KiÕn thøc: - Củng cố kiến thức về cách làm bài một bài văn lập luận giải thích, biết vận dụng để giải quyết một đề văn giải thích một nhận định, một ý kiến về một vấn đề xã hội và văn họ[r]
Trang 1
Bài 26 Kết quả cần đạt :
Hiểu được nội dung phê phán hiện thực, tấm lòng nhân đạo của tác giả và
những thành công nghệ thuật trong truyện ngắn Sống chết mặc bay
Bước đầu nắm được cách làm một bài văn lập luận giải thích
Vận dụng được những hiểu biết chung về cách làm bài văn giải thích vào
việc giải thích một vấn đề xã hội và văn học đơn giản, gần gũi
Ngày soạn: …./……/ 2011 Ngày dạy:
… /…./2011
Tiết 105-: Sống chết mặc bay
- Phạm Duy Tốn -
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Hiểu được giỏ trị hiện thực, nhõn đạo và những thành cụng
nghệ thuật của truyện ngắn “ Sống chết mặc bay”
b Kĩ năng: -Cú kĩ năng đọc, cảm thụ tỏc phẩm văn học
c Thái độ: - Giỏo dục ý thức trỏch nhiệm, lũng thương và sự đồng cảm với
nỗi khổ, sự khú khăn của con người
2.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn bài
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ
? Kể tờn cỏc văn bản nghị luận đó học và xỏc định luận điểm chớnh?
- tinh thần yờu nước của nhõn dõn ta; Sự giàu đẹp của Tiếng Việt; Đức tớnh
giản dị của Bỏc Hồ và í nghĩa văn chương
b Bài mới:
Ở VN vựng nào thường xảy ra lũ lụt - Bắc Bộ
Lũ lụt cú ảnh hưởng đến cuộc sống người dõn như thế nào? Thỏi độ của
nhõn dõn và những người cú trỏch nhiệm ra sao? Chỳng ta cựng tỡm hiểu qua
một văn bản của Phạm Duy Tốn
I Đọc, tìm hiểu chung
1 Tác giả, tác phẩm
Trang 2?
G
G
?
?
?
?
?Nêu hiểu biết của em về tác giả?
?Tác phẩm ra đời trong thời điểm nào?
GV giới thiệu về truyện ngắn hiện đại?
-Truyện TĐ: viết bằng chữ Hán, thiên về hư
cấu, cốt truyện phức tạp
- Truyện ngắn hiện đại: Viết bằng văn xuôi
tiếng việt hiện đại thiên về kể chuyện thực,
thường khắc hoạ một hiện tượng, phát hiện
một nét cơ bản trong quan hệ nhân sinh, đời
sống
- Tiểu thuyết: chiếm lĩnh đời sống trong toàn
bộ sự trọn vẹn của nó: Nhiều nhân vật, phản
ánh nhiều mối quan hệ xã hội, chịu chi phối
bởi nhiều trạng thái tồn tại…
Gv hướng dẫn đọc Đọc mẫu
Gọi 3 học sinh đọc
Học sinh và giáo viên nhận xét
Học sinh đọc từ khó ( sgk)
Học sinh tóm tắt cốt truyện
?Văn bản có bố cục mấy phần?
P1: đầu -> mất
P2: tiếp -> điếu mày
P3: còn lại
?Văn bản thuộc thể loại gì?
?Cảnh hộ đê được tác giả miêu ta vào thời
gian nào? Ý nghĩa của thời điểm này?
-Gần 1 giờ đêm ( dân hộ đê suốt từ chiều đến
1h đêm không nghỉ) -> tăng thêm sự vất vả
của dân làng và sự nghiêm trọng của khúc đê
làng
?Dân hộ đê trong điều kiện, hoàn cảnh như
thế nào?
-Mưa tầm tã, vẫn mưa tầm tã trút xuống
-Nước sông lên to quá, dưới sông nước cứ
cuồn cuộn bốc lên
=>-Trời mưa mỗi lúc một to hơn, nước
a T¸c gi¶:
- PHT (1883-1924) quª ë Hµ Néi Là cây bút truyện ngắn xuất sắc nhất ở nước ta khoảng
30 năm đầu thế kỉ XX
b Tác phẩm:
- Ra đời trong buổi đầu hình thành thể loại truyện ngắn hiện đại của VN (đầu thế kỉ XX)
2 §äc, Từ khó
3.Bố cục - Thể loại -Bố cục: ba phần
- Thể loại:Truyện ngắn
II Ph©n tÝch
1 Cảnh hộ đê -Thời gian: đêm khuya
Trang 3?
?
?
?
?
?
?
nhiều hơn, dồn dập hơn
?Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
-Tăng cường cấp, miêu tả
?Nhận xét gì về cảnh đó
- Người hộ đê rất đông, ai cũng cố sức
?Cảnh dân phu hộ đê được miêu tả qua chi
tiết nào
-Hàng trăm nghìn con người vẫn còn xao
xác gọi nhau
- Kẻ thì thuổng, cuốc… đội đất, ướt như
chuột lột
?Công việc của người dân hộ đê như thế nào
-Công việc vất vả, cực nhọc và vô cùng nguy
hiểm
? Đoạn 1 miêu tả không khí, cảnh tượng hộ
đê như thế nào?
-âm thanh:tiếng trống, tù và, tiếng người xao
xác gọi nhau
-Hành động:lộn xộn, sôi động, vội vàng
=>-Không khí hộ đê căng thẳng, khẩn
trương, tất bật, ồn ào
?Tình trạng con đê lúc này ra sao?
-Sức người ngày một giảm, ai cũng mệt lử
- Sức trời ngày một tăng:mưa cứ tầm tã,
nước cứ cuồn cuộn bốc lên
=>- Con đê ngày càng nguy hiểm
?Thái độ của tác giả trước tình cảnh trên
-Câu cảm thán -> lo sợ
?Quan sát tranh sgk.Miêu tả cảnh gì?
-Cảnh người dân đang vật lộn căng thẳng vất
vả đến cực độ trước nguy cơ đê vỡ
?Trong lúc dân phu cứu đê thì quan phụ mẫu
và nha lại làm gì?
-Đánh tổ tôm -> một trò chơi bài ăn tiền
- Tác giả cảm thương đối với sự
cố gắng gần như vô vọng của người dân
c Cñng cè:
- GV tãm t¾t néi dung
- HS nh¾c l¹i néi dung chÝnh phÇn 1
d Hướng dẫn học ở nhà:
Trang 4- Học bài, xem cỏc bài tập
- Đọc phần đọc thờm sgk
- Soạn” Sống chết mặc bay”- tiết 2.
Đọc kĩ và trả lời cõu hỏi sgk
Ngày soạn: …./……/ 2011 Ngày dạy:
… /…./2011
Tiết 106: Sống chết mặc bay(tiếp)
_ Phạm Huy Tốn_
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Hiểu được giỏ trị hiện thực, nhõn đạo và những thành cụng
nghệ thuật của truyện ngắn “ Sống chết mặc bay”
b Kĩ năng: -Cú kĩ năng đọc, cảm thụ tỏc phẩm văn học
c Thái độ: - Giỏo dục ý thức trỏch nhiệm, lũng thương và sự đồng cảm với
nỗi khổ, sự khú khăn của con người
2.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn bài
3.Tiến trỡnh dạy và học
a Kiểm tra bài cũ: tóm tắt văn bản: Sống chết mặc bay?
b Bài mới:
H
?
Theo dừi “ ngoài kia mưa giú ầm ầm” (sgk
76)
?Cảnh trong đỡnh được miờu tả qua những
chi tiết nào?
- Địa điểm:cỏch 4,5 trăm thước, trờn đờ cao,
vững chói
2 Cảnh quan phủ cựng nha lại đỏnh tổ tụm
Trang 5?
?
?
?
?
?
?
?
?
?
-Địa điểm:trên mặt đê, cao vững trãi -> an
toàn
?Quang cảnh trong đình ra sao
-Đèn thắp sáng trưng, không khí tĩnh mịch,
nghiêm trang, nhàn nhã, đường bệ, nguy nga,
đầy vẻ tôn kính, xứng đáng với một vĩ phúc
tinh
?Nhận xét gì về quang cảnh đó ? Qua đó em
thấy uy quyền của quan phủ như thế nào?
->Quan phủ có uy thế lớn với thuộc hạ
?Mọi người ngồi chơi tổ tôm như thế nào?
Tìm chi tiết nói lên điều đó?
-Quan ngồi trên , nha lại ngồi dưới, tất cả
đang vui cuộc tổ tôm Chơi tổ tôm cũng được
sắp đặt theo ngôi thứ
?So sánh cảnh dân hộ đê với cảnh trong
đình? Đối lập nhau
Đọc thầm “ trong đình” trang 75
?Tên quan phủ có nhiệm vụ gì?
?Trong khi dân chúng tìm cách cứu đê thì
hắn làm gì
-Ung dung ngồi đánh bạc
?Tìm những chi tiết miêu tả quan phủ?
-Ngồi chễm chệ , tay trái dựa gối xếp, chân
phải duỗi thẳng cho người nhà gãi, ,quạt hầu
?Nhận xét gì về dáng vẻ của quan
? Đồ dùng sinh hoạt của quan ra sao?
-Yến hấp đường phèn, khay khảm, tráp đồi
mồi, ngăn bạc, trầu vàng…
?Nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của tác
giả trong đoạn này?
-Liệt kê -> nổi bật sự giàu sang, hoang phí ->
học sau
?cảm nhận của em về cuộc sống của viên
quan
-Thức ăn toàn của ngon vật lạ, đồ dùng sang
trọng, quan phủ ung dung , nhàn nhã vui
sướng tổ tôm trong lúc nhân dân đang gội
gió tắm mưa
?Em nhận xét gì về thái độ của bọn hầu hạ
- Cuộc sống quý phải, sang trọng khác biệt với cuộc sống của đám dân đen mà ngài chăn dắt
- Ham mê cờ bạc, vô trách nhiệm
- Sẵn sàng đổ trách nhiệm cho cấp dưới mình, quát nạt, đe doạ
và hách dịch với mọi người
-Là kẻ vô trách nhiệm, tàn bạo, phi nhân
Trang 6?
?
?
?
?
H
quanh quan phủ?
-Khúm núm sợ sệt, xum xoe nịnh bợ làm vừa
lòng quan mặc dù cũng có phần lo lắng vì
tình hình đê điều
Học sinh đọc: Ấy đó quan phụ mẫu trang 77
?Khi có người bẩm báo đê sắp vỡ, thái độ
của quan như thế nào?
-Cau mặt, gắt rằng: “ mặc kệ”
?Em nhận xét gì ở tên quan này?
Khi báo tin đê vỡ, thái độ quan phủ như thế
nào?
-Đỏ mặt tía tai, doạ cách cổ, bỏ tù
Cho thấy quan là người như thế nào?
Sau đó quan làm gì?Có ra giúp dân hộ đê
không?
-Tiếp tục chơi bài, vỗ tay xuống sập, ,cười
nói hể hả khi thắng bài
?Em có nhận xét gì về tên quan phụ
mẫu?Truyện kết thúc như thế nào?Nhận xét
gì về nghệ thuật ở cuối truyện
- Truyện kết thúc khi quan sung sướng thắng
ván bài to, đê vỡ, cả một miền quê nước tràn
lênh láng , xoáy thành vực sâu -> hình ảnh
đối lập, tương phản
? Với bọn quan lại, tác giả có thái độ như thế
nào
?Với nhân dân, thái độ của tác giả thể hiện
như thế nào?Em hãy tìm một số câu thể hiện
thái độ ấy?
- Ai nghĩ đến mà chẳng động tâm thương xót
đồng bào huyết mạch
- Tình cảnh thảm sầu kể sao cho xiết
?Những câu cảm có tác dụng gì?
?Những nghệ thuật tiêu biểu, đặc sắc của
truyện
-Đối lập, tương phản
-tăng cấp
Học sinh đọc ghi nhớ
Học sinh đọc bài tËp.Tìm hiểu yêu cầu
3 Thái độ của tác giả -Tác giả mỉa mai, châm biếm thái độ vô trách nhiệm, ham chơi của bọn quan lại đặc biệt
là quan phủ
- Tác giả thương xót, cảm thông trước cuộc sống lầm than, tình cảnh thảm sầu của nhân dân ta
III Tæng kÕt, Ghi nhớ (sgk) IV.Luyện tập
Trang 7Đỏnh dấu + vào những dũng, ý đỳng
-Ngụn ngữ tự sự +
- Ngụn ngữ miờu tả +
- Ngụn ngữ biểu cảm + Ngụn ngữ của người dẫn truyện +
-Ngụn ngữ nhõn vật -Ngụn ngữ độc thoại nội tõm
c Củng cố:
- Qua truyện , em hiểu gỡ về cuộc sống và thỏi độ của bọn quan lại xưa?
- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
d Hướng dẫn học ở nhà:
-Học ghi nhớ, túm tắt văn bản
- Chuẩn bị: “ Cỏch làm bài lập luận giải thớch.
………
Ngày soạn: …./……/ 2011 Ngày dạy:
… /…./2011
Tiết 107: Cách làm bài văn
lập luận giải thích
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - ễn lại những kiến thức lớ thuyết về kiểu bài nghị luận giải
thớch, những cỏch thức cụ thể trong việc làm một bài văn giải thớch, những
điều cần lưu ý và những lỗi cần trỏnh khi làm bài
b Kĩ năng: - Rốn luyện kĩ năng: Tỡm hiểu đề bài, tỡm ý, lập dàn ý, phỏt triển
dàn ý thành đoạn, bài văn
c.Thái độ: - Yêu thích môn học
Trang 82.Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: sgk + sgv
b Học sinh: soạn, viết bài văn
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là văn giải thớch?
-Là làm cho người đọc hiểu rừ tư tưởng đạo lớ, phẩm chất, quan hệ cần được giải thớch nhằm nõng cao nhận thức, trớ tuệ , bồi dưỡng tư tưởng tỡnh cảm cho con người
b Bài mới:
Chỳng ta đó học về văn chứng minh và cỏc bước làm bài văn chứng min Đối với một bài nghị luận giải thớch càn thực hiện cỏc bước nào? Chỳng ta
sẽ học
H
?
?
?
?
?
Học sinh đọc đề bài ( sgk)
?Nhắc lại cỏc bước làm bài chứng minh
Gv:Bài nghị luận giải thớch cú những bước
nào?
?Mức độ cú gỡ khỏc nhau trong quỏ trỡnh
tỡm hiểu cỏc em lưu ý so sỏnh
?Xỏc định thể loại và vấn đề nghị luận của
bài?
?Em hóy giải thớch nghĩa đen và nghĩa
búng
?Dựa vào phần tỡm ý, em lập dàn ý cho đề
bài trờn
I Cỏc bước làm bài lập luận giải thớch
Đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ: “ Đi một ngày đàng học 1 sàng khôn” Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
1.Tỡm hiểu để, tỡm ý -Thể loại:Nghị luận giải thớch
- Vấn đề nghị luận: đi đõy đi đú thỡ sẽ mở rộng tầm hiểu biết, khụn ngoan, từng trải
*Tỡm ý:
-Đàng: đường -Sàng khụn: nhiều điều bổ ớch
- Cỏch núi đặc biệt: đo khụng gian bằng đơn vị ngày, đo trớ khụng kiến thức bằng sàng -> đi nhiều thỡ biết nhiều, mở mang kiến thức, tầm hiểu biết
- Nghĩa búng: cõu tục ngữ đỳc rỳt kinh nghiệm sống: Cú đi nhiều nơi mới mở mang tầm hiểu biết về mọi mặt
Trang 9H
G
?
H
G
Thảo luận nhóm 2 bàn
Báo cáo
Nhận xét
Học sinh dựa vào dàn bài đã lập viết bài
Yêu cầu:Tổ 1: mở bài
Tổ 2: thân bài
Tổ 3: kết bài
Học sinh các tổ đọc bài viết của mình
Nhận xét
Gv sửa chữa, bổ sung
Qua bài tập trên em hãy nêu các bước làm
bài lập luận giải thích?
Học sinh đọc ghi nhớ
Gv chốt
Học sinh đọc, xác định yêu cầu
Làm bài
Gv hướng dẫn bổ sung
-Dàn ý
2.Lập dàn ý a.Mở bài: Dẫn dắt và nêu vấn đề cần nghị luận
-Đề cao sự cần thiết và vai trò to lớn của việc đi vào cuộc sống để
mở mang hiểu biết đối với con người.Nhân dân ta có câu tục ngữ “ Di một ngày đàng, học một sàng khôn”
b.Thân bài:
Lần lượt trả lời các câu sau:
- Đi một ngày đàng là đi đâu?
- Một sàng khôn là gì?
- Vì sao đi một ngày đàng lại học được một sàng khôn?
- Đi thế nào?Học như thế nào? c.Kết bài:
Câu tục ngữ không chỉ đúc rút kinh nghiệm quý báu của nhân dân ta mà còn là một lời khuyên sáng suốt và thông minh, hướng tới mọi người
3.Viết bài
4 Đọc và sửa chữa
*Ghi nhớ ( sgk)/86
III Luyện tập:Tự viết thêm những cách kết bài khác nhau cho đề bài trên
-Câu tục ngữ là một kinh nghiệm quý báu của nhân dân ta Nó nhắc nhở chúng ta nên đi nhiều
để hiểu biết rộng hơn Bài 2: Nhận xét hệ thống lí lẽ trong dàn ý sau(Đề:Giải thích
Trang 101.Tốt gỗ là gỡ?
2 Tốt nước sơn là gỡ?
3 Vỡ sao tốt gỗ hơn tốt nước sơn?
4.làm thế nào để “tốt gỗ” và “tốt cả nước
sơn”
->dàn ý trờn chưa hợp lớ vỡ chưa rừ ba
phần của một dàn bài
cõu tục ngữ “ Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”)
c.Củng cố:
- Nờu cỏc bước làm một bài lập luận giải thớch
- HS đọc ghi nhớ SGK/86
d.Hướng dẫn học ở nhà:
- Học ghi nhớ
- Xem lại cỏc bài tập
-Chuẩn bị bài: Luyện tập lập luận giải thớch Đọc và trả lời cõu hỏi sgk
………
Ngày soạn: …./……/ 2011 Ngày dạy:
… /…./2011
Tiết 108: Luyện tập
lập luận giải thích
1 Mục tiờu cần đạt
a Kiến thức: - Củng cố kiến thức về cỏch làm bài một bài văn lập luận giải thớch, biết vận dụng để giải quyết một đề văn giải thớch một nhận định, một
ý kiến về một vấn đề xó hội và văn học gần gũi, vừa sức với vốn sống và tầm hiểu biết của cỏc em
b Kĩ năng: - Rốn luyện và củng cố cỏc kĩ năng tỡm hiểu đề, tỡm ý, lập dàn ý , nhận xột dàn ý, phỏt triển từng luận điểm trong dàn ý thành đoạn văn hoàn chỉnh, trỡnh bày đoạn văn bằng lời núi trờn lớp
c Thái độ: - Nghiêm túc làm bài
2 Chuẩn bị:
a Giỏo viờn: Dàn ý, đoạn văn
b Học sinh: Chuẩn bị bài, viết đoạn
3.Tiến trỡnh dạy và học
* Ổn định tổ chức
a Kiểm tra bài cũ:
?Nờu cỏc bước làm bài văn lập luận giải thớch
- 4 bước: Tỡm hiểu đề, tỡm ý, lập dàn ý, viết bài, đọc và sửa chữa
Trang 11b Bài mới:
Chỳng ta đó biết bài văn giải thớch phải thực hiện qua bốn bước Để khắc sõu
4 bước lập luận giải thớch, chỳng ta tỡm hiểu bài hụm nay
Hoạt động của Gv và Hs Nội dung
?
?
?
?
?
?
?
?
? Đề văn thuộc loại gỡ
? Đề yờu cầu giải thớch vấn đề
gỡ
?Tỡm cỏc từ ngữ then chốt chỉ
ra cỏc ý quan trọng cần được
giả thớch?
- Sỏch là ngọn đốn sỏng bất diệt
của trớ tuệ
?Em suy nghĩ như thế nào về
hỡnh ảnh “ngọn đốn sỏng bất
diệt”
?Cõu núi trờn cú ý nghĩa gỡ
?Tại sao lại núi như vậy
(Giải thớch cơ sở chõn lớ của cõu
núi)
?Chõn lớ ấy cần được vận dụng
như thế nào?
?Dàn ý của bài lập luận gồm
mấy phần? Nội dung của từng
phần
?Phần mở bài cần làm gỡ?
I Đề bài: Một nhà văn núi “ Sỏch là ngọn đốn sỏng bất diệt của trớ tuệ con người” Hóy giải thớch cõu núi trờn
II Cỏc bước thực hiện
1 Tỡm hiểu đề, tỡm ý
- Thể loại:Lập luận giải thớch
- Vấn đề giải thớch: Tầm quan trọng của sỏch đối với con người -> ngợi ca tụn vinh sỏch
* Tỡm ý:
-Hỡnh ảnh:Ngọn đốn sỏng >< búng tối Ngọn đốn sỏng:Rọi chiếu, soi đường đưa con người ra khỏi chỗ tối tăm
-Ngọn đốn sỏng bất diệt là ngọn đốn khụng bao giờ tắt
-Cõu núi trờn cú ý nghĩa: Sỏch là nguồn sỏng bất diệt được thắp lờn từ trớ tuệ con người.Núi cỏch khỏc sỏch là kết tinh trớ tuệ con người Những gỡ tinh tuý nhất trong sự hiểu biết của con người chớnh là ở trong sỏch
- Vỡ sach ghi lại những hiểu biết quý giỏ nhất
mà con người tớch luỹ được trong lao động, chiến đấu, trong cỏc mối quan hệ xó hội ( nờu dẫn chứng)
- Những hiểu biết ghi lại trong sỏch khụng chỉ cú ớch cho một thời mà cũn cho cả mọi thời Nhờ cú sỏch, ỏnh sỏng của trớ tuệ sẽ được truyền lại cho đời sau ( dẫn chứng)
- Vận dụng:Chăm đọc sỏch, chọn sỏch tốt, hay để đọc, khụng đọc sỏch dở, sỏch cú hại, cần học và làm theo những cỏi hay, cỏi tốt trong sỏch
2.Lập dàn ý a.Mở bài -Dẫn dắt -Nờu cõu núi của nhà văn