Giáo trình Thực hành điện cơ bản: Phần 2

Sau khi đã tìm ra được nguyên nhân hư hỏng ta tiến hành sửa chữa (nếu có thể) hoặc thay thế các bộ phận của mạch đèn. Ví dụ, nếu hỏng hóc do chấn lưu ta sẽ thay thế bằng chấn lưu mới n[r]

BÀI 10 SỬA CHỮA MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG

Giới thiệu:

Mạch điện đèn huỳnh quang là một mạch khá phức tạp bao gồm nhiều phần tử cấu tạo nên Mỗi phần tử làm nhiệm vụ riêng nên khi xảy ra sự cố sẽ dẫn đến hư hỏng của cả mạch Đa số phụ tải chiếu sáng trong điện dân dụng là đèn huỳnh quang nên việc sửa chữa mạch đèn huỳnh quang là công việc thường gặp Ở bài học này giới thiệu các kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch điện đèn huỳnh quang theo các tiêu chuẩn kỹ thuật

Mục tiêu:

- Phân tích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang

- Kiểm tra, sửa chữa và thay thế được các bộ phận hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật

- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi sửa chữa mạch điện

- Nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ, tích cực và trách nhiệm

Nội dung chính:

1 Các hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng thường gặp

Mục tiêu:

- Phân tích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

1.1 Các hư hỏng thường gặp

Mạch điện đèn huỳnh quang thường gặp những hư hỏng sau:

- Đèn không sáng

- Đèn phát sáng yếu hay có vệt sáng hình xoắn ốc

- Đèn khởi động lâu hay sáng nhấp nháy lúc đỏ lúc tắt

- Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy

- Đèn quá sáng, ballast phát ra tiếng kêu lớn

1.2 Nguyên nhân, và cách kiểm tra

Phần này trình bày những nguyên nhân dẫn đến các hư hỏng của mạch đèn huỳnh quang

1

- Đèn không sáng - Chưa cấp nguồn

- Hở mạch điện do công tắc, các cầu đấu, hoặc bóng đèn bắt chưa chặt, tiếp xúc chưa tốt

- Stắcte bị hỏng

- Tuổi thọ của đèn đã hết

2

- Đèn phát sáng yếu hay có vệt sáng hình xoắn ốc

- Điện áp nguồn bị suy giảm

- Đèn quá tuổi thọ, bóng đèn bị già hóa

- Hơi thủy ngân không ổn định

3

- Đèn khởi động lâu hay sáng nhấp nháy lúc đỏ lúc tắt

- Stắcte bị yếu đi nên vẫn còn hoạt động

ở điện áp thấp

- Điện điện áp nguồn bị suy giảm

4 - Đèn chỉ sáng ở hai đầu đèn - Stắc te bị hỏng, lưỡng kim nhiệt bị nối

tắt hoặc do tụ điện bị đánh thủng

5

- Khi tắt đèn nhưng bóng vẫn sáng nhấp nháy

- Mắc công tắc vào đây nguội

6 - Đèn quá sáng, ballast phát

ra tiếng kêu lớn

- Điện áp nguồn tăng cao

2 Kiểm tra, thay thế các bộ phận của mạch đèn huỳnh quang

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước thực hiện quy trình kiểm tra mạch đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thay thế thành thạo các bộ phận của mạch điện đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, tích cực trong giờ học và tác phong công nghiệp trong rèn luyện kỹ năng

2.1 Quy trình kiểm tra mạch

 Bước 1: Phán đoán và kết luận hư hỏng

Khi thực hiện kiểm tra mạch điện cần dựa vào những hiện tượng của mạch và những nguyên nhân có thể dẫn đến những hư hỏng đó để phán đoán và kết luận hư hỏng của mạch

 Bước 2: Kiểm tra

Sau khi đã phán đoán và kết luận hư hỏng của mạch, ta tiến hành thao tác kiểm tra các bộ phận có thể dẫn đến hư hỏng đó

 Bước 3: Thay thế các bộ phận của mạch

Sau khi đã tìm ra được nguyên nhân hư hỏng ta tiến hành sửa chữa (nếu có thể) hoặc thay thế các bộ phận của mạch đèn Ví dụ, nếu hỏng hóc do chấn lưu ta sẽ thay thế bằng chấn lưu mới nhưng lưu ý, các thông số của bộ phận thay thế phải giống với các bộ phận hỏng hóc

2.2 Thực hành thay thế các bộ phận của mạch

2.2.1 Công tác chuẩn bị

a) Dụng cụ

b) Thiết bị vật tư

2.2.2 Thao tác mẫu

Ở bước này giáo viên không phải thao tác mẫu tất cả các kỹ năng thay thế các bộ phận mà chỉ thao tác một kỹ năng thay thế một bộ phận, ví dụ thay thế chấn lưu Trong quá trình thao tác mẫu, nếu thấy học sinh chưa rõ bước nào thì sẽ thao tác lại bước đó để giúp học sinh nắm rõ được các bước thực hiện thay thế các bộ phận

2.2.3 Thực hành

- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành

- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc

- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của để hoàn thiện kỹ năng cho các

em

2.2.4 Đánh giá kết quả

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng thay thế các bộ phận phải đạt được những tiêu chí sau:

- Thao tác thay thế thành thạo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Mạch điện sau khi thay thế phải hoạt động tốt

- Thực hiện được những quy tắc an toàn cho người và thiết bị

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài

3 Sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Mục tiêu:

- Kiểm tra và sửa chữa được các hư hỏng thường gặp của mạch điện

- Thực hiện được các quy định về an toàn trong công việc

- Thể hiện được tác phong công nghiệp và thái độ nghiêm túc, cẩn thận trong rèn luyện kỹ năng

3.1 Công tác chuẩn bị

Trước khi cho học sinh thực hành kiểm tra và sửa chữa, giáo viên sẽ phải tạo ra các lỗi trên mạch điện của từng nhóm Các lỗi nằm trong phạm vi lý thuyết đã học và không làm ảnh hưởng đến tính an toàn của mạch điện

Ngoài ra, phải chuẩn bị thêm một số dụng cụ và thiết bị sau:

a) Dụng cụ

b) Thiết bị vật tư

3.2 Thao tác mẫu

Ở bước này giáo viên cần thực hiện thao tác mẫu các kỹ năng sau:

- Kỹ năng kiểm tra các bộ phận trong mạch (chỉ thao tác mẫu một bộ phận)

- Kỹ năng kiểm tra mạch khi vẫn được cấp nguồn (kiểm tra nóng)

- Kỹ năng sửa chữa và thay thế các bộ phận trong mạch điện

Lưu ý: Khi thực hiện kỹ năng kiểm tra nóng cần phải tuyệt đối cẩn thận

3.3 Thực hành

- Chia nhóm và phân bổ các nhóm vào vị trí thực hành

- Các nhóm tiến hành thực hiện công việc

- Trong thời gian thực hành, giáo viên phải thường xuyên quan sát, uốn nắn và chỉnh sửa các thao tác còn chưa đúng, chưa đạt của để hoàn thiện kỹ năng cho các

em

3.4 Đánh giá kết quả

Kết thúc giờ thực hành, giáo viên dựa vào các tiêu chí đánh giá của bài thực hành để đánh giá kết quả của từng nhóm Đối với kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch phải đạt được những tiêu chí sau:

- Thao tác kiểm tra thành thạo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Kỹ năng sửa chữa mạch đúng cách, mạch điện sửa chữa hoạt động tốt

- Thực hiện được những quy tắc an toàn cho người và thiết bị

Từ kết quả bài thực hành của các nhóm, nhận xét kết quả chung của cả lớp Nhắc nhở, nhấn mạnh những kiến thức, những thao tác cần lưu ý trong bài

Câu hỏi ôn tập

1 Trình bày những hư hỏng thường gặp trong mạch điện đèn huỳnh quang

2 Trình bày quy trình kỹ thuật các bước kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

3 Trình bày các yêu cầu của kỹ năng kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

* Kiểm tra

Đây là bài kiểm tra đầu tiên trong Mô-đun, mục đích của bài kiểm tra này là đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức và mức độ hình thành kỹ năng của học sinh trong những bài đã học

Có thể lựa chọn một trong các đề sau:

ĐỀ 1 Thời gian thực hiện: 60 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật kỹ năng nối dây đơn lõi một sợi

Câu 2: Thực hành nối dây dẫn đơn lõi một sợi tiết diện 2,5mm2

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật kỹ năng nối dây đơn lõi một sợi

- Thực hành nối dây dẫn đơn lõi một sợi đúng quy trình và tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

* Dụng cụ

* Thiết bị vật tư

1 Dây dẫn đơn lõi một sợi 2,5 mm2 1m

ĐỀ 2 Thời gian thực hiện: 60 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật kỹ năng nối thẳng dây cáp

Câu 2: Thực hành nối thẳng dây cáp tiết diện 16mm2 bằng kìm ép cốt chuyên dụng

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật kỹ năng nối thẳng dây cáp

- Thực hành nối thẳng dây cáp tiết diện 16mm2 bằng kìm ép cốt theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

* Dụng cụ

* Thiết bị vật tư

ĐỀ 3 Thời gian thực hiện: 120 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn sợi đốt

Câu 2: Lắp ráp mạch đèn sợi đốt trên panel thực hành

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn sợi đốt

- Lắp ráp mạch đèn sợi đốt trên panel thực hành đúng tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

* Dụng cụ

* Thiết bị vật tư

4 Công tắc 01

ĐỀ 4 Thời gian thực hiện: 150 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn huỳnh quang

Câu 2: Lắp ráp mạch đèn huỳnh quang trên panel thực hành

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật lắp ráp mạch đèn huỳnh quang

- Lắp ráp mạch đèn huỳnh quang trên panel thực hành đúng tiêu chuẩn kỹ thuật c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

* Dụng cụ

* Thiết bị vật tư

ĐỀ 5 Thời gian thực hiện: 90 phút a) Đề bài:

Câu 1: Trình bày quy trình kỹ thuật sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

Câu 2: Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

b) Tiêu chí đánh giá bài kiểm tra:

- Trình bày được quy trình kỹ thuật sửa chữa mạch đèn huỳnh quang

- Thực hành kiểm tra và sửa chữa mạch đèn huỳnh quang đúng tiêu chuẩn kỹ thuật

- Mạch điện sau khi sửa chữa hoạt động tốt

c) Công tác chuẩn bị cho phần kiểm tra kỹ năng:

* Dụng cụ

* Thiết bị vật tư

BÀI 11 LẮP ĐẶT MẠCH ĐÈN CAO ÁP THỦY NGÂN

Giới thiệu:

Đèn cao áp thủy ngân được sử dụng rất nhiều trong lĩnh vực chiếu sáng đô thị như chiếu sáng đường phố, chiếu sáng sân cổng công ty, siêu thị, ngân hàng, khách sạn, sân thể thao, đôi khi còn sử dụng để chiếu sáng sân vườn Bài học này giới thiệu cấu tạo, nguyên lý hoạt động và các kỹ năng lắp ráp cũng như sửa chữa mạch đèn cao

áp thủy ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm việc mạch đèn cao áp thuỷ ngân

- Nhận biết, lựa chọn, kiểm tra được các bộ phận có trong mạch đèn cao áp thuỷ ngân

- Lắp đặt và sửa chữa mạch đèn đúng trình tự, đúng tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn

- Tuân thủ các quy tắc an toàn khi lắp đặt mạch điện

- Thể hiện thái độ nghiêm túc, cẩn thận, tỉ mỉ và tích cực trong rèn luyện kỹ năng

Nội dung chính:

1 Cấu tạo, nguyên lý mạch đèn cao áp thuỷ

ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý làm

việc của đèn huỳnh quang

- Thể hiện được thái độ nghiêm túc, tích cực

và hăng hái trong giờ học

1.1 Cấu tạo

Nguyên lý cấu tạo của đèn cao áp thủy nhân

cho trên hình vẽ 11.1 Đèn cao áp thủy ngân là

loại đèn được cấu tạo bởi hai bóng, một bóng nhỏ

4 làm bằng thạch anh, ở hai đầu ống có điện cực

2, 4 và có chứa hơi thuỷ ngân, khí argon bên

trong Bóng ngoài 7 được làm bằng thuỷ tinh

được rút chân không bên trong và có tráng một

lớp phốt-pho Điện áp cần thiết cung cấp cho đèn

hoạt động từ 350 - 500V vì thế khi sử dụng

nguồn cung cấp 110V hay 220V cần có thêm một

máy biến thế nâng áp và đồng thời ổn định dòng điện qua đèn

1.2 Nguyên lý làm việc

Hình 11.2 là sơ đồ nguyên lý mạch đèn cao áp thủy ngân

Hình 11.1: Cấu tạo bóng đèn cao áp thủy ngân

Trên sơ đồ ta thấy đèn được mắc nối tiếp với phần thứ cấp của một máy biến thế

và mắc song song với đèn gồm mạch đi-ốt D, điện trở R và tụ C2 đủ sức phóng điện qua điện cực SG (Spark Grap), xả điện từ bản cực (+) qua cuộn sơ cấp của máy biến thế T, trở về bản cực (-) của tụ Dòng điện qua cuộn sơ cấp này vì là dòng điện xung nên tạo ở cuộn thứ cấp phát ra dòng cao thế khoảng 400-800V, vì thế dễ dàng tạo sự phóng điện giữa hai điện cực trong bóng đèn thạch anh, làm ion hoá hơi thuỷ ngân trong vài giây tạo sự bức xạ tia cực tím (rayons ultra-violets) làm đèn phát sáng có màu trắng-xanh Nhiệt độ trong bóng thạch anh rất cao, khi vận hành có thể đạt đến

60000C

Khi đèn đã sáng, điện thế ở hai đầu đèn bị giảm xuống nên điện thế nạp vào tụ

C2 cũng giảm, vì thế bây giờ C2 không đủ sức tạo sự phóng điện qua điện cực SG được nữa, chấm dứt nhiệm vụ khởi động đèn Bây giờ dòng điện qua đèn nhờ nối tiếp với cuộn cảm kháng (chính là phần thứ cấp của máy biến thế) nên được ổn định dòng điện Tụ C1 mắc song hành với đi-ốt D nhằm bảo vệ đi-ốt không bị xuyên thủng, tụ

C3 mắc song hành với nguồn điện cung cấp nhằm mục đích nâng cao hệ số công suất của đèn

2 Thông số kỹ thuật các bộ phận mạch đèn

Mục tiêu:

- Trình bày được các thông số kỹ thuật của các bộ phận mạch đèn

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

Đèn cao áp thủy ngân được cấu tạo từ nhiều bộ phận, mỗi bộ phận có một thông

số đặc trưng và chức năng, nhiệm vụ riêng Dưới đây là các thông số kỹ thuật của các

bộ phận trong đèn cao áp thủy ngân:

- Bóng đèn: Công suất P(W), điện áp U(V), dòng điện I(A), quang thông (lm) và kích thước bóng

- Chấn lưu phía bên ngoài: Công suất P(W), điện áp làm việc U(V), dòng khởi động I(A)

- Tụ kích: Dòng điện khởi động I(A), điện áp làm việc U(V)

- Máng đèn: Độ phản sáng

3 Cách kiểm tra các bộ phận

2 2 0 V

C 3

C 2

S G

C 1

D

R

Hình 11.2: Sơ đồ nguyên lý mạch đèn cao áp thủy ngân

Mục tiêu:

- Kiểm tra thành thạo các bộ phận của đèn cao áp thủy ngân

- Thể hiện được thái độ nghiêm túc, tích cực và hăng hái trong giờ học

- Thực hiện các quy tắc an toàn trong rèn luyện kỹ năng

 Kiểm tra bóng đèn:

- Dùng đồng hồ vạn năng kiểm tra điện trở của bóng đèn

- Quan sát bóng thạch anh phía bên trong bóng, nếu phát hiện hư hỏng thì cả bóng đã bị hỏng

- Kiểm tra dây tóc bóng tự chấn lưu bằng đồng hồ vạn năng

 Kiểm tra chấn lưu bên ngoài:

- Kiểm tra cách điện giữa cuộn dây với lõi thép và giữa cuộn dây và vỏ chấn lưu bằng Mê-ôm mét

- Kiểm tra điện trở dây quấn bên trong chấn lưu bằng đồng hồ vạn năng

 Tụ kích: Kiểm tra độ phóng điện và tình trạng của tụ

 Máng đèn: Máng và chao đèn giúp hội tụ ánh sáng Nếu máng và chao bị bụi bẩn thì phải sử dụng khăn mềm lau sạch

4 Các dạng chao đèn thường dùng cho đèn cao áp thuỷ ngân

Mục tiêu:

- Trình bày được các dạng chao đèn cao áp thủy ngân thông dụng

- Thể hiện thái độ nghiêm túc và tích cực trong giờ học

Chao đèn cao áp thủy ngân có ba chức năng chính: bảo vệ chống va đập, che chắn bụi và tập trung ánh sáng Chao đèn cao áp thủy ngân có nhiều loại, tùy theo môi trường làm việc mà lựa chọn chao đèn phù hợp Ví dụ chiếu sáng trong nhà xưởng thường dùng loại không có nắp che chắn bụi và côn trùng Đối với hệ thống đèn cao áp thủy ngân chiếu sáng đường phố thì sử dụng chao đèn kín có thêm chức năng ngăn cản côn trùng

Dưới đây là hình ảnh của một số loại chao đèn cao áp thủy ngân :

Hình 11.3 là hình ảnh của một số chao đèn sử dụng để chiếu sáng từ trên cao xuống, thường dùng để chiếu sáng nhà xưởng, kho, sân thể thao và chiếu sáng đường phố

Hình 11.4 là hình ảnh của một số chao đèn sử dụng để chiếu hắt, thường dùng để chiếu biển quảng cáo, dàn đèn sân khấu,

Hình 11.3: Hình dạng một số loại chao đèn cao áp thủy ngân