Tài liệu Tiết15- Các thành phần biệt lập

Thành phần tình thái: a.Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.. Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc,

Người thực hiện: Nguyễn Đại Hoàng

Trường: THCS Bình Tân

CHÀO MỪNG QUÍ THẦY CÔ ĐẾN DỰ

Kiểm tra bài cũ

1/ Thế nào là khởi ngữ?

2/ Hãy nêu dấu hiệu xác định khởi ngữ?

3/ Viết lại câu sau bằng cách chuyển phần đ ợc in đậm thành khởi

ngữ:

Tụi chỉ thấy bỏn quyển sỏch này ở đõy.

Đáp án:

1/ Khởi ngữ: Là thành phần cõu đứng tr ớc chủ ngữ để nêu lờn

đề tài đ ợc nói đến trong câu.

2/ Dấu hiệu xác định khởi ngữ:

+ Đứng tr ớc chủ ngữ.

+ Có thể kết hợp với các quan hệ từ: về, đối với.

3/ Viết lại câu có khởi ngữ:

Quyển sỏch này, tụi chỉ thấy bỏn ở đõy.

Các thành phần biệt lập

I Thành phần tình thái:

a.Với lòng mong nhớ của anh, chắc

anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa c ời Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc đ ợc, nên anh phải c ời vậy thôi.

hiện cách nhìn của ng ời nói

đối với sự việc đ ợc nói đến

trong câu:

Tiết 105:

a/ Với lòng mong nhớ của

anh, chắc anh nghĩ rằng, con

anh sẽ chạy xô vào lòng anh,

sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b/ Anh quay lại nhìn con vừa

khe khẽ lắc đầu vừa cười Có

lẽ vì khổ tâm đến nỗi không

khóc được, nên anh phải cười

vậy thôi.

a/ Với lòng mong nhớ của anh, anh nghĩ rằng, con anh

sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ

ôm chặt lấy cổ anh.

b/ Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười Vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.

Nếu không có những từ ngữ in đậm thì nghĩa sự việc của câu chứa chúng có khác đi không ? Vì sao?

?

Ý nghĩa sự việc không thay đổi.

Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc, chỉ thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.

Các thành phần biệt lập

a.Với lòng mong nhớ của anh, chắc

anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa c ời Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc đ ợc, nên anh phải c ời vậy thôi.

+ Chắc: Thể hiện thái độ tin

cậy cao

+ Có lẽ: Thể hiện thái độ tin

cậy thấp

- chắc , có lẽ thể hiện cách “chắc”, “có lẽ” thể ”, “có lẽ” thể “chắc”, “có lẽ” thể ”, “có lẽ” thể

nhìn của ng ời nói đối với sự

việc đ ợc nói đến trong câu

Tiết 105:

- “chắc”, “cú lẽ” khụng tham

gia diễn đạt ý nghĩa sự việc, chỉ

thể hiện cỏch nhỡn của người

núi đối với sự việc được núi đến

trong cõu.

Từ việc phõn tớch cỏc vớ dụ trờn em hóy cho biết thành phần tỡnh thỏi được dựng để làm gỡ ?

cách nhìn của người nói

đối với sự việc được nói

a) Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của sự việc được nói đến, như:

+ chắc chắn, chắc hẳn, chắc là, (chỉ độ tin cậy cao)  Ví dụ: Tôi chắc chắn Lan sẽ đến đúng giờ hẹn.

+ hình như, dường như, hầu như, có vẻ

như, có lẽ, chẳng lẽ, (chỉ độ tin cậy thấp)

 Ví dụ: Hôm nay, có lẽ trời mưa.

b) Những yếu tố tình thái gắn với

ý kiến của người nói, như: theo

tôi, theo ý tôi, theo ý anh, ý ông ấy, theo anh, Ví dụ: Làm như

vậy, theo ý tôi , là tốt rồi.

c) Những yếu tố tình thái chỉ thái

độ của người nói với người nghe,

như: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây,

đấy, (đứng cuối câu) Ví dụ:

Tớ đi nhé

a Nh ng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều.

(Kim Lõn, Làng)

c Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình nh chỉ có tình cha con là không thể chết đ ợc, anh đ a tay vào túi, móc cây l ợc, đ a cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu.

(Nguyễn Quang Sỏng, Chiếc lược ngà)

d Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ nh lời mình không đ ợc đúng

Các thành phần biệt lập

Tiết 105:

2/ Ghi nhụự : (SGK/yự1/tr.18)

I THAỉNH PHAÀN TèNH THAÙI

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

sao mà độ ấy vui thế.

sướng khi nghĩ đến thời gian

đã qua: độ ấy vui

anh thành niên (thời gian còn

được dựng để làm gỡ?

C¸c thµnh phÇn biƯt lËp

TiÕt 105:

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý1/tr.18)

I THÀNH PHẦN TÌNH THÁI

sử dụng các từ ngữ ( chao ơi, ơi, a,

á, ơi, trời ơi ,… và cĩ điểm riêng

là nĩ cĩ thể tách riêng theo kiểu câu đặc biệt Khi tách riêng ra như vậy, nĩ là câu cảm thán ( VD:

Than ơi! Thời oanh liệt nay cịn đâu? ) Khi đứng trong một câu cùng các thành phần câu khác thì

phần cảm thán thường đứng ở đầu câu Thành phần câu đứng sau giải thích cho tâm lí của người nĩi ở thành phần cảm thán

( VD: Ơi hoa sen đẹp của bùn đen! )

* Bài tập áp dụng: (Bài tập 1 b- SGK, tr 19): Tìm

thành phần cảm thán trong câu sau:

b) Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

c) Eo ôi, đứa nào mặt mũi đen đủi xấu xí thế?

d) Chà, cái mặt nhẫn kim cương đẹp quá, quý quá!

Các thành phần biệt lập

Tiết 105:

2/ Ghi nhụự : (SGK/yự1/tr.18)

I THAỉNH PHAÀN TèNH THAÙI

nhỡn của người núi đối với sự

việc được núi đến trong cõu.

a Với lòng mong nhớ của anh,

chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

b Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa c ời Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc đ ợc, nên anh phải c ời vậy thôi.

a) Ồ, b) - Trời ơi,

sao mà độ ấy vui thế.

chỉ cũn cú năm phỳt !

(?) Cả 2 th nh ành phần tỡnh thỏi v ành

cảm thỏn vừa tỡm hiểu cú tham

gia v o việc diễn đạt nghĩa sự ành việc của câu v ành cấu trỳc ngữ phỏp c a ủa cõu khụng?

Người ta gọi thành phần tỡnh thỏi và thành phần cảm thỏn là cỏc thành phần biệt lập Vậy em hiểu thành phần biệt lập là gỡ?

C¸c thµnh phÇn biƯt lËp

TiÕt 105:

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý1/tr.18)

I THÀNH PHẦN TÌNH THÁI

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

II THÀNH PHẦN CẢM THÁN

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý2/tr.18)

III THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

* Ghi nhớ : (ý 3/ SGK/tr.18)

 Thành phần biệt lập là

những thành phần khơng

tham gia vào việc diễn đạt

nghĩa sự việc của câu.

C¸c thµnh phÇn biƯt lËp

TiÕt 105:

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý1/tr.18)

I THÀNH PHẦN TÌNH THÁI

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

II THÀNH PHẦN CẢM THÁN

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý2/tr.18)

III THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

* Ghi nhớ : (ý 3/ SGK/tr.18)

10 BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM



1/ Thành phần tình thái trong câu là thành phần:

A Thể hiện cách nhìn của người nói với chính mình

B Thể hiện cách hìn của người khác với sự việc đang nói đến

C Thể hiện cách nhìn của người nói với sự việc được nói đến trong câu

D Thể hiện cách nhìn của người nói với sự việc được nói đến ở cuối câu trước

2/ Thành phần cảm thán trong câu là thành phần:

A Bộc lộ tâm lí của người nói

B Bộc lộ tâm lí của người khác về người nói

C Bộc lộ tâm lí nhận xét của người nói

D Bộc lộ tâm lí của người được nói đến trong câu



BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

C¸c thµnh phÇn biƯt lËp

TiÕt 105:

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý1/tr.18)

I THÀNH PHẦN TÌNH THÁI

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

II THÀNH PHẦN CẢM THÁN

1/ Tìm hiểu ví dụ: (SGK/tr 18)

2/ Ghi nhớ : (SGK/ý2/tr.18)

III THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

* Ghi nhớ : (ý 3/ SGK/tr.18)

IV LUYỆN TẬP

ch¾c h¼n

ch¾c ch¾n

§¸p ¸n:

Bµi tËp 3: H·y cho biÕt, trong sè nh÷ng tõ cã thÓ thay thÕ cho nhau trong c©u sau ®©y, víi tõ nµo ng êi nãi

ch¾c ?

Víi lßng mong

nhí cña anh,

(1) ch¾c (2) h×nh nh (3) ch¾c ch¾n

anh nghÜ r»ng, con anh sÏ ch¹y x« vµo lßng anh, sÏ «m chÆt lÊy cæ anh.

Bµi tËp nhãm

- chắc chắn:

- hình nh :

 Tác giả dùng từ chắc “chắc”, “có lẽ” thể ”, “có lẽ” thể vì niềm tin vào sự việc sẽ có

thể diễn ra theo hai khả năng:

phải diễn ra nh vậy.

có thể diễn ra khác đi một chút.

có độ tin cậy cao nhất.

có độ tin cậy thấp.

Với lòng mong

nhớ của anh,

(1) chắc (2) hình nh (3) chắc chắn

anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

Bài tập 3:

Đáp án:

Bµi tËp 4: ViÕt mét ®o¹n v¨n ng¾n nãi vÒ c¶m xóc cña

gì bằng khi được sống trong vòng tay yêu thương

Bµi tËp 4: ViÕt mét ®o¹n v¨n ng¾n nãi vÒ c¶m xóc cña

em khi th ëng thøc mét t¸c phÈm v¨n nghÖ (truyÖn, th¬,

thµnh phÇn t×nh th¸i hoÆc c¶m th¸n.

không ai không thương xót cho số phận của nàng Kiều - một người con gái tài hoa bạc mệnh Có thấu hiểu quãng đời mười lăm năm lưu lạc của nàng thì chúng ta mới thấy hết sự tàn bạo, độc ác của tầng lớp thống trị lúc bấy giờ Hỡi ôi , một xã hội chỉ biết chạy theo đồng tiền, sẵn sàng chà đạp lên mọi nhân phẩm, giá trị của con người Đúng là một xã hội bất nhân, thối nát mà Nguyễn Du muốn lột trần bộ mặt thật của

nó Nhưng ở đó, Truyện Kiều cũng là sự bênh vực, xót thương

cho số phận nhỏ nhoi bị vùi dập Chắc hẳn đại thi hào Nguyễn

Du phải đau lòng lắm khi viết ra những nỗi đau, sự bất công trong xã hội mà ông đã sống và chứng kiến

TRÒ CHƠI

“AI NHANH HƠN”

tình thái và cảm thán

Nội dung bài học cần khắc sâu

Các thành phần biệt lập

Không tham gia vào việc diễn

đạt nghĩa sự việc của câu.

Thành phần tình thái

(Đ ợc dùng để thể hiện cách

nhìn của ng ời nói đối với sự

việc đ ợc nói đến trong câu)

Thành phần cảm thán

(Đ ợc dùng để bộc lộ tâm lý của ng ời nói: vui, buồn, mừng, giận, )

H íng dÉn häc bµi – chuÈn bÞ bµi míi chuÈn bÞ bµi míi

Tiếp tục làm BT4/19.