tài liệu – page 3 – tâm lý học vb2k04

• Ví dụ: thực hiện thí nghiệm của Donders trong phòng thí nghiệm để đo thời gian phản ứng, và đo não của một người khi họ phản ứng với kích thích. Đo mối quan hệ A: đo thời gian phản[r]

Tài liệu tham khảo

Tài liệu tham khảo

Những câu hỏi đặt ra:

• Tâm lý học nhận thức bao gồm những gì?

• Tâm lý học nhận thức liên quan đến cuộc sống

của tôi như thế nào?

• Tâm lý học nhận thức ứng dụng thực tế vào

cuộc sống như thế nào?

• Làm thế nào để nghiên cứu quá trình xảy ra

bên trong của trí não?

Đối tượng nghiên cứu của

• Lập luận và ra quyết định (Reasoning and Decision Making)

• Nhận thức (cognitive) ?

– là quá trình tinh thần bao gồm: tri giác

(perception), chú ý (attention), trí nhớ

(memory), giải quyết vấn đề (problem solving),

lập luận (reasoning), và ra quyết định (making

• Hiện tượng này được mô tả lần đầu tiên do

J.R Stroop năm 1935.

• Nghĩa của từ gây cản trở khả năng gọi tên

màu mực, do con người không thể tránh sự

chú ý của mình vào nghĩa của từ đó.

• Một số kích thích có thể ảnh hưởng đến

hành vi của chúng ta do tập trung vào nó.

Stroop effect

I LỊCH SỬ HÌNH THÀNH TÂM LÝ

HỌC NHẬN THỨC

1.1 Nhà tâm lý học nhận thức đầu tiên

• Nghiên cứu TLH nhận thức bắt đầu từ thế kỷ

19

• 1868, Franciscus Donders, nhà tâm lý học

người Hà Lan, người đã làm thí nghiệm tâm

lý học nhận thức đầu tiên

• Ông đã thực hiện thí nghiệm Donders – Thí

nghiệm thời gian phản ứng (Donders’

Reaction – Time Experiment)

− xác định bằng một dụng cụ gọi là Thời gian

phản ứng, đo khoảng thời gian từ khi kích

thích xuất hiện đến khi phản ứng với kích

Kết luận thí nghiệm

• Thời gian phản ứng lựa chọn dài hơn

thời gian phản ứng đơn vì phải tốn thời

gian ra quyết định.

• Donder nhận thấy rằng mất 1/10 giây

để ra quyết định nhấn nút nào trong

phản ứng lựa chọn.

Ý nghĩa của thí nghiệm

• Thí nghiệm tâm lý học nhận thức đầu

tiên.

• Phản ứng tinh thần (mental response)

có thể suy ra từ hành vi của con người.

• Đặc điểm này có trong tất cả các

nghiên cứu tâm lý học nhận thức.

Thực hành

• http://getyourwebsitehere.com/jswb/rttest01.html

Suy luận vô thức của Helmholtz

(Helmholtz’s Unconscious Inference)

• Hermann von Helmholtz là nhà nghiên cứu

khác vào thế kỷ 19

• Ông là giáo sư tâm lý học người Đức tại đại

học Heidelberg (1858) và là giáo sư vật lý

học tại ĐH Berlin (1871), là một trong

những nhà tâm lý học xuất sắc và vật lý học

trong thời đại của ông

Suy luận vô thức của Helmholtz

(Helmholtz’s Unconscious Inference)

• Là người phát triển kính soi đáy mắt

(ophthalmoscope)

• Đưa ra những thuyết về tri giác, khả năng

nhìn màu (color vision) và nghe

• Suy luận vô thức (unconscious inference):

− là những trạng trái xuất hiện trong nhận thức của

chúng ta, là kết quả của những giả định vô thức

mà chúng ta hiểu về môi trường xung quanh

Hình 1.3

Phòng thí nghiệm tâm lý đầu tiên

• 1879, Wilhelm Wunt thành lập phòng thí

nghiệm đầu tiên (ĐH Leipzig)

• Mục đích là nghiên cứu khoa học trí tuệ

• Thực hiện thí nghiệm thời gian phản ứng,

đo những thuộc tính cơ bản của tri giác, thị

lực và thính lực

• Phát triển một kỹ thuật phân tích nội quan

(analytic introspection).

Phòng thí nghiệm tâm lý đầu tiên

• Wunt có nhiều đóng góp cho ngành TLH

• Đầu thế kỷ 20, tâm lý học được đem tới

nước Mỹ

• Vào thập kỷ thứ 2 của thế kỷ 20, thay đổi

cục diện nghiên cứu của tâm lý học

1.2 TLH nhận thức trở nên mờ nhạt

a) Sự lên ngôi của thuyết hành vi

• Watson cảm thấy không bằng lòng với phương

pháp phân tích nội quan.

• Ông loại bỏ phương pháp phân tích nội quan

khỏi các phương pháp nghiên cứu

• Chủ đề chính của những nghiên cứu TLH là

hành vi

• Watson nổi tiếng với thí nghiệm gọi là “little

Albert”, là thí nghiệm mà Watson và Rosalie

Rayner (1920) gây ra trên bé Albert 9 tháng tuổi

• B.E Skinner, đẩy mạnh bản tuyên ngôn

“anti-mind” bằng lý thuyết điều kiện hóa có tác

động (operant conditioning)

• Tập trung vào xác định làm thế nào hành vi

được củng cố bởi kích thích tích cực hoặc bị

hủy bỏ bởi kích thích tiêu cực

• Điều kiện hóa có tác động có ảnh hưởng rất

lớn, dùng cho dạy học, chữa trị rối loạn tâm

lý…

1.2 TLH nhận thức trở nên mờ nhạt

b) Sự suy tàn của thuyết hành vi

• 1957, Skinner xuất bản sách Verbal Behavior

Ông cho rằng trẻ em học ngôn ngữ là do bắt

chước và củng cố

• Noam Chomsky (1959), là nhà ngôn ngữ học

từ Massachussetts Institute of Technology

(MIT), đã đưa ra quan điểm gay gắt đối với

sách của Skinner

1.2 TLH nhận thức trở nên mờ nhạt

b) Sự suy tàn của thuyết hành vi

• Học ngôn ngữ là do bẩm sinh trãi qua mọi

nền văn hóa

• Để hiểu những hành vi nhận thức phức tạp

không chỉ xem xét mối quan hệ giữa kích

thích – kết quả mà còn cả tâm trí hoạt động

như thế nào

b) Sự suy tàn của thuyết hành vi

• 1961, hai sinh viên của Skinner là Keller Breland

và Marian Breland viết “The Misbehavior of

1.3 Khoa học nghiên cứu trí tuệ được tái

sinh

a) Phương pháp tiếp cận quá trình xử lý thông tin

• Xuất hiện vào thập niên 1950

• Tâm trí xử lý thông tin như thế nào

• Thí nghiệm của Colin Cherry (1953) – nhà TLH

người Anh

• Điều gì quyết định đến việc chúng ta có thể chú ý

tốt đến 1 thông tin trong khi có thông tin khác cùng

xuất hiện.

• Con người có thể tập trung vào 1 thông điệp

và lờ đi những cái khác xuất hiện cùng lúc

• Thí nghiệm này giới thiệu một phương pháp

cho những nghiên cứu cách con người xử lý

thông tin như thế nào

• 1954, IBM giới thiệu máy tính kỹ thuật số (the

digital computer)

• ĐH Dartmouth – Summer Research Project on

Artificial Intelligence

• Herb Simon và Alan Newell phát triển thuyết

logic (logic theorist) để chứng minh những

định lý toán học

• 1956 Simon và Newell chứng minh chương

trình thuyết logic và George Miller với “The

Magical Number 7 Plus or Minus 2”

• Máy tính xử lý thông tin bằng cách biến đổi nó

sang một chuỗi những giai đoạn (Hình 1.4)

Hình 1.4 Biểu đồ cho một máy tính sơ khai

• 1958 Donald Broadbent (TLH người Anh) đưa

ra 1 biểu đồ mô tả những gì xảy ra trong tâm trí

con người khi người đó trực tiếp chú ý vào một

kích thích trong môi trường

• Nó trở thành phương pháp chuẩn để mô tả sự

Hình 1.5 Biểu đồ của Broadbent (1958)

1.3 Khoa học nghiên cứu trí tuệ được tái

sinh

b) Cuộc cách mạng nhận thức

• Thập niên 1950, 1960 phương pháp tiếp cận

xử lý thông tin phát triển

• “Cuộc cách mạng nhận thức” – tái giới thiệu

những nghiên cứu tâm trí của tâm lý học

• Sự thay đổi diễn ra từ từ trong vài thập niên

từ nhiều lĩnh vực có chung sự quan tâm về

nghiên cứu tâm trí con người

• Năm 1956là năm sinh của TLH nhận thức

• 1967, sách TLH nhận thức lần đầu xuất hiện

(Neisser, 1967)

• Trải qua thập niên 1960, 1970, những nhà tâm

lý học mới bắt đầu tổ chức những nghiên cứu về

tri giác, chú ý, trí nhớ, ngôn ngữ và giải quyết

vấn đề

Phản ứng sinh lý(Physiologicalresponding)

Phương pháp tiếp cận hành vi

• Tiếp cập hành vi (Behavioral approach to

the study of the mind) bao gồm đo lường

hành vi và giải thích nhận thức xét về mặt

hành vi

• Ví dụ: Thí nghiệm của Donders đo hành vi

(thời gian phản ứng – reaction time) và giải

thích kết quả về mặt hành vi

Phương pháp tiếp cận sinh lý học

• Tiếp cận sinh lý (Physiological approach to

the study of the mind) bao gồm đo lường cả

hành vi và sinh lý và giải thích nhận thức xét

về mặt sinh lý học

• Ví dụ: thực hiện thí nghiệm của Donders

trong phòng thí nghiệm để đo thời gian phản

ứng, và đo não của một người khi họ phản

Đo mối quan hệ C:

não hoạt động thì có liên quan đến phản ứng nào

Tiếp cận sinh học có thể đưa ra kết

luận trong thí nghiệm của Donders:

“ra quyết định giữa hai đèn sẽ kích hoạt

một vùng đặc trưng trong não mà nó

không hoạt động khi một người phản ứng

với 1 ánh đèn”

Thí nghiệm mô hình trí nhớ

(A modern memory experiment)

• Thí nghiệm của Lila Davachi, Jean Mitchell

và Anthony Wagner (2003)

• là một trong những thí nghiệm tâm lý học

nhận thức hiện đại nghiên cứu về trí nhớ

• sử dụng cả hai hướng tiếp cận hành vi và sinh

lý học

Mô tả thí nghiệm – Tiếp cận hành vi

• Thu nhận: học theo 2 cách (nơi chốn & đọc)

• Mỗi người tham dự sẽ thấy 200 từ về “nơi

chốn” và 200 từ về “đọc”

• Mục đích: cách học từ ngữ khác nhau sẽ ảnh

hưởng khả năng nhớ về sau như thế nào

Kiểm tra thí nghiệm

• Được thực hiện 20h sau đó.

• Người tham gia sẽ thấy 400 từ mà họ

đã được học ở phần trước + 400 từ

mới

• Nhiệm vụ: xác định đó là cũ hay mới?

• Davachi quan tâm mối quan hệ giữa hoạt

động của não được đo trong khi học và trí

nhớ của người tham gia trong 20 giờ sau đó

• Hoạt động của não không được đo trong khi

làm test trí nhớ

Tiếp cận sinh lý học

• Nhiệm vụ “nơi chốn” gây ra hoạt động của vùng

perirhinal cortex, còn

Tiếp cận đa ngành để nghiên cứu tâm trí

• Khoa học nhận thức (cognitive science) bao