Qua bài Nói với con, bằng những từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi cảm, Y Phương đã thể hiện tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và dân tộc [r]
Trang 1THCHD: SANG THU - NÓI VỚI CON
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết
lý của tác giả
- Tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái
- Tình yêu cùng niềm tự hào về vẻ đẹp, sức sống mãnh liệt của quê hương
- Hình ảnh và cách diễn đạt độc đáo của mỗi tác giả trong bài thơ
2 Kĩ năng:
- Đọc – hiểu một văn bản thơ trữ tình hiện đại
- Thể hiện những suy nghĩ, cảm nhận về một hình ảnh thơ, một khổ thơ, một tác phẩm thơ
- Phân tích cách diễn tả độc đáo, giàu hình ảnh, gợi cảm trong mỗi bài thơ
- Kỹ năng sống: Cảm nhận vẻ đẹp của thiên và trải nghiệm trong cuộc sống, yêu quê
hương, yêu gia đình, nguồn cội
3 Thái độ:
- Cảm nhận được cảnh sắc mùa thu thay đổi và triết lý về cuộc đời con người
- Yêu thiên nhiên Nhớ và trân trọng lời dạy của cha mẹ
B Chuẩn bị:
- GV: Chuẩn bị bức tranh mùa thu ở làng quê, hình ảnh về quê hương, con người về
cảnh lao động của người dân tộc miền núi
- HS: Sưu tầm tranh phù hợp nội dung bài dạy, chuẩn bị bài tập phần luyện tập.
C Phương pháp: Thuyết giảng, gợi tìm, thảo luận, quy nạp…
D Tiến trình lên lớp:
Hoạt động khởi động: Cho học sinh xem một vài tranh về mùa thu và hình ảnh gia
đình, cha con.
Hoạt động hình thành kiến thức:
A SANG THU – HỮU THỈNH
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Tác giả: Hữu Thỉnh
- Sinh 1942, quê tỉnh Vĩnh Phúc
- Trưởng thành trong thời kỳ chống Mĩ
- Viết nhiều, viết hay về con người ở làng quê, về mùa thu
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: 1977, in trong tập thơ Từ chiến hào đến thành phố
- Thể thơ: 5 chữ
- Mạch cảm xúc: Cảm xúc ngỡ ngàng, bâng khuâng của tác giả trước khoảnh khắc giao mùa của thiên nhiên
- Bố cục: 3 phần
+ Khổ 1: Sự ngỡ ngàng, bâng khuâng trước tín hiệu giao mùa
+ Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa
+ Khổ 3: Những suy tư và chiêm nghiệm của nhà thơ
SANG THU
Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se
Trang 2Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về
Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu
Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1 Sự ngỡ ngàng, bâng khuâng trước tín hiệu giao mùa
Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gi ó se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về
Tín hiệu của mùa thu được cảm nhận qua hương ổi, gió se, sương Với cảm xúc ngạc nhiên, bất ngờ qua từ bỗng, hình như
Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gi ó se
Sương chùng chình qua ngõ
Cảm giác bất ngờ khi nhận ra tín hiệu của mùa thu
Bỗng
Hương ổi Gió se Sương
Phả
Hương mùa thu
(hương ổi)
Mùi hương nồng đậm theo gió lan tỏa trong không gian
Bốc mạnh Lan tỏa từng luồng
Chùng chình
(từ láy, nhân hóa)
Sương
Gợi hình: làn sương mờ ảo giăng mắc nhẹ nhàng trong không gian
Gợi cảm: làn sương cố tình chậm lại như lưu luyến mùa hạ chưa mạnh dạn bước sang thu
Đường thôn ngõ xóm làng quê
Ngõ thời gian thông hai mùa hạ - thu
Ngõ
Không khí thơ mộng đặc trưng của mùa thu
Trang 3 Gợi sự chân thực, gần gũi nhưng cũng mong manh mơ hồ.
Hình như thu đã về
Gợi hình, từ láy, nhân hóa, tình thái từ: tâm trạng ngờ ngợ, chưa chắc chắn trong nỗi hình như
2 Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa
Sông được lúc dềnh dàng Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu
Từ láy, đối lập, nhân hóa, gợi hình: Cảm nhận tinh tế của nhà thơ khi nhận ra những tín hiệu của mùa thu
Mùa hè chưa qua nhưng đã dần lùi lại để chuyển mình cho mùa thu tới
Cảm xúc ngỡ ngàng trước thời điểm giao mùa của thiên nhiên
Hình như
Niềm vui của thiên nhiên
Sự điềm tĩnh trầm lắng của tác giả
Âm điệu của tiếng reo thầm Tình thái từ
Sông … dềnh dàng
Chim … vội vã
… mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
- Mượn không gian để nói thời gian
- Cái cụ thể - Cái trừu tượng, hữu hình vô hình
- Cái bất động – Cái biến động
Những đổi thay trong thiên nhiên
Mưa: vơi dần
Các hiện tượng thời tiết đặc trưng của mùa hè
Chúng chưa mất đi mà chỉ giảm dần về cường độ
Nhân hóa: hàng cây
Ẩn dụ: người từng trải Hàng cây đứng tuổi
Những tín hiệu mùa thu được
cảm nhận qua các giác quan
Khứu giác (hương ổi) Xúc giác (gió se) Thị giác (sương)
Trang 4 Hình ảnh ẩn dụ khép lại bài thơ mở ra nhiều liên tưởng, tạo ra những lớp nghĩa mới ở
bề sâu Đằng sau bức tranh thiên nhiên là những suy ngẫm chiêm nghiệm về con người, cuộc đời
4 Ý nghĩa văn bản.
Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa
III TỔNG KẾT (Ghi nhớ: SGK – trang 71)
Từ cuối hạ sang đầu thu, đất trời có những biến chuyển nhẹ nhàng mà rõ rệt Sự biến chuyển này đã được Hữu Thỉnh gợi lên bằng cảm nhận tinh tế, qua những hình ảnh giàu sức biểu cảm trong bài Sang thu
B NÓI VỚI CON – Y Phương
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Tác giả: Y Phương (Hứa Vĩnh Sước)
- Sinh 1948, quê tỉnh Cao Bằng (dân tộc Tày)
- Thơ của ông thể hiện tâm hồn chân thật, mạnh mẽ, giàu hình ảnh của người miền núi
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1980, in trong tập thơ Thơ Việt Nam (1945-1985)
- Thể thơ: Tự do
- Cảm xúc chủ đạo: Tình yêu gia đình, quê hương là cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
- Bố cục: 2 phần
+ 11 câu đầu: Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người
+ Các câu còn lại: Lời nhắn nhủ của người cha với con
NÓI VỚI CON – Y Phương
Chân phải bước tới cha Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếng nói Hai bước tới tiếng cười Người đồng mình yêu lắm con ơi Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời
Người đồng mình thương lắm con ơi Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Trang 5Sống trong thung không chê thung nghèo đói Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh Không lo cực nhọc Người đồng mình thô sơ da thịt Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương Còn quê hương thì làm phong tục
Con ơi tuy thô sơ da thịt Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được Nghe con
1980
II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1 Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi người
a) Gia đình - cội nguồn sinh dưỡng đầu tiên
- 4 câu đầu:
Khoảnh khắc đáng nhớ của gia đình Con đang chập chững đi trong sự yêu thương nâng đỡ của cha mẹ dưới mái nhà hạnh phúc
- Hai câu cuối:
b) Quê hương - cội nguồn sinh dưỡng thứ hai
+ Chân ph i - chân tráiả
Phép đối G i hình nh nh p chân bợ ả ị ước
ch p ch ng c a đ a tr , ậ ữ ủ ứ ẻ
nh ng bữ ước đi đ u tiên trong ầ
cu c đ iộ ờ
tới cha tới mẹ
+ M t bộ ước - hai bước
tiếng cười tiếng nói
Điệp từ
Bước (nhấn mạnh)
Những bước đi đầu tiên của cuộc đời
Không còn bế ẵm tự lập
Sự khởi đầu cho hành trình của cuộc đời
Tới
Hành trình đầu tiên là những bước đi nhỏ bé
Đích đến là những người thân yêu, gần gũi cha - mẹ Mẹ
Cha
Nhớ về : ngày cưới
Ngày đầu tiên: khi tình yêu đôi lứa đơm hoa hạnh phúc
Ngày đẹp nhất trên đời: khi con ra đời, hạnh phúc đã kết trái yêu thương
Chạm tiếng nói
Tới tiếng cười
Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác
Cách nói giàu hình ảnh
Không gian tràn ngập tiếng nói cười hạnh phúc
Trang 6 Ngưòi đồng mình rất đơn sơ giản dị, nhưng cũng rất khéo léo, chăm chỉ trong lao động, nghĩa tình trong cuộc sống
Hình ảnh ẩn dụ, lời thơ mộc mạc: gia đình, quê hương là cội nguồn sinh dưỡng, là nơi nâng bước con trưởng thành
2 Lời nhắn nhủ của cha dành cho con
Phẩm chất đẹp của người đồng mình: cuộc sống nhọc nhằn, vất vả nhưng mộc mạc, giàu ý chí, niềm tin
Người đồng mình Vất vả, gian khó nhưng đơn sơ, giản dị
Gần gũi, thân thương, gắn bó sâu nặng Cách gọi độc đáo mang sắc thái
địa phương của người Tày
Yêu lắm
Hành động
Đan lờ, xây nhà
Gần gũi, bình dị Cần cù để ấm no
Hình ảnh
Nan hoa
Vật dụng quen thuộc được làm ra từ bàn tay khéo léo
Vách nhà
Ngôi nhà, mái ấm hạnh phúc luôn rộn vang tiếng cười đã che chở bao thế hệ
Lòng tự hào về sức
sống mạnh mẽ,
bền bỉ về truyền
thống cao đẹp của
quê hương mình
Người đồng mình thương lắm
Không chê đá gập ghềnh Sống
Không chê thung nghèo đói Như sông, như suối
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Niềm tự hào về ý chí mạnh mẽ của người đồng mình
Sống thủy chung
Niềm mong ước của cha
Con khôn lớn, trưởng thành, lập thân, lập nghiệp
Cách ứng xử với cội nguồn, gia đình, quê hương Giữ gìn và kế tục truyền thống tốt đẹp của quê hương
Trang 7 Lời tâm sự với con cũng chính là lời tâm sự của nhà thơ.
3 Ý nghĩa văn bản.
Bài thơ thể hiện tình yêu thương thắm thiết của cha mẹ dành cho con cái; tình yêu, niềm tự hào về quê hương đất nước
III TỔNG KẾT (Ghi nhớ: SGK – trang 74)
Qua bài Nói với con, bằng những từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi cảm, Y Phương đã thể hiện
tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương
và dân tộc mình Bài thơ giúp ta hiểu thêm về sức sống và vẻ đẹp tâm hồn của một dân tộc miền núi, gợi nhắc tình cảm gắn bó với truyền thống, với quê hương và ý chí vươn lên trong cuộc sống
Vận dụng
IV LUYỆN TẬP
1 Viết một bài văn ngắn diễn tả cảm nhận của Hữu Thỉnh trước sự biến chuyển của đất trời lúc sang thu
2 Chọn một khổ thơ mà em thích trong hai bài thơ trên Viết đoạn văn nêu suy nghĩ của
em về nội dung và nghệ thuật của khổ thơ đó
* HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ
- Học thuộc hai bài thơ và phần ghi nhớ
Mở rộng
- Sưu tầm thêm một số câu ca dao, lời ru dân gian về tình cảm gia đình, về tình yêu quê hương đất nước mà em đã học hoặc được nghe bà, mẹ từng ru
* CHUẨN BỊ BÀI MỚI
- Đọc trước văn bản Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê.
+ Xem phần chú thích và trả lời các câu hỏi SGK/trang 120,121
+ Tóm tắt văn bản
+ Tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng nhân vật Phương Định