa được ghi nhận:

- Múa lục cúng: Múa trong lễ hội, đây là 1 nghi lễ của nhà chùa, gồm 6 tuần dâng: Hương - Hoa - Đăng - Trà - Quả - Thực

- Múa bát dật: Múa tế trời vào 23 tháng Chạp hàng năm, do vua điều khiển,

64 người múa hoàn toàn là nam

- Múa Tam tinh chúc thọ

- Múa bát tiên hiến thọ: cầu mong sức khoẻ

- Múa Trình tường tập khánh

- Múa Đấu – Chiến – Thắng – Phật

- Múa tứ linh

- Múa Nữ tướng xuất quân

- Múa quạt

- Múa Lục triệt hoa đăng mã

Câu 4: Đặc trưng của nghệ thuật múa?

Trả lời:

Múa là loại hình nghệ thuật tổng hợp Nghệ thuật múa truyền cảm, biểu hiện bằng động tác, đội hình Tất cả mọi chuyển động đều tiến hành trong nhịp điệu,

âm thanh, trong không gian và thời gian Âm nhạc luôn kết hợp chặt chẽ, hữu cơ bởi các thành phần giai điệu, tiết tấu, hoà thanh trong một khoảnh khắc để thể hiện nội dung các động tác múa Điệu bộ, cử chỉ tạo nên các đường nét thể hiện toàn bộ cảm xúc, các điệu múa luôn chuyển động thông qua tổ hợp động tác, các đội hình khác nhau, nghệ thuật múa có mối quan hệ chặt chẽ với nghệ thuật tạo hình Ngoài ra tác phẩm múa còn có những mối liên hệ rất chặt chẽ với văn học

và thơ Từ những tác phẩm văn học hay tranh dân gian, người biên kịch có thể dễ dàng chuyển thể thành các kịch bản múa

Nghệ thuật múa được đặc trưng bởi ngôn ngữ múa: cách điệu, tượng trưng, khái quát, tạo hình

1 Đặc trưng cách điệu:

Đặc trưng cách điệu trong nghệ thuật múa là một đặc trưng rất quan trọng trong sự phát triển ngôn ngữ múa Tính cách điệu làm cho nghệ thuật múa phong phú, đa dạng trong việc biểu hiện cuộc sống Nó không bị gò bó, giới hạn bởi những động tác tự nhiên Những động tác trong sinh hoạt, trong cuộc sống thường ngày đều được cách điệu, nâng cao khi đó mới trở thành ngôn ngữ múa,

mới là mạch nguồn vô tận của nghệ thuật múa Múa của dân tộc nào cũng có những động tác được cách điệu và trở thành thuộc tính nghệ thuật của dân tộc đó Trong nghệ thuật múa VN đặc trưng cách điệu thể hiện rất rõ nét Trên mặt

và quanh thân trống đồng Ngọc Lũ, Hoàng Hạ còn ghi lại hình người đánh trống thổi kèn, cầm tay nhau hoặc vỗ tay múa Những động tác chèo thuyền, phóng lao đều được cách điệu Không những cách điệu động tác mà trang phục và đạo

cụ để múa như khiên, mộc, lao, cung tên cũng được cách điệu với tính cách dân tộc độc đáo Loại động tác cách điệu này có khả năng thể hiện nội dung, ý nghĩa của từng loại động tác sinh hoạt trong đời sống của con người Chúng được thể hiện rõ ràng nhất trong múa chèo truyền thống VN như: chèo đò, đu tiên, vớt bèo,

se chỉ, dệt vải

Với đặc trưng cách điệu cao của nghệ thuật múa đã xây dựng hàng loạt động tác múa để thể hiện con người mới, cuộc sống mới, thể hiện mọi nội dung, có sức thu hút mạnh mẽ với con người, từ đó tạo ra và bổ sung những “từ” mới cho kho tàng ngôn ngữ múa nghệ thuật VN

2 Đặc trưng tượng trưng:

Những hiện tượng vận động của tự nhiên đều có liên quan tới nghệ thuật múa Những hiện tượng ấy có quan hệ và gắn liền với đời sống tinh thần, vật chất của con người Bởi vậy con người cần biểu hiện chúng trong sinh hoạt tinh thần

và đưa được vào nghệ thuật một cách hấp dẫn, sinh động

Tính tượng trưng cho phép vượt ra khỏi điều kiện của thiên nhiên, không lệ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, làm sao có thể cho mọi người lĩnh hội được sự vật cần miêu tả bằng xúc cảm, tinh thần mà đặc trưng nghệ thuật đem lại Nhờ có tính tượng trưng mà trên san khấu nhỏ bé ta có thể miêu tả sông núi mênh mông, trời biển bao la

Đặc trưng tượng trưng thông qua phương tiện biểu hiện của con người cũng

có thể biến những khái niệm tinh thần thành vật chất cụ thể mà nghệ thuật múa

hư cấu Có thể nói tượng trưng là một sức mạnh, một thủ pháp quan trọng của nghệ thuật múa

3 Đặc trưng khái quát:

Đặc trưng khái quát là một thuộc tính vốn có của nghệ thuật múa Đặc trưng khái quát nhằm miêu tả những sự kiện hành động chi tiết, mâu thuẫn, xung đột có tính chất điển hình phù hợp với đặc trưng đặc điểm ngôn ngữ - động tác Thông qua sự diễn tả, những điển hình ấy thể hiện hàng loạt động tác múa, đem lại sự tiếp nhận dễ hiểu cho đối tượng thưởng thức

Khái quát ở đây gồm có: nội dung phản ánh, kết cấu tác phẩm và ngôn ngữ thể hiện Rất nhiều điệu múa của các dân tộc được đặc trưng khái quát động tác