+ Học bài, nắm vững những lời bàn hết sức chân thành và sâu sắc của tác giả về cách đọc saùch + Nắm vững những nét nghệ thuật nổi bật của văn bản qua cách viết văn nghị luận + Tự mình rú[r]
Trang 1Ngày soạn :
Tuần Bài
Tiết
I/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
II/ Chuẩn bị của thầy và trò:
1- Thầy :
Bảng phụ và một số tư liệu có liên quan
2- Trò :
Học bài cũ, chuẩn bị bài mới theo hướng dẫn của giáo viên
III/ Tiến trình tiết dạy :
1- Ổn định tổ chức : (1’)
Kiểm tra vệ sinh , sĩ số
2- Kiểm tra bài cũ : (5’)
Câu hỏi :
Gợi ý :
3- Bài mới :
a- Giới thiệu bài : (1’)
b- Vào bài mới :
4- Củng cố, hướng dẫn về nhà : (4’)
IV/ Rút kinh nghiệm bổ sung
Ngày soạn : 11-1-06
Trang 2Tuần 19 Bài 18
Tiết 91+92
BÀN VỀ ĐỌC SÁCH
- Chu Quang I/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
* Tiết 1:
- Nắm bắt những hiểu biết cơ bản về tác giả Chu Quang Tiềm và tâm huyết của cả cuộc đời mà ông thể hiện trong văn bản này
- Nắm được bố cục của văn bản và nội dung cơ bản của từng phần
- Phân tích để nắm bắt được tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của việc đọc sách đối với cuộc sống của con người.Từ đó, các em thấy được phần nào cách lập luận chặt chẽ của tác giatrong việc thể hiện vấn đề
* Tiết 2:
- Tiếp tục giúp cho học sinh phân tích để thấy được giá trị của những lời bàn của tác giả về cách lựa chọn sách khi đọc và lời bàn về phương pháp đọc sách
- Thấy được cách lập luận chặt chẽ, cách viết giàu hình ảnh , sinh động, dí dỏm của tác giả
- Rèn luyện kĩ năng viết văn nghị luận qua cách viết văn của tác giả
II/ Chuẩn bị của thầy và trò:
1- Thầy :
Bảng phụ và một số tài liệu có liên quan
2- Trò :
Chuẩn bị đầy đủ sách vở và soạn bài mới theo yêu cầu của giáo viên
III/ Tiến trình tiết dạy:
1- Ổn định tổ chức: (1’)
Kiểm tra vệ sinh, sĩ số
2- Kiểm tra bài cũ: (2’)
Không tiến hành kiểm tra bài cũ nhưng tiến hành kiểm tra việc chuẩn bị vở sách của học sinh cho học kì II
3- Bài mới:
a/ Giới thiệu bài : (1’)
Đọc sách là một việc làm hết sức quan trọng đối với mỗi chúng ta Thế nhưng đọc sách như thế nào cho có hiệu quả cao nhất ? Bàn về vấn đầ này, nhà lí luận văn học Chu Quang Tiềm có viết văn bản “ bàn về đọc sách” Chúng ta cùng tìm hiểu những nội dung mà tác giả gởi gắm , đề cập trong tác phẩm
b/ Vào bài mới:
20’ Hoạt động 1:
Gọi HS đọc chú thích *
-Hãy trình bày những kiến thức
cơ bản về tác giả ?
GV : nhận xét và bổ sung
-Nội dung cơ bản của tác phẩm
HS đọc bài
+Chu Quang Tiềm là nhà mĩ học và là nhà lí luận văn học nổi tiếng của Trung Quốc
+ Là một tác phẩm mà ông viết
I/ Tìm hiểu chung: 1- Tác giả:
- Là nhà mĩ học, nhà lí luận văn học nổi tiếng Trung Quốc
Trang 3này là gì?
GV : đây là tâm huyết mà ông
muốn chia sẻ với mọi người
bằng những kinh nghiệm của
cuộc đời ông tích luỹ được
-GV hướng dẫn đọc
Gọi học sinh đọc bài
- Theo em văn bản này được
viết theo phương thức biểu đạt
nào? Vì sao em biết?
GV : ngay trong tên văn bản
cũng đã thể hiện phương thức
biểu đạt
-Để trình bày vấn đề đọc sách,
tác giả đã đưa ra mấy luận
điểm?
Gv nhắc lại cách phân chia bố
cục của văn bản và nội dung cơ
bản của các phần trong văn
bản
- Em có nhận xét gì về bố cục
của văn bản ?
GV : tác giả đưa ra những vấn
đề hết sức cụ thể về vần đề đọc
sách
Hoạt động 2:
Gọi học sinh đọc lại phần đầu
của văn bản
- Để thể hiện tầm quan trọng
của việc đọc sách, tác giả đã sử
dụng những lí lẽ nào ?
GV : tác giả đã triển khai bằng
lí lẽ về tầm quan trọng của
sách để từ đó nhấn mạnh ý
nghĩa của việc đọc sách
- Hãy tìm những chi tiết trong
văn bản thể hiện rõ tầm quan
trọng của sách ? ( Gợi : đối với
sự phát triển của nhân loại ?)
GV nhận xét, bổ sung và diễn
giải
- Từ những ý kiến trên , em có
nhận xét gì về cách trình bày ý
của tác giả ?
để bàn về tầm quan trọng của việc đọc sách, về cách lựa chọn sách , về phương pháp đọc sách
HS đọc bài
Nhận xét
+ Văn bản này được tác giả viết theo phương thức nghị luận, vì trong văn bản tác giả đưa ra những lí lẽ để phân tích và nhận định về cách đọc sách
+ Tác giả đưa ra ba luận điểm
HS trình bày bố cục của văn bản
Nhận xét, bổ sung
+ Bố cục của văn bản hết sức chặt chẽ, hợp lí
HS đọc văn bản
+ Thể hiện bằng hai lí lẽ: tầm quan trọng của sách và ý nghĩa của việc đọc sách
+ HS phát hiện chi tiết Nhận xét, bổ sung
+ Tác giả đưa ra những lí lẽ vô cùng xác đáng để khẳng định tầm quan trọng của sách trong quá trình phát triển của văn minh
2- Tác phẩm :
- Là kết quả của quá trình tích luỹ kinh nghiệm , dày công suy nghĩ, là tâm huyết của tác giả
3- Đọc, tìm bố cục:
Văn bản chia làm ba phần:
P1: từ đầu đến “ phát
hiện thế giới mới”
Tầm quan trọng và ý nghĩa củaviệc đọc sách
P2: tiếp theo đến “ tự
tiêu hao lực lượng”
Những khó khăn và các thiên hướng dễ sai lạc của việc đọc sách hiện nay
P3: phần còn lại
phương pháp đọc sách
II/ Phân tích:
1 – Tầm quan trọng của việc đọc sách:
- Tầm quan trọng của sách :
+ Ghi chép, cô đúc mọi thành tựu , mọi tri thức mà loài người tìm tòi, tích luỹ qua các thời đại
+ Sách là kho tàng quý báu của di sản tinh thần mà loài người thu lượm suy ngẫm suốt mấy nghìn năm
+ Là cột mốc trên con đường phát triển học thuật của nhân loại
Trang 4- Từ tầm quan trọng của sách,
tác giả quả quyết điều gì ? Vì
sao tác giả lại quả quyết như
vậy ?
GV : đọc sách có vai trò rất
quan trọng trong quá trình tiếp
thu tri thức mới để phát triển
của nhân loại
- Em có nhận xét gì về cách lập
luận của tác giả qua luận điểm
này ?
GV : cách lập luận vô cùng
chặt chẽ và xác đáng lại hết
sức cụ thể
- Từ những lí lẽ của tác giả, em
hãy nêu suy nghĩ của mình về
sách và lợi ích của việc đọc
sách?
nhân loại
+ Nếu chúng ta mong tiến lên từ văn hoá học thuật thì nhất định phải lấy thành quả mà nhân loại đã đạt được trong quá khứ làm điểm xuất phát
Tác giả quả quyết như vậy bởi vì sách đã lưu giữ mọi thành tựu của văn hoá của nhân loại Đó là điểm xuất phát làm tiền đề để cho chúng ta nâng cao học vấn
+ Tác giả đưa ra những lí lẽ rất xác đáng, cụ thể làm nổi bật được tầm quan trọng của sách trong quá trình phát triển của nhân loại, trong học vấn của con người
+ HS tự trình bày
- Ý nghĩa của việc đọc sách :
+ Đọc sách là biện pháp để nâng cao vốn tri thức
+Đọc sách chính là sự chuẩn bị để làm cuộc trường chinh vạn dặm trên con đường học vấn, phát hiện thế giới mới + Không thể thu nhận thành tựu mới nếu không biết kế thừa mọi thành tựu đã qua
NT: lập luận chặt chẽ , xác đáng
Hết tiết 1, chuyển sang tiết 2
20’ Hoạt động 1:
- Sách có một tầm quan trọng
rất lớn đối với con đường phát
triển của nhân loại
-Theo em, đọc sách như thế
nào là tốt nhất ?
GV : chú ý đến những quan
điểm sai trong cách đọc sách
của học sinh
-Cho học sinh đọc thầm phần
thứ hai của văn bản
- Tác giả đã mở đầu luận điểm
của mình bằng lí lẽ nào ? Em
có đồng ý với nhận định đó của
tác giả không ? Vì sao?
HS tự trình bày
HS đọc bài
+ Ngày nay sách càng nhiều thì việc đọc sách càng không dễ
+ Đây là một nhận định đúng
Tác giả đã đưa ra hai cái khó
2- Cách lựa chọn sách :
- Sách nhiều việc đọc
sách càng không dễ : + Vì nó khiến người ta không chuyên sâu, không nghiền ngẫm + Vì ta khó lựa chọn , lãng phí thời gian và sức lực với những quyển
Trang 5( gợi : trong văn bản , tác giả đã
đưa ra những lí lẽ nào để thuyết
phục người đọc về nhận dịnh
đó của mình)
GV : đưa ra một nhận định
tưởng chừng như vô lí, nhưng
tác giả đã thuyết phục bằng
những lí lẽ thể hiện những suy
ngẫm hết sức nghiêm túc của
một con người từng trải
- Vậy lựa chọn sách khi đọc là
một điều kiện cần thiết Theo
tác giả, khi đọc sách, cần lựa
chọn như thế nào?
- Tác giả lí giải thế nào là đọc
chuyên sâu và thế nào là đọc
không chuyên sâu ? ( để giải
thích rõ hơn cho lí lẽ của mình,
tác giả đã đưa ra dẫn chứng
nào?)
- Tại sao đọc chuyên sâu nhưng
không bỏ qua đọc thường thức ?
GV nhận xét , bổ sung
- Em có nhận xét gì về cách lí
giải của tác giả? ( Gợi : cách lí
giải vấn đề của tác giả có gì
hấp dẫn? những lí lẽ đó có
đúng không? Những lí giải như
thế cho ta hiểu gì về tác giả ?)
GV cho HS thảo luận nhóm và
trình bày
Nhận xét về nghệ thuật lập
luận của tác giả
- Từ đó, em rút ra suy nghĩ gì
cho mình trong việc chọn sách
trong việc đọc sách hiện nay : Sách nhiều khiến ta không chuyên sâu, không biết nghiền ngẫm
Sách nhiều làm ta khó lựa chọn, lãng phí thời gian và sức lực với những sách vô bổ
+ Hs phát hiện chi tiết Nhận xét, bổ sung
+ Đọc chuyên sâu là cách đọc nghiền ngẫm đến thuộc lòng , thấm vào xương tuỷ, như cách đọc của các học giả Trung Hoa cổ đại
+ Đọc không chuyên sâu là đọc liếc qua rất nhiều nhưng đọng lại rất ít , như cách đọc của nhiều học giả hiện nay
+ Bởi vì “trên đời không có học vấn nào tách rời các học vấn khác” , vì thế “ không học rộng thì không thể chuyên sâu, không thông thái thì không thể nắm gọn”
+Cách lí giải bằng giọng điệu tâm tình, cách nói nhiều hình ảnh gây ấn tượng ( Hs chỉ rõ bằng những hình ảnh so sánh trong văn bản)
+ Tác giả vừa lí giải vừa phân tích để chứng minh làm rõ nên những lí lẽ đưa ra hết sức thuyết phục
Những lí giải như thế cho thấy kinh nghiệm , sự từng trãi của một học giả lớn, hiểu biết sâu sắc
HS tự trình bày
sách vô bổ
- Cần lựa chọn sách khi đọc :
+ Không đọc nhiều, đọc lung tung mà chỉ đọc
kĩ những quyển có giá trị, có lợi cho mình
+ Đọc kĩ những tài liệu liên quan đến lĩnh vực chuyên sâu của mình + Đọc chuyên sâu nhưng không bỏ qua đọc thường thức
NT : Cách nói nhiều hình ảnh, giọng điệu tâm tình thân ái
Vừa lí giải vừa phân tích để làm rõ, tăng tính thuyết phục
Trang 67’
để đọc ?
Hoạt động 2:
Gọi HS đọc lại phần cuối của
văn bản
- Trong văn bản , tác giả đã
nêu ra những phương pháp đọc
sách đó là những phương pháp
nào?
GV nhận xét bổ sung
- Với những phương pháp mà
tác giả đã nêu, việc đọc sách
còn có tác dụng gì khác ?
GV : đọc sách là cách thể hiện
tính cách con người …
- Từ những phương pháp mà tác
giả nêu ra, em hãy đối chiếu
với cách đọc sách của bản thân
mình ?
Hoạt động 3:
- Nêu những nét nghệ thuật nổi
bật của bài viết ? ( nhờ đó văn
bản có sức thuyết phục cao)
GV nhắc lại những nét nghệ
thuật nổi bật của văn bản
- Bài viết của học giả Chu
Quang Tiềm cho em những
nhận thức nào về đọc sách và
cách đọc sách ?
GV tổng kết
- Nếu chọn một lời khuyên hay
nhất về cách đọc sách để ghi
lên giá sách của mình, em sẽ
lựa chọn câu nói nào trong bài
viết ?
HS đọc bài
+ Lựa chọn sách là một điều tiên quyết có ý nghĩa đối với phương pháp đọc sách
+ Đọc thật kĩ, không nên đọc lướt qua, đọc để trang trí bộ mặt mà vừa đọc vừa suy ngẫm nhất là đối với những sách có giá trị
+Không nên đọc tràn lan theo kiểu hứng thú cá nhân mà đọc có kế hoạch có hệ thống
+ Nó không chỉ giúp con người tiếp thu tri thức mà còn là chuyện rèn luyện tính cách, chuyện học làm người
+ HS tự trình bày
+ HS trình bày lại những nét nghệ thuật nổi bật của văn bản
+ Đọc sách là cách nâng cao tri thức , phải biết chọn sách mà đọc , đọc có hệ thống có nghiên cứu và nghiền ngẫm , đọc ít nhưng có hiệu quả
HS tự chọn lựa
3- Phương pháp đọc sách
- Lựa chọn sách là điều kiện tiên quyết có ý nghĩa
- Không đọc lướt qua, đọc để trang trí bộ mặt màvừa đọc vừa suy nghĩ
- Không đọc tràn lan theo hứng thú cá nhân mà đọc có kế hoạch có hệ thống
III/ Tổng kết:
1- Nghệ thuật :
- Cách nói nhiều hình ảnh, dễ hiểu
- Lí lẽ xác đáng, dẫn chứng sinh động
2- Nội dung :
-Đọc sách để nâng cao tri thức , nhưng phải biết chọn sách và đọc có phương pháp
4- Củng cố, hướng dẫn về nhà: ( 4’)
- Em học tập được gì về cách viết văn nghị luận qua bài viết của Chu Quang Tiềm?
- Về nhà :
Trang 7+ Học bài, nắm vững những lời bàn hết sức chân thành và sâu sắc của tác giả về cách đọc sách
+ Nắm vững những nét nghệ thuật nổi bật của văn bản qua cách viết văn nghị luận
+ Tự mình rút ra những suy nghĩ về cách đọc sách
- Chuẩn bị bài mới : Khỏi ngữ :
+ Tìm hiểu thế nào là khởi ngữ?
+ Khởi ngữ phân biệt như thế nào với các thành phần khác trong câu ?
+ Làm thế nào để chuyển đổi một câu không có khởi ngữ thành câu có khởi ngữ ?
IV/ Rút kinh nghiệm bổ sung :
Ngày soạn : 12-1-06
Tuần 19 Bài 18
Tiết 93:
Trang 8KHỞI NGỮ
I/ Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh :
- Nhận biết khởi ngữ và phân biệt khởi ngữ với chủ ngữ của câu
- Nhận biết công dụng của khởi ngữ là nêu đề tài của câu chứa nó( câu hỏi thăm dò như sau: cái gì là đối tượng được nói đến trong câu này)
- Biết đặt những câu có khởi ngữ
II/ Chuẩn bị của thầy và trò:
1- Thầy :
Bảng phụ, một số kiến thức có liên quan
2- Trò :
Chuẩn bị bài mới theo yêu cầu của giáo viên
III/ Tiến trình tiết dạy :
1- Ổn định tổ chức : (1’)
Kiểm tra vệ sinh, sĩ số
Kiểm tra sự chuẩn bị bài mới của học sinh
2- Kiểm tra bài cũ:
Không tiến hành
3- Bài mới:
a- Giới thiệu bài : (1’)
Ngoài những thành phần chính, câu còn có những thành phần phụ nào ?
HS: Thành phần trạng ngữ
Hôm nay chúng ta tìm hiểu thêm một thành phần phụ khác của câu : khởi ngữ
b- Vào bài mới:
20’ Hoạt động 1:
Gvtreo bảng phụ ghi các ví dụ
trong SGK
-Hãy phân tích cấu trúc ngữ
pháp của các câu trong ví dụ ?
GV nhận xét và bổ sung
- Những thành phần in đậm là
thành phần gì của câu ? Vì sao
em biết ?
( gợi : thành phần này có tác
dụng gì trong câu ? nếu bỏ
thành phần này thì ý nghĩa của
câu có thay đổi không ? Vì
HS xác định cấu trúc ngữ pháp:
a- Nghe gọi, con bé / giật mình, tròn mắt nhìn Nó/ ngơ ngác, lạ
lùng Còn anh, anh/ không
ghìm nổi xúc động
b- Giàu, tôi / cũng giàu rồi c- Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta / có thể
tin ở tiếng ta , không sợ nó thiếu giàu và đẹp
+ Phần in đậm là phần phụ của câu vì nó bổ sung ý nghĩa cho câu và nếu bỏ đi thì ý nghĩa của câu không thay đổi
I/ Tìm hiểu:
Trang 9GV : phần in đậm đó chính là
phần phụ bổ sung ý nghĩa cho
câu
- Hãy phân biệt từ ngữ in đậm
với chủ ngữ về vị trí trong câu
và trong quan hệ với vị ngữ ?
( Gợi ý : các từ ngữ in đậm có
quan hệ chủ – vị với phần vị
ngữ hay không ? )
GV cho học sinh thảo luận
nhóm và trình bày
GV : Nhấn mạnh lại sự khác
biệt của các bộ phận in đậm
với chủ ngữ và vị ngữ trong câu
- Vậy, các từ ngữ in đậm có tác
dụng gì trong câu ?
GV : những từ ngữ có tác dụng
nêu lên đề tài được nói đến
trong câu được gọi là khởi ngữ
- Em hiểu thế nào là khởi ngữ ?
( thành phần này đứng ở vị trí
nào trong câu ? và có tác dụng
gì? )
GV : khởi ngữ hay còn gọi là
thành phần khởi ý
- Trước những từ làm thành
phần khởi ngữ ở các câu trên,
ta có thể thêm quan hệ từ nào
cho hợp lí ?
GV : nhấn mạnh thêm kiến
thức cho học sinh
- GV treo bảng phụ bài tập :
hãy xác định thành phần khởi
ngữ trong các câu sau :
a- Tôi đọc quyển sách này rồi
b- Quyển sách này tôi đọc rồi
c- Anh ấy làm bài cẩn thận
lắm
d- Làm bài, anh ấy cẩn thận
lắm
GV cho học sinh làm bài tập
nhanh
- Hãy tìm một ví dụ khác có sử
dụng thành phần khởi ngữ ?
HS tiến hành thảo luận nhóm và trình bày :
+ Về vị trí: các từ in đậm đứng trước chủ ngữ
+ Về quan hệ với vị ngữ : các từ in đậm không có quan hệ chủ ngữ – vị ngữ với vị ngữ
+ Chúng có tác dụng nêu lên đề tài để các bộ phận trong câu giải quyết
HS trình bày khái niệm
+ Có thể thêm các quan hệ từ : về, đối với …
HS thực hiện bài tập : + Các câu a, c có thành phần
khởi ngữ: quyển sách này, làm bài
+ Còn các câu b, d không có thành phần khởi ngữ
HS tự lấy ví dụ Nhận xét bổ
II/ Bài học:
Đặc điểmvà công dụng của khởi ngữ trong câu:
- Khởi ngữ là thành phần đứng trước chủ ngữ của câu và nêu lên đề tài được nói đến trong câu
- Trước khởi ngữ, có thể thêm các quan hệ từ : về, đối với…
Trang 1019’ Hoạt động 2: hướng dẫn luyện
tập
- Gọi học sinh đọc và xác định
yêu cầu đề bài tập 1?
- Vậy làm thế nào để xác định
đúng khởi ngữ trong câu ?
GV : thử xem những từ đứng
đầu câu có nêu lên chủ đề của
câu hay không
- Gọi năm học sinh lên bảng
thực hiện bài tập
Sau đó nhận xét và bổ sung
- Gọi học sinh đọc bài tập 2 và
xác định yêu cầu đề
- Làm thế nào để chuyển đúng?
GV nói thêm cách thực hiện
Yêu cầu học sinh làm bài tập
nhanh , có thể chấm một số bài
sung
+ HS đọc đề : bài tập yêu cầu xác định khởi ngữ được sử dụng trong câu
+ Xác định nội dung chính của câu và tìm xem từ ngữ nào trong câu thể hiện nội dung đó
HS thực hiện bài tập và nhận xét
+ Viết lại câu bằng cách chuyển thành phần in đậm thành khởi ngữ
+ Đưa thành phần in đậm ra trước câu và có thểû thêm vào một số quan hệ từ hợp lí
HS thực hiện bài tập
Nhận xét, sửa chữa
III/ Luyện tập : Bài tập 1 : khởi ngữ được
sử dụng trong câu :
a- Điều này b- Đối với chúng mình
c- Một mình d- Làm khí tượng e- Đối với cháu
Bài tập 2:Viết lại câu
a- Làm bài, anh ấy cẩn
thận lắm
b- Hiểu thì tôi hiểu rồi, nhưng giải thì tôi chưa giải
đựơc
4- Củng cố hướng dẫn về nhà : (4’)
- Hãy trình bày những đặc điểm cơ bản của khởi ngữ?
- Về nhà :
+ Học bài, nắm vững đặc điểm và cách nhận diện thành phần khởi ngữ trong câu
+ Hoàn thành các bài tập
+ Tìm thêm một số ví dụ có sử dụng khởi ngữ
- Chuẩn bị bài mới: Phép phân tích và tổng hợp
+ Oân lại kiến thức về văn bản nghị luận
+ Tìm hiểu thế nào là phép phân tích , thế nào là phép tổng hợp ?
+ Phân biệt phép phân tích với phép tổng hợp
IV/ Rút kinh nghiệm bổ sung :
Ngày soạn : 13-1-06
Tuần 19 Bài 18
Tiết 94