Để phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức vào việc giáo dục học sinh, thì trong mỗi bài dạy có thể vận dụng kết hợp nhiều biện pháp, thủ pháp, hình thức,[r]
Trang 1TÍCH HỢP GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC, PHONG CÁCH
HỒ CHÍ MINH CHO HỌC SINH QUA MỘT SỐ BÀI HỌC
TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 12
Năm học: 2019– 2020
Trang 2
1.4 Thực trạng hiểu biết về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí
2 Cơ sở thực tiễn
3 Cách thức tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, tác phong Hồ
4 Những địa chỉ bài tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, tác
phong Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn 12 9 Giáo án minh họa: Tác giả: Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh 14
Trang 3Ngày 27/2/2017, Ban cán sự Đảng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Nghị quyết
số 69-NQ/BCSĐ về “Thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về
“Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”,theo đó, chỉđạo việc “rà soát, biên soạn giáo trình, tài liệu về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ ChíMinh để tổ chức triển khai trong các cơ sở giáo dục và đào tạo”
Việc giáo dục tư tưởng đạo đức phong cách Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết đốivới ngàng giáo dục Riêng với đối tượng học sinh trung học phổ thông, việc giáo dục tưtưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được thực hiện tích hợp, lồng ghép trong chươngtrình đối với một số môn học và hoạt động giáo dục Giáo dục tư tưởng, đạo đức, phongcách Hồ Chí Minh nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về tưtưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; trên cơ sở đó giúp học sinh có được nhận thức,thái độ và hành vi đúng đắn theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh;Giáo dục ý thức quan tâm sâu sắc tới việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phongcách Hồ Chí Minh; làm cho việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách HồChí Minh trở thành thói quen tự giác và nếp sống hằng ngày của học sinh; Phát triển kĩnăng thực hành, kĩ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong việc học tập và làm theo tấmgương đạo đức Hồ Chí Minh; Góp phần giáo dục cho học sinh trở thành người công dân cóđầy đủ phẩm chất và năng lực; sống và làm việc theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phongcách Hồ Chí Minh Vấn đề tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách HồChí Minh cho học sinh là vô cùng thiết thực và cần có sự quan tâm đúng mức của giáoviên trong quá trình dạy học
Bộ môn ngữ văn có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh, bởi vì môn Ngữ văn ở trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việcthực hiện mục tiêu giáo dục Môn ngữ văn bên cạnh việc hình thành và phát triển ở họcsinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn bản văn học, còn giúp cho họcsinh có những hiểu biết về xã hội , văn hóa,lịch sử, đời sống nội tâm của người, giúp họcsinh bồi dưỡng năng lực tư duy,làm giàu cảm xúc thẩm mĩ và định hướng thị hiếu lànhmạnh để hoàn thiện nhân cách Vì vậy có thể đưa nội dung giáo dục tư tưởng, đạo đức,phong cách Hồ Chí Minh vào các nội dung của môn học mà không cần phải đưa thêmthông tin, kiến thức làm nặng thêm nội dung môn học
Mục tiêu và nội dung môn Ngữ văn đã chứa đựng những yếu tố của giáo dục nhâncách con người, phù hợp với việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh,phù hợp với cách tiếp cận làm thay đổi hành vi của người học trên cơ sở nhận thức về cácgiá trị của nhân cách Hồ Chí Minh
Từ thực tế giảng dạy và đặc điểm của môn Ngữ văn, tôi xin trình bày kinh nghiệm
dạy học qua đề tài: Tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cho học sinh qua một số bài học trong chương trình Ngữ văn lớp 12.
2 Mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Trang 42.1 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần nâng cao hiểu biết, nhận thức về tưtưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh cho học sinh Phần nào giúp học sinh tíchcực, hứng thú hơn trong việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của bài học, góp phần giáo dụcđạo đức cho học sinh
2.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cho học sinh lớp 12
- Học sinh trung học phổ thông, khối lớp 12
3 Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp so sánh, đối chiếu
- Phương pháp thực nghiệm
4 Đóng góp của đề tài
Đề tài được triển khai thực hiện sẽ góp phần giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách
Hồ Chí Minh cho học sinh, nhằm hình thành cho học sinh nhưng tư tưởng, đạo đức tốt đẹp.Giúp học sinh hình thành nhân cách tốt hơn trên con đường rèn luyện nhận cách của mình
Đóng góp của đề tài: Kết hợp giữa học tập lí thuyết, kiến thức với việc rèn luyện tưtưởng, đạo đức, nhân cách, giúp học sinh hiểu hơn về tư tưởng, đạo đức, phong cách HồChí Minh, từ đó biết rèn luyện, phát triển nhân cách của bản thân
Phần II PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận
1.1 Nhận thức về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh là anh hùng dân tộc Việt Nam, là một nhà văn hoá lớn, một chiến sĩcách mạng lỗi lạc Cống hiến của Người đối với đất nước và nhân loại vô cùng to lớn.Người đã lãnh đạo thành công cuộc Cách mạng giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xãhội ở nước ta Cuộc đời và hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh được đánh dấu từ năm
1911, khi Người rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước cho đến khi Người qua đời, giúpchúng ta hình dung rõ hơn, cụ thể hơn vai trò của Người trong cuộc đấu tranh giải phóngdân tộc đấu tranh thống nhất đất nước Tấm gương yêu nước, những phẩm chất đạo đứccách mạng của Hồ Chí Minh đều giúp chúng ta rút ra những bài học về đạo đức cáchmạng Cuộc đời của Hồ Chí Minh từ thuở thiếu thời đến khi từ trần là một tấm gương sángngời, thể hiện lòng yêu nước thương dân, căm thù bọn xâm lược, bọn áp bức bóc lột; trungthành với chủ nghĩa xã hội; vì lí tưởng độc lập dân tộc
1.2 Nguồn gốc, quá trình hình thành tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
Tư tưởng và đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự phản ánh, phát triểnnhững phẩm chất tốt đẹp của nhân lao động từ xưa đến nay, phù hợp với quy luật phát triển
xã hội Đạo đức này thể hiện toàn diện, đầy đủ chủ nghĩa nhân văn cách mạng - sự kết hợp
Trang 5hài hoà truyền thống đạo đức dân tộc, tinh hoa văn hoá đạo đức nhân loại với nhữngnguyên tắc nội dung của đạo đức cách mạng của chủ nghĩa Mác-Lê Nin được hình thành
và phát triển trong những điều kiện lịch sử nhất định, có ý nghĩa tác dụng hôm nay và mãimãi sau này
Trước hết, đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ đạo đức truyền thống Việt Nam, thểhiện ở lòng yêu nước, ý chí bất khuất trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do, công bằng vàtiến bộ xã hội; ở tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái, “lá lànhđùm lá rách” trong cảnh nghèo khổ; ở sự say mê lao động, sáng tạo, ham học, hiếu khách
Cùng với đạo đức truyền thống của dân tộc, Hồ Chí Minh còn tiếp thu một cách chủđộng, biết lựa chọn tinh hoa văn hoá đạo đức nhân loại ở phương Đông cũng như phươngTây Đó là tư tưởng thương người, lòng vị tha, từ bi, bác ái, bình đẳng Người khai thácnhững nét đặc trưng, tiến bộ, tích cực của nội hàm các khái niệm này và đưa vào những nộidung mới để diễn đạt những ý tưởng, yêu cầu của đời sống, của cuộc đấu tranh cho độc lậpdân tộc và chủ nghĩa xã hội
Trong việc tiếp nhận tinh hoa văn hoá đạo đức của dân tộc và nhân loại, Nguyễn ÁiQuốc - Hồ Chí Minh đã lấy những quan điểm, nguyên tắc của chủ nghĩa Mác-LêNin vềđạo đức làm cơ sở lí luận cho đạo đức cách mạng, phù hợp với tình hình, nhiệm vụ củanhân dân Việt Nam, cũng như nhân dân thế giới trong thời đại ngày nay
Một nhân tố quan trọng khác góp phần quyết định vào việc hình thành tư tưởng đạođức Hồ Chí Minh là phẩm chất, đạo đức của bản thân Hồ Chí Minh Ở Hồ Chí Minh đãsớm hình thành những phẩm chất tốt đẹp trong cuộc sống của bản thân Đó là lòng hiếuthảo với ông bà, cha mẹ, tình thương yêu anh em trong gia đình, lòng thương người Thuởnhỏ, do cảm thương những người nghèo khổ ở quê nhà, những người phu làm đường đóirét, nhọc nhằn, cậu Nguyễn Sinh Cung, được cha mẹ cho phép đã đem tiền, gạo biếu Lớnlên, khi hiểu người dân Việt Nam đang rên xiết dưới ách thống trị của bọn thực dân và taysai phong kiến thì lòng thương người của Hồ Chí Minh đã dần nâng lên thành lòng yêunước, thương đồng bào và thể hiện ở quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước Khi trở thànhngười cộng sản, người chiến sĩ quốc tế, Nguyễn Ái Quốc là tượng trưng cho sự kết hợpnhuần nhuyễn giữa lòng yêu nước và tinh thần quốc tế chân chính
Điểm nổi bật ở đạo đức Hồ Chí Minh là những biểu hiện về đạo đức của bản thânluôn gắn liền với tư tưởng, nguyên tắc về đạo đức học Vì vậy, học tập đạo đức Hồ ChíMinh phải học tập tư tưởng và làm theo tấm gương đạo đức của Người
1.3 Nội dung cơ bản của tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh bắt nguồn truyền thống đạo đức củadân tộc Việt Nam Đó là những truyền thống như: cần cù trong lao động, tình nghĩa thủychung với đồng bào, tinh thần đoàn kết dân tộc, yêu nước nồng nàn, dũng cảm trong chiếnđấu, anh dũng hiên ngang trước kẻ thù,…
Trang 6Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là sự kế thừa và phát triển những tư tưởng đạo đức tốtđẹp của nhân loại, từ Phương Đông đến Phương Tây Đó là kết tụ tư tưởng của Khổng Tử,Mác, tôn Dật Tiên,…
Tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cũng là sự kết hợp giữa đạo đức truyền thống với
tư tưởng đạo đức cộng sản Hồ Chí Minh đã tiếp thu tư tưởng của Mác, Lê nin và các nhàcách mạng đã nêu ra Đó chính là tư tưởng trung với nước, hiếu với dân; yêu thương conngười, sống có nghĩa tình; cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư
Thứ nhất, đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đối lập với đạo đức cá nhân chủnghĩa, ích kỉ Đạo đức cách mạng này nhằm trước hết phục vụ lợi ích dân tộc, của Đảng,của loài người, góp phần xoá bỏ chế độ áp bức bóc lột
Thứ hai, đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức cách mạng Đạo đức cách mạng thể hiện
ở trung với nước, hiếu với dân, dũng cảm, không sợ khó khăn gian khổ trong đấu tranh vàlao động; khiêm tốn, không kiêu căng, tự phụ, công thần; giữ vững cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư, đảm bảo tinh thần đoàn kết dân tộc, hữu nghị với nhân dân các nước
Thứ ba, yêu thương con người, sống có tình, có nghĩa là một trong những phẩm chấtđạo đức cao đẹp nhất ở Hồ Chí Minh
Thứ tư, tinh thần quốc tế trong sáng, thuỷ chung là một trong những đặc điểm quantrọng nhất của đạo đức cộng sản chủ nghĩa Nội dung của tinh thần quốc tế được Hồ ChíMinh diễn tả trong hai câu thơ:
“Quan sơn muôn dặm một nhà,
Bốn phương vô sản đều là anh em”
Như vậy, nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bao gồm nhiều mặt: đạo đức củamỗi con người trong cộng đồng xã hội, trong đời sống bình thường; đạo đức của một côngdân đối với dân tộc, cách mạng; đạo đức của một Đảng viên cộng sản; đạo đức của một cán
bộ, công chức, học sinh, sinh viên, quân nhân trong nhiệm vụ cụ thể của mình
Việc học tập theo tấm gương đạo đức của Người không những giúp chúng ta cóđược sự nhận thức sâu sắc về vai trò, vị trí, ý nghĩa lịch sử đối với cuộc sống hiện tại vàtương lai mà còn để lại nhiều bài học về bồi dưỡng tư cách, đạo đức và nhất là thái độthẳng thắn, trung thực để nhìn thẳng vào quá khứ, dũng cảm nhận thấy sai lầm, thiếu sót đểsửa chữa, nhận thức đúng ưu điểm, thành tựu mà tự hào chính đáng, không tự kiêu chủquan Cuộc đời hoạt động cách mạng và những tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấmgương đạo đức cách mạng sáng ngời cho thế hệ trẻ học tập
Giáo dục tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh cho học sinh phổ thôngđược thực hiện thông qua các cách thức và con đường khác nhau ở những điều kiện môitrường khác nhau Mỗi một hình thức có tác dụng nhất định, tuỳ theo nội dung dạy học vàphương pháp giáo dục Tổng hợp các hình thức sẽ có tác dụng giáo dục to lớn đối với việchình thành nhân cách cho thế hệ trẻ bởi các em chính là những chủ nhân tương lai của đấtnước, là những người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới Nếu
Trang 7không có nhân cách tốt các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, giađình, cộng đồng và đất nước Hơn nữa, với lứa tuổi học sinh trung học, các em đang ởtrong giai đoạn hình thành những giá trị nhân cách song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xãhội Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻthường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luôn phải đặtvào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với những khó khăn, tháchthức, những áp lực tiêu cực Nếu không được giáo dục nhân cách và học tập theo nhữngtấm gương đạo đức các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích
kỉ, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách Vì thế giáo dục các em theo tấmgương đạo đức Hồ chí Minh là một việc làm rất cần thiết
1.4 Thực trạng nhận thức về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh của học sinh Trung học phổ thông hiện nay
Trong những năm gần đây do những tác động xấu từ xã hội, sự ảnh hưởng củanhững luồng tư tưởng văn hoá xấu, ngoại lai, cùng những ảnh hưởng internet, games,mạng xã hội,… đã tác động đến phẩm chất, lối sống của không ít giới trẻ, đặc biệt họcsinh, dẫn đến những hiện tượng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, Các tệ nạn xãhội đã xâm nhập vào trong trường học làm băng hoại đạo đức, đã tác động xấu tới các giátrị đạo đức truyền thống
Thực tế hiện nay có khoảng 80% học sinh có những hiểu biết cơ bản về tư tưởng,đạo đức Hồ Chí Minh qua học tập các môn học khoa học xã hội, sinh hoạt Đoàn, và cácsinh hoạt khác Ở mức độ nhất định, các em nhận thức được vai trò, công lao to lớn củaBác đối với dân tộc, nhân loại, đối với gia đình và bản thân mỗi người
Học sinh phổ thông có hiểu biết cuộc đời, hoạt động, tư tưởng Hồ Chí Minh nhưngchưa sâu sắc, còn một số nhầm lẫn, sai lầm về sự kiện Hiểu biết của học sinh về Hồ ChíMinh và tư tưởng của Người còn đơn giản, nặng về cảm tính, tác động của tư tưởng HồChí Minh đến suy nghĩ, hành động của học sinh chưa mạnh mẽ, hiệu quả chưa cao
Từ thực trạng đó, chúng ta nhận thấy rằng: sự hiểu biết về Hồ Chí Minh và tưtưởng của Người ở học sinh còn đơn giản, nặng về cảm tính, nên tác động của tư tưởng HồChí Minh đến suy nghĩ, hành động của các em chưa nhiều, các em chưa thật sự học tập vàlàm theo tấm gương tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh
2 Cơ sở thực tiễn
Bộ môn Ngữ Văn có nhiều ưu thế trong việc giáo dục đạo đức cách mạng cho họcsinh; bởi vì môn Ngữ Văn ở trường phổ thông có vai trò quan trọng trong việc thực hiệnmục tiêu giáo dục
Với đặc trưng của một môn học về khoa học xã hội và nhân văn, môn Ngữ văn bêncạnh nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng Tiếng Việt, năng lựctiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác còn giúp học sinh có được những hiểu
Trang 8biết về xã hội, văn hoá, văn học, đời sống nội tâm của con người; bồi dưỡng cho học sinhtình yêu Tiếng Việt, văn học , văn hoá; tình yêu gia đình, thiên nhiên, đất nước
Mục tiêu và nội dung môn Ngữ Văn đã chứa đựng những yếu tố của giáo dục nhâncách con người, phù hợp với việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, phù hợp với cách tiếpcận làm thay đổi hành vi của người học trên cơ sở nhận thức về các giá trị của nhân cách
Hồ Chí Minh Vì vậy, có thể đưa nội dung giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào các nộidung của môn học mà không cần phải đưa thêm các thông tin, kiến thức làm nặng thêm nộidung môn học
Việc giáo dục nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh vào môn Ngữ Văn cần phải tuân thủmột số yêu cầu, nguyên tắc sư phạm:
Trước hết, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong môn Ngữ văn không phải là đưathêm các thông tin, kiến thức làm nặng thêm nội dung mà vẫn đảm bảo được các nội dung
và yêu cầu dạy học của môn học Môn Ngữ Văn ở trường phổ thông được dạy với tư cách
là một môn học độc lập có những đặc trưng riêng nên cũng không thể lấy việc kể chuyện
về đạo đức cách mạng, về cuộc đời và hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh thay thế choviệc dạy học Ngữ Văn Vì thế, việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong môn Ngữ vănluôn được dựa vào những đặc điểm đặc trưng của môn học, không làm tăng thêm nội dung,thời lượng dạy học Các nội dung giáo dục được đưa vào môn học dựa trên sự tương đồnggiữa nội dung bài học Ngữ Văn với những nội dung tư tưởng Hồ chí Minh, dựa trên hiểubiết kinh nghiệm vốn có của bản thân người học và quá trình đối thoại, tương tác giữangười học với nhau để thực hành, vận dụng linh hoạt vào các tình huống cuộc sống phùhợp với lứa tuổi
Thứ hai, việc giáo dục tư tưởng về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải dựa trên
cơ sở từng bài học cụ thể, phải dựa theo chuẩn kiến thức kĩ năng và thái độ của từng bàihọc cụ thể của môn học mà Bộ Giáo dục đào tạo ban hành Trên cơ sở chuẩn kiến thức kĩnăng của bài học Ngữ văn, giáo viên sẽ lựa chọn những vấn đề cơ bản, chủ yếu nhất trong
tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ chí Minh để đưa vào bài học sao cho phù hợp vớinhững kiến thức cơ bản của bài học để giáo dục học sinh, không đi ra ngoài trọng tâm vàmục tiêu của bài học
Thứ ba, trên cơ sở đổi mới phương pháp dạy học để thực hiện việc giáo dục tưtưởng Hồ Chí Minh trong dạy học Ngữ Văn Có nghĩa là việc giáo dục phải dựa trên cơ sởnhận thức khoa học, khách quan về phẩm chất đạo đức để xây dựng tình cảm, thái độ phùhợp với nội dung bài học, tạo nên biểu tượng để hình thành khái niệm, rút ra bài học kinhnghiệm làm cơ sở cho nhận thức, kim chỉ nam cho hành động; tuân thủ nguyên lí giáo dụchọc đi đôi với hành, tự nguyện tự giác, tránh việc áp đặt
Tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung, về đạo đức cách mạng nói riêng được hình thànhtrên những cơ sở lí luận và thực tiễn; vì vậy, việc giáo dục cho học sinh phải thực hiện
Trang 9nguyên tắc nói và làm, nêu gương những điều học sinh được tiếp nhận phải trở thành hiệnthực, không thể dừng ở nhận thức lí luận, mang tính tư liệu.
Việc giáo dục tư tưởng nói chung, về đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh nói riêngphải lưu ý những vấn đề sau:
- Làm cho học sinh tự nguyện, năng động, tự giác, tích cực học tập Ngữ văn và họctập tư tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở các em nhận thức được sự cần thiết phải học tập; say
có kết quả Hơn thế nữa, việc giáo dục phải được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi nhằm tạo cơhội cho học sinh vận dụng những bài học về tư tưởng Hồ Chí Minh vào những tình huốngthực trong cuộc sống Trong nhà trường, việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh phải đượcthực hiện đồng bộ trong các giờ học của các môn học và các hoạt động giáo dục khác
Thứ năm, phải tạo điều kiện cần thiết về thiết bị và và các phương tiện dạy học đểhiệu quả giáo dục được nâng cao Để giáo dục đúng về tư tư tưởng, về tấm gương đạo đức
Hồ Chí Minh, làm cho việc giáo dục không mang tính lí thuyết hay kêu gọi động viên, thì
sự hỗ trợ của các phương tiện nghe nhìn là rất hiệu quả
3 Cách thức tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn 12
Việc tích hợp để giáo dục tư tưởng đạo đức phong cách Hồ Chí Minh trong dạy họcmôn Ngữ văn có thể có nhiều cách thức Bên cạnh các biện pháp đặc trưng của bộ môn,chúng ta có thể tích hợp ngang, tích hợp dọc với phân môn, tích hợp liên môn Để pháthuy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức vào việc giáo dục họcsinh, thì trong mỗi bài dạy có thể vận dụng kết hợp nhiều biện pháp, thủ pháp, hình thức,như: hình ảnh, thước phim tư liệu, kể chuyện về Hồ Chí Minh, trích dẫn những câu nói củaBác mang tính đúc kết… Để liên kết nội dung bài học với nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh,giáo viên cần khéo léo trong việc tích hợp, vận dụng các phương pháp nhằm giáo dục tưtưởng, đạo đức HồChí Minh vào các bài học một cách nhuần nhuyễn mà vẫn đảm bảo tínhchính xác, khoa học, khắc sâu được kiến thức trọng tâm, đồng thời làm cho bài học trở nênnhẹ nhàng, xúc động, giúp học sinh hiểu sâu hơn về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh Qua
đó, giúp học sinh trang bị kiến thức, kỹ năng mới trong hoạt động thực tiễn
Đối với công việc dạy học nói chung, dạy học Ngữ văn nói riêng, việc chuẩn bị củagiáo viên là vô cùng cần thiết Ngoài việc xác định mục đích, yêu cầu, đồ dùng dạy học
Trang 10liên quan đến bài dạy, giáo viên cần dự kiến bài dạy những mục nào, kiến thức cho mục đó
ra sao… Đối với những bài dạy liên quan đến việc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức HồChí Minh thì giáo viên phải xác định nội dung cần tích hợp, thời điểm, cách thức tích hợp
để phù hợp, … dùng hình ảnh tư liệu, nội dung tài liệu nào liên quan để giáo dục tư tưởng,đạo đức Hồ Chí Minh
3.1 Nguyên tắc tích hợp
Chỉ tích hợp những bài có nội dung thật sự liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh.Không tích hợp tràn lan, không tích hợp những bài có nội dung ít liên quan Điều này đảmbảo cho việc khai thác nội dung về tư tưởng, đạo đức Hồ chí Minh một cách tự nhiên, hợp
lí và sẽ đạt hiệu quả cao
Đảm bảo đặc trưng của môn học Không biến giờ học thành giờ trình bày khô cứng
về tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh Nghĩa là giờ văn trước hết là giờ văn, giáo dục tưtưởng, đạo đức Hồ Chí Minh là một nội dung được tích hợp một cách tự nhiên, hòa đồngvới các đơn vị kiến thức chuyên môn
Không làm tăng nội dung học tập quá tải Các phương diện về tư tưởng đạo đức Hồchí Minh phải được nghiên cứu kĩ, có chọn lọc, có đầu tư về cách thức tích hợp, liên hệ,đảm bảo cho học sinh vừa nắng chắc kiến thức chuyên môn vừa có ý thức học tập tưtưởng, đạo đức Hồ Chí Minh một cách tự giác
Tạo môi trường giáo dục có kết hợp giáo dục của nhà trường với giáo dục gia đình
và xã hội, đề cao việc nêu gương giáo dục theo con đường “Mưa dầm thấm lâu” nhẹnhàng, tự nhiên, không gượng ép
Đảm bảo tính hấp dẫn của các hoạt động dạy và học Cần tạo ra những hoạt độngthiết thực trong việc học tập và làm theo tấm gương tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
3.2 Một số cách thức tích hợp
Theo chúng tôi, không có cái gọi là phương pháp tích hợp nội dung giáo dục tưtưởng, đạo đức Hồ Chí Minh trong môn Ngữ văn Khi dạy Ngữ văn, các phương pháp đượcxác định cho từng phân môn, thậm chí ở từng bài học, là những phương pháp được tổng kết
và hoàn thiện trong thời gian đổi mới phương pháp dạy học vừa qua Muốn đảo bảo đặctrưng môn học, chúng ta chỉ có thể áp dụng các phương pháp đó một cách linh hoạt
Tuy nhiên, khi áp dụng các phương pháp vào việc dạy học văn, vào từng phân môn,vào từng bài học cụ thể có nội dung liên quan đến giáo dục tư tưởng, đạo đức Hồ ChíMinh, chúng ta cần vận dụng một cách linh hoạt để làm sao tích hợp nội dung giáo dục tưtưởng đạo đức Hồ Chí Minh sao cho có hiệu quả
Trang 114 Những địa chỉ bài tích hợp giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn 12
Vài nét về tiểu sử
- Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu quá trình hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh,khi nói đến mốc năm 1911 Bác ra đi tìm đường cứu nước Giáo viên có thể cho họcsinh quan sát những bức ảnh tư liệu về cuộc hành trình cứu nước của Bác khi Báclàm phụ bếp trên con tàu Đô đốc Latouche Tréville với tên gọi là Văn Ba, rồi việcBác làm nhiều việc để kiếm sống khi ở nước ngoài và việc Bác tranh thủ học ngoạingữ Nhừ đó mà Bác có thể giao tiếp bằng nhiều thứ tiếng
- Thông qua ảnh tư liệu và chuyện kể, giúp học sinh biết ơn sự hi sinh của Bác, và biết học tập nơi Người ý chí, nghị lực vượt khó
Sự nghiệp văn học
- Trong mục sự nghiệp văn học, cần tích hợp tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ ChíMinh qua cách viết văn của Bác Nhấn mạnh để học sinh thấy được thiên chức củangười cầm bút sáng tác Văn học cần hướng đến tính dân tộc, đề cao sự sáng tạo củangười nghệ sĩ và đặc biệt phải có tính chân thật
- Trong quan điểm sáng tác: Hồ Chí Minh coi văn học là vũ khí phục vụ đắc lực cho
sự nghiệp cách mạng, nhà văn là chiến sĩ trên mặt trận văn hoá Quan điểm này thểhiện trong nhiều bài thơ, nhất là hai câu thơ:
“Nay ở trong thơ nên có thép, Nhà thơ cũng phải biết xung phong”
Qua đó giáo dục đức tính kiên cường, cứng cỏi, ý chí, bản lĩnh cách mạng cho học sinh
- Quan điểm sáng tác và những đóng góp lớn lao về văn học nghệ thuật, chúng tacàng khâm phục tinh thần đấu tranh Cách mạng kiên cường, lòng yêu nước, sự say
mê lao động, nghệ thuật của Hồ Chí Minh Từ đó giáo dục cho học sinh tình yêu tổquốc, sống có ý chí, bản lĩnh Khơi dậy lòng tự hào của nhân dân Việt Nam về vị