Vậy để hiểu rõ đặc điểm hình thái, cấu tạo các cơ quan trong cơ thể người cần thực hiện phương pháp học tập khoa học bằng quan sát tranh ảnh, mô hình, bằng thí nghiệm để tìm ra những kết[r]
Trang 1MỤC LỤC
A PHẦN MỞ ĐẦU
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý thuyết
2 Cơ sở thực tiễn
a Thuận lợi
b Khó khăn
II/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
III/ GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
B NỘI DUNG
1 Thủ thuật khai thác tranh ảnh bằng cách liên tưởng đến những sự vật hiện tượng trong thực tế
2 Lồng ghép vào bài dạy những câu thơ, ca dao, tục ngữ để giải thích vấn đề
C KẾT LUẬN
Trang 2A PHẦN MỞ ĐẦU
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý thuyết
Tiếp nối chương trình sinh học 7 nhằm hoàn thiện những hiểu biết về thế giới động vật giúp ta thấy rõ loài người có nguồn gốc động vật nhưng đã vượt lên
vị trí cao nhất về mặt tiến hóa Nhờ có lao động con người đã bớt lệ thuộc vào thiên nhiên
Đặc thù của môn sinh học nói chung, cơ thể người và vệ sinh nói riêng là khi tìm hiểu về cấu tạo của một cơ quan, bộ phận sẽ thấy được đặc điểm cấu tạo đó luôn luôn phù hợp với chức năng
Vậy để hiểu rõ đặc điểm hình thái, cấu tạo các cơ quan trong cơ thể người cần thực hiện phương pháp học tập khoa học bằng quan sát tranh ảnh, mô hình, bằng thí nghiệm để tìm ra những kết luận khoa học về chức năng của các cơ quan, bằng vận dụng những hiểu biết khoa học giải thích các hiện tượng thực tế
Trong quá trình học tập đòi hỏi khi quan sát học sinh phải suy nghĩ, tư duy
để mô tả lại đặc điểm cấu tạo của cơ quan đó phù hợp với chức năng như thế nào?
Để giảm bớt căng thẳng cho tiết học giáo có thể sử dụng một số thủ thuật so sánh, liên tưởng đến những hiện tượng gần với đời sống thực tiễn giúp học sinh có thể nắm bắt kiến thức dễ dàng hơn gây hứng thú và kích thích sự tò mò hàm hiểu biết
ở học sinh
2 Cơ sở thực tiễn
a Thuận lợi:
Một số học sinh ham học hỏi, tư duy tốt có thể hình dung hoặc mô tả lại cấu tạo của cơ quan hoặc hệ cơ quan một cách nhanh chóng
b Khó khăn:
Phần lớn nhiều học sinh lười suy nghĩ, thụ động nên kết quả học tập còn thấp
II/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Bằng kinh nghiệm giảng dạy tôi đưa ra “một số thủ thuật để dạy tốt sinh học 8” nhằm kích thích gây hứng thú cho tất cả các đối tượng học sinh giảm bớt căng thẳng trong giờ học
III/ GIỚI HẠN ĐỀ TÀI
Trong quá trình giảng dạy, tôi đúc kết ra một số thủ thuật nhỏ ở một số bài học để nâng cao hiệu quả dạy và học về cơ thể người và vệ sinh Rất mong những giáo viên đang giảng dạy sinh học tham khảo góp sức nâng cao chất lượng dạy học môn sinh học
Trang 3B NỘI DUNG
1 Thủ thuật khai thác kiến thức từ tranh ảnh, mô hình bằng cách liên tưởng đến
sự vật hiện tượng gần gủi với đời sống trong thực tiễn để gây hứng thú học tập, giúp học sinh dễ nắm bắt kiến thức, tạo bầu không khí vui vẽ cho tiết học.
Trong chương I “Khái quát về cơ thể người”
- Khi dạy về tế bào giáo viên có thể liên hệ: Mọi cơ quan trong cơ thể người đều được cấu tạo từ tế bào-tế bào là đơn vị cấu tạo và chức năng của cơ thể tương
tự như để xây nên một bức tường trong phòng học này người ta cần có những viên gạch và gắng chúng lại với nhau nhờ xi măng, cát, nước
- Tập hợp các tế bào chuyên hóa, có cấu trúc giống nhau cùng thực hiện một chức năng nhất định gọi là mô Ví dụ mô biểu bì cấu tạo nên da bao phủ toàn bộ cơ thể người giống như người ta tô lên một lớp xi măng và sơn trên bức tường này để bảo vệ tường và làm đẹp cho ngôi nhà
- Bài 6: “Phản xạ”, khi tìm
hiểu về cấu tạo và chức năng của
nơron-nơron gồm một sợi trục có
bao mielin có chức năng dẫn truyền
xung thần kinh theo một chiều nhất
định từ nơi phát sinh hoặc tiếp nhận
về thân nơron và truyền đi dọc theo
sợi trục thì giáo viên có thể cho học
sinh liên tưởng đến cấu tạo của dây
điện gồm bên trong là những sợi dây
bằng đồng để dẫn điện, bên ngoài
được bao bọc bằng vỏ nhựa
Trang 4Trong chương II “Vận động”
- Bài 9: “Cấu
tạo và tính chất của
cơ”, giáo viên yêu cầu
học sinh thực hiện
động tác gập cẳng tay
vào sát cánh tay sẽ
thấy bắp cơ ở trước
cánh tay to lên vì tơ
cơ mảnh thì trơn đã
xuyên sâu vào vùng
phân bố của tơ cơ dày
làm cho sợi cơ (tế bào
cơ) ngắn lại tương tự
như động tác lấy hai
bàn tay từ từ đan lại với nhau
Trong chương IV
“Hô hấp”
- Bài 20:
“Hô hấp và các cơ
quan hô hấp”, khi
tìm hiểu về đặc
điểm cấu tạo của
phổi phù hợp với
chức năng làm
tăng diện tích bề
mặt trao đổi khí:
phế quản đi vào
hai lá phổi và phân
nhánh thành phế
quản nhỏ tận cùng
là các phế nang tập
hợp thành cụm để
tăng diện tích bề
mặt trao đổi khí
tương tự như hai
cái áo, một cái không may túi một cái thì may thêm túi em hãy so sánh cái áo nào chứa được nhiều tiền hơn? Hay nói cách khác hai lá phổi như hai cái túi lớn bên trong có gắn thêm nhiều cái túi nhỏ để chứa khí
Trang 5Trong chương V “Tiêu hóa”
- Bài 25: “Tiêu hóa ở khoang miệng”, khi dạy về vấn đề nuốt và đẩy thức ăn qua thực
quản: giáo
viên yêu cầu
học sinh
thực hiện
động tác
nuốt để biết
được nuốt
diễn ra nhờ
hoạt động
của cơ quan
nào là chủ
yếu? Khi
thực hiện
học sinh sẽ biết được lúc nuốt lưỡi nâng lên rồi hơi thụt lại một chút để đẩy thức
ăn, nước uống xuống họng vào thực quản và lúc nuốt thì tạm thời ngừng thở
- Bài 29: “Hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân”, tìm hiểu về cấu tạo trong của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ dinh dưỡng đó là đặc điểm của lớp
niêm mạc ruột có các nếp gấp với các lông ruột và lông cực nhỏ làm cho diện tích
bề mặt bên trong của ruột tăng gấp khoảng 600 lần so với diện tích mặt ngoài Đặc điểm cấu tạo này tương tự như cấu tạo của một chiếc quạt giấy khi xòe ra thì có một diện tích rộng gấp nhiều lần so với khi xếp lại
Trang 6Chương VII “Bài tiết”
- Bài 39: “Bài tiết nước tiểu”, sự tạo thành nước tiểu động mạch thận đưa máu vào cầu thận với một áp lực lớn đạt 60-70mmHg cao gấp 2,4 lần các nơi khác,
sự chênh lệch về áp suất tạo ra lực đẩy các chất qua lỗ lọc tạo nước tiểu đầu giáo viên nhắc lại cấu tạo của cầu thận thực chất là do động mạch thận đi vào phân
thành nhiều mao mạch nhỏ và cuộn thành búi chính đặc điểm cấu tạo này làm cho máu vào cầu thận với áp lực lớn Tương tự như khi ta cầm ống nước bóp mạnh ở đầu ống làm cho nước phun ra thành tia rất mạnh
2 Lồng ghép vào bài dạy những câu thơ, câu ca dao, tục ngữ để giải thích vấn đề gây hứng thú cho học sinh
- Bài 25: “Tiêu hóa ở khoan miệng”, hoạt động tiêu hóa chủ yếu diễn ra ở khoang miệng là biến đổi về mặt lí học: nhai, nghiền, đảo trộn thức ăn, tạo viên thức ăn là cơ sở cho sự tiêu hóa ở các phần tiếp theo của ống tiêu hóa vì thế tục ngữ có câu: “Nhai kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa”
- Bài 33: “Thân nhiệt”, yêu cầu học sinh giải thích câu ca dao sau:
“Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày”
Trang 7- Bài 41: “Cấu tạo và chức năng của da”, yêu cầu học sinh kể một số câu thơ, ca dao, tục ngữ về vẽ đẹp của con người liên quan đến da và các sản phẩm của
da (tóc, lông mày, )
Ví dụ: “Cái răng, cái tóc là gốc con người”
“Nhất dáng nhì da thứ ba khuôn mặt”
Hoặc giáo viên có thể minh họa khi miêu tả về vẽ đẹp của Thúy Vân, Nguyễn Du đã viết: “Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nỡ nang”
Hoặc “Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”
C KẾT LUẬN
Với góc độ là một giáo viên dạy sinh học bằng vốn kiến thức và kinh nghiệm tôi nêu lên phương pháp cụ thể của từng nội dung ở một số bài dạy với mục đích là giúp học sinh tiếp cận và nắm bắt nội dung kiến thức một cách nhanh nhất Qua thực tế giảng dạy sinh học 8, tìm hiểu về giải phẩu sinh lí người học sinh khó nắm bắt kiến thức do cấu tạo một số cơ quan trong cơ thể người rất phức tạp
Vì vậy khi áp dụng những thủ thuật này để khai thác kiến thức từ tranh ảnh, mô hình đã gây hứng thú, thu hút tất cả các đối tượng học sinh trong lớp, học sinh ghi nhớ kiến thức nhanh và đặc biệt giảm căng thẳng cho tiết học