II.CHUAÅN BÒ: Bảng phụ ghi các ý về đặc điểm ngoại hình Nhà Trò – bài 1 phần nhận xét; đoạn văn cuûa Vuõ Cao phaàn luyeän taäp III.CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU: Khởi động: Bài cũ: Kể lạ[r]
Trang 1TẬP LÀM VĂN
TIẾT1: THẾ NÀO LÀ KỂ CHUYỆN ?
I - MỤC ĐÍCH ,YÊU CẦU :
1./ Hiểu được những đặc điểm cơ bản của văn kể chuyện Phân biệt được văn kể chuyện với những loại văn khác
2./ Bước đầu biết xây dựng một bài văn kể chuyện
II ĐỒ DÙNG DẠY HỌC :
III.CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Khởi động:
Bài cũ:
- Kiểm tra đồ dùng & sách vở học tập
Bài mới:
Giới thiệu:
Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp câu chuyện hồ Ba Bể
về các nhân vật có trong câu chuyện cũng như sự việc
xảy ra và kết quả như thế nào ?
Hoạt động1: Hướng dẫn học phần nhận xét
Yêu cầu HS đọc yêu cầu
2) Yêu cầu HS kể lại toàn bộ câu chuyện hồ Ba Bể
+ Nêu tên các nhân vật ?
- Bà lão ăn xin
- Mẹ con bà góa
Nêu các sự việc xảy ra và kết quả
+ Bà già ăn xin trong ngày hội cúng Phật nhưng không
được ai cho
+ Hai mẹ con bà góa cho bà cụ
+ Đêm khuya, bà già hiện hình thành một con Giao Long
lớn
+ Sáng sớm bà già cho hai mẹ con hai gói Tro và 2 mãnh
Trấu rồi ra đi
HS kể chuyện
HS nêu
- Các nhóm thảo luận và thực hiện các bài tập vào giấy to rồi trình bày ở bảng lớp
Trang 2+ Nước lụt dâng cao, mẹ con bà góa cúi người.
Hoạt động 2: Hướng dẫn học phần ghi nhớ
Ý nghĩa câu chuyện (GV chốt lại sau khi HS phát biểu)
Ca ngợi những người có lòng nhân ái
Khẳng định người có lòng nhân ái sẽ được đền đáp xứng
đáng
Bài 2: Bài văn “hồ Ba Bể” sau đây có phải là bài văn kể
chuyện không ? Vì sao ? (TV-10)
Gợi ý:
Bài văn có nhân vật không
Bài văn có các sự việc xảy ra với các nhân vật không ?
Vậy có phải đây là bài văn kể chuyện ?
Vậy thế nào là văn kể chuyện?
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập
Bài 1: Truyện Dế Mèn bênh vực kẻ yếu có những nhân
vật nào ?
Ý nghĩa của câu chuyện đó là
gì ?
GV (Dế Mèn có tấm lòng hào hiệp bênh vực giúp đỡ
người yếu đuối – lên án và kiên quyết xóa bỏ áp bức bất
công)
Bài 2: Kể lại câu chuyện, em đã giúp một người phụ nữ
bế con, mang xách nhiều đồ đạc trên đường
- Nhân vật chính là ai ?
- Vì thế em phải xưng hô như thế
nào ?
- Nội dung câu chuyện là gì ? - Gồm những chuỗi sự việc
Thảo luận nêu ý nghĩa câu chuyện
- HS trả lời
Thảo luận các câu hỏi gợi ý của thầy
- Không
- Không
- Chỉ có độ cao chiều dài, đặc điểm địa hình khung cảnh của hồ
- So sánh bài hồ Ba Bể với sự tích hồ
Ba Bể – rút ra kết luận
+ Bài này không phải là bài văn kể chuyện
Thảo luận nhóm rồi trả lời
Nhiều HS đọc lại phần ghi nhớ
Đọc yêu cầu đề bài
Nhóm chốt lại câu chuyện – thảo luận và trả lời: Các con vật được nhân hóa đó là Dế Mèn – Nhà Trò & họ hàng nhà Nhện
Ý nghĩa: Như bài tập đọc đã nêu
HS kể cá nhân (tham khảo bài sách hướng dẫn trang
38, 39
Trang 3GV ghi khi HS trả lời
Củng cố – Dặn dò:
Nhận xét tiết học
Dặn HS thuộc, “ghi nhớ”
Chuẩn bị: Nhân vật trong truyện
Trang 4TẬP LÀM VĂN
TIẾT2 :NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN.
I - MỤC ĐÍCH ,YÊU CẦU :
1- Học sinh biết : Văn kể chuyện phải có nhân vật Nhân vật trong truyện là người,là con vật ,đồ vật,cây cối,… được nhân hóa
2- Tính cách của nhân vật bộc lộ qua hành động ,lời nói,suy nghĩ của nhân vật
3- Bước đầu biết xây dựng nhân vật trong bài kể chuyện đơn giản
II.CHUẨN BỊ:
Bảng phụ vẻ sẵn bảng phân loại các nhân vật trong truyện
III.CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Khởi động:
Bài cũ:
Bài mới:
Giới thiệu bài:
Hoạt động 1: Hướng dẫn HS nhận xét
Bài 1: HS đọc yêu cầu đề bài
GV cho HS lên bảng làm vào phiếu to
Tên truyện
Nhân vật Dế mèn bênh
vực kẻ yếu
Sự tích hồ Ba Bể Nhân vật là người Hai mẹ con bà
nôngdân.
Bà cụ ăn xin Những người dự lễ hội
Nhân vật là vật
(con vật, đồ
vật, cây cối…)
Dế Mèn Nhà Trò bọn nhện
Bài tập 2: Nêu tính cách của nhân vật
GV chốt lại:
a Nhân vật Dế Mèn khẳng khái, có lòng thương
người, ghét áp bức bất công, sẵn sàng làm việc nghĩa
để bênh vực những kẻ yếu
Căn cứ vào lời nói và hành động của Dế Mèn che
HS lên bảng làm vào phiếu
Cả lớp làm vở nháp
HS đọc đề, trao đổi theo cặp, phát biểu
ý kiến
Trang 5chở, giúp đỡ Nhà Trò.
b Mẹ con bà nông dân giàu lòng nhân hậu Căn cứ
vào chi tiết : cho bà cụ xin ăn, ngủ trong nhà, hỏi bà
cụ cách giúp người bị nạn, chèo thuyền giúp những
người bị nạn lụt
Hoạt động 2: Phần ghi nhớ
Hoạt động 3: Phần luyện tập
Bài tập 1:
Lời giải: Nhân vật trong chuyện là ba anh em
Ni-ki-ta, Gô-sa, Chi-ôm-ca và bà ngoại
Tính cách của từng đứa cháu: Ni-ki-ta chỉ nghỉ đến
ham thích riêng của mình Gô-sa láu lỉnh Chi-ôm-ca
nhân hậu, chăm chỉ
Em đồng ý với nhận xét của bà về tính cách của từng
cháu
Bà có nhận xét như vậy là nhờ quan sát hành động
của mỗi cháu:
Ni-ki-ta ăn xong là chạy tót đi chơi, không giúp bà
dọn bàn
Gô-sa lén hắt những mẩu bánh vụn xuống đất để
khỏi phải dọn bàn
Chi-ôm-ca thương bà, giúp bà dọn dẹp Em còn biết
nghĩ đến cả những con chim bồ câu, nhặt mẩu bánh
vụn trên bàn cho chim ăn
Bài tập 2:
Gợi ý:
Nếu bạn nhỏ quan tâm đến người khác: bạn sẽ chạy
lại, nâng em bé dậy, phủi bụi và vết bẩn trên quần
áo, xin lỗi em, dỗ em nín khóc…
Nếu bạn nhỏ không biết quan tâm: bạn sẽ bỏ chạy…
Vài HS đọc ghi nhớ
Một HS đọc nội dung
Cả lớp đọc thầm
HS trao đổi, trả lời các câu hỏi
HS đọc nội dung
HS trao đổi, thi kể
Củng cố:
Học thuộc ghi nhớ trong SGK
Nhận xét tiết học
Trang 6TẬP LÀM VĂN
TIẾT3 : KỂ LẠI HÀNH ĐỘNG CỦA NHÂN VẬT
I - MỤC ĐÍCH ,YÊU CẦU :
1- Giúp học sinh biết : Hành động của nhân vật thể hiện tính cách nhân vật 2- Bước đầu biết vận dụng kiến thức đã học để xây dựng nhân vật trong một bài văn cụ thể
II.CHUẨN BỊ:
Bảng phụ ghi sẵn nội dung phần ghi nhớ
Giấy khổ to để viết sẳn câu hỏi
III CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Khởi động: HS hát 1 bài hát.
Bài cũ:
Thế nào là kể chuyện ?
Trong truyện phải có những phần nào?
Thế nào là tính cách của nhân vật ? Tính cách này thể hiện như thế nào ?
GV nhận xét
Bài mới:
Giới thiệu:
Ta đã học: Thế nào là kể chuyện? là nhân vật trong câu chuyện
Hôm nay, chúng ta tìm hiểu về “hành động của nhân vật” Khi
kể cần phải chú ý những gì ?
Hoạt động1: Hướng dẫn học phần nhận xét
- Yêu cầu HS đọc “Bài văn điểm không ”
+ Chú ý giọng đọc phân biệt rõ lời thoại của từng nhân vật phải
được thay đổi
+ GV đọc diễn cảm cả bài
- Tìm hiểu yêu cầu đề bài
+ Ghi lại vắn tắt hành động của cậu bé bị điểm không Theo em
mỗi hành động của cậu bé nói lên điều gì ?
+ Nhận xét về thứ tự kể các hành động nội dung trên ?
Đọc nối tiếp nhau 3 lần toàn bài Cả lớp đọc thầm bài văn
Đọc yêu cầu – cá nhân đọc thầm
- Làm bài trên giấy khổ lớn
- Báo cáo kết quả của các tổ
- Cùng nhận xét bài làm của các
Trang 7Giờ làm bài?
Giờ trả bài?
Lúc về?
Mỗi hành động của cậu bé thể hiện như thế nào?
Bài tập 3: Nhận xét về các thứ tự các hành động nói trên ?
Biết hành động xảy ra trước thì tả trước, xảy ra sau thì tả sau
Hoạt động 2: Hướng dẫn học phần ghi nhớ
Khi kể chuyện cần chú ý:
- Chọn kể những hành động tiêu biểu của nhân vật
- Hành động xảy ra trước thì tả trước, vảy ra sau thì tả sau
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập
Yêu câu HS làm bài luyện tập TV-22-23
Điền đúng tên chim Sẻ và chim Chích
Sắp xếp lại các hành động
GV khẳng định thứ tự hành động: 1, 5, 2, 4, 7, 3, 6, 8, 9
Vài HS thi kể chuyện
tổ
Không tả, không viết, nộp giấy trắng
Làm thinh khi cô hỏi mãi sau mới trả lời
Khóc khi bạn hỏi
Thể hiện tính trung thực
HS tự nêu
Đọc phần ghi nhớ SGK
Đọc yêu cầu đề bài
Đọc thầm Nhóm thực hiện yêu cầu 1 – Trình bày kết quả:
1, 2 Chim Sẻ
3, 4 Chim Chích
5, 6 Chim Sẻ
8 Chích – Sẻ
9 Sẻ – Chích – Chích Nhóm thực hiện yêu cầu 2 – Trình bày
Làm miệng, kể lại câu chuyện theo dàn ý đã được sắp xếp
Củng cố – Dặn dò:
- Nhận xét tiết học – Biểu dương
- Yêu cầu học thuộc phần ghi nhớ
Làm các bài luyện tập vào vở
Chuẩn bị: Tả ngoại hình của nhân vật
Trang 8TẬP LÀM VĂN
TIẾT4 : TẢ NGOẠI HÌNH CỦA NHÂN VẬT TRONG BÀI VĂN
KỂ CHUYỆN.
I - MỤC ĐÍCH ,YÊU CẦU :
1-Học sinh hiểu : Trong bài văn kể chuyện , việc tả ngoại hình của nhân vật là cần thiết để thiện tính cách nhân vật
2 Biết dựa vào đặc điểm ngoại hình để xác định tính cách nhân vật và ý nghĩ a của
truyện khi đọc truyện, tìm hiểu truyện Bước đầu biết lựa chọn chi tiết tiêu biểu để tả ngoại hình nhân vật trong bài văn kể chuyện
II.CHUẨN BỊ:
Bảng phụ ghi các ý về đặc điểm ngoại hình Nhà Trò – bài 1 (phần nhận xét); đoạn văn của Vũ Cao (phần luyện tập)
III.CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU:
Khởi động:
Bài cũ: Kể lại hành động của
nhân vật
Yêu cầu HS nhắc lại ghi nhớ trong bài?
Trong các bài học trước, em đã biết tính cách của nhân vật thường được biểu hiện qua những phương diện nào?
GV nhận xét
Bài mới:
Giới thiệu:
Ở con người, hình dáng bên ngoài thường thống nhất
với tính cách, phẩm chất bên trong Vì vậy, trong bài
văn kể chuyện, việc miêu tả hình dáng bên ngoài
của nhân vật có tác dụng góp phần bộc lộ tính cách
nhân vật Bài học hôm nay sẽ giúp các em tìm hiểu
& làm quen với việc tả ngoại hình của nhân vật
trong bài văn kể chuyện
Hoạt động1: Hướng dẫn học phần nhận xét 1 HS đọc đoạn văn, 1 HS đọc các yêu cầu
Trang 9Yêu cầu HS đọc đề bài
GV yêu cầu từng HS ghi vắn tắt ra nháp lời giải của
bài 1, suy nghĩ để trao đổi với các bạn về bài 2
Hoạt động 2: Hướng dẫn học phần ghi nhớ
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập
Bài tập 1:
Yêu cầu HS đọc đề bài & xác định yêu cầu của đề
bài
Yêu cầu HS nêu những từ ngữ miêu tả ngoại hình
chú bé liên lạc trong đoạn văn đã chép trên bảng
phụ: gầy, tóc húi ngắn, hai túi áo trễ xuống tận đùi,
quần ngắn tới gần đầu gối, đôi bắp chân nhỏ luôn
luôn động đậy, đôi mắt sáng & xếch.
Những chi tiết miêu tả đó nói lên điều gì về chú bé?
Bài tập 2:
Yêu cầu HS đọc đề bài
Yêu cầu HS đọc lại truyện thơ Nàng tiên Ốc
GV chốt: Khi kể lại truyện Nàng tiên Ốc bằng văn
xuôi, nên chọn tả ngoại hình của nhân vật nàng tiên
1 & 2 Cả lớp đọc thầm yêu cầu của bài
Câu 1: Chị Nhà Trò có những đặc điểm
ngoại hình như sau:
+ Sức vóc: gầy yếu như mới lột
+ Thân mình: bé nhỏ + Cánh: mỏng như cánh bướm non, ngắn chùn chùn, rất yếu, chưa quen mở
+ Trang phục: người bự những phấn, mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng
Câu 2: Ngoại hình của nhân vật Nhà Trò
thể hiện tính cách yếu đuối, thân phận tội nghiệp, đáng thương, dễ bị ăn hiếp, bắt nạt của chị
Vài HS đọc ghi nhớ trong SGK Cả lớp đọc thầm lại
1 HS đọc toàn văn yêu cầu của bài tập Cả lớp đọc thầm yêu cầu của bài, dùng bút chí gạch dưới những từ miêu tả hình dáng nhân vật
HS trao đổi, nêu những từ ngữ miêu tả ngoại hình chú bé liên lạc
Cách ăn mặc của chú bé cho thấy chú là con của một gia đình nông dân nghèo, quen chụi đựng vất vả Bắp chân luôn động đậy, đôi mắt sáng & xếch cho biết chú rất nhanh nhẹn, hiếu động, thông minh, thật thà
1 HS đọc yêu cầu của bài tập
1 SH đọc lại truyện thơ Nàng tiên Ốc
HS trao đổi, nêu kết luận
Trang 10& bà lão Vì nàng tiên Ốc là nhân vật chính Tả hình
dáng của nàng góp phần quan trọng thể hiện tính
cách dịu dàng, nết na, lòng biết ơn của nàng với bà
lão nhân hậu, biết thương yêu từ con ốc bé nhỏ
thương đi Cần tả ngoại hình của bà lão để làm nổi
bật sự vất vả, tần tảo nhưng tấm lòng rất phúc hậu,
nhân từ của bà
Củng cố – Dặn dò:
Muốn tả ngoại hình của nhân vật, cần chú ý tả những gì?
GV nói thêm: Khi tả nên chú ý tả những đặc điểm ngoại hình tiêu biểu Tả hết tất cả mọi đặc điểm dễ làm bài viết dài dòng, nhàm chán, không đặc sắc
GV nhận xét tiết học Yêu cầu HS ghi nhớ nội dung đã học
Chuẩn bị bài: Kể lại lời nói, ý nghĩ của nhân vật
Trang 11TẬP LÀM VĂN
TIẾT 5 : KỂ LẠI LỜI NÓI , Ý NGHĨ CỦA NHÂN VẬT
I - MỤC ĐÍCH ,YÊU CẦU :
1 Nắm được tác dụng của việc dùng lời nói và ý nghĩa của nhân vật để khắc họa tính cách nhân vật,nói lên ý nghĩa câu chuyện
2 Bước đầu biết kể lại lời nói, ý nghĩ của nhân vật trong bài văn kể chuyện theo hai cách :trực tiếp và gián tiếp
II.CHUẨN BỊ:
Bảng phụ & 2 màu phấn khác nhau để viết 2 cách dẫn lời khác nhau: lời nói trực tiếp & lời nói gián tiếp ở câu 3 phần Nhận xét
III.CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU:
Khởi động:
Bài cũ: Tả ngoại hình của
nhân vật trong bài văn kể chuyện
Yêu cầu HS nhắc lại nội dung cần ghi nhớ?
Khi cần tả ngoại hình của nhân vật, cần chú ý tả những gì?
Lấy ví dụ về cách tả ngoại hình nhân vật trong truyện “Người ăn xin”?
GV nhận xét
Bài mới:
Giới thiệu:
Trong văn kể chuyện, nhiều khi cần miêu tả ngoại hình
nhân vật, kể hành động của nhân vật, đặc biệt còn phải kể
lại lời nói & ý nghĩ của nhân vật Lời nói & ý nghĩ của nhân
vật đóng vai trò quan trọng như thế nào trong một bài văn
kể chuyện, tiết học hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm hiểu điều
đó
Hoạt động1: Hướng dẫn học phần nhận xét
Bài 1:
Yêu cầu HS đọc yêu cầu của bài
Yêu cầu cả lớp đọc bài Người ăn xin, viết nhanh ra nháp
1 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp đọc bài, viết nhanh ra nháp, nêu:
+ Câu ghi lại ý nghĩ:
Trang 12những câu ghi lại lời nói, ý nghĩ của cậu bé.
Bài 2:
Yêu cầu HS đọc đề bài
Lời nói & ý nghĩ của cậu bé nói lên điều gì về cậu?
Bài 3:
Lời nói, ý nghĩ của ông lão ăn xin trong 2 cách kể đã cho có
gì khác nhau?
Chú ý:GV sử dụng bảng đã ghi sẵn 2 cách kể lại lời nói, ý
nghĩ của ông lão bằng 2 loại phấn màu khác nhau để HS
dễ phân biệt.
Hoạt động 2: Hướng dẫn học phần ghi nhớ
Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập
Bài tập 1:
GV gợi ý: Câu văn nào có từ xưng hô ở ngôi thứ nhất chỉ
chính người nói (tớ) – đó là lời nói trực tiếp Câu văn nào có
từ xưng hô ở ngôi thứ 3 (ba cậu bé) – đó là lời nói gián tiếp
Chao ôi! Cảnh nghèo đói đã gặm nát con người đau khổ kia thành xấu xí biết nhường nào!
Cả tôi nữa….của ông lão
+ Câu ghi lại lời nói: Ông đừng giận cháu, cháu không có gì để cho ông cả
1 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp trao đổi, trả lời câu hỏi: Cậu là một con người nhân hậu, giàu lòng trắc ẩn, thương người
2 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp đọc thầm lại
+ Cách 1: Tác giả dẫn trực tiếp, nguyên văn lời của ông lão Do đó các từ xưng hô của chính ông lão với cậu bé (cháu – lão)
+ Cách 2: Tác giả (nhân vật xưng hô tôi) thuật lại gián tiếp lời của ông lão Người kể xưng tôi, gọi người ăn xin là ông lão
Vài HS đọc ghi nhớ trong SGK Cả lớp đọc thầm lại
1 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp đọc thầm lại nội dung bài
HS trao đổi nhóm để tìm lời nói trực tiếp & gián tiếp của các nhân vật trong đoạn văn
+ Lời của cậu bé thứ nhất được kể
theo cách gián tiếp: Cậu bé thứ
nhất định nói dối là bị chó sói
Trang 13Bài tập 2:
GV gợi ý: Muốn chuyển lời nói gián tiếp thành lời nói trực
tiếp thì phải nắm vững đó là lời nói của ai, nói với ai Khi
chuyển:
+ Phải thay đổi từ xưng hô, nếu người nói nói về mình
+ Phải đặt lời nói trực tiếp vào dấu hai chấm & ngoặc kép,
hoặc dùng dấu hai chấm, (xuống dòng) rồi gạch đầu dòng
GV nhận xét
Bài tập 3:
GV gợi ý: Muốn chuyển lời nói trực tiếp thành lời nói gián
tiếp cần xác định rõ đó là lời của ai với ai & tiến hành:
+ Thay đổi từ xưng hô
+ Bỏ các dấu ngoặc kép hoặc gạch đầu dòng, gộp lại lời kể
chuyện với lời nói của nhân vật
GV nhận xét
đuổi Lời bàn nhau của 3 cậu bé
cũng được kể theo cách gián tiếp:
Ba cậu bàn nhau xem nên nói thế nào để bố mẹ khỏi mắng.
+ Lời của cậu bé thứ hai: Còn tớ,
tớ….ông ngoại; & lời của cậu bé
thứ ba: Theo tớ, …bố mẹ được kể
theo cách trực tiếp
1 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp đọc thầm yêu cầu của bài
2 HS khá, giỏi làm bài miệng Cả lớp nhận xét
Cả lớp làm vào vở
1 HS đọc yêu cầu của bài Cả lớp đọc thầm yêu cầu của bài
2 HS khá giỏi làm bài miệng Cả lớp nhận xét
Cả lớp làm bài vào vở
Củng cố – Dặn dò:
GV nhận xét tiết học
Yêu cầu HS về nhà học thuộc nội dung bài học cần ghi nhớ Làm lại vào vở các bài tập 2, 3