Sáng kiến kinh nghiệm

Sáng kiến kinh nghiệm

Cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

- o0o

-Đề tài sáng kiến kinh nghiệm

Trình độ chuyên môn : S phạm

Bộ môn giảng dạy : Ngữ văn

Khen thởng : Giáo viên giỏi cấp Huyện

Chiến sỹ thi đua cơ sở

Nội dung đề tài

" Dạy ngữ văn ở trờng THCS theo phơng pháp Đọc - Hiểu văn bản

đảm bảo nguyên tắc tích hợp - tích cực trong dạy học"

Phần A: Cơ sở của đề tài ( Lý do chọn đê tài)

I - Cơ sở lý luận:

- Tích cực hởng ứng Nghị quyết 40 của Quốc Hội, chỉ thị 14 của Thủ tớng Chính phủ về: Ngành giáo dục thực hiện dạy sách giáo khoa mới theo phơng pháp dạy học mới

- Thực hiện nhiệm vụ năm học 2009 – 2010 "Haikhông": nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục

- Sách giáo khoa mới đợc biên soạn theo hớng tích hợp giữa 3 phân môn: ( Văn - Tiếng Việt - Tập làm văn)

- Sách giáo khoa là công trình khoa học s phạm của tập thể các nhà nghiên cứu đầu t công sức biên soạn, thực nghiệm sửa chữa, hoàn thiện và đợc hội đồng thẩm định đánh giá thông qua Vì thế chúng ta cần trân trọng công trình nghiên cứu này

- Dạy Ngữ Văn theo phơng pháp đọc hiểu văn bản Đảm bảo nguyên tắc tích hợp - tích cực để phát huy hết đợc khả năng suy nghĩ tập thể của mọi đối t-ợng học sinh đợc thể hiện khả năng tích cực của bản thân đóng góp ý kiến trong giờ học

- Thực hiện dạy sách giáo khoa theo phơng pháp mới là nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục trong giai đoạn hiện nay

Về phơng pháp dạy Ngữ văn theo phơng pháp đọc - hiểu văn bản đảm bảo nguyên tắc tích hợp, tích cực trong dạy học còn nhiều lúng túng Một là quá gò bó, gợng ép Hai là lạm dụng tích hợp mà không đi sâu vào phân môn - tiết học đang thực hiện.

Nhiều giáo viên nhận thức tốt bản chất của phơng pháp này, rèn cho học sinh kỹ năng đọc - hiểu văn bản, nhận thức tốt bản chất của hớng tích cực, tích hợp mong muốn thức hiện vấn đề này một cách tốt nhất, nhng cha có một quy trình khoa học, hợp lý để vận dụng trong giảng dạy

Thực tế SGK Ngữ văn mới tiếp tục đợc biên soạn theo hớng tích cực đã có truyền thống trong việc giảng dạy và học văn, giúp học sinh nhận thức đợc giá trị tác phẩm văn chơng đích thực Tránh xa vào phơng pháp xã hội học dung tục, giản

đơn Đặc biệt phải coi trọng việc nhận thức tác phẩm ở một cấp độ bản chất, chỉnh thể

Đối với học sinh việc học tập, tiếp thu SGK mới, các em cũng cha định hình

rõ vấn đề phơng pháp học tập đổi mới, để theo kịp với sự đổi mới trong chơng trình của SGK mới

2 Khảo sát thực tế.

Quá trình tìm hiểu những giờ dạy của giáo viên và khảo sát thực tế những

số liệu sau đã phản ảnh rõ nét tình hình thực tế

Số giờ đ ã dự

giờ

Số giờ không áp dụng PP trên

* Đối với học sinh:

Số học sinh đợc

khảo sát

Số học sinh khống năm đợc phơng pháp dạy - học theo hớng mới

Số học sinh biết và nắm đợc phơng pháp dạy học mới

Số học sinh biết vận dụng tốt

Từ đó tôi đã nghiên cứu các giờ dạy thành công của đồng chí, đồng nghiệp giáo viên giỏi, đồng nghiệp yêu nghề, của những ngời đi trớc có tâm huyết, và nghiên cứu SGK, SGV, các tài liệu, tạp trí giáo dục, báo văn học tuổi trẻ Tôi đã lựa chọn, chắt lọc và thể nghiệm đợc đồng nghiệp và những ngời đi trớc hết sức

động viên, góp ý, giúp tôi thực hiện nghiên cứu thể nghiệm vào viết đề tài này

3 Mục tiêu của đề tài.

Tìm ra đợc một quy trình khoa học hợp lý để thực hiện tốt hớng dạy và học theo phơng pháp đọc - hiểu văn bản, đảm bảo nguyên tắc tích hợp - tích cực trong giờ học, giúp cho quá trình nhận thức của học sinh với bộ môn Ngữ văn ngày càng tốt hơn

III Phạm vi và thời gian thực hiện đề tài.

Đây là đề tài mà tôi đã nghiên cứu từ khi SGK mới xuất hiện một dòng chữ (đọc - hiểu văn bản) Trong cuốn SGK lớp 6 của môn Ngữ văn Tôi đã ấp ủ, suy ngẫm, tìm ra phơng pháp đọc - hiểu trong SGK thực ra là một phơng pháp nh thế nào? Tôi nghĩ đến nay, tôi đã khá nắm vững phơng pháp này và mong muốn những năm tiếp theo tôi sẽ ngày càng hoàn thiện tốt phơng pháp giảng dạy môn Ngữ văn của mình

Phần B: Quá trình thực hiện đề tài, những biện pháp, nội dung chủ yếu thực hiện đề tài.

I Tìm hiểu nghiên cứu khái niệm, bản chất của ph ơng dạy ngữ văn theo phơng pháp đọc - hiểu văn bản, theo nguyên tắc tích hợp - tích cực trong dạy học.

1 Phơng pháp đọc - hiểu văn bản là nh thế nào?

Đây là điều giáo viên còn lúng túng nhất

- Trớc đây dạy văn học chủ yếu là nhằm làm cho học sinh thấy đợc cái hay, cái đẹp của những tác phẩm văn chơng Những cái hay cái đẹp đó là do chính giáo viên cung cấp, cảm nhận và phân tích hộ cho học sinh Các giờ văn chủ yếu thuyết trình, giảng giải cho học sinh nghe những điều thầy cô hiểu và cảm nhận đợc về tác phẩm ấy Còn bản thân học sinh hiểu và cảm nhận nh thế nào thì cha đợc chú ý

đúng mức

Học sinh không cần đọc tác phẩm cũng đợc, đi thi miễn là nói dùng miễn là

đã nghe và ghi chép đợc trên lớp hoặc học thuộc những tài liệu tham khảo

Đây là một hạn chế khiến cho học sinh bị động, thiếu tính sáng tạo

Với chơng trình và SGK Ngữ văn THCS mới, dạy văn thực chất là dạy cho học sinh phơng pháp đọc văn Đọc văn cần đợc hiểu một cách toàn diện Đó là quá trình bao gồm việc tiếp xúc văn bản, thông hiểu cả nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa hảm ẩn, cũng nh thấy đợc vai trò tác dụng của các hình thức, biện pháp nghệ thuật ngôn từ, các thông điệp t tởng, tình cảm, thái độ của ngời viết và cả giá trị tự thân của hình tợng nghệ thuật

Đọc văn thao tinh thần đó thực chất là toàn bộ quá trình tiếp nhận, mà văn bản (kể cả hiểu và cảm thụ)

Muốn thế các em học sinh phải đợc trang bị trên hai phơng diện: những kiến thức để đọc văn và phơng pháp đọc văn Những kiến thức và phơng pháp này chỉ có thể có đợc, qua việc thực hành trong quá trình đọc văn thông qua các văn bản, tác phẩm cụ thể tiêu biểu cho các thể loại ở từng giai đoạn lịch sử văn học

Vì vậy, một trong những nhiệm vụ quan trọng của việc dạy học Ngữ Văn THCS là tập trung hình thành cho học sinh cách đọc văn, phơng pháp đọc văn theo thể loại, để dần dần các em có thể tự đọc đợc văn, hiểu tác phẩm văn học một cách khoa học, đúng đắn.

Điều này, phải thông qua hệ thống văn bản - tác phẩm tiêu biểu (nh là những văn liệu, ngữ liệu) Và cần trang bị cho học sinh các kiến thức Việt Ngữ với tất cả các đơn vị và cấp độ ngôn ngữ nh: từ, câu, đoạn văn, tng, văn bản

Bởi chính những đơn vị ngôn ngữ này tạo nên thế giới hình tợng của tác phẩm văn học Do đó việc phân tích, cảm nhận tác phẩm văn học thông qua các

Chính vì thế, một nhiệm vụ quan trọng của việc dạy học Ngữ Văn là tập trung hình thành cho học sinh cách đọc văn, để phục vụ nhu cầu đọc văn trong cuộc sống hàng ngày của các em

Dạy đọc - hiểu văn bản không đối lập dạy theo kiểu giảng văn, nhng có nhiều điểm khác nhau

Đó là những điểm khác nhau sau đây:

- Nghiêng về công việc của thầy

- Thầy nói cái hay mà thấy cảm nhận

đ-ợc cho học sinh nghe

- Nghiêng về khai thác nội dung, t tởng

- Học sinh bắt buộc phải đọc văn bản.

- Học sinh có phơng pháp đọc - hiểu các tác phẩm văn học trong và ngoài nhà tr-ờng

Chính vì sự khác nhau trên mà các bớc chuẩn bị giáo án, hệ thống câu hỏi các bớc lên lớp (tổ chức các hoạt động dạy - học) cần có những thay đổi phù hợp với phơng pháp đọc - hiểu văn bản

2 Đảm bảo nguyên tắc tích hợp - tích cực dạy học.

a Tích hợp.

- Ngay tên môn học: Ngữ văn đã thể hiện quan điểm tích hợp và chơng trình

đã khẳng định: "Lấy quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo tổ chức nội dung chơng trình biên soạn sách giáo khoa và lựa chọn các phơng pháp dạy học phù hợp".

- Ba phân môn (Văn - Tiếng việt - Tập làm văn) phải hớng vào một là Ngữ văn và môn Ngữ văn hàm chứa cả ba phân môn trên

Vì thế việc giảng dạy theo điểm tích hợp không phủ định việc dạy các tri thức, kĩ năng riêng của từng phân môn Vấn đề là làm thế nào phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc từng phân môn thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ Văn

- Làm sao kết hợp thật tốt việc hình thành cho học sinh năng lực phân tích bình giảng và cảm thụ văn học với việc hình thành kĩ năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết, vốn là quá trình gắn bó hữu cơ và hỗ trợ nhau hết sức đắc lực

- Vì thế giáo viên trực tiếp giảng dạy phải biết thực hiện mọi yêu cầu một cách linh hoạt, sáng tạo Mấu chốt của sự sáng tạo đó là luôn luôn suy nghĩ về mục tiêu của bộ môn Ngữ văn để tìm ra những yếu tốt đồng quy giữa ba phân

môn, tích hợp trong từng thời điểm, theo từng vấn đề Tích hợp theo từng thời

điểm (là tiết học, bài học) là tích hợp ngang giữa ba phân môn

Ví dụ: Khi dạy các bài thơ trữ tình Trung đại của Việt Nam và Trung Quốc

(có thơ chữ Hán), Tiếng việt có từ Hán Việt, tập làm văn hợp về đặc điểm về văn bản biểu cảm

Tích hợp (theo từng vấn đề) là tích hợp đọc, là tích hợp về nội dung đang giảng dạy của một phân môn có liên hệ đến nội dung khác hoặc sẽ học ở phân môn kia hoặc chính vì ở phân môn đó Nhằm củng cố kiến thức đã học, để giới chí

tò mò, tạo hứng thú cho học sinh học tập

Quan điểm tích hợp phải quán chiệt ở mọi khâu kể cả khâu kiểm tra, đánh giá Vì thế khi đề bài giáo viên cũng phải chú ý đến kiến thức tích hợp để học sinh tích cực làm bài

b Tích cực:

Là phát huy tối đa tính tích cực, tính sáng tạo của học sinh, chủ thể học tập

ở tất cả các khâu: từ việc chuẩn bị bài, su tầm tài liệu, phát biểu trong tổ nhóm

Bề sâu là sự suy nghĩ đào sau về những vấn đề cụ thể, tỉ mỉ nh suy ngẫm kỹ

về từng chú thích, tra cứu nghĩa từ khó, lập hồ sơ, bình luận, bình giảng

- Tổ chức những hình thức hoạt động học tập phong phú tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập (các trang thiết bị dạy học), đồ dùng dạy học góp phần cải tiến phơng pháp dạy học theo hớng tích hợp - tích cực: tranh ảnh, máy chiếu, bảng phụ, kênh hình

Tóm lại, dạy ngữ van theo phơng pháp Đọc - Hiểu văn bản phải đảm bảo nguyên tắc tích cực trong dạy học

II Thực hành áp dụng vào giảng dạy

Đề tài này, đã đợc tôi và các thành viên trong tổ do tôi chỉ đạo thực hiện từ những năm học 2001 - 2002 đến nay Sau đây là một vài ví dụ cụ thể, các văn bản

đợc dạy theo thể loại ở các khối lớp

Tuần: 33 (SGK - NV6 - Tập II) - Trần

Hoàng-Tiết: 129

I Kết quả cần đạt.

- Giúp học sinh nhận thấy vẻ đẹp, giá trị, tiềm năng của Động Phong Nha

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, sử dụng từ ngữ, hình ảnh khitả

- Yêu quý, tự hào, có trách nhiệm bảo vệ danh lam thắng cảnh

II Phơng pháp.

- Đọc - Hiểu văn bản

- Kết hợp phơng pháp nêu vấn đề với tổ chức cho học sinh hoạt động độc lập và hoạt động nhóm, tích cực kiến thức môn địa lý, một số bài học tiếng việt, Tập làm văn

ổn định lớp, kiểm tra bài cũ.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của HS Nội dung cần đạt.

- Giáo viên đọc 1 đoạn.

- Gọi 2 học sinh đọc tiếp

- Hãy giải nghĩa từ động,

nui đá vôi hoang sơ trở lên

gần gũi của tác giả

1 Đọc: thể hiện đợc sự ngạc nhiên, thú vị

2 Hiểu nghĩa từ: đồng hang rộng ăn sâu vào núi

c Giá trị tiềm năng của

- Quan sát văn bản suy nghĩ trả lời

- Nghệ thuật tả theo trình

tự không gian, từ khái quát

đến cụ thể, ngoài vào trong

2 Cảnh sắc Động Phong Nha.

a Hài hoà về cấu trúc.

b Vẻ đẹp của động khô.

- Nguồn gốc: xa là dòng sông ngầm đẹp tựa cung

điện nguy nga

- Hiện tại: là những vòm

đá, vân nhũ tuyệt đẹp

- Với liên tởng độc đáo, so sánh, miêu tả tác giả đã thể hiện niềm say mê với Phong Nha

- Hãy bình chi tiết (cảm

nhận)

"Trên vách có nhành phong

lan xanh biết "

- Theo em với vẻ đẹp của

giá trị và tiềm năng của

Phong Nha nh thế nào?

- Lời nhận xét của nhà thám

hiểm ngời Anh có ý nghĩa gì?

- Phong Nha có những triển

vọng về những mặt nào?

- Trách nhiệm của mọi ngời

đối với Phong Nha nh thế

nào?

- Năm 2003 di sản của Việt

Nam đợc công nhận là di sản

thiên nhiên Thế giới

- Kể một vài danh lam thắng

- Đại diện nhóm trình bày

- Khối đã màu sắc huyền

ảo lóng lánh tiếng chuông

- Chi tiết về nhành phong lan, nói về sự sống tràn đầy trong động Phong Nha huyền bí

- Các du khách nhà khoa học

- Động với vẻ đẹp hùng vĩ,

bí hiểm, hoang sơ, lộng lẫy thật sứng là "Đệ nhất thiên kì quan"

3/ Giá trị tiềm năng của

động phong nha.

- Động Phong Nha

+ Kì quan đệ nhất động.+ Bảy cái nhất

- Đánh giá đúng đắn của ngời Việt Nam và du khách nớc ngoài

- Tiềm năng: khoa học, du lịch, giao lu, hội nhập: Việt Nam với Thế giới

- Trách nhiệm: tích cực bảo vệ, giữ gìn vẻ đẹp tự nhiên của động

- Tuyên dơng học sinh làm tốt nhất.

- Muốn làm hớng dẫn viên tốt yếu tố nào?

- Giáo viên đánh giá

- Giáo án, tranh ảnh về mùa thu bài viết về mùa thu.

IV Quá trình tổ chức các hoạt động dạy học.

Hệ thống các hoạt động Nội dung cần đạt.

* Hoạt động 1:

- ổn định lớp Kiểm tra bài cũ

- Học sinh suy nghĩ trả lời

- GV đánh giá, cho điểm

* Hoạt động 2: (Giới thiệu bài).

- GV đọc một bài thơ về mùa thu

(Thu về)

- HS nêu đặc sắc về mùa thu

- Cảm nhận chung của em về bài "Sang

thu" của Hữu Thỉnh

- Nhà thơ viết nhiều, viết hay về con

ng-ời, cuộc sống nông thôn, về mùa thu

- Từ năm 2000 Hữu Thỉnh là tổng th ký nhà văn Việt Nam

- Bài thơ đợc viết vào thời gian nào?

- Nêu đại ý bài thơ?

chuyển mùa của đất trời?

- Khi nào ta cảm nhận đợc "hơng ổi"

- Gió se?

- Cảm nhận của nhà thơ khi nhận ra tín

hiệu này bộc lộ nh thế nào?

- Học sinh quan sát văn bản thảo luận

nhóm về hệ thống hình ảnh đặc sắc, độc

đáo thể hiện trong bài thơ của Hữu

2 Bài thơ.

- Viết cuối năm 1977, với nhiều hình

ảnh đặc sắc về thời gian giao mùa Hạ - Thu

đã diễn tả cảm xúc, ngỡ ngàng, bâng khuâng của nhà thơ khi "thu về"!

2 Bức tranh giao mùa.

- Hình ảnh gợi cảm độc đáo

+ Hơng ổi - Phả - Gió se

+ Sơng thu - chùng chình

+ Sông thu - dềnh dành

- HS th¶o luËn nhãm chän nh÷ng c©u

th¬ hay nhÊt cña bµi th¬

III Tæng kÕt.

- NghÖ thuËt

- Néi dung

- Ghi nhí (SGK - Ng÷ v¨n 9 - tËp II - Trang 71)

IV LuyÖn tËp.

Bµi 1:

- §o¹n ®Çu bµi th¬

Bµi 2: (VÒ nhµ)

- Tập sáng tác một bài thơ nhỏ nói đến về mùa thu.

- Học thuộc lòng bài thơ

- So sánh cách đọc: đọc - hiểu văn bản theo thể loại thơ và văn xuôi?

Phần C: Kết luận.

I Kết quả thực hiện đề tài có so sánh đối chứng.

1 Số giờ tổ đã thực hiện đề tài này trong năm học 2008 - 2009 vừa qua đ -

ợc minh hoạ trong bảng sau:

* Số HS xếp loại giỏi môn Ngữ văn của toàn trờng là 145 em

* Số HS giỏi môn Ngữ văn cấp Huyện (khối 9) là 5 em (4 em đợc vào vòng

2 của Huyện)

* Học sinh giỏi môn Ngữ văn đi thi giỏi cấp Thành phố là 1 em

2 So sánh đối chứng.

* Đối với giáo viên: nắm chắc phơng pháp dạy học mới, đáp ứng với nhu

cầu học tập bộ môn Ngữ văn của học sinh hiện nay và số giờ đợc xếp loại khá, giỏi tăng lên, số giờ xếp loại TB giảm đi hẳn

* Đối với học sinh: đã nắm vững phơng pháp học tập mới, vận dụng tốt vào

kĩ năng học tập và làm bài của các em Giúp các em nắm vững kiến thức (SGK)

đ-ợc biên soạn theo hớng mới này

3 Những bài học rút ra qua thực hiện đề tài này.

đổi mới chơng trình SGK phục vụ các thế hệ học sinh ngày càng tốt hơn

Dạy Ngữ văn theo phơng pháp đọc - hiểu văn bản, đảm bảo nguyên tắc tích hợp, tích cực trong dạy học là một qúa trình chuyển đổi về t duy Vì thế có những quan điểm khác nhau, nhiều khi trái ngợc nhau Có quan điểm cho rằng đây là vấn

đề đơn giản, có quan điểm cho rằng đây là vấn đề khó thực hiện Vì thế cần phải

có một quan điểm đúng đắn, khoa học thì mới thực hiện tốt vấn đề này

Đối với học sinh ngại đọc văn bản, chỉ thụ động nghe, ghi chép đã gây cản trở cho việc thực hiện phơng pháp dạy học đổi mới này Vì thế việc thực hiện đề tài này không hề dễ dàng, cần có quyết tâm cao mới vững vàng thực hiện tốt đợc

Song tôi thiết nghĩ với sự nhận thức đúng đắn, với lòng yêu nghề, lo lắng quan tâm, trân trọng thế hệ trẻ thì những nhợc điểm trên cũng không khó khắc phục đối với cả giáo viên và học sinh

II Thay lời kết luận.

Dạy Ngữ văn ở trờng THCS theo phơng pháp Đọc - Hiểu văn bản, đảm bảo nguyên tắc tích hợp tích cực là trách nhiệm, là nguồn cảm hứng của mỗi thầy cô giáo dạy văn, đặc biệt là đối với bản thân tôi

Vì thế vấn đề này, cần đợc quan tâm đúng mức để hiệu quả giáo dục, chất ợng giáo dục ngày càng tốt hơn

l-Đề tài này là kết quả của quá trình làm đề tài trớc đây của tôi Đó là những

đề tài nh: "Dạy học bằng phơng pháp nêu vấn đề", "Phát huy tính tích cực của học sinh", "Lấy học sinh làm trung tâm trong dạy học", "Dạy Ngữ văn theo phơng pháp tích hợp tích cực" Nhiều đề tài của tôi đã đợc công nhận đề tài cấp Tỉnh và xếp loại B, C

Đến đề tài này, tôi đã đầu t suy nghĩ, thăm dò, học hỏi bạn bè đồng nghiệp

để đề tài này ngày càng hoàn thiện hơn

Năm nay, tôi xin mạnh dạn trình bày cùng các đồng chí, đồng nghiệp, cùng các bậc đàn anh và những nhà chuyên môn, để mong đợc trao đổi và đánh giá để

đề tài đợc hoàn thiện và hiệu quả hơn Và tôi mạnh dạn bày tỏ lòng nhiệt thành với nghề và đồng nghiệp của mình

Đợc nh vậy tôi xin chân thành cảm ơn!

Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo, các đồng nghiệp ở các trờng bạn đã giũp đỡ tôi

Cuối cùng tôi xin mạnh dạn góp ý kiến, khi thực hiện đề tài này là:

SGK cần tinh giản hơn nữa (vì có phần kiến thức còn nặng), thể hiện khoa học hơn tính tích hợp trong từng đơn vị bài học (tuần học) một cách hợp lý Nâng cao giá trị đọc văn thành văn hoá đọc Mong PGD&ĐT và Sở GD&ĐT nên có nhiều chuyên đề ở mỗi kỳ về phơng pháp dạy học, chơng trình học, SGK để bạn

bè, đồng nghiệp đợc rút kinh nghiệm, điều chỉnh, bổ sung, thống nhất những vấn đề mà chơng trình đặt ra theo tinh thần đổi mới trong SGK

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Trờng THCS Dân Hoà - Thanh Oai

Tháng 4 năm 2010 Tác giả

NguyÔn ThÞ Hµ