ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI

ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI Môn học này sẽ giúp cho sinh viên nắm được các kiến thức cơ bản và toàn diện về các kiến thức lịch sử của lịch sử Việt Nam hiện đại. Những sự kiện, những vấn đề, những nội dung chủ yếu của lịch sử Việt Nam thời kỳ hiện đại sẽ được trình bày theo lịch đại, nhằm cung cấp cho người học không chỉ kiến thức mà còn là cách phân tích, đánh giá các sự kiện, các vấn đề, các nội dung của lịch sử Việt Nam thời kỳ này. Đây là những kiến thức cơ sở, nền tảng giúp người học tiếp cận các môn học học khác của khoa học lịch sử cũng như của khoa học xã hội và nhân văn nói chung

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- KHOA LỊCH SỬ

BỘ MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM CẬN HIỆN ĐẠI

ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC

Hà Nội, 2007

1 Thông tin về giảng viên

1.1 Họ và tên giảng viên 1: Nguyễn Đình Lê

Chức danh, học hàm, học vị: Phó Giáo sư, Tiến sĩ

Thời gian, địa điểm làm việc:

- Thời gian: Thứ 2 & thứ 6

- Địa điểm: Khoa Lịch sử, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,, Đại học Quốc gia Hà Nội,

Địa chỉ liên hệ: Văn phòng khoa Lịch sử, Tầng 3, Nhà B, Trường Đại học

Khoa học Xã hội và Nhân văn, 336, Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Điện thoại: 8585284 ; Mobile: 0983128268

Email: ndle_2005@yahoo.com

Các hướng nghiên cứu chính:

- Biến đổi cơ cấu kinh tế xã hội ở Việt Nam thời hiện đại

- Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Việt Nam

2 Thông tin chung về môn học

2.1 Tên môn học: Lịch sử Việt Nam hiện đại

2.7 Giờ tín chỉ đối với các hoạt động

- Nghe giảng lý thuyết: 35

3.1.1 Mục tiêu kiến thức

Môn học này sẽ giúp cho sinh viên nắm được các kiến thức cơ bản và toàn diện về các kiến thức lịch sử của lịch sử Việt Nam hiện đại Những sự kiện, những vấn đề, những nội dung chủ yếu của lịch sử Việt Nam thời kỳ hiện đại sẽ được trình bày theo lịch đại, nhằm cung cấp cho người học không chỉ kiến thức mà còn

là cách phân tích, đánh giá các sự kiện, các vấn đề, các nội dung của lịch sử Việt Nam thời kỳ này Đây là những kiến thức cơ sở, nền tảng giúp người học tiếp cận các môn học học khác của khoa học lịch sử cũng như của khoa học xã hội và nhân văn nói chung

3.1.2 Mục tiêu kỹ năng

- Kĩ năng đọc, ghi chép và tóm tắt tài liệu lịch sử

- Chuẩn bị cemina theo yêu cầu của giáo viên

- Tìm kiếm các nguồn tài liệu và phát triển khả năng tự nghiên cứu

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học

Mục tiêu

Nội dung

Bậc 1 (biết)

Bậc 2 (hiểu)

Bậc 3 (áp dụng, đánh giá) Nội dung 1:

- Các biện pháp, các hoạt động của Chính phủ Lâm thời nhằm xây dựng và bảo vệ chế độ Dân chủ Cộng hoà

- Thành tựu về xây dựng và bảo vệ chính quyền nhân dân

- Bài học kinh nghiệm xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng

- So sánh với quá trình thiết lập chính quyền dân chủ sau khi giành độc lập tại các quốc gia trong khu vực sau thế chiến II

- Những sự kiện ngoại giao tiêu biểu:

+Hoà hoãn với Tưởng để đánh Pháp ở miền Nam (trước 6/3/1946)

+Hoà với Pháp, đẩy nhanh 20 vạn quân Tưởng

ra khỏi miền Bắc Việt Nam (sau Hiệp ước sơ

bộ 6/3/1946)

- Chủ trương và sách lược của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh sau Cách Mạng tháng Tám, 1945 nhằm nâng cao vị thế của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

- Đánh giá ý nghĩa của những sách lược mềm dẻo, mẫu mực về việc vận dụng các sách lược ngoại của Đảng, Chính phủ, chủ tịch Hồ Chí Minh trong tình thế mới, tình thế đối phó với muôn vàn khó khăn của thù trong, giặc ngoài

- Nguyên nhân bùng nổ cuộc kháng chiến

- Thành tựu của quá trình xây dựng nền dân chủ trong những năm đầu kháng chiến; đường lối kháng chiến của Đảng;

- Vị thế chính nghĩa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp quay lại xâm lược của nhân dân ta

- Đường lối kháng chiến do Đảng, Nhà nước và chủ tịch Hồ Chí Minh đề ra và thực hiện: nội dung, ý nghĩa

Nội dung 4:

Chiến đấu trên

mặt trận quân

sự (1947-1950)

- Các chiến dịch quân sự (Việt Bắc thu - đông

1947, Biên giới năm 1950); thành tựu ngoại giao, xây dựng chế độ dân chủ nhân dân

- Quá trình vận dụng và phát triển hình thái chiến tranh du kích, tiến dần lên chiến tranh chính quy (giai đoạn 1948-1950)

- Nghệ thuật quân sự trong các chiến dịch này

và chiến dịch Điện Biên Phủ); đấu tranh ngoại giao; sự lớn mạnh của chính quyền dân chủ cộng hòa, thành tựu cơ bản trên các phương diện chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa

- Ý nghĩa của thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp trên bình diện quốc tế

- "Chiến tranh lạnh" sau thế chiến và tác động đến tình hình chính trị tại Việt Nam

- Chiến lược “Chiến tranh đơn phương” của đế

- Bài học kinh nghiệm về quá trình chuẩn bị, đấu tranh và giữ gìn lực lượng cách mạng

- Vài nét về chủ nghĩa thực dân kiểu mới

- “Chiến tranh đặc biệt” do Mỹ phát động; diễn biến của cuộc kháng chiến (chiến thắng Ấp Bắc, các phong trào đấu tranh của nhân dân miền Nam )

- Nội dung chiến lược “Chiến tranh cục bộ”

của Mỹ; diễn biến cuộc kháng chiến (chiến thắng Vạn Tường, tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968…)

- Diễn biến, nội dung và kết quả của quá trình xây dựng, bảo vệ hậu phương miền Bắc, chi viện cho chiến trường miền Nam

- Nguyên nhân thất bại của chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ

- Vai trò của miền Bắc đối với thắng lợi quân sự trên chiến trường miền Nam

- Các nghiên cứu trong

và ngoài nước về kết quả, ý nghĩa của chiến dịch Mậu Thân

- Nguyên nhân thất bại của chiến lược “Việt Nam hóa” chiến tranh của

đế quốc Mỹ

- “Chiến dịch ngoại giao toàn cầu” của Mỹ

và những khó khăn gây

ra cho cách mạng Việt Nam

- Kết quả khôi phục kinh tế, khắc phục hậu quả chiến tranh, tiếp tục chi viện cho chiến trường miền Nam; quá trình đấu tranh của nhân dân miền Nam đòi thực thi hiệp định Paris

- Chủ trương, kế hoạch giải phóng hoàn toàn miền Nam; diễn biến cuộc tổng tiến công và

- Bài học về sự phối hợp giữa đấu tranh quân sự và đấu tranh ngoại giao

- Âm mưu và kế hoạch của Mỹ sau hiệp định Paris

- Những bài học lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mỹ

- Phong trào đấu tranh phản chiến, ủng hộ nhân dân Việt Nam của bạn bè quốc tế

nổi dậy mùa Xuân 1975: chiến dịch Tây Nguyên, Huế - Đà Nẵng, chiến dịch Hồ Chí Minh; ý nghĩa, nguyên nhân thắng lợi

Nội dung 11:

Việt Nam trong

mười năm đầu

- Ý nghĩa của quá trình thống nhất đất nước về mặt nhà nước; thành tựu, hạn chế trong công cuộc xây dựng CNXH sau khi thống nhất đất nước

- Những bài học bước đầu từ công cuộc đổi mới và hội nhập

- Các thành tựu phát triển văn hoá, giáo dục, y

tế những năm tiếp theo của công cuộc đổi mới

- Đường lối tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị, củng cố anh ninh quốc phòng, mở rộng quan hệ đối ngoại của Đảng

- Chủ trương công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

- Thời kỳ bao cấp

- Phân hoá giàu nghèo trong xã hội

- Những nhân tố làm nên thành tựu bước đầu của công cuộc đổi mới

do Đảng lãnh đạo

- Giải pháp cơ bản, trước mắt và cả chiến lược lâu dài để giải quyết những vấn đề đang tồn tại trong đời sống xã hội sau 15 năm đổi mới

- Ý nghĩa của những thành tựu qua các giai đoạn

- Nguyên nhân làm nên mọi thắng lợi đó

4 Tóm tắt nội dung môn học:

Môn học cung cấp những kiến thức cơ bản, toàn diện, hệ thống về lịch sử Việt Nam thời kỳ hiện đại Bao trùm toàn bộ là các nội dung lớn như: những biện pháp cũng như thành tựu về xây dựng và bảo vệ chế độ Dân chủ Cộng hoà sau 1945; sự bùng nổ và quá trình phát triển đi đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954); thời kỳ xây dựng miền Bắc XHCN là hậu phương vững chắc, chi viện cho miền Nam đang trong quá trình hoàn thiện cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân chống lại chủ nghĩa thực dân Mỹ, hoàn thành thống nhất đất nước (1954-1975); quá trình khôi phục đất nước sau chíên tranh và quá trình đổi mới đất nước do Đảng lãnh đạo; những thành tựu, hạn chế

và bà học sau 15 năm đổi mới Các vấn đề trên sẽ được trình theo lịch đại (trình tự thời gian), đồng thời, ở mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn lịch sử, các vấn đề sẽ được phân tích, đánh giá một cách khách quan và khoa học

5 Nội dung chi tiết môn học

1 Nước Việt Nam xây dựng và bảo vệ chế độ Dân chủ Cộng hoà

1.1 Tình hình Việt Nam sau khi chế độ Dân chủ Cộng hoà được thành lập

1.2 Xây dựng nền Dân chủ Cộng hoà

1.2.1 Xây dựng hệ thống chính quyền nhân dân và pháp luật

1.2.2 Đại đoàn kết dân tộc, liên hiệp quốc dân Việt Nam

1.2.3 Xây dựng lực lượng quân đội và công an

1.2.4 Khắc phục nạn đói, khôi phục và bước đầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

1.2.5 Giáo dục và văn hoá

2 Hoạt động ngoại giao nâng cao vị thế hợp pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

2.3.1 Hoà hoãn với Tưởng Giới Thạch

2.3.2 Kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ, Nam phần Trung Bộ

2.3.3 Đàm phán với Pháp- “Hoàn để tiến”

3 Sự bùng nổ và tiến triển của cuộc kháng chiến trong toàn quốc

3.1 Kháng chiến toàn quốc bùng nổ

3.1.1 Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị thực hiện “cái kịch bản đảo chính” ở Hà Nội

3.1.2 Hồ Chí Minh phát động toàn quốc kháng chiến và đường lối kháng chiến

3.2 Xây dựng nền Dân chủ Cộng hoà

3.2.1 Tổ chức tản cư, tổng di chuyển cơ quan, máy móc kho tàng

3.2.2 Tăng cường khối đoàn kết dân tộc, củng cố bộ máy nhà nước

3.2.3 Xây dựng, tổ chức lực lượng vũ trang nhân dân

3.2.3 Kinh tế

2.2.4 Văn hoá- Giáo dục

3.2.5 Ngoại giao

4 Chiến đấu trên mặt trận quân sự (1947-1950)

4.1 Những cuộc chiến đấu ở Hà Nội và các đô thị khác Chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947

4.2 Phát triển chiến tranh du kích rộng khắp, tiến dần lên chiến tranh chính quy (1948-1950)

5.Cuộc kháng chiến phát triển mạnh mẽ và kết thúc thắng lợi

5.1 Đế quốc Pháp và can thiệp Mỹ kéo dài cuộc chiến tranh xâm lược Đông Dương

5.2 Sự lớn mạnh của nền Dân chủ Cộng hoà

5.2.1 Chính trị

5.2.2 Về xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang nhân dân

5.2.3 Về kinh tế

5.2.4 Về văn hoá, giáo dục, y tế, đời sống

5.3 Đấu tranh quân sự và ngoại giao (1951- 1954)

5.3.1 Đấu tranh trên mặt trận quân sự

5.3.2 Đấu tranh trên mặt trận ngoại giao

6 Xây dựng miền Bắc và đấu tranh chống chế độ thuộc địa của Mỹ ở miền Nam

6.1 Xây dựng miền Bắc

6.1.1 Tiếp quản của các vùng Pháp đóng quân ở miền Bắc

6.1.2 Khôi phục kinh tế, phát triển văn hoá

6.1.3 Cải tạo xã hội chủ nghĩa, đưa miền Bắc tiến lên chủ nghĩa xã hội

6.2 Hoa Kỳ áp đặt chủ nghĩa thực dân kiểu mới và cuộc đấu tranh của nhân dân miền Nam chống Mỹ Diệm (1954-1960)

6.2.1 Trong những năm 1954-1959

6.2.2 Phong trào Đồng Khởi

7 Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc chiến đấu chống chiến tranh đặc biệt của Mỹ ở miền Nam (1961-1965)

7.1 Thực hiện kế hoạch 5 năm xây dựng miền Bắc

7.1.1 Kinh tế, văn hoá, xã hội

7.1.2 Củng cố quốc phòng

7.2 Chống chiến tranh đặc biệt ở miền Nam

7.2.1 Tình hình kinh tế, văn hoá, xã hội vùng Sài Gòn kiếm soát

7.2.2 Trong vùng giải phóng

7.2.3 Chống chiến tranh đặc biệt của Hoa Kỳ

8 Xây dựng và bảo vệ miền Bắc, chống chiến tranh cục bộ ở miền Nam (1965-1968)

8.1 Xây dựng và bảo vệ hậu phương miền Bắc, chi viện tiền tuyến

8.1.1 Chuyển hướng xây dựng miền Bắc

8.1.2 Chống chiến tranh phá hoại lần thứ nhất của Hoa Kỳ, tăng cường chi viện miền Nam

8.2 Miền Nam 1965-1968

8.2.1 Về kinh tế, văn hoá, xã hội

8.2.2 Đánh bại chiến tranh cục bộ

9 Khôi phục kinh tế miền Bắc, đoàn kết nhân dân Đông Dương giành thắng lợi (1969-1973)

9.1 Xây dựng và bảo vệ miền Bắc, chi viện miền Nam

9.1.1 Khôi phục và xây dựng miền Bắc

9.1.2 Đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của Hoa Kỳ

9.2 Chống Việt Nam hoá chiến tranh, giành thắng lợi quyết định ở miền Nam

9.2.1 Kinh tế- xã hội miền Nam sau 1968

9.2.2 Quá trình giành thắng lợi quyết định

9.3 Đấu tranh trên mặt trận ngoại giao

10 Khôi phục và xây dựng miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam 1975)

(1973-10.1 Khôi phục và xây dựng miền Bắc, chi viện chiến tranh

10.2 Tiến lên giải phóng hoàn toàn miền Nam

10.2.1 TÌnh hình vùng Sài Gòn kiểm soát

10.2.2 Trong vùng giải phóng

10.2.3 Quá trình giải phóng hoàn toàn miền Nam

11 Việt Nam trong mười năm đầu sau ngày thống nhất đất nước (1975-1985)

11.1 Khôi phục hậu quả chiến tranh, hoàn thành thống nhất đất nước về mặt nhà nước (1975-1976)

11.1.1 Tình hình đất nước sau đại thắng mùa xuân 1975

11.1.2 Nhanh chóng ổn định tình hình các vùng mới giải phóng, bước đầu khắc phục hậu quả chiến tranh, tiến hành khôi phục kinh tế

11.1.3 Xây dựng đời sống mới, xoá mù chữ, chăm lo đời sống

11.1.4 Hoàn thành thống nhất nhà nước

11.2 Xây dựng và bảo vệ đất nước trong những năm 1976- 1985

11.2.1 Tập trung sức mạnh cả nước, thực hiện kế hoạch năm năm 1976- 1987 11.2.2 Thực hiện kế hoạch năm năm 1981-1985 Một vài đổi mới cục bô về cơ chế quản lý kinh tế

11.2.3 Đấu tranh bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, củng cố an ninh quốc phòng

12 Thực hiện công cuộc đổi mới đưa đất nước thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế- xã hội (1986-1995)

12.1 Đổi mới kinh tế, nội dung trọng tâm của hai kế hoạch năm năm 1986-1990; 1991-1995

12.1.1 Kế hoạch năm năm 1986-1990

12.1.2 Kế hoạch năm năm 1991-1995

12.2 Kiên quyết giữ ổn định chính trị, xã hội, mở rộng quan hệ đối ngoại

12.2.1 Khắc phục khó khăn, ổn định tình hình chính trị, xã hội

12.2.2 Mở rộng quan hệ đối ngoại

12.2.3 Văn hoá, giáo dục, y tế trong mười năm đầu chuyển đổi cơ chế

13 Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát trỉên kinh tế- xã hội

1996-2000

13.1 Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa

13.1.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá

13.1.2 Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, khuyến khích các thành phần kinh

tế cùng phát triển có hiệu quả

13.1.3 Duy trì tốc độ tăng trưởng của các ngành kinh tế

13.1.4 Tăng cường hội nhập, tiếp tục đổi mới kinh tế đối ngoại

13.2 Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị, củng cố an ninh quốc phòng, mở rộng quan hệ đối ngoại

13.2.1 Đổi mới hệ thống chính trị, củng cố an ninh quan hệ đối ngoại

13.2.2 Củng cố an ninh quốc phòng

13.3 Tiếp tục mở rộng quan hệ đối ngoại

13.3 Phát triển văn hoá, giáo dục, y tế

13.3.1 Giáo dục

13.3.2 Văn hoá

13.3.3 Y tế

14 Một số vấn đề về đời sống xã hội sau 15 năm đổi mới

14.4.1 Dân số, lao động, việc làm

14.4.2 Cải thiện đời sống cho nhân dân lao động, giải quyết một số vấn đề xã hội tiến tới xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

14.4.3 Sự chuyển dịch lao động và một số biến đổi của cơ cấu giai cấp xã hội

6.2 Học liệu tham khảo

[3] Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự: Lịch sử kháng chiến chống Mĩ, cứu nước 1954-1975, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996

[4] Bộ Quốc phòng, Viện Lịch sử quân sự: Lịch sử cuộc kháng chiến chống

Mĩ, cứu nước 1954-1975, Tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997

[5] Bộ Quốc phòng: Cuộc chiến tranh xâm lược thực dân mới của đế quốc Mĩ

ở Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội, 1991

[6] Lưu Văn Lợi: Năm mươi năm ngoại giao Việt Nam 1945-1995, Nxb Công

an nhân dân, Hà Nội, 1998

Tự học xác định

Lý thuyết

Bài tập

Thảo luận

Tuần 6 (Nội dung 6) 2 1 3

Lý thuyết Giảng đường 1.1 Tình hình Việt Nam sau khi chế độ Dân chủ Cộng hoà

được thành lập 1.2 Xây dựng nền Dân chủ Cộng hoà

1.2.1 Xây dựng hệ thống chính quyền nhân dân và pháp luật

1.2.2 Đại đoàn kết dân tộc, liên hiệp quốc dân Việt Nam 1.2.3 Xây dựng lực lượng quân đội và công an

1.2.4 Khắc phục nạn đói, khôi phục và bước đầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ

1.2.5 Giáo dục và văn hoá

Đọc trước các tài liệu: 1 (tr.8-33); 2 (tr.298-304)

Tự học xác

định

Tuần 2: Nội dung 2 - Hoạt động ngoại giao nâng cao vị thế hợp pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Hình thức

tổ chức dạy học

Thời gian, địa điểm

đối với sinh viên

Ghi chú