Người làm thơ, khi nhân một sự việc, một Cảnh Pác Bó, nơi diễn ra cuộc sống sinh hoạt cảnh tượng nào đó mà cảm hứng thì thơ ấy và làm việc của Bác trong những ngày cách thường gọi là tức[r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày dạy:
Tuần 21 Bài 20, tiết 81
Tức cảnh Pác Bó
Kết quả cần đạt:
1 Giúp học sinh hiểu niềm vui sảng khoái của HCM trong những ngày sống và làm việc gian khổ tại Pác Bó, qua đó thấy vẻ đẹp của tâm hồn Bác: vừa là chiến sỹ cách mạng vờa là khách lâm tuyền sống hoà nhịp với thiên nhiên Giá trị nghệ thuật độc đáo của
2 Tích hợp với phần Tiếng Việt bài Câu cầu khiến và bài TLV thuyết minh về một học của Bác và cả những văn bản sắp học
4 Chuẩn bị: X tầm ảnh Bác ngồi tại Pác Bó, tìm đọc một số bài thơ Bác sáng tác thời kỳ này và những bài viết về Bác của Tố C- CLV
Tiến trình thực hiện các hoạt động trên lớp.
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
1 Đọc thuộc lòng diễn cảm bài thơ Khi con tu hú Nhan đề bài thơ gợi cảm xúc ra sao?
Hoạt động 2: Dẫn vào bài:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
Dựa vào những gợi ý ở trên cùng Chú thích
SGK, em hãy cho biết bài thơ này Bác
viết trong thời gian nào?
tại hang Pác Bó (Cao Bằng), lãnh đạo phong trào cách mạng đây là những tháng ngày gian khổ và đầy hiểm nguy, song cũng là quãng thời gian Bác sống rất lạc quan vui
vẻ…
? \8 làm thơ, khi nhân một sự việc, một
thể hiểu thế nào về nhan đề của bài thơ?
Cảnh Pác Bó, nơi diễn ra cuộc sống sinh hoạt
và làm việc của Bác trong những ngày cách mạng gian khó đã gợi lên niềm cảm hứng trữ tình trong Bác để \8 cao hứng làm thơ Bài thơ vì vậy mang tựa đề Tức cảnh Pác Bó
? Hãy quan sát cấu tạo câu chữ, vần của bài
thơ để gọi tên đúng thể thơ của văn bản?
thức biểu đạt chính là gì?
Thể thơ TNTT, giống bài thơ Nguyên tiêu
Biểu cảm kết hợp với tự sự
? Bài thơ có thể tách bố cục ra sao? + 3 câu đầu: Cảnh sinh hoạt và làm việc của
Bác ở Pác Bó
+ Câu 4: Cảm nghĩ của Bác
nào? hãy đọc thử
? Cảm nhận chung của em về bài thơ sau khi
đọc?
GV chuyển:
Bài thơ 4 câu tự nhiên, bình dị, giọng thơ
HS nêu cách đọc: giọng đọc vui thích, hóm hỉnh, tràn đầy niềm vui, chắc khoẻ
sáng…
Trang 2toát lên niềm vui nhẹ nhàng, thái, sang
của bài thơ cũng toát lên từ đó Vậy, phân
tích bài thơ cũng chính là tìm hiểu cho
niềm vui thích ấy của chủ thể trữ tình…
1 Thú lâm tuyền của Bác
? Đọc câu thơ đầu và cho biết, ý thơ
nói lên điều gì?
? Cách diễn đạt của câu thơ có gì
đáng chú ý?
? Cách diễn đạt ấy gợi cho em cảm
? Hai hoạt động: ra bờ suối và vào
(GV có thể cho các em xem tranh,
ảnh về Bác khi ngồi bên bàn viết là
phiến đá bên suối và hang Pác Bó)
? Nhịp sống thái hoà hợp giữa
đến cuộc sống và tâm trạng của một
thi nhân nào trong thời đại !: đây
7)?
Sáng ra bờ suối, tối vào hang
=> Nói đến cuộc sống hàng ngày diễn ra tại nơi đây vào hang, trong hai thời điểm: sáng – tối
Câu thơ ngắt thành hai vế sóng đôi: 4/3, với hai hình ảnh đối xứng về thời gian và không gian, về Sáng - tối; bờ suối – hang; ra – vào
HS 2 – 3 em nói lên cảm nhận Nhìn chung thấy
đó là nhịp sống đều đặn, nhịp nhàng hoà hợp
+ Ra suối: tức là ra nơi làm việc của Bác mà bàn viết là một phiến đá bên bờ suối
+ Vào hang: là trở vào hang Pác Bó là nơi sinh hoạt hằng ngày sau khi làm việc: nơi Bác nghỉ ngơi trong những tháng ngày Bác sống tại Cao Bằng
HS có thể liên hệ đến cuộc sống và tâm trạng của Nguyễn Trãi tại Côn Sơn: Sống ung dung, thái
và hoà hợp với thiên nhiên
thiên nhiên, ung dung và thoải mái trong nhịp sống
đó
? Cùng với nhịp sống là một nếp sinh
hoạt ăn uống và làm việc ra sao?
?Dựa vào SGK, hãy giải thích rõ
nghĩa lời thơ: cháo bẹ rau măng?
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng
+ Cháo bẹ: cháo ngô
+ rau măng: rau là măng rừng
=> cháo ngô và măng rừng là những thức ăn luôn sẵn có trong bữa ăn hàng ngày của Bác
sàng nên hiểu là cuộc sống gian khổ
việc Em có đồng ý với cách hiểu đó
không? Tại sao?
HS trình bày ý kiến cá nhân, có thể đồng tình và phản đối
tinh thần làm việc của Bác những năm tháng sống
Lop8.net
Trang 3tại nơi này Tuy nhiên, đặt chung vào mạch cảm
khiêm tốn và không lên gân, cao giọng là Bác Trong một bài thơ Bác viết khi sống tại Việt Bắc
Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay…
…T ngọt chè ? mặc sức say…
=> Với Bác sống giữa núi rừng, có suối, có
… thật là thích thú, thật bạch, nhẹ nhàng
hoàn cảnh sống đó?
? Vậy, ba câu thơ đầu cho em cảm
Chí Minh?
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng: Cuộc sống và diều kiện làm việc đều rất đơn sơ, thậm chí kham khổ và thiếu thốn song không ngăn cản nhiệt tình và niềm say mê làm việc của \8
+ Yêu mến và hoà hợp với thiên nhiên, luôn tìm
niềm vui thái và sảng khoái trong cuộc sống thanh bạch giữa thiên nhiên Đó là vẻ đẹp của tâm hồn trong sạch, cao khiết của nhà nho ở ẩn… + Không một khó khăn nào trong cuộc sống có thể ngăn Bác hoà nhập với thiên nhiên, say mê với công việc cách mạng, tìm ý nghĩa vui sống khi làm chủ cuộc sống, làm chủ hoàn cảnh => Đó là vẻ đẹp của một tinh thần cách mạng khoẻ khoắn, cứng cỏi…
lâm tuyền làm nhà, tìm thú vui trong thanh bạch, thiếu thốn Cuộc sống ấy đã từng các nhà nho có khí tiết thời ] lựa chọn khi lánh đời : Nguyễn Trãi với Côn Sơn, Nguyễn Bỉnh
… Vui thú lâm tuyền, thú
điền viên cũng tức là vui với cảnh nghèo Nguyễn Trãi từng viết:
Muôn chung chín vạc để làm gì?
Nước lã cơm rau hãy tri túc.
Nguyễn Bỉnh Khiêm thì hào hứng: Trúc biếc nước trong ta sẵn có
Phong lưu rất mực dễ ai bì
bình bịch
Pác Bó của Bác cũng có thể nằm chung trong mạch thơ “an bần, lạc đạo”truyền thống ấy Song ở đây, còn là cách nói vui, thể hiện tinh thần lạc quan, vui khoẻ của Bác Thực ra, cuộc sống cách mạng bí mật khi ấy của \8 hết sức gian khổ, thiếu thốn Hang đá lạnh buốt,
rắn rết chui vào cả chỗ nằm Có buổi sáng, Bác thức dậy thấy một con rắn lớn nằm khoanh trong ngay bên cạnh Khí hậu và điều kiên ấy khiến Bác sốt rét luôn (Những năm tháng không
nhàng, hóm hỉnh, thái, nhất là khi \8 ở núi rừng không phải tìm sự thảnh thơi, lánh
đời mà trái lại, rất gần và rất vì đời, thì tinh thần ấy lại càng đáng quý, đáng trân trọng
Trang 4cảnh sống và làm việc ấy?
Cuộc đời cách mạng thật là sang
+ Sang: sang trọng giàu có
+ Cuộc sống vật chất rất đạm bạc đến mức kham khổ, thiếu thốn song Bác vẫn cho là sang Vậy nên hiểu sang là sự giàu có sang
niềm vui ấy đã át đi tất cả những gì là khó khăn, gian khổ…
+ đây còn là cái sang của một nhà thơ luôn tìm thấy sự hoà hợp, tự tin, thái với thiên
…
hữu ích cho cách mạng…
? Những kham khổ trong cuộc đời hoạt động
cách mạng của Bác không phải là hiếm hoi,
thậm chí nhiều khi bị săn đuổi, tù đày,
sang trọng ấy (Dây trói, Đi Nam Ninh…)
Niềm vui !: cái sang ấy bộc lộ vẻ đẹp nào
trong cách sống của Bác?
cách mạng mà \8 theo đuổi
đứng cao hơn hoàn cảnh, làm chủ và chiến thắng hoàn cảnh
…
Gv bình, chuyển: \ vậy, câu thơ cuối cùng biểu hiện trực tiếp cảm xúc và thái độ của Bác ý tứ kết đọng lại ở một chữ sang, hay nói khác đi Sang là thi nhãn, là điểm sáng lấp
có một ham muốn
câu cá, trồng hoa, sơm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, trẻ em chăn trâu…” (1 –
cái sang ấy xuất phát từ quan niệm sống, từ nhân cách của Bác Hồ….
? Bài thơ cho ta biết gì về cuộc sống của Bác
những ngày gian khó tại Pác Bó Qua đó, em
có cảm nhận gì về vẻ đẹp tâm hồn và nhân
cách HCM?
HS trình bày ý kiến cá nhân Nhìn chung thấy 4
+ Đó là cuộc sống vất vả, nhiều khó khăn, gian khổ thiếu thốn song tràn ngập niềm vui, tinh thần lạc quan cách mạng…
niềm tin vào sự nghiệp đấu tranh cách mạng…
? Vậy, so sánh “thú lâm tuyền” của Bác với
các nhà nho ở ẩn ] - em thấy có gì giống
và có gì khác?
HS so sánh, rút ra nhận xét:
Giống: yêu thiên nhiên, hoà hợp với thiên nhiên…
Lop8.net
Trang 5Khác: \8 ] tìm đến thiên nhiên vì cảm thấy bất lực !: thực tế xã hội, muốn “lánh
đục về trong”, tự an ủi bằng lối sống”an bần lạc đạo” Đó là lối sống thanh cao, có khí tiết song không phải không có tiêu cực Còn với
nguyên vẹn cốt cách chiến sỹ, vì chính cuộc sống lâm tuyền là một biểu hiện cho cuộc
đời hoạt động cách mạng của \8 Vì vậy, nhân vật trữ tình HCM dù mang dáng dấp ẩn
sỹ song !: hết và trên hết vẫn mang phẩm cách chiến sỹ…
? Từ đây ta nhận thấy, tính chất cổ điển và
hiện đại của bài thơ thể hiện thế nào?
+ Cổ điển: đề tài về thú lâm tuyền, thể thơ tứ
tự… + Hiện đại: cuộc đời và lối sống cách mạng, công việc cách mạng, tinh thần lạc quan cách mạng…ngôn ngữ giản dị, tự nhiên, giọng thơ dung dị, hóm hỉnh…
1 X tầm những câu thơ nói về niềm vui với cảnh nghèo của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Công Trứ…
2 Soạn bài tuần 22
Trang 6Một số đoạn văn tham khảo:
… “Giữa hai nhà thơ của hai thời đại, vẫn có khoảng cách dằng dặc của mấy trăm
lý nhân sinh vẫn có những chõ khác nhau về căn bản \8 này tin ở thiên cơ, thiên mệnh, hạc nội, phách suối đàn thông \8 kia nắm chắc quý luật khách quan của lịch sử, đoán nhóm phong trào, chuẩn bị cho những cơn bão táp của lịch sử Một đằng là triết lý của bao, muốn dấn mình trong chốn lâm tuyền, nhập thân vào cái vĩnh cửu, mênh mông của tạo
chủ thiên nhiên, làm chủ vận mệnh của mình Đó cũng là quan niệm thẩm mỹ của bác Hò trong bài thơ Tức cảnh./ Chẳng phải trên bức tranh Pác Bó kia, trung tâm chú ý vẫn là con
đạo, không phải ẩn sỹ mà là chiến sỹ…”
Lop8.net
Trang 7Ngày soạn: Ngày dạy:
Tiết 82 Tiếng Việt
Câu cầu khiến
Kết quả cần đạt:
1 Kiến thức: Nắm khái niệm về câu cầu khiến
2 Tích hợp với phần Văn ở bài Tức cảnh Pác Bó, với phần Tập làm văn thuyết minh một danh lam thắng cảnh
3 Rèn kỹ năng nhận diện và sử dụng câu cầu khiến trong nói và viết
Tiến trình thực hiện các hoạt động trên lớp.
Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm hình thức và chức năng của câu cầu khiến:
GV yêu cầu HS tìm hiểu các đoạn trích ở
mục I.1 và trả lời câu hỏi:
? Trong những đoạn trích trên, câu nào là
câu cầu khiến?
Dựa vào đặc điẻm nào về hình thức để nhận
diện?
? Tác dụng của câu cầu khiến?
HS đọc, tìm các câu cầu khiến:
+ Thôi, đừng lo lắng
+ Cứ về đi
+ Đi thôi con
Có các từ cầu khiến: đừng, cứ, đi…thôi.
Tác dụng:
Câu đầu: khuyên bảo, động viên
Câu còn lại: Nhắc nhở, yêu cầu…
? Cách đọc câu “mở cửa!” trong mục I.2 có
khác với cách đọc câu “mở cửa.” Trong ví dụ
a không?
? Vậy, câu nào thuộc kiểu câu cầu khiến?
Ngữ điệu khác vì câu (b) dùng với ý nghĩa yêu cầu, ra lệnh, đề nghị Câu (a) dùng trong ý nghĩa thông báo sự việc
Câu trong ví dụ (b)
? Trên cơ sở đó, em hãy rút ra đặc điểm và
chức năng của câu cầu khiến?
HS nêu nhận xét
HS đọc Ghi nhớ SGK
Hoạt động 2: Hướng dẫn luyện tập:
1 Bài tập 1: xác định câu cầu khiến thông qua đặc điểm hình thức:
Hình thức hoạt động:
Làm mẫu một ví dụ Các câu còn lại học sinh thực hành VBT
* Đặc điẻm hình thức để nhận biết:
a hãy b đi c đừng
* Nhận xét về chủ ngữ và thử thêm bớt, thay đổi:
a Con hãy lấy gạo làm bánh mà lễ Tiên vương.
=> ý nghĩa câu không đổi, lời yêu cầu nhẹ nhàng hơn
b Hút trước đi
=> ý nghĩa cầu khiến mạnh hơn, tính chất thân mật và lịch sự lại kém hơn
c Nay các anh đừng làm gì nữa, thử xem…
nói
Bài học: Trong nhiều trường hợp, đối tượng cầu khiến có thể gồm cả hai người trong
đối thoại, song cũng có khi chỉ hướng tới một người; người tiếp nhận đối thoại mà không có người nói trong đó.
Trang 81 Bài tập 2: xác định câu cầu khiến và nhận xét sự khác nhau về hình thức biểu hiện ý nghĩa cầu khiến giữa các câu đó:
a Thôi, im… đi.
b Các em đừng khóc
c B tay cho tôi mau!
d Cầm lấy tay tôi này!
Nhận xét:
Câu (a) có từ cầu khiến, vắng chủ ngữ
Câu (b) có từ cầu khiến và có chủ ngữ
Câu (c) không có từ cầu khiến mà chỉ có ngữ điệu, vắng chủ
trong câu cầu khiến có liên quan gì đến nhau ?
nhanh, kịp thời, câu cầu khiến cần rất ngắn gọn
=> Độ dài của câu cầu khiến thường tỉ lệ nghịch với ý nghĩa cầu khiến.
Bài tập 3: So sánh hình thức và ý nghĩa 2 câu cầu khiến.
a Hãy ngồi dậy húp cháo cho đỡ xót ruột
b Thầy em…
Câu (a) vắng chủ ngữ, câu (b) có chủ ngữ Nhờ thế, ý cầu khiến nhẹ hơn, thể hiện tình
Bài tập 4:
rào !: đón sau
Trong lời nhờ vả của Choắt với Mèn, nhà văn không dùng câu cầu khiến mà dùng câu
vị thế nhân vật
Bài tập 5: So sánh ý nghĩa hai câu
(Vận dụng bài học ở bài tập 1)
Lop8.net
Trang 9Ngày soạn: Ngày dạy:
Tuần 22 Bài 21, Tiết 86
Văn bản
Đi đường
Kết quả cần đạt:
1 Học sinh hiểu bài thơ TNTT bình dị, tự nhiên mà chặt chẽ mang ý nghĩa sâu
HCM trong tập NKTT, với bài thơ Hành lộ nan của Lý Bạch, với phần Tiếng Việt và TLV
3 Rèn kỹ năng đọc và phân tích thơ TNTT của HCM
Tiến trình thực hiện các hoạt động dạy – học:
Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ:
? Đọc diễn cảm thuộc lòng bài thơ Vọng nguyệt ở cả bản phiên âm và dịch thơ TRình bày hoàn cảnh sáng tác của bài thơ
? Chỉ ra biểu hiện của màu sắc cổ điển và tinh thần hiện đại trong bài thơ?
Hoạt động 2: Dẫn vào bài:
Từ tháng 8 – 1942 đến tháng 9 –1943, HCM đã bị: “Quảng Tây giải khắp 13
huyện
gồ ghề ”, trong điều kiên khí hậu hết sức khắc nghiệt: “áo mũ dầm mưa rách hết giày”, 53
cây số mỗi ngày chủ yếu là đi bộ
hứng thi ca vẫn cất cánh Tẩu lộ là một trong số những vần thơ ghi lại hiện thực đầy gian
khổ ấy và cũng là một trong số những trang thơ đặc sắc của Bác…
Hoạt động 3: Hướng dẫn Đọc Chú thích văn bản:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Nhận xét về hình thức thể loại của bài thơ
và từ đó tìm ra cách đọc hợp lý?
HS nhận thấy:
+ Thể thơ TNTT, đọc cần ngắt nhịp đúng + HS đọc GV nhận xét, góp ý
? Từ việc đọc, hãy so sánh đối chiếu hai văn
bản: nghĩa phần phiên âm và phần dịch thơ?
HS so sánh, phát hiện, GV ghi nhận:
Chú ý các câu thơ 1, 2: điệp từ tẩu lộ; nghĩa
đúng của từ: trùng san
? Giải nghĩa một số từ ngữ để hiểu đầy đủ
hơn văn bản
HS dựa vào SGK
Hoạt động 4: Hướng dẫn Đọc Hiểu văn bản:
GV gọi HS đọc câu thơ đầu
? So sánh từ ngữ hai câu thơ này và nêu nhận
xét?
Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan
( Đi đường mới biết gian lao)
chính vì vậy mà đã bỏ mất điệp từ “tẩu lộ”
=> tính chất khó khăn, vất vả của chặng
ngẫm về diều gì?
Suy ngẫm về tính chất của hoạt động đi hành trình của biết bao cuộc chuyển lao –
Trang 10? Vậy, ta nhận xét gì về tính chất của những
suy ngẫm có tính đúc kết kia?
bấy giờ tuổi đã ngoài 50 là Bác Trong một bài thơ khác, \8 đã nói cụ thể về nỗi thống khổ ấy:
Năm mươi ba cây số một ngày
áo mũ dầm mưa rách hết giày Lại khổ thâu đêm không chỗ ngủ Ngồi trên hố xí đợi ngày mai.
Đó là nhận xét rút từ sự từng trải, nếm trải thực tế rất đắng cay của Bác vì vậy nó rất thấm thía và chân thành
? Theo em, từ trải nghiệm của những chặng
chỉ để nêu lên nhận xét mang nghĩa nói đến
đắng nhất của mình cũng đã từng viết lên
một bài thơ nổi tiếng “Hành lộ nan”, có câu
mở đầu” Hành lộ nan! Hành lộ nan” Có thể
có ý nghĩa sâu xa nào khác trong đề tài này
hay không?
HS nhận thấy, câu thơ không chỉ mang nghĩa
dị, dễ hiểu kia
? Câu thứ nhất ra nhận xét, câu thứ hai
cho ta biết cụ thể hơn tính chất “tẩu lộ nan”
? Từ trùng san trong nguyên văn dịch
sang: núi cao theo em đã thật sát ^
Trùng san chi ngoại hựu trùng san
(Núi cao rồi lại núi cao trập trùng)
Trùng san là nhiều lớp núi cao chồng lên nhau, kéo dài hết dãy này sang dãy khác Dịch núi cao thực lột tả hết cái
núi
? Vậy điệp ngữ trùng san đã gợi tả một Thiên nhiên hết sức mênh mông, hùng vỹ
trùng của những dãy núi kế tiếp nhau, cái chất ngất của những ngọn núi chồng lên nhau hết lớp này đến lớp khác, tạo ra cái chừng cao đến tận trời Giữa thiên nhiên ấy,
bị cầm tù đến bất lực trong cái vòng vây trùng điệp núi non ấy
? Trong sự tiếp nối với hai tầng ý nghĩa của
câu thơ trên, thiên nhiên khắc hoạ
nhằm ngụ ý điều gì?
+ Thiên nhiên ấy ngụ ý đến những khó khăn, những gian truân chồng chất trên chặng thành công không thể không đối mặt,
Lop8.net