Tiểu luận tìm hiểu Hát Xoan

Vua Hùng thấy thế hết lời ca ngợiQuế Hoa và truyền cho các mỵ nương học lấy các điệu múa hát ấy để hát mừngtrong dịp lễ hội mùa xuân vì thế được gọi là hát Xuân, sau này vì kiêng tên húy

1.2.2 Đặc điểm diễn xướng và trình tự cuộc Hát Xoan

1.2.3 Đặc điểm lời ca trong hát Xoan

1.2.4 Đặc điểm âm nhạc trong hát Xoan

2 Giá trị của Hát Xoan

3 Thực trạng

III KẾT LUẬN-BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

wikipedia,danviet.vn,www.cinet.gov.vn, www.kilobooks.com, www.slideshare.net

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA HÁT XOAN

I MỞ ĐẦU

Lí do chọn đề tài:

Việt Nam có rất nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống, mỗi loại hình lại cónét đặc sắc riêng Tuy nhiên, những năm gần đây một số loại hình nghệ thuật đang

bị mai một dần đi “Hát Xoan” là một trong những trường hợp như thế

Có lịch sử hình thành rất lâu đời và mang bản sắc rất riêng, tuy nhiên “Hát Xoan”lại chưa được nhiều người biết đến “Hát Xoan” xuất hiện đầu tiên và phát triểnnhất là ở Phú Thọ.Bời vậy trong bài viết này tôi muốn đi sâu vào tìm hiểu loại hìnhnghệ thuật đã có từ lâu đời này ở vùng đất Phú Thọ

II NỘI DUNG

1 Lịch sử hình thành và đặc điểm

1.1 Lịch sử hình thành

Hát Xoan là loại hình dân ca nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ cúng HùngVương và đời sống sinh hoạt của cư dân trồng lúa nước vùng trung du, tập trungchủ yếu trên vùng đất Phú Thọ Hát Xoan còn được gọi là hát Cửa đình, hát LãiLèn, hát Đúm, hát Thờ…

Ở làng Phù Đức, xã Kim Đức, thành phố Việt Trì còn kể lại rằng: Từ thuởVua Hùng dựng nước, một hôm vào buổi trưa ngày 13 tháng Chạp, ba anh em VuaHùng đi tìm đất mở mang Kinh Đô có đi qua thôn Phù Đức và An Thái dừng chânnghỉ ngơi tại một khu rừng gần thôn Trong khi ngồi nghỉ ba anh em Vua Hùngnhìn ra bãi cỏ trước mặt, thấy có một đám trẻ chăn trâu vừa chơi các trò chơi nhưđánh vật, kéo co lại vừa hát những khúc ca nghe rất hay Thấy vậy người anh cảnhà họ Hùng liền bảo hai em dạy các trẻ mục đồng hát một số điệu mà họ mangtheo Về sau, để tưởng nhớ công lao của ba anh em Vua Hùng, hàng năm cứ đếnngày 13 tháng Chạp Âm lịch, dân làng lại làm bánh nẳng để cúng vào buổi trưa và

cúng thịt bò vào buổi chiều để thờ anh Cả Vua Hùng được nhân dân suy tôn là ĐứcThánh Cả Đến ngày mùng 2 và mùng 3 tháng Giêng Âm lịch, dân làng Phù Đức

mở hội cầu để cầu Đức Thánh Cả phù hộ cho “Dân khang, vật thịnh, mưa thuậngió hòa, mùa màng tươi tốt” Trong hội cầu, họ diễn lại cảnh hát xướng để nhớ lại

sự tích các Vua Hùng dạy dân múa hát và chơi các trò chơi dân gian Do vậy, hộicầu đã trở thành lệ làng hàng năm và bao giờ cũng có trò hát xướng mở đầu Ởlàng Cao Mại, thị trấn Lâm Thao, huyện Lâm Thao còn lưu truyền một truyềnthuyết như sau: Vợ Vua Hùng mang thai đã lâu tới ngày sinh nở, cứ đau bụng mãi

mà không đẻ được Người hầu nữ thấy vậy tâu rằng: Có nàng Quế Hoa xinh đẹp,hát hay, múa giỏi, nên đón về múa hát để có thể làm đỡ đau và có thể sinh đẻ được

Vợ Vua Hùng nghe lời và cho mời nàng Quế Hoa đến để hát múa chầu trực bêncạnh vợ Vua Hùng Nàng Quế Hoa vâng lời và vào chầu Khi ấy vợ Vua Hùngđang lên cơn đau dữ dội, bà gọi Quế Hoa vào cạnh giường và múa hát Quế Hoatrổ tài hát hay, múa dẻo, tay uốn, chân đưa, người mềm như tơ, tay dẻo như bún, vợVua Hùng và những người hầu cận đều rất say mê Vợ Vua Hùng trong khi mảixem nàng Quế Hoa múa hát nên quên cả đau đẻ và đã sinh hạ được ba người contrai khôi ngô tuấn tú Khi ấy đang là mùa Xuân Vua Hùng thấy thế hết lời ca ngợiQuế Hoa và truyền cho các mỵ nương học lấy các điệu múa hát ấy để hát mừngtrong dịp lễ hội mùa xuân vì thế được gọi là hát Xuân, sau này vì kiêng tên húy của

mỵ nương con gái Vua Hùng có tên là Xuân Nương (có thể là tên một nữ tướngcủa Hai Bà Trưng trong khởi nghĩa năm 40-43) nên phải gọi chệch là hát Xoan Lạimột câu chuyện khác cũng ở làng Cao Mại kể rằng: Nguyệt Cư công chúa và Vua

bà ở xã Cao Mại là con Vua Hùng, lúc lọt lòng mẹ cứ khóc hoài không ai dỗ được.Chỉ đến khi nghe người dân làng An Thái hát thì Công chúa mới chịu nín Cứ nhưthế cho đến khi Công chúa lên ba tuổi Cho đến khi Công chúa Nguyệt Cư lấychồng có thai khi đi qua làng An Thái nghe hát Xoan thì chuyển dạ đẻ, nhữngngười hầu phải chạy thật nhanh về cung để nàng kịp sinh nở Cũng chính vì sự việc

trên mà hiện nay ở Cao Mại còn bảo lưu lệ chạy kiệu Vua Bà và có tổ chức hátXoan trong những ngày lễ hội, đình đám để ghi dấu sự kiện.

Ở làng Hương Nộn, xã Hương Nộn, huyện Tam Nông, nơi có hát Xoan thờ Nữtướng Xuân Nương thời Hai Bà Trưng lại kể rằng: Khi khởi nghĩa đánh giặc Hánnhững năm đầu Công nguyên có lần hành quân qua làng Xoan, được nghe hátXuân, Xuân Nương rất thích thú Sau ngày khởi nghĩa thắng lợi, Hai Bà Trưng lênngôi vua, Nữ tướng Xuân Nương được phong làm Đông Cung công chúa nhập nộitrưởng quản quân cơ nội các Bà về thăm lại quê hương và cho người sưu tầm, ghichép lại các bài ca Xuân ấy để truyền dạy trong quân Chính vì sự tích này nênngày nay khi tế Xuân Nương, dân làng Hương Nộn tổ chức hát Xuân nghi lễ; và đểkiêng kỵ tên húy của bà, nên khúc ca Xuân được gọi chệch đi là khúc ca Xoan.Cũng tại làng Hương Nộn còn có một truyền thuyết khác kể về hát Xoan như sau:

Vợ Vua Lý Thần Tôn (1128-1138) là Hoàng hậu Lê Xuân Lan Một lần bà du xuânqua đất Phù Ninh thấy những người dân làm ruộng, đánh cá, vừa làm vừa hát, hátrất say mê, hát quên đi mệt nhọc để làm ra sản phẩm nhiều hơn Thấy đó là nhữngbài hát hay, bà bèn cho người ghi chép lại, đến khi về tu tại chùa Thiên Tạo tại xãHương Nộn thì truyền dạy cho dân hát theo Bài hát đó là những điệu Xoan ca đằmthắm gần gũi với cuộc sống của người dân nông nghiệp Bà được dân tôn thờ làĐức Thánh Mẫu Sau khi bà mất dân Phù Ninh đã sang Hương Nộn cùng nhau hátthờ bà Vì là hát bài bản nên chỉ người Phù Ninh có sách chép mới hát được cònnơi khác không có sách chép nên hát lời không đúng

Có rất nhiều truyền thuyết trong dân gian lí giải sự ra đời của Hát Xoan, mỗitruyền thuyết là một câu chuyện khác nhau nhưng chúng đều mang một màu sắcchung đó là đầy tính chất huyền thoại, nhuốm màu hư ấu và huyền bí Mặc dù vậy,bóc tách những yếu tố huyền thoại hoang đường và hư cấu, chúng ta có thể thấyđược một số thông tin mang tính khoa học có thể xác định được nguồn gốc về sựhình thành và quá trình tồn tại của Hát Xoan trong suốt thời gian mấy nghìn năm

lịch sử dựng nước và giữ nước của các thế hệ cư dân Đất Tổ thông qua lối hát cònđược bảo tồn đến ngày nay Qua truyền thuyết dân gian lưu truyền lại, chúng ta dễdàng thấy rằng, hát Xoan có thể được ra đời từ rất sớm, có thể từ thời Hùng Vươngdựng nước hoặc ít ra cũng cho ta một nhận định: Hát Xoan đã có từ rất lâu đời vớihình thức ban đầu còn rất sơ khai và nó được dùng làm nghi thức tín ngưỡng trong

lễ hội của làng để cầu đảo Trời đất ban cho mưa thuận gió hòa để mùa màng đượctươi tốt, đem lại cuộc sống ấm no cho muôn dân trăm họ và được tồn tại đến khởinghĩa Hai Bà Trưng năm 40 đến 43 sau Công nguyên Bằng chứng là tại các địađiểm của hát Xoan hoặc có liên quan đến hát Xoan đều có tín ngưỡng thờ tự cácVua Hùng và các con gái Vua Hùng như Tiên Dung, Ngọc Hoa, Nguyệt Cư và cáccon rể, các tướng lĩnh của thời Vua Hùng.Các làn điệu Xoan cổ đều được bắtnguồn từ những làng cổ nằm ở địa bàn bán sơn địa thuộc trung tâm bộ Văn Langthời các Vua hùng dựng nước Nó được ra đời cùng với tín ngưỡng mang tínhnguyên thủy của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, đó là tín ngưỡng thờ Trời, thờThần, thờ Thánh để cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt bội thu Cáclàng Xoan đều là những ngôi làng cổ nằm ở vị trí có địa hình bán sơn địa với địahình đồi, gò trung du xen kẽ với ruộng trồng lúa nước rất điển hình thuộc địa bàntrung tâm của bộ Văn Lang thời các Vua Hùng dựng nước Đây là một trong nhữngyếu tố Vị -Thế -Địa rất quan trọng ảnh hưởng và tác động trực tiếp đến sự ra đời vàtồn tại của các làn điệu và cách thể hiện của hát Xoan Chính vì vậy, yếu tố tâmlinh là yếu tố quan trọng chi phối đến tính chất của “Hát Xoan” mang tính nghi lễphồn thực của cư dân nông nghiệp Nó được hát ở cửa đình thể hiện những lễ tụcdiễn xướng tế thần linh tại các cửa đình và được tổ chức hát vào mùa Xuân - mùanghỉ ngơi của một chu trình canh tác nông nghiệp trồng lúa nước hai vụ Chiêm-Xuân qua 12 tháng và 4 mùa Xuân-Hạ-Thu-Đông, đó chính là nguyên nhân đểhình thành các khoảng cách liên quan đến 4 mùa Xuân-Hạ-Thu-Đông

1.2 Đặc điểm

1.2.1 Đặc điểm chung

Hát Xoan là loại hình nghệ thuật tổng hợp, bao gồm nhiều yếu tố: thơ, nhạc,múa, hát trong đó hát và múa luôn đi cùng và hỗ trợ nhau, dùng điệu múa minhhoạ nội dung cho lời ca, kết hợp với việc sử dụng các đạo cụ như quạt, phách tre,nậm rượu Bên cạnh đó, hát Xoan còn có sự gắn bó mật thiết giữa thơ ca và âmnhạc, nhịp điệu thơ và nhịp điệu nhạc, ý thơ và ý nhạc đều có sự thống nhất

Hát Xoan có 3 kiểu hát (hát nói, hát ngâm ngợi, hát xướng), mỗi kiểu hát cómột số nét đặc trưng về giai điệu Đặc điểm của giai điệu hát nói là sự đồng nhấtgiữa dấu giọng của lời ca với giai điệu (lời ca của kiểu hát nói thường là thơ 4 hoặc

5 chữ), các quãng trong kiểu hát nói thường là từ quãng 2 đến quãng 5, không baogiờ vượt quá quãng 8 Giai điệu của hát nói không sử dụng nhiều nốt luyến láy màmộc mạc, giản đơn nhưng dõng dạc, khoẻ khoắn Trong kiểu hát ngâm ngợi, giaiđiệu thường mềm mại, uyển chuyển, nhịp tự do, thể hiện tình cảm trữ tình, sâulắng, có nhiều nốt luyến láy hơn giai điệu hát nói Còn đối với hát xướng - giaiđiệu tổng hợp những đặc tính của hát nói và hát ngâm ngợi Kiểu hát này có nhiềuthủ pháp sáng tác được ứng dụng như: nhắc lại, biến tấu, mô phỏng để phát triểntác phẩm Lời ca trong hát Xoan được cấu trúc theo nhiều thể thơ (4 chữ, 5 chữ, lụcbát, song thất lục bát, thất ngôn, tự do ), bao gồm cả thơ dân gian và thơ bác học.Bên cạnh đó, trong hát Xoan còn có hàng loạt những tiếng đưa hơi và tiếng đệmvào câu hát, tạo nên nét đặc trưng riêng biệt cho loại hình nghệ thuật này HátXoan khi diễn xướng chịu sự chi phối của ngữ điệu tiếng Việt gồm 6 thanh: huyền,sắc, hỏi, ngã, nặng và thanh không Hầu hết các bài hát trong hát Xoan đều là thang

5 âm, bên cạnh đó còn có thang 4 âm và 3 âm

Hát Xoan được tổ chức theo phường Xoan, bao gồm 2-6 nam (kép) trong đó

ít nhất phải có 1 kép trẻ, tuổi từ 10-15 và 6-12 nữ (đào) Đứng đầu phường Xoan làmột người đàn ông đã đứng tuổi, thuộc nhiều bài hát Xoan, biết chữ Nôm, đượcdân làng tín nhiệm bầu làm trùm Ông trùm vừa là người hướng dẫn đào kép hát ,

múa, vừa làngười quản lý, vừa là người giao dịch với các làng mà phường Xoanđến hát Để có uy tínvới các làng kết nghĩa, vai trò của ông trùm rất quan trọng.Ông trùm phường Xoan thường là kép của phường, đã tham gia đi hát rất nhiềunăm, có nhiều kinh nghiệm, biết nhiều điển tích đọc được văn bản Hát Xoan bằngchữ Nôm Ông trùm vừa là nhạc công thuần thục giữ nhịp trống phách, vừa là képhát dẫn thành thạo, vừa là chỉ đạo nghệ thuật,vừa là thày dạy dỗ các đào kép hátmúa Đặc biệt ông trùm phải có khả năng quản lý vàgiao dịch Hàng năm vào thángchạp âm lịch, phường Xoan được tập hợp dưới luyện tập hướng dẫn của ông trùm.Địa điểm luyện tập tại nhà ông trùm Phường Xoan hoạt động như một đơn vị hoạtđộng nghệ thuật bán chuyên nghiệp, do đó khâu tuyển chọn đào kép rất được chútrọng Kép trong phường Xoan không những là diễn viên hát mà còn là nhạc công

có tay trống tay phách điêu luệyn Đào phường Xoan phải đảm bảo có hai tiêuchuẩn nhanh và sắc Thiếu một trong hai tiêu chuẩn không được nhập phường Khi

đã có chồng thường các cô đào không theo chồng đi hát nữa Ngoài khả năng bẩmsinh về thanh sắc,các cô đào được truyền kỹ năng về hát múa, được giảng dạy cặn

kẽ về các điển tích, được trau dồi bồi dưỡng thường xuyên về kiến thức văn họcdân gian, âm nhạc dân gian và cả âm nhạc bác học

Khi đi hát các cô đàothường mặc váy sồi hay quần láng đen, áo tứ thân, nămthân, (hoặc là bao xanh bao hồng), đầu vấn khăc nhung đen ,hay khăn mỏ quạ Kép

và những chàng trai làng tham gia trong cuộc Hát Xoan , mặc quần ồng sớ màutrắng, áo the thâm dài tới đầu gối cổ quàng dải nhiễu điều , đầu đội khăn hay khănxếp đen Trong quan niệm của phường Xoan, trang phục khi đi hát phải đẹp, trangtrọng không những biểu long tôn kính với thần linh mà còn biểu lộ sự tôn trong củamình đối với dân các làng kết nghĩa Đây cũng là biểu hiện văn hoá ứng xử củaphường Xoan

Đạo cụ hành nghề của phường Xoan rất đơn giản, chỉ có quạt giấy với mộtquyển sáchchép đầy đủ 14 Quả cách chép bằng chữ Nôm Nhạc cụ của phường

Xoan cũng rất đơn giản, chỉ gốm một trống nhỏ bằng gỗ( thường gỗ mít già) hoặccặp trống bịt bằng da trâu hoặc da bò, và mộtcặp phách.

Như một đơn vị nghệ thuât bán chuyên nghiệp, phường Xoan lưu diễn từlàng này qua làng khác, mỗi làng sở tại đều có những yêu cầu riêng Có làng yêucầu ngoài phần hát lề lối các cô đào cùng các chàng trai sở tại Hát Đúm giaoduyên Có làng có những tư gia mời phường Xoan đến hát tại nhà, chủ yếu là hátbài bản, làn điệu thuộc giọng ngoài như: Giọng Lý, Giọng Ru, Giọng Phú…đây làbài bản làn điệu có âm điệu , lời ca và lối hát khác với Hát Xoan Nhất là giọngPhú, chỉ hát những điển tích của văn chương bác học: Phú Kiều, phú Lưu BìnhDương Lễ, phú Thị Kính Với những yêu cầu của các làng sở tại thì từ ông trùmđến các đào kép phải có một trình độ nhất định và khả năng văn hoá âm nhạctương đối phong phú mới đáp ứng được yêu cầu Mối quan hệ giữa phường Xoanvới các làng phường Xoan đến ca hát là quan hệ anh em, tục kết nghĩa giao ướcphường Xoan là em, làng sở tạ là anh Tuy nhiên trong giao tiếp ứng xử hai bênđều hết sức trân trọng, xưng là anh em nhưng bình đẳng.Địa điểm diễn xướng ởcửa đình còn hát ở trong đình

1.2.2 Đặc điểm diễn xướng và trình tự cuộc Hát Xoan

* Chặng nghi thức: Phường Xoan thường đi hát ở các làng kết nghĩa, nên phần

nghi thức ông trùm phường cùng ông chủ tế làng s tại phải đứng trước hương áncủa làng, chắp tay kinh cẩn vái lạy các thần linh Sau đó ông trùm phường hátnhững lời thỉnh mời, đươc xướng theo kiểu vãi tế gọi là Hát Chúc, nối tiếp bài HátChúc là bài Gíáo Trống Bài Giáo Trống do chú kép trẻ nhất phường với chiếctrống nhỏ đeo trước bụng vừa múa vừa nhảy dẫn , phường Xoan phụ hoạ phần diễncủa chú kép trẻ, bốn cô đào ra trước hương án, tay nâng quạt làm điệu bộ dânghương, chân bước lên bước xuống, hát bài Thơ nhang, Đóng đám… Nội dung chủyếu của những bài hát ở phần nghi thức là thỉnh mời, cầu xin các vi thần linh về dự

lễ tế, che chở cho dân làng được an khang, mua màng tươi tố thiên hạ thái bình *

Chặng hát các Quả cách Hát cách hay trình bày các Qủa cách là lối hát các bài bảnkhá dài như bài văn hay bài diễn ca Nội dung Qủa cách miêu tả cảnh đẹp thiênnhiên với bốn mùa xuân, hạ, thu, đông hay mô tả cuộc sống của bốn lớp ngườitrong xã hội lúc bấy giờ: sĩ, nông, công, thương, hoặc kể lại những chuyện xưa.Hát cách gồm 14 bài bản được gọi là Quả cách và có tên gọi và được sắp xếp trìnhdiễn như sau : Kiều Giang Cách Nhàn Ngâm Cách Tràng Mai Cách Ngư TiềuCanh Mục Cách Đối Dẫy Cách Xuân Thời Cách Hồi Liên Cách Hạ Thời Cách.Thu Đông Cách Đông Thời Cách Tứ Mùa Cách Thuyền Chèo Cách Tứ DânCách Chơi Dâu Cách Cấu Trúc mỗi Qủa cách gồm có ba phần: mở đầu là giáocách , phần trung tâm là đưa cách, phần kết thúc là kết cách Về diễn xướng thì mỗiQủa cách có nhiều vẻ nhưng cơ bản là hát ngâm và hát nói Ông trùm phườngXoan hay một kép ngồi ở giưa khoang đình vừa đánh trống phách vừa hát dẫn, các

cô đào đứng sau hát phụ hoạ bằng cách hát lai nguyên một câu hay một đoạn vừahát, có khi chỉ là nhưng câu đưa hơi Để nối các Qủa cách theo tình tự diễn xướngngười ta thường dung các câu láy: các bạn họ ta lấy qua làm dậm, là hỡm dậm nàodậm ấy cho qua, hoặc cách ấy cho qua, hỡi ban chèo ta giờ sang cách khác CácQủa cách là những áng văn chữ Nôm được cấyn ghép vào Hát Xoan do một số cácnhà Nho viết ra, mang nhưng yếu của văn chương bác học Một trong những biểuhiện của sự cấy ghép này là một các đình làng như Cao Mại, Hữu Bổ, HươngNộn…ở Phú Thọ có tổ chức mời các phường Xoan đến hát thi các Qủa cách Hátthì có giải nhất nhì, ba tuỳ theo sư chính xác về lời văn của người thi hát so vớisách mẫu

* Chặng hát hội: Hát hội là chăng sôi nổi nhất, sinh động nhất và kết thúc một

cuộc Hát Xoan Hát hôi gồm nhiều bài được kết nối với nhau theo hình tức tổ khúchay liên khúc vừa hát, vừa múa, vừa diễn trò Trình tự hát hội có các phần: Bợmgái, Bỏ Bộ, Xin hoa- Đố chữ Gài Hoa, Dã Cá Dã Cá là tiết mục được trình diễnnhư một hoạt cảnh, có nơi là các cô đào , có nơi là các trai láng sở tại được đóng

vai cá bị lưới bủa vây, bắt được dâng lên bàn thờ tế thần , tế thần xong mới đượctrở lại làm người Tiết mục Dã Cá rất sôi nổi vui vẻ, kết thúc cuộc Hát Xoan trongkhông khí tưng bừng của lễ hội Trước tiết mục Dã Cá ,ở nhiều làng còn đưa thêmmục Hát Đúm xen vào trong cuộc Hát Xoan Hát Đúm được xen vào Hát Xoan làmtăng thêm phần sinh động của cuộc hát.

1.2.3 Đặc điểm lời ca trong hát Xoan

Hát Xoan cũng như một số các hình thái sinh hoạt văn hoá âm nhạc dân gian kháccủa người Việt: Hát Dô, Hát Dậm, Hát Chèo Tàu, Hát Quan Họ, Ca Trù… khởi đầuđều là lối hát tế thần( từ nhiên thần đến nhân thần) rồi từ dần đến những yếu tố tínngưỡng, tâm linh bớt đi( Quan họ) Là loại dân ca lễ nghi phong tục, lời ca trongHát Xoan phản ánh khá rõ tín ngưỡng của cộng đồng người Việt:phồn thực thờ tổtiên, thờ thần…tín ngưỡng thờ thần thể hiện trong bài Giã cá:

May ra bắt được cá măng

Đem lên tiến cúng cả làng bình yên

Tín ngưỡng phồn thực:

Tôi bước chân vào giáo trống Tìm đền thượng chúc cho minh Năm trống cơmthiên hạ thái bình Năm trống cơm nhà no mọi đủ Năm trống cơm mọi vẻ mọi hay.Cùng với nội dung về thần linh, thần quyền, lời ca trong Hát Xoan còn đề cập đếnvương quyền: Nhà tôi nhà Lê Là song Bồ Đề Trở về thiên hạ Cày bừa ruộng Lê

Kẻ sĩ là một trong bốn thành phần tứ dân: sĩ nông – công- thương cũng được phảnánh rõ nét trong lời ca Hát Xoan Các nhà Nho đồng nghĩa với kẻ sĩ thì phải họchành Học hành thi cử để làm quan, vinh quy bái tổ là ước mơ của các tầng lớpnhân dân lúc bấy giờ: Sống được làm quan Cưỡi ngựa bên Tàu Vinh quy bái tổ Làmột xã hội nông nghiệp, chủ đề chính của nội dung Hát Xoan vẫn là nghề nông:Đêm mưa ngày nắng Đầu tháng cuối năm Lúa dé, lúa chiêm cho no làng Ngoàiđồng tốt lúa Lúa tốt mạ lên cho chật nhà Mặc dù là hai tầng lớp được coi là thứhạng thấp nhất trong xã hội nhưng nghề công và nghề thương cũng được ca ngợi