Nhiệm vụ của học sinh: Từ những gợi ý trên, kết hợp với sách giáo khoa và một số tài liệu tham khảo khác (nếu có), anh (chị) hãy viết bài văn thuyết minh về Nguyễn Trãi.[r]
Trang 1PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
(Phần ghi chép của HS)
I Tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh
- Phải hiểu biết rõ ràng, chính xác, đầy đủ về sự vật, hiện tượng cần được thuyết minh
- Phải thực lòng mong muốn truyền đạt những tri thức ấy cho người đọc (người nghe)
- Phương pháp truyền đạt cho người đọc người nghe cần dễ hiểu, rõ ràng, chính xác, khoa học và trong sáng
II Một số phương pháp thuyết minh
1 Ôn tập các phương pháp thuyết minh đã học
a Những phương pháp thuyết minh đã học
- Nêu định nghĩa
- Liệt kê
- Nêu ví dụ
- Dùng số liệu
- So sánh
- Phân loại
- Phân tích
b Tìm hiểu ví dụ
- Ngữ liệu 1:
+Mục đích thuyết minh (MĐTM): Công lao tiến cử người tài giỏi cho đất nước của Trần Quốc Tuấn
+Phương pháp thuyết minh (PPTM): liệt kê
+ Tác dụng: đảm bảo tính chuẩn xác và tính thuyết phục và gây ấn tượng với người đọc
- Ngữ liệu 2:
+ MĐTM: lí do ( nguyên nhân) thay đổi bút danh của thi sĩ Ba-sô
+ PPTM: định nghĩa, chú thích, giải thích
+ Tác dụng: cung cấp những hiểu biết bất ngờ, thú vị, giúp người đọc hiểu sâu hơn về đối tượng
- Ngữ liệu 3:
Trang 2+ MĐTM: giúp người đọc hiểu về cấu tạo của tế bào cơ thể người
+ PPTM: nêu số liệu và so sánh
+ Tác dụng: hấp dẫn, gây ấn tượng mạnh và thuyết phục đối với người đọc
- Ngữ liệu 4:
+ MĐTM: giúp người đọc hiểu được một số loại hình dân gian
+ PPTM: phân tích, giải thích
+ Tác dụng: cung cấp hiểu biết mới, thú vị
2 Tìm hiểu thêm một số phương pháp thuyết minh
* Thuyết minh bằng cách chú thích
- Với câu “Ba - sô là bút danh”, tác giả mới chỉ chú thích cho danh xưng “Ba – sô”mà chưa nêu được những đặc điểm bản chất giúp người đọc phân biệt được Ba – sô với các nhà thơ, nhà văn khác
- Khi sử dụng phương pháp định nghĩa, tác giả sẽ viết “Ba – sô là một thi sĩ nổi tiếng” Trường hợp này giúp chúng ta phân biệt được Ba – sô với các nhà thơ, nhà văn khác
- So sánh:
+ Giống nhau: cùng có mô hình A là B
+ Khác nhau:
- Nêu ra một tên gọi khác hoặc một cách
nhận biết khác, có thể chưa phản ánh đầy
đủ những thuộc tính bản chất của đối
tượng
- Có tính linh hoạt, mềm dẻo, có tác dụng
đa dạng hóa văn bản và phong phú hóa
cách diễn đạt
- Nêu ra những thuộc tính cơ bản của đối tượng để phân biệt đối tượng này với đối tượng khác, trong đó các đối tượng thường cùng loại với nhau
- Đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy cao
→ Thuyết minh bằng cách chú thích là nêu ra một tên gọi khác hoặc một cách nhận biết
khác của đối tượng
* Thuyết minh bằng cách giảng giải nguyên nhân – kết quả
Trang 3- Trong hai mục đích đã nêu trong sgk thì mục đích (1) là chủ yếu vì đấy mới chính là bức “chân dung tâm hồn” của thi sĩ ba –sô
- Các ý trong đoạn văn có quan hệ nhân – quả với nhau vì từ niềm “say mê” cây chuối (nguyên nhân) mới dẫn đến việc ra đời (kết quả) bút danh “ba – sô”
- Các ý được trình bày hợp lí, sinh động và rất bất ngờ, thú vị, hấp dẫn
III Yêu cầu đối với việc vận dụng phương pháp thuyết minh
1 Muốn làm bài văn thuyết minh có kết quả, người làm bài phải nắm được phương pháp
thuyết minh
2 Những phương pháp thuyết minh thường gặp: định nghĩa, chú thích, phân tích, phân
loại, liệt kê, giảng giải nguyên nhân-kết quả, nêu ví dụ, so sánh, dùng số liệu,…
3 Việc lựa chọn, vận dụng và phối hợp các phương pháp thuyết minh cần tuân theo các
nguyên tắc:
- Không xa rời mục đích thuyết minh;
- Làm nổi bật bản chất và đặc trưng của sự vật, hiện tượng;
- Làm cho người đọc (người nghe) tiếp nhận dễ dàng và hứng thú
BÀI TẬP VẬN DỤNG
Thuyết minh về Nguyễn Trãi
Gợi ý:
A - Mở bài
- Nguyễn Trãi là vị anh hùng của dân tộc Việt Nam thế kỉ XV
- Ông không những là một nhà quân sự đại tài mà còn nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc
- Dù cuộc đời ông phải gánh chịu nhiều bất hạnh, trải qua nhiều thăng trầm và chết trong oan khuất nhưng ông vẫn để lại cho đời một sự nghiệp văn học đồ sộ, có giá trị nhiều mặt
B - Thân bài
* Nguyễn Trãi không chỉ có tài năng chính trị, quân sự mà còn là một vị quan thanh liêm, hết lòng vì dân vì nước:
- Nguyễn Trãi (1380-1442), hiệu là Ức Trai, quê gốc ở Chí Linh- Hải Dương, sau chuyển về Hà Tây
Trang 4- Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và văn hóa, văn học Cha là Nguyễn Phi Khanh, đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) đời Trần Mẹ là Trần Thị Thái – con quan Tư đồ (Tể tướng) Trần Nguyên Đán
- Tuổi thơ Nguyễn Trãi chịu nhiều mất mát: 5 tuổi chịu tang mẹ, 10 tuổi chịu tang ông ngoại
- Năm 1400, Nguyễn Trãi đỗ Thái học sinh, hai cha con cùng ra làm quan cho nhà Hồ
- Năm 1407, giặc Minh cướp nước ta, Nguyễn Phi Khanh bị bắt đưa sang Trung Quốc, ghi sâu lời dặn của cha, Nguyễn Trãi tham gia nghĩa quân Lam Sơn
- Cuối năm 1427 đầu năm 1428, khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng, Nguyễn Trãi thừa lệnh Lê Lợi viết “Bình Ngô đại cáo”
- Năm 1439, triều đình ngày cáng rối ren, gian thần lộng hành, trung thần bị sát hại, Nguyễn Trãi xin về ở ẩn tại Côn Sơn
- Năm 1440, Nguyễn Trãi được Lê Thái Tông mời ra giúp nước Ông lại hăng hái nhiệt tình phò vua giúp nước cứu đời
- Năm 1442, Nguyễn Trãi mắc oan án Lệ Chi Viên, bị tru di tam tộc
- Năm 1464, Lê Thánh Tông minh oan cho Nguyễn Trãi
→Nguyễn Trãi là một bậc anh hùng dân tộc, một nhà văn hóa lớn Năm 1980, UNESCO công nhận Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa thế giới
* Nguyễn Trãi để lại cho nền văn học Việt Nam một sự nghiệp sáng tác văn học có giá trị lớn lao:
- Nguyễn Trãi sáng tác ở rất nhiều thể loại, viết bằng chữ Nôm và chữ Hán, thành công ở cả văn chính luận và thơ trữ tình Ông để lại một khối lượng tác phẩm lớn, có giá trị đối với nền Văn học dân tộc
- Nguyễn Trãi là một nhà văn chính luận xuất sắc
- Nguyễn Trãi còn là một nhà thơ trữ tình sâu sắc
C - Kết bài
- Nguyễn Trãi không chỉ suốt đời cống hiến cho sự nghiệp “trí quân trạch dân” mà còn đóng góp rất lớn cho sự phát triển của văn học dân tộc
- Nguyễn Trãi là ngôi sao Khuê ngời sáng trên bầu trời Việt Nam
Trang 5- Cuộc đời và sự nghiệp của Ức Trai đáng để chúng ta kính phục và trân trọng đến muôn đời
Nhiệm vụ của học sinh: Từ những gợi ý trên, kết hợp với sách giáo khoa và một số tài liệu tham
khảo khác (nếu có), anh (chị) hãy viết bài văn thuyết minh về Nguyễn Trãi