mô thần kinh (mô học NGÀNH điều DƯỠNG SLIDE)

MỤC TIÊU BÀI HỌC• Phân biệt được các đặc điểm cấu tạo và chức năng của mô thần kinh • Cấu tạo tế bào thần kinh neuron • Quá trình hình thành sợi thần kinh không và có myelin • Cấu tạo sy

MÔ THẦN KINH

BỘ MÔN MÔ PHÔI

MỤC TIÊU BÀI HỌC

• Phân biệt được các đặc điểm cấu tạo và chức năng của mô thần kinh

• Cấu tạo tế bào thần kinh (neuron)

• Quá trình hình thành sợi thần kinh không và có myelin

• Cấu tạo synapse

• Giải thích được cơ chế dẫn truyền xung động thần kinh dọc theo sợi thần kinh

• Kể tên được các loại tế bào thần kinh đệm (neuroglia)

Tổng quan về hệ thần kinh

(Nervous system)

• Hệ thần kinh cho phép dẫn truyền thông tin nhanh

và chuyên biệt trong cơ thể thông qua mô thần

kinh (nervous tissue)

• Chức năng: Tiếp nhận kích thích, xử lí thông tin

và điều hòa hoạt động các cơ quan với sự thích ứng với môi trường

Tổng quan về hệ thần kinh

(Nervous system)

• Hệ thần kinh trung ương (central nervous system –CNS)

• Não (brain)

• Tủy sống ( spinal cord)

• Hệ thần kinh ngoại biên (peripheral nervous system – PNS)

• Hạch thần kinh (Ganglia)

• Dây thần kinh

• Các tận cùng thần kinh

MÔ THẦN KINH

I Đặc điểm chung

• Mô thần kinh: gồm những TB biệt hóa cao có khả năng tiếp nhận, phân tích và dẫn truyền các xung động thần kinh

• Nguồn gốc: ngoại bì phôi

• Gồm 2 loại tế bào:

• TBTK (Neuron)

• TBTK đệm (Ganglia)

II Cấu tạo Neuron

• N: nhân tế bào

• NS: thể Nissle trong thân tế bào

• A: trục tế bào

II 1 Thân neuron

• Tập trung ở chất xám và các hạch

• Thân có hình đa giác mà mỗi góc

là 1 nhánh neuron

• Nhân tế bào lớn, sáng

• Trong bào tương có nhiều cấu trúc

ưa baz , gọi là thể Nissl (chồng các túi lưới nội bào hạt và

ribosome tự do)

II 2 Nhánh neuron

• Nơron đa cực :

neuron ở sừng trước tuỷ sống, ở vỏ não

Phương pháp nhuộm bạc từ mô đại não

II 2 Nhánh neuron

Dựa vào chức năng và hướng dẫn truyền :     

Nơron cảm giác (cảm giác hướng tâm )

Nơron liên hợp  

Nơron hiệu ứng (vận động ly tâm)

II 3 Synapse

• Là khớp thần kinh

• Cấu tạo synapse

• Phần tiền synapse : là cúc tận cùng của sợi trục, bên trong chứa nhiều túi

II 3 1 Phân loại và chức năng của synapse

Tùy theo vị trí của synapse trên neuron hậu synapse

II 3 1 Phân loại và chức năng của synapse

II 3 2 Cơ chế dẫn truyền xung động thần kinh

• Synapse điện: chiếm 1%

• Có khe synapse rất hẹp

(2-4 nm)

• Phần tiền synapse, hậu

synapse có cấu tạo khá đối

II 3 2 Cơ chế dẫn truyền xung động thần kinh

• Synapse hóa học chiếm 99%

• Xung động thần kinh truyền qua synap nhờ giải

phóng gian (chất dẫn truyền TK) trong túi synapse

• Các chất dẫn truyền TK : acetylcholin, noradrenalin, dopamin , serotonin, GABA (gama-aminobutiric acid)

…

• Ứng dụng: thuốc tê tại chỗ (phân tử kị nước)

II 3 2 Cơ chế dẫn truyền xung động thần kinh

II 4 Tế bào thần kinh đệm

• Không có chức năng dẫn truyền xung động thần kinh

• Chống đỡ, làm ranh giới, dinh dưỡng, chế tiết và bảo vệ mô TK

• Có khả năng sinh sản

• Có nguồn gốc ngoại phôi bì

• Có 2 loại:

• Tế bào thần kinh đệm ngoại vi

• Tế bào thần kinh đệm trung ương

II 4 1 Tế bào thần kinh đệm ngoại vi

• Tế bào vỏ bao

• Tế bào Schwann

II 4 1 1 Tế bào vỏ bao

• Thấy trong hạch thần kinh

• Kích thước nhỏ,

• Nhân đậm hình bầu dục, bào tương ít, khó thấy được dưới kính hiển vi quang học

II 4 1 2 Tế bào Schwann

• Tế bào Schwann : tất cả các

sợi TK của hệ TK ngoại biên

đều được bao bọc bởi các tế

bào Schwann

Đường đậm ứng với 2 mặt trong màng tế bào bị áp dính vào nhau bị phá vỡ tại vài chỗ do còn sót lại 1 ít bào tương của tế bào Schwann, tạo thành các vạch Schmidt-Lanterman

II 4 1 2 1 Bao myelin

• Sợi TK không myelin: sợi

II 4 1 2 2 Rút Ranvier

• Mỗi tế bào Schwann tạo được bao myelin cho một đoạn sợi trục ( quãng

Ranvier )

• Vòng thắt Ranvier (nút Ranvier) là nơi không có bao myêlin và là nơi tiếp giáp của hai tế bào

Schwann

Sợi trục có thể trao đổi trực tiếp với môi trường xung quanh, tạo nên hiện tượng khử cực từng bước nhảy

II 4 2 Tế bào thần kinh đệm trung ương

• Tế bào sao

• Tế bào ít nhánh

• Tế bào nội mô tủy

• Vi bào đệm

II 4 2 2 Tế bào sao - Astrocytes

• Tế bào nâng đỡ của hệ thần kinh trung ương,

thân tế bào cho ra nhiều nhánh bào tương

• Chức năng : chống đỡ, điều hòa môi trường, hấp thu một số dư chất

• Phân bố theo các mao mạch hay màng đáy, ngăn cách mô TK và mô liên kết

PP nhuộm: GFAP - glial fibrillary acidic protein

Phức hợp tế bào sao - nơron - mao mạch được xem là cơ sở hình thái của hàng rào máu – não

Bảo vệ mô TK, duy trì dịch gian mô TK

• Phân loại:

• Tế bào sao loại xơ : nằm

trong chất trắng, từ thân tế bào mọc ra các nhánh dài và mảnh

• Tế bào sao nguyên sinh :

được thấy trong chất xám, thân tế bào cho ra các nhánh

to và ngắn

II 4 2 3 Tế bào ít nhánh - Oligodendrocytes

• Một tế bào có thể tạo bao

myelin cho nhiều sợi trục

O: Tế bào ít nhánh

- oligodendrocyte P: processes

myelinating A: axon

Tế bào ít nhánh được nhuộm

bằng pp miễn dịch đặc biệt

(màu nâu)

II 4 2 3 Tế bào biểu mô nội tủy - Ependymal cell

• Giới hạn mặt lòng của ống nội tủy và các não thất

• Tủy sống: tb thường bị teo đi do ống nội tủy bị

ép xẹp

• Não thất: tạo thành 1

biểu mô vuông đơn có lông chuyển

(b) the central canal of the spinal cord

(a) the cerebrum

II 4 2 4 Vi bào đệm - Microglia

• Tế bào nhỏ, nhân đậm hình bầu dục, các nhánh bào

tương phân nhánh rất phong phú

• Có khả năng di động và thực bào

• Nằm rải rác trong chất trắng

và chất xám của hệ thần kinh trung ương

II 4 2 5 Quá trình hình thành dịch não tủy -

Não thất

Sản sinh dịch não tủy

Thò vào

lòng não

thất

III Sinh học mô thần kinh

• Chức năng của hệ thần kinh

• Tính cảm ứng: khả năng phản ứng lại các biến đổi của môi trường ngoài bằng cách thay đổi điện thế màng

•

• Tính dẫn truyền: khả năng truyền luồng thần kinh đi xa một cách nhanh chóng

-70 mV

Điện thế nghỉ

III 1 Hoạt động dẫn truyền thần kinh

Không bao myeline : dẫn truyền TK liên tục

Có bao myelin : Dẫn truyền TK “nhảy cóc”

• Sự đảo ngược đột ngột điện thế gọi là điện thế động

• Điện thế màng lan truyền đến

phần tiền synapse, tạo nên sự

nhập Na+

• ACh nhả khỏi thụ thể, các kênh

Na+ sẽ đóng lại

Cám ơn sự lắng nghe !

Email : nnld2001@gmail.com