HSPB: Nàng không cương quyết bác bỏ ý của nhũ mẫu mà GVH: Thái độ, suy nghĩ của Pê-nê-lốp thể hiện như thế nào thần bí mọi việc: “ Đây là một vị thần đã giết bọn cầu hôn danh tiếng, một [r]
Trang 1LậP dàn ý bài văn tự sự
A Mục tiêu bài học.
Giúp HS:
- Biết cách lập dàn ý bài văn tự sự (kể lại một câu chuyện) tương tự một truyện ngắn.
- Nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc lập dàn ý để có thói quen lập dàn ý trước khi viết một bài văn tự sự nói riêng, các bài văn khác nói chung.
B phương tiện thực hiện.
SGK,SGV
Thiết kế bài học
C Tiến trình dạy học.
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
Trước khi nói điều gì các cụ ta ngày xưa đã dạy “ Ăn có nhai, nói có nghĩ” Nghĩa
là đừng vội vàng trong khi ăn và phải cân nhác kĩ lưỡng khi nói, làm một bài văn cũng vậy phải có dàn ý, có sự sắp xếp các ý, các sự kiện tương đối hoàn chỉnh Để thấy rõ vai trò của dàn ý chúng ta tìm hiểu bài tập dàn ý bài văn tự sự
GV: (Học sinh đọc phần trích
trong SGK) trả lời các câu hỏi
GVH: Nhà văn Nguyên
Ngọc nói về ván đề gì ?
GVH Qua lời kể của Nguyên
Ngọc anh (chị) học tập được
điều gì trong quá trình hình
thành ý tưởng, dự kiến cốt
truyện để chuẩn bị lập dàn ý
I Hình thức ý tưởng dự kiến cốt truyện HSĐ&TL:
HSPB: Nhà văn nói về truyện ngắn “ Rừng Xà Nu”:
+ Chọn nhân vật: Anh Đề - mang cái tên Tnú rất miền núi
+ Dít đến và là mối tình sau của Tnú Như vậy phải có Mai (chị của Dít)
+ Cụ già Mết phải có vì là cuội nguồn của bản làng, của Tây Nguyên mà nhà văn đã thấy được cả thằng bé Heng
HSPB: Về tình huống và sự kiện để kết nối nhân vật.
+ Cái gì, nguyên nhân nào là nổi bật lên sự kiện, nội dung diệt cả 10 tên ác ôn những năm tháng chưa hề có tiếng súng cách mạng Đó là cái chết của mẹ con Mai hay mười ngón tay của Tnú bốc lửa
+ Các chi tiết khác tự nó đến như rừng Xà nu gắn liền với số phận mỗi con người Các cô gái lấy nước ở vòi nước đầu làng, các cụ già lom khom, tiếng nước lách tách trong đêm khuya
=> Muốn viết được bài văn kể lại một câu truyện hoặc viết một truyện ngắn ta phải hình thành ý tưởng và phác
Trang 2cho bài văn tự sự ?
(H/S đọc SGK)
GVH:
GVH: Theo suy ngẫm của
nhà văn Nguyễn Tuân có thể
kể về hậu thân của chị Dậu
bằng những câu câu chuyện (1 và
2) Anh (chị) hãy lập dàn ý
cho bài văn kể về một trong
hai câu câu chuyện trên ?
GVH: Dựa vào câu nói của
Lênin, anh chị hãy lập dàn ý về
một câu chuyện một học sinh tốt
phạm phải sai lầm trong phút
yếu mềm nhưng đã kịp thời tỉnh
ngộ chiến thắng bản thân vươn
lên trong học tập.
thảo một cốt truyện (dự kiến tình huồng sự kiện và nhân vật ) theo Nguyên ngọc.
II Lập dàn ý
HSĐ&TL:
HSPB : Câu chuyện một
ánh sáng
Mở bài: - Chị Dậu hớt hải chạy về hướng làng mình trong
đêm tối
- Chạy về nhà, trời đã khuya thấy một người lạ đang nói chuyện với chồng
- Vợ chồng gặp nhau, mừng mừng tủi tủi
Thân bài: - Người khách lạ là cán bộ Việt Minh tìm đến hỏi thăm tình cảnh gia đình anh Dậu
- Từng bước giảng giải cho vợ chồng chị Dậu nghe vì sao dân mình khổ, muốn hết khổ phải làm gì ? Nhân dân chung quanh vùng họ đã làmlàm được gì ? Như thế nào ?
- Người khách lạ thấy thỉnh thoảng ghé thăm gia đình anh Dậu, mang tin mới, khuyến khích chi Dậu
- Chị Dậu đã vận động những người xung quanh
- Chị đã dẫn đầu đoàn dân công lên huyện, phủ phá kho thóc của Nhật chia cho người nghèo
Kết bài: - Chị Dậu và bà con xóm làng chuẩn bị đến mừng ngày tổng khởi nghĩa
+Chị Dậu đón cái Tý trở về
III Củng cố
HS: Chép lại phần ghi nhớ (SGK)
IV.Luyện tập.
HSLBT:
Sau Cơn giông
Mở bài: Nam (tên nhân vật) ngồi một mình ở nhà vì cậu
đang bị đình chỉ học tập Cậu rất buồn
Thân bài: + Nam nghĩ về những khuyết điểm, việc làmlàm của mình trong những lúc yếu mềm Đó là trốn học đi chởi lêu lổng với bạn Chuyến đi ấy chẳng mang lại kết quả gì
+ Gần một tuần bỏ học, bài vở không nắm được, Nam bị
Trang 3GV: HS về nhà làm bài 2.
điểm xấu liên tiếp và hạnh kiểm yếu trong học kỳ một + Nhờ sự nghiêm khắc của bố, mẹ cộng với sự giúp đỡ của thầy, bạn, Nam đã nhìn thấy lỗi lầm của mình
+ Chăm chỉ học hành, tu dưỡng mọi mặt
+ Kết quả cuối năm Nam đạt học sinh tiến tiến
Kết bài: +Suy nghĩ của Nam sau lễ phát thưởng
+ Bạn rủ đi chơi xa, Nam đã từ chối khéo
UY-Lít-xơ trở về
(Trích khúc ca XXIII - Ô-di-xê- Sử thi Hi Lạp)
A Mục tiên bài học
Giúp HS:
1 Hiểu được trí tuệ và tình yêu chung thủy là những phẩm chất cao đẹp mà
con người trong thời đại Hô-me-rơ khát khao vươn tới.
2 Thấy được đặc sắc cơ bản của nghệ thuật trần thuật đấy kịch tính, lối miên tả tâm lí, tính cách nhân vật sử thi của Hô-me-rơ.
3 Rèn kỹ năng đọc, hiểu một trích đoạn sử thi.
B Phương tiện thực hiện
SGK, SGV
Thiết kế bài học
C Tiến trình dạy học
1 Kiểm tra bài cũ
2 Giới thiệu bài mới
Tác phẩm ra đời vào thời kỳ con người Hi Lạp mở rộng địa bàn hoạt động ra biển cả Trong sự nghiệp khám phá và chinh phục thế giới bao la và bí hiểm đó, con người ngoài lòng dũng cảm đòi hỏi phải có những phẩm chất cần thiết như thông minh, tỉnh táo, mưu chước, khôn ngoan Hình tượng Uylitxơ chính là lí tưởng hóa sức mạnh của trí tuệ của người Hi-Lạp
Mặt khác Ô-đi-xê ra đời khi người Hi-Lạp sắp bước vào ngưỡng cửa của chế độ chiếm hữu nô lệ Từ đây con người giã từ chế độ công xã thị tộc để thay vào đó tổ chức gia
đình Hôn nhân một vợ một chồng xuất hiện Nó đòi hỏi tình cảm quê hương, gia đình gắn bó, thủy chung Hô-mê-rơ là một thiên tài dự đoán cho thời đại ông Cả hai ý tưởng trí tuệ và tình yêu chung thủy được thể hiện trong đoạn trích Uylitxơ trở về
Trang 4phương pháp Nội dung cần đạt
dẫn SGK
GVH:
GVH: Phần tiểu dẫn trình bày
nội dung gì ? Em biết những
gì về Hô-mê-rơ ?
GVH:
GVH: Anh(chị) hãy tóm tắt cốt
truyện ?
GVH:
GVH: Em nêu chủ đề của sử
thi Ô-đi-xê ?
-C h ủ
HSĐ&TL:
HSPB Tiểu dẫn giới thiệu vài nét về Hô-mê-rơ và tóm tắt
sử thi Ô-đi-xê
- * Đây là nhà thơ mù của Hi-Lạp sống vào thế kỷ IX và VII trước Công nguyên Ông sinh trưởng trong một gia
đình nghèo bên kia sông Mê-Lét Ông đã tập hợp tất cả những thần thoại và truyền thuyếtthuyết để hoàn thành hai bộ
sử thi đồ sộ I-li-at và Ô-đi-xê
- * Ô-đi-xê kể lại cuộc hành trình về quê của Uy-lit- xơ sau khi hạ thành Tơ-Roa Tác phẩm gồm 12110 câu thơ chia làm 24 khúc ca Câu chuyện bắt đầu từ thời điểm Uy-lit-xơ đang bị nữ thần Ca-lip-xô dâng linh đan để chàng trường sinh bất tử cùng cung sỗng với nàng Các thần cầu xin Dớt Thần Dới lệnh cho Ca-lip-xô phải để chàng đi Uy-lit-xơ gặp bão, thần biển trả thù Uy-lit-xơ vì chàng đã đâm thủng mắt Xi-clốp - đứa con trai của thần Uy-lit-xơ may mắn dạt vào xứ sở của An-ki-nô-ốt Biết chàng là người đã làm nên chiến công con ngựa gỗ thành Tơ-roa Nhà vua yêu cầu chàng kể lại cuộc hành trình từ ca khúc I tới ca khúc XII Được nhà vua An-ki-nô-ốp giúp đỡ, Uy-lít-xơ đã trở về quê hương Lúc này Pê-nê-lốp – vợ của chàng tại quê nhà phải đối mặtmặt với
108 tên vương tôn công tử đến cầu hôn Uy-lit-xơ cùng con trai và đám gia nhân trung thành lập mưu trừng trị bọ chúng, gia đình Uy-lit-xơ được xum họp một nhà
miêu tả cuộc đấu tranh để bảo vệ hạnh phúc gia đình của người Hi-Lạp thời cổ
Trang 5đ ề
-GV: Gọi Gọi HS thay nhau đọc.
+ Giải thích từ khó (SGK)
GVH : Vị trí đoạn trích ở đâu
trong tác phẩm ? Nó miêu tả
sự kiện gì ?
GVH:
GVH: Đoạn trích có thể chia
làm mấy đoạn? Mỗi đoạn nêu
bật nội dung gì ?
GVH:
GVH: Pê-nê-lốp đang trong
hoàn cảnh như thế nào ?
GVH: Khi nghe nhũ mẫu báo
tin chồng nàng đã trở về đã
trừng trị bọn cần hôn, tâm trạng
của Pê-nê-lốp như thế nào?
2.Vị trí, bố cục, chủ đề của đoạn trích:
HSĐ&TL:
người hành khất vào được ngôi nhà của mình và kể cho Pê-nê-lốp nghe những câu chuyện về chồng nàng mà anh
ta biết Pê-nê-lốp tổ chức thi bắn Dựa vào đó hai cha con Uy-lít- xơ đã tiêu diệt 108 vương tôn công tử láo xươc và nhưng gia nhân không trung thành Đoạn trích này bắt
đầu từ đó
và cuộc đấu trí giữa Pê-nê-lốp và Uy-lít-sơ qua cuộc thử thách để gia đình được đoàn tụ, hạnh phúc
HSPB: Đoạn trích chia làm 3 đoạn:
a Từ đầu đến: “và người giết chúng”: Tác động của nhũ mẫu với nàng Pê-nê-lốp
b Tiếp đó đến: “ Con cũng không phải người kém gan dạ” Tác động của Tê-lê-mac với mẹ
c Còn lại: cuộc đấu trí hay thử thách giữa Pê-nê-lốp và Uy-lit-xơ để gia đình đoàn tụ
II nội dung chính
HSĐ&TL:
và cuộc đấu trí qua thử thách để gia đình hạnh phúc
+ Tâm trạng của nàng Pê-nê-lốp khi nghe tin chồng trở về + Thử thách và sum họp
- Chờ đợi chồng 20 năm trời đằng đẵng
Tấm thảm ngày dệt đêm tháo làm kế trì hoãn thúc bách của bọn cầu hôn
+ Cha mẹ đẻ của nàng thúc giục tái giá
“Mừng rỡ cuống cuồng nhảy ra khỏi giường ôm chầm lấy
bà lão nước mắtmắt chan hòa” Đấy là biểu thị lòng thủy chung niềm sướng vui hạnh phúc của nàng nếu chồng nàng thực sự trở về
- Đầu đoạn trích tâmtâm trạng của Pê-nê-lốp thể hiện bằng
Trang 6GVH: Thái độ, suy nghĩ của
Pê-nê-lốp thể hiện như thế nào
trước lời nhũ mẫu ?
GVH:
GVH: Thái độ và suy nghĩ ấy
của nàng Pê-nê-lốp thể hiện
tâm trạng gì ?
GVH:
GVH: Khi nàng sắp gặp gặp mặt
Uy-lit-xơ thì tâm trạng nàng
như thế nào ?
GVH:
GVH: Giữa lúc ấy, thái độ của
Tê-lê-mác con trai nàng thể
hiện như thế nào ?
GVH:
GVH: Trước lời lẽ của con tâm
trạng Pê-nê-lốp thể hiện như
thế nào ?
GVH:
GVH: Nghệ thuật thể hiện
tâm trạng của Pê-nê-lốp như
thế nào ?
GVH:
GVH: Em có suy nghĩ gì về
tâm trạng của Pê-nê-lốp ?
một thái độ, một suy tư
thần bí mọi việc: “ Đây là một vị thần đã giết bọn cầu hôn danh tiếng, một vị thần bất bình vì sự láo xược bất kham
và nhữngnhững hành động nhuốc nhơ của chúng Còn về phần Uy-lit-xơ thì ở nơi đất khách quê người, chàng hết hi vọng trở lại đất A-cai chính chàng cũng đã chết rồi
nhũ mẫu và cũng là cách để tự trấn an mình
ở dáng điệu, cử chỉ trong sự lúng túng tìm cách ứng xử “ Không biết nên đứng xa hay nên lại gần ôm lấy đầu, cầm lấy tay mà hôn” Nàng dò xét, suy nghĩ, tính toán mông lung nhưng cũng không giấu được sự bàng hoàng xúc
động khôn cùng: “ Ngồi lặng thing trên ghế hồi lâu, lòng sửng sốt, khi thì đăm đăm âu yếm nhìn chồng, khi lại không nhận ra chồng dưới bộ áo quần rách mướp”
lòng mẹ độc ác quá chừng…không, không một người đàn
bà nào sắt đá đến mức chồng đi biền biệt hai mươi năm nay…bây giờ mời về xứ sở mà lại có thể ngồi cách xa chồng đến vậy”
động Nàng nói với con trai mình: “Lòng mẹ kinh ngạc quá chừng Mẹ không sao nói được một lời, mẹ không thể hỏi han, cũng không thể nhìn thẳng mặtmặt người”
một cử chỉ một cách ứng xử hay xây dựng nhữngnhững đối thoại giữa các nhân vật Lập luận này tuy chất phác đơn sơ nhưng rất hồn nhiên của con người Hi-Lạp thời cổ
táo biết kìm nén tình cảm của mình Bên cạnh sự thông minh, tỉnh táo là sự thận trọng của nàng không thừa nó rất phù hợp với hoàn cảnh của nàng lúc này Pê-nê-lốp là người tỉnh táo mà tế nhị, kiên quyết mà thận trọng, trí tuệ
Trang 7GVH: Ai là người đưa ra thử
thách ? Dấu hiệu của thử
thách ấy được bộc lộ như thế
nào ? Từ đó thấy vẻ đẹp gì của
Pê-nê-lốp ?
GVH:
GVH: Ai là người chấp nhận
thử thách, thái độ của người ấy
như thế nào từ khi Pê-nê-lốp
nói với con trai ?
GVH:
GVH: Chàng đã nói gì với con
trai của mình ? Em có suy
nghĩ gì về câu nói đó ?
GVH:
GVH: Ta hiểu như thế nào về
tâm trạng của Uy-lit-xơ ?
GVH:
GVH: Sự thử thách bắt đầu từ
chi tiết nào ?
mà rất giầu tình cảm
HSĐ&TL:
thử thách được trình bày qua lời của Pê-nê-lốp thật tế nhị
và khéo léo Nàng không nói trực tiếp với Uy-lit-xơ mà thông qua đối thoại với con trai: “ Nếu quả thật đây là Uy-lit-xơ thì thế nào cha mẹ cũng nhận ra nhau” Chắc chắn Pê-nê-lốp đã liên tưởng tới điều bí mật sẽ đem ra thử thách Đó là cái giường Từ đó ta thấy vẻ đẹp về tâmtâm hồn
và trí tuệ của Pê-nê-lốp
chân về ngôi nhà của mình sau 20 năm trời xa xôi và cách biệt Uy-lít-xơ đã bộc lộ tâm trạng: Kìm nén mọi xúc xúc
động của của tình vợ chồng, cha con, thể hiện trí tuệ thông minh và khôn khéo qua thái độ và việc làm
+ Giả làm hành khất
+ Kể lại câu chuyền về chồng nàng Pê-nê-lốp cho nàng nghe chính mình chứng kiến
+ Tiêu diệt những kẻ cầu hôn, trùng phạt lũ đầy tớ phản bội Đặc biệt khi nghe Pê-nê-lốp nói với con trai Uy-lit-xơ
“mỉm cười” Đây là cái cười đồng tình chấp nhận và tin vào trí tuệ của mình.
“Tê-lê-mác con đừng làm rầy mẹ Mẹ muốn thử thách cha ở tại cái nhà này Thế nào rồi mẹ con cũng nhận ra, chắc chắn như vậy” câu nói này thể hiện sự tế nhị, khôn khéo của Uy-lit-xơ nói với con nhưngnhưng chính là nói với Pê-nê-lốp
vợ nhận ra chồng Nhưng anh không vội vàng hấp tấp, không nôn nóng nhưnhư con trai, với cái đầu “lạnh” chàng nén cái cháy bỏng sục sôi trong lòng để có thái độ bình tĩnh tự tin Trí tuệ ấy ai hơn !
Pê-nê-lốp và nhờnhờ nhũ mẫu khiêng cho một chiếc giường: “Già
ơi! già hãy kê cho tôi một chiếc giường như tôi ngủ một
Trang 8GVH: Em có suy nghĩ gì về
câu nói này ?
GVH: Pê-nê-lốp đã làm gì ? em
có suy nghĩ gì về chi tiết này ?
GVH:
GVH: Tình thế này buộc
Uy-lit-xơ phải làm gì ?
GVH:
GVH: Uy-lit-xơ đã nói những
gì ? Em có nhận xét gì về cách
miêu tả này ?
GVH:
GVH: Sau lời chân tình của
Uy lit xơ về chiếc giường
Pê-nê-lốp đã thể hiện như thế nào
? Nàng nói những gì ?
GV : Cho HS đọc kỹ đoạn từ
“dịu hiền thay” đến đến “không nỡ
buông rời”
GVH : Đoạn cuối, tác giả miêu
tả tâm trạng và cử chỉ của
Pê-nê-lốp bằng biện pháp nghệ
thuật nào ?
GVH:
GVH: Em có suy nghĩ gì về
nhân vật Uy-lít-sơ trong cảnh
sum họp ?
mình bấy lâu nay ?”
HSPB: Vừa trách móc vợ vừa thanh minh về sự thủy chung của mình 20 năm nay Nhưng câu nói này làm nguyên cớ
để Pê-nê-lốp đưa ra sự thử thách
phòng, việc sai Nhũ mẫu khiêng chiếc giường ra là sự thử thách chứ không phải là mục đích
giường đó không thể xê dịch được, sao bấy giờ lại khiêng
ra được Do đó buộc chàng phải lên tiếng
(đọc đoạn văn) Uy-lit-xơ muốn nhắc lại tình yêu, tình vợ chồng son sắt cách đây hơn 20 năm Miêu tả cái giường
đầy bí mật ấy Uy-lit-xơ đã giải mã dấu hiệu riêng mà Pê-nê-lốp đặt ra
lại nước mắt chan hòa ôm lấy cổ chồng, hôn lên trán chồng” cử chỉ ấy thật cảm động Nàng nói lí do vì sao từ lâu nàng tự khép cánh cửa lòng mình trước bất cứ ai Vì
“luôn lo sợ có người đến đây dùng lời đường mật đánh lừa, đời chẳng thiếu gì những người xảo quyệt chỉ làm
điều tai ác” Lí do đưa ra để chứng kiến tấm lòng trong sạch, thủy chung của nàng
=> Pê-nê-lốp dùng sự khôn khéo để xác minh sự thật, Uy-lit-xơ bằng trí tuệ nhạy bén đáp ứng được điều thử thách ấy Đât là sự gặp gỡ của hai tâm hồn, trí tuệ Cả hai đều thắng không có người thua.
liên tưởng Trước khi so sánh nhà thơ đã miêu tả tỉ mỉ cụ thể những người bị đắm thuyền sống sót, thấy được đất liền Đất liền dịu hiền bao nhiêu đối với nhũng người bị
đắm thuyền thì Uy-lit-xơ cũng như vậy với Pê-nê-lốp Nàng rất xứng đáng với hạnh phúc mà nàng được hưởng
đến cho chàng cái hạnh phúc tột đỉnh Đó là nước mắt của niềm vui và hạnh phúc
Trang 9GVH: Đoạn trích có ý nghĩa
gì?
GV: Phân tích đoạn trích
Uy-lít-xơ trở về như một màn kịch
nhỏ : có mâu thuẫn, xung đột,
có phát triển, có đỉnh điểm, có
mở nút.
III củng cố
HSTL
tuệ con người Hi-Lạp Đồng thời làm rõ giá trị hạnh phúc gia đình khi người Hi-Lạp chuyển từ chế độ thị tộc sang chế độ chiếm hữu nô lệ
- Khẳng định thiên tài của Hô-mê-rơ
- Đoạn trích giúp người đọc hiểu được nghệ thuật sử thi là: Miêu tả tỉ mỉ có xu hướng “Trì hoãn sử thi” dựng đối thoại
và so sánh làm nổi bật tâm trạng nhân vật
- Ghi nhớ (tham khảo SGK)
- Bốn nhân vật đều lần lượt xuất hiện trên sân khấu Các nhân vật đều thể hiện tính cách của mình qua đối thoại Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm khi Uy-lit-xơ nhờ nhũ mẫu khiêng cho một chiếc giường để “ ngủ một mình”mình” và việc
Pê nê lốp đồng ý Lời lẽ giải thích của Uy-lit-xơ là bước cởi nút giải quyết mâUy-lit-xơ thuẫn kịch