Môc tiªu bµi häc: - Giúp học sinh cảm nhận được sự phong phú và độc đáo của thiên nhiên sông nước Cà Mau, nắm được nghệ thuật miêu tả cảnh sông nước của tác gi¶?. - Rèn kĩ năng đọc cảm t[r]
Trang 1\\\\\\\Giảng
Tiết 73 bàI học đường đời đầu tiên
Tô Hoài
A Mục tiêu bài giảng:
- HS hiểu được nội dung, ý nghĩa của đoạn trích “Bài học đường đời đầu
tiên” Tính kiêu căng của tuổi trẻ có thể làm hại đến người khác khiến ta
phải ân hận suốt đời Cần sống thân ái với mọi người
- Rèn kĩ năng đọc, kể, phân tích nét đặc sắc về nghệ thuật miêu tả và kể
chuyện của bài văn Rèn tư duy ngôn ngữ, tư duy lô gích
- Giáo dục tư tưởng, ý thức tránh thói kiêu căng xốc nổi, sống khiêm tốn,
biết quan tâm đến người khác
B Phương tiện thực hiện:
GV: Giáo án - SGK - TLTK
HS: Vở - SGK
C Cách thức tiến hành:
Thảo luận, vấn đáp, phân tích, bình…
D Tiến trình giờ dạy:
1 Tổ chức: 6A:
6D:
2 Kiểm tra: Vở bài soạn của học sinh.
3 Bài mới:
- GV đọc mẫu, hướng dẫn HS đọc
? Qua giới thiệu SGK em biết gì về tác
giả Tô Hoài và tác phẩm “Dế Mèn
phiêu lưu kí”?
(Tác phẩm được sáng tác năm ông 21
tuổi dựa vào kỉ niệm tuổi thơ ở vùng
Bưởi quê hương Tác phẩm được in lại
5 lần -> chuyển thành phim hoạt hình,
múa rối…)
? Hãy kể tóm tắt câu chuyện? hs kể
? Câu chuyện được kể theo lời của
nhân vật nào? Thuộc ngôi kể thứ mấy?
Cách lựa chọn vai kể như vậy có tác
I.Tìm hiểu chung về văn bản:
1 Đọc:
2 Chú thích:
a Tác giả:
- Tên thật: Nguyễn Sen (1920)
- Viết văn từ trước cách mạng
- Có nhiều tác phẩm viết cho thiếu nhi,
là nhà văn của tuổi thơ
b Tác phẩm:
- Dế mèn phiêu lưu ký (1941) là tác phẩm đặc sắc nổi tiếng nhất của Tô
Hoài viết về loài vật dành cho thiếu nhi
- Tác phẩm được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới
- Câu chuyện được kể theo lời của nhân vật chính (Dế Mèn), ngôi kể thứ nhất
Trang 2dụng gì?
- Tạo nên sự thân mật gần gũi giữa
người kể và bạn đọc Dễ biểu hiện tâm
trạng ý nghĩ thái độ của nhân vật đối
với những gì xảy ra ở xung quanh và
đối với chính mình
? Các nhân vật trong truyện được miêu
tả qua nghệ thuật gì? (Nhân hoá)
? Vị trí của đoạn trích?
GV: ở chương này Dế mèn tự giới
thiệu về mình, đặc biệt kể về một câu
chuyện đáng ân hận - một bài học
đường đời đầu tiên của mình
? Hãy chia bố cục văn bản?
? Phần nội dung kể chuyện về bài học
đường đời đầu tiên của Dế Mèn có các
sự việc chính nào?
Sự việc nào là nghiêm trọng nhất?
? Hình ảnh Dế Mèn được miêu tả qua
những yếu tố nào? (ngoại hình, điệu
bộ, tính cách)
? Tìm một số chi tiết miêu tả hình
dáng,điệu bộ , tính cách của Dế Mèn?
? Em có nhận xét gì về bức chân dung
tự họa ấy của DM?
c Vị trí đoạn trích.
Bài học đường đời đầu tiên thuộc
chương I của tác phẩm
3 Kiểu văn bản và PTBĐ:
- Tự sự
- Truyện hiện đại cho thiếu nhi
4.Bố cục: 2phần.
+ Đoạn 1: Từ đầu-> Sắp đứng đầu thiên hạ rồi: Miêu tả vẻ đẹp cường tráng của Dế Mèn
+ Còn lại: Câu chuyện bài học đường
đời đầu tiên của Dế Mèn …
Có ba sự việc chính:
+ Dế mèn coi thường Dế choắt + Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn tới cái chết của Dế Choắt;
+ Sự ân hận của Dế Mèn
> Sự việc nghiêm trọng nhất: Dế Mèn gây sự với Cốc gây ra cái chết thảm thương cho Dế Choắt
II Phân tích chi tiết văn bản:
a Hình ảnh Dế Mèn:
- Hình dáng:
+ đôi càng mẫm bóng
+ vuốt chân cứng, nhọn hoắt
+ đôi cánh dài
+ đầu to, râu dài và cong
- Hành động: + đạp phanh phách + vũ phành phạch + nhai ngoàm ngoạp + trịnh trọng , khoan thai
vuốt râu
=> Chàng dế thanh niên cường tráng, rất khỏe mạnh, dầy sức sống, yêu đời,
đẹp trai
- Tính cách:
+ đi đứng oai vệ
Trang 3(Giới thiệu tỉ mỉ, kỹ càng, đầy đủ về
hành động, cử chỉ, ngoại hình, tính
nết.)
? Em có nhận xét gì về trình tự miêu tả
của tác giả?
( Bức chân dung từ tĩnh đến động, từ
hình dáng đến hoạt động, thói quen)
? Tác giả dùng nghệ thuật gì để miêu
tả?
? Thử thay thế các động từ, tính từ
bằng những từ đồng nghĩa hoặc gần
nghĩa rồi rút ra nhận xét về cách dùng
từ của tác giả?
( - Cường tráng: khỏe mạnh, to lớn,
mạnh mẽ, đẹp đẽ…
- Hủn hoẳn: Rất ngắn, cộc, hun
hủn…
- Ngoàm ngoạp: Liên liến, xồn
xột, côm cốp, rào rạo
- Ho he: Không làm gì, im thin
thít, im re…)
=>Nhìn chung, không một từ ngữ nào
có thể so sánh với các từ ngữ mà Tô
Hoài đã dùng Chúng chính xác , sắc
cạnh, nổi bật lạ thường)
? Đoạn văn miêu tả đã làm hiện lên
một chàng DM như thế nào?
? Theo em, DM có quyền hãnh diện
với vẻ đẹp đó của mình không?
- Có, vì đó là tình cảm chính đáng
- Không, vì tạo thói tự kiêu
? Em có nhận xét gì về tính cách của
DM? ( Nét đẹp và nét chưa đẹp trong
tính cách của DM)
- Nột đẹp trong tớnh cỏch DM : yờu
đời, tự tin
- Nột chưa đẹp trong tớnh cỏch DM :
+ cà khịa với tất cả hàng xóm + quát mấy chị Cào Cào + đá, ghẹo anh Gọng Vó + tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ
=> Kiêu căng, tự phụ, không coi ai ra gì, thích ra oai với kẻ yếu
-> Dùng động từ, tính từ miêu tả hình dáng, tính cách đặc sắc
-> Cách miêu tả của tác giả là vừa miêu tả hình dáng chung vừa làm nổi bật các chi tiết quan trọng của đối tượng, vừa miêu tả ngoại hình vừa diễn tả cử chỉ, hành động
> Dựng lên một cách chân thực, sống
động cụ thể về một chàng Dế ở tuổi mới lớn (thanh niên cường tráng)
> Miêu tả ngoại hình đồng thời bộc
lộ tính nết, thái độ của nhân vật
Trang 4kiờu căng, tự phụ, hợm hĩnh, khụng coi
ai ra gỡ, thớch ra oai với kẻ yếu
=> Đoạn văn đặc sắc, độc đỏo về NT tả
vật : Bằng cỏch nhõn hoỏ cao độ, dựng
nhiều tớnh từ, động từ, từ lỏy, so sỏnh,
chọn lọc và chớnh xỏc, Tụ Hoài để Dế
Mốn tự hoạ bức chõn dung của mỡnh
vụ cựng sống động : 1 thanh niờn khoẻ
mạnh, cường trỏng, kiờu căng, hợm
hĩnh Đú cũng giống như 1 thanh niờn
đương thời và nhiốu thời
? Tác giả dùng nghệ thuật gì để miêu tả
tính cách của DM?
- Đây là một đoạn văn rất đặc sắc, độc
đáo về nghệ thuật tả vật
Bằng cách nhân hoá cao độ
? Em có nhận xét chung gì về hình ảnh
DM trong đoạn 1?
GV: Bằng sự quan sát tinh tường, sự
am hiểu kỹ lưỡng về loài vật nhà văn
đã dựng lên được một chân dung ngỗ
nghĩnh, ấn tượng về một chàng dế ở
tuổi mới lớn
? Nét đẹp và chưa đẹp của DM ở đoạn
1
Người đọc cảm nhận được một chàng
dế ở tuổi trưởng thành có vẻ đẹp cường
tráng, trẻ trung, tràn đầy sức sống,
đồng thời cũng thấy được những nét
chưa đẹp, chưa hoàn thiện trong tính
nết, trong nhận thức và hành động của
một chàng dế thanh niên ở tuổi mới
lớn Đó là: Bản tính kiêu căng, tự phụ
về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, xem
thường mọi người, hung hăng, xốc nổi,
(tưởng mình là tay ghê gớm, sắp đứng
đầu thiên hạ rồi)
* Tiểu kết:
NT: Nhân hoá, đặc tả DM vừa đẹp vừa chưa hoàn thiện về tính cách
* Luyện tập:
- Tóm tắt nội dung đoạn 1, 2
- Hình ảnh DM ở đoạn 1
- Nét đẹp và chưa đẹp của DM ở
đoạn 1
4 Củng cố:
- Nhắc lại nội dung chính bài
- Đặc sắc về nghệ thuật
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học bài
- Soạn tiếp T2
Trang 5Tiết 74 Văn bản: Bài học đường đời đầu tiên
(Trích "Dế Mèn phiêu lưu kí") - Tô Hoài
A Mục tiêu bài giảng:
- HS hiểu được nội dung, ý nghĩa của đoạn trích “Bài học đường đời đầu tiên” Tính kiêu căng của tuổi trẻ có thể làm hại đến người khác khiến ta phải ân hận suốt đời Cần sống thân ái với mọi người
- Rèn kĩ năng đọc, kể, phân tích nét đặc sắc về nghệ thuật miêu tả và kể chuyện của bài văn Rèn tư duy ngôn ngữ, tư duy lô gích
- Giáo dục tư tưởng, ý thức tránh thói kiêu căng xốc nổi, sống khiêm tốn, biết quan tâm đến người khác
B Phương tiện thực hiện:
GV: Giáo án - SGK - TLTK
HS: Vở - SGK
C Cách thức tiến hành:
Thảo luận, vấn đáp, phân tích, bình…
D Tiến trình giờ dạy:
1.Tổ chức: 6A: 6D:
2 Kiểm tra bài cũ:
? Tóm tắt nội dung phần 1 đoạn trích “DMPLK” Qua đoạn một hình ảnh DM hiện lên như thế nào?
3 Bài mới:
? Mang tính kiêu căng vào đời, DM đã
gây ra những chuyện gì để phải ân hận
suốt đời?
- Khinh thường Dế Choắt, gây sự với
chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt
? Qua con mắt của Dế Mèn, Dế Choắt
được giới thiệu như thế nào?
? Trong câu chuyện với Dế Choắt ở lần
sang nhà chơi, Dế Mèn đã bộc lộ điều
gì?(chú ý cách xưng hô, lời lẽ, giọng
điệu)
> Coi thường Dế Choắt, thái độ trịch
thượng, ra vẻ kẻ cả, đàn anh, khinh
thường, không coi Choắt ra gì, không
quan tâm, giúp đỡ bạn bè (Cách đặt
tên dế Choắt, cách xưng hô trịch
II.Tìm hiểu văn bản.
3 Phân tích.
b.Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
* Với Dế Choắt:
- Như gã nghiện thuốc phiện
- Cánh ngắn củn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ
- Hôi như Cú Mèo
- Có lớn mà không có khôn
- DM gọi DC là “Chú mày” mặc dù chạc tuổi nhau
Trang 6thượng" chú mày" Khi nghe dế Choắt
thỉnh cầu giúp đỡ thì hếch răng lên xì
một hơi rõ dài và lớn tiếng mắng mỏ)
Dế Mèn tỏ ra là một kẻ vô tâm, ích kỉ,
không có tình bao dung và lòng thương
đồng loại đã không cho Dế Choắt
thông ngách lại còn mắng mỏ thậm tệ
Cách nhìn diễu cợt, châm chọc,
? Dưới mắt DM, DC hiện lên ntn?
? Thái độ đó đã tô đậm thêm tính cách
gì của DM? (Tính kiêu căng)
GV: Và một sự việc bất ngờ đã xẩy ra,
vốn tính hay cà khịa Dế Mèn trông
thấy chị Cốc đã bày trò trêu chọc
? Vì sao Mèn dám gây sự với chị Cốc
to lớn hơn mình?
Muốn ra oai với Dế Choắt muốn chứng
tỏ mình sắp đứng đầu thiên hạ
? Em hãy nhận xét cách DM gây sự với
Cốc bằng câu hát
“Vặt lông cái Cốc…”
Thái độ xấc xược, ác ý, chỉ nói cho
sướng miệng, không nghĩ đến hậu quả
? Việc gây sự với chị Cốc có phải là
hành động dũng cảm không? Vì sao?
(Không dũng cảm mà là ngông cuồng
-> gây ra hậu quả nghiêm trọng)
? Em hãy nêu diễn biến tâm lý, thái độ
của Dế Mèn trong việc trêu chị Cốc
dẫn đến cái chết của Dế Choắt?
? Kẻ phải chịu hậu quả trực tiếp của trò
đùa này là DC nhưng DM có chịu hậu
quả nào không?
+ Dế Mèn:
- Mất người bạn láng giềng
- Bị Dế Choắt dạy cho bài học
- Suốt đời phải ân hận về lỗi lầm của
-> Rất yếu ớt, xấu xí, lười nhác, đáng khinh
* Với chị Cốc:
“Vặt lông cái Cốc…”
=> Thái độ xấc xược, ác ý, chỉ nói cho sướng miệng, không nghĩ đến hậu quả
- Lúc đầu: huyênh hoang trước Dế Choắt, không coi ai ra gì
- Trêu rồi: tụt vào hang, yên chí về sự yên ổn kiên cố của nơi ẩn náu
- Biết chị Cốc mổ Dế Choắt khiếp sợ nằm im thin thít
- Chị Cốc đi rồi, mon men bò lên, ân hận về lỗi của mình, thấm thía bài học
đường đời đầu tiên
Trang 7- Hối hận và xót thương khi Dế Choắt
chết
? Thái độ của DM thay đổi ntn khi DC
chết?
(Quỳ xuống, nâng Dế Choắt lên than,
đắp mộ cho Dế Choắt Đứng lặng hồi
lâu nghĩ về bài học đường đời đầu
tiên).
? Thái độ ấy cho ta hiểu thêm điều gì
về DM?
- Dế Mèn còn có tình cảm đồng loại
biết ăn năn hối lỗi
? Theo em sự ăn năn hối lỗi của DM có
cần thiết không? Có thể tha thứ không?
- Cần thiết vì kẻ có lỗi sẽ tránh được lỗi
- Có thể tha thứ Vì tình cảm của DM
rất chân thành nhưng cũng khó tha thứ
vì hối lỗi cũng không thể cứu sống
được mạng người đã chết
? Cuối truyện là hình ảnh DM đứng
lặng hồi lâu trước nấm mồ bạn Em thử
hình dung tâm trạng của DM lúc này?
- Cay đắng vì lỗi lầm của mình, xót
thương DC, mong DC sống lại Nghĩ
đến việc thay đổi tính cách của mình
? Nhận xét về ngòi bút của nhà văn khi
miêu tả tâm lý nhân vật?
? Qua sự việc này Dế mèn đã rút rabài
học gì?
? Hình ảnh những con vật được miêu tả
trong truyện có giống với chúng trong
thực tế không? có đặc điểm nào của
con người được gán cho chúng?
- Dế Mèn: Kiêu căng nhưng biết lỗi
- Dế Choắt: Yếu ớt nhưng biết tha thứ
> Thể hiện biệt tài của nhà văn Tô Hoài về cách miêu tả tinh tế, chân thật diễn biến tâm lý nhân vật, qua đó nhận
rõ thêm tính cách nhân vật, huyênh hoang tự phụ trước kẻ yếu nhưng lại run sợ trước kẻ mạnh
> Bài học về thói ngông nghênh ngỗ ngược, không coi ai ra gì > gây hoạ cho người khác (Cái chết oan uổng của
Dế Choắt).Bài học ấy được nói lên qua lời khuyên của dế Choắt
> Hãy sống thân ái, mình vì mọi người, đừng nên ích kỷ, kiêu căng hống hách kẻo gây ra những hậu quả xấu không lường trước được
=> Vừa rất giống, rất chân thực với những con Dế thật trong thực tế nhưng lại vừa rất giống với một con người ở lứa tuổi mới lớn với những nét bồng bột, xốc nổi, thiếu chín chắn trong suy
Trang 8- Chị Cốc: Tự ái, nóng nảy.
? Em biết tác phẩm nào cũng có cách
viết tương tự như vậy? (Đeo nhạc cho
Mèo, Hươu và Rùa…).
? Em có nhận xét gì về cách viết về
loài vật của Tô Hoài?
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật
miêu tả loài vật của Tô Hoài?
? Bài học đường đời đầu tiên của DM
là gì?
? Em học tập được gì từ NT miêu tả và
kể chuyện của nhà văn Tô Hoài?
- Yêu cầu ngắn gọn tập trung làm nổi
rõ tâm trạng đau xót, ân hận của DM
khi chót gây ra của DC
nghĩ, việc làm
- Truyện được viết theo lối đồng thoại Nhân vật chính là những con vật nhỏ
bé bình thường và rất gần gũi với trẻ
em Loài vật ở đây cũng có suy nghĩ nói năng tình cảm, tâm lí và các quan
hệ như ở con người
- Nghệ thuật miêu tả loài vật của Tô Hoài rất sinh động Cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, hấp dẫn, ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình
c ý nghĩa của văn bản
- Bài học về thói kiêu căng, kẻ kiêu căng có thể làm hại người khác khiến phải ân hận suốt đời
- Bài học về tình thân ái: Nên biết sống
đoàn kết với mọi người
4 Tổng kết.
+ NT: Cách quan sát miêu tả loài vật sống động bằng các chi tiết cụ thể khiến các nhân vật hiện lên rõ nét, chính xác
- Trí tưởng tượng độc đáo -> khiến loài vật hiện lên như thế giới loài người
- Dùng ngôi thứ nhất để kể tạo cảm giác hồn nhiên, chân thật
+ ND: Miêu tả DM có vẻ đẹp cường tráng nhưng kiêu căng gây nên cái chết cho DC và bài học đường đời đầu tiên cho DM
III Luyện tập.
Viết một đoạn văn gồm 4 - 5 câu nói về tâm trạng của DM khi đứng trước nấm
mồ DC
4 Củng cố:
- Vì sao DM gây nên tội lỗi?
- Nét đặc sắc về NT khi đứng trước truyện
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học bài
- Soạn: Sông nước Cà Mau
- Giờ sau học: Phó từ
Trang 9Tuần Tiết 75 Phó từ
Giảng:
A Mục tiêu bài học.
- Nắm được khái niệm phó từ, hiểu và nhớ các loại ý nghĩa chính của phó từ Nhận biết đặt câu có chứa phó từ để thể hiện các ý nghĩa khác nhau
- Rèn luyện tư duy: Tư duy ngôn ngữ, tư duy khoa học
- Giáo dục tư tưởng: ý thức dùng phó từ khi đặt câu, dựng đoạn
B Phương tiện thực hiện
GV: Giáo án - SGK - Bảng phụ
HS: Vở - SGK
C Cách thức tiến hành.
Thảo luận, vấn đáp, quy nạp…
D Tiến trình giờ dạy.
1 Tổ chức: 6A:
6D:
2 Kiểm tra:
3 Bài mới:
- Bảng phụ
? Những từ gạch chân bổ sung ý
nghĩa cho những từ nào?
? Từ được bổ sung ý nghĩa thuộc từ
loại nào?
? Các từ gạch chân đứng ở vị trí nào
trong cụm từ?
? Những từ gạch chân là phó từ Vậy
phó từ là gì?
- Bảng phụ
? Tìm các phó từ bổ sung ý nghĩa cho
những ĐT, TT in đậm?
I Phó từ là gì?
1 Bài tập.
- Đã đi nhiều nơi
- Cũng ra những câu đó oái oăm
- Mà vẫn chưa thấy người nào lỗi lạc
- Soi gương được và rất ưa nhìn
- Đầu to ra … rất bướng
2 Nhận xét.
“Đã, cũng, chưa, rất, ra, …” -> Bổ sung cho ĐT và TT
- Đứng trước và sau ĐT, TT
3 Kết luận
- Phó từ là những từ chuyên đi kèm với các ĐT, TT bổ sung ý nghĩa cho ĐT, TT
II Các loại phó từ.
1 Bài tập.
- Chóng lớn lắm
- Đừng trêu vào
- Không trông thấy tôi
- Đang loay hoay
- Đã trông thấy
- Phó từ đứng trước ĐT, TT
- Phó từ đừng sau ĐT, TT
- Bổ sung ý nghĩa cho ĐT, TT
Trang 10? Điền vào phó từ vào bảng phân
loại
- HS đọc ghi nhớ trong SGK
? Tìm phó từ?
? Cho biết những phó từ ấy bổ sung ý
nghĩa về mặt nào cho ĐT, TT?
- HS đọc bài tập2
ý nghĩa Phó từ
đứng trước
PT
đứng sau
- Chỉ quan hệ thời gian
- Chỉ mức độ
- Chỉ sự tiếp diễn tương tự
- Chỉ sự phủ
định
- Chỉ sự cầu khiến
- Chỉ kết quả và hướng
- Chỉ khả năng
Đã, đang
Thật, rất
Cũng, vào
Không, chưa
Đừng
Lắm
Vào, ra
Được
2 Kết luận
- Cú 2 loại phú từ : + Phú từ đứng trước động từ và tớnh từ + Phú từ đứng sau ĐT và tớnh từ
III Luyện tập:
BT1
+ Đã (Quan hệ thời gian)
+ Còn (Sự tiếp diễn)
+ Không (Phủ định)
+ Đều (Sự tiếp diễn)
+ Đương, sắp (thời gian)
+ Lại (Sự tiếp diễn)
+ Ra (Chỉ kết quả và hướng)
+ Cũng, sắp (Tiếp diễn, thời gian)
+ Được (Kết quả)
BT2 Thuật lại việc Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt bằng đoạn văn có dùng phó từ
- Một hôm, thấy chị Cốc đang kiếm mồi
Dế Mèn cất giọng đọc một câu thơ cạnh khoé rồi chui tọt vào hang Chị Cốc rất bực, đi tìm kẻ đã trêu mình Không thấy
Dế Mèn, nhưng chị Cốc trông thấy Dế Choắt đang loay hoay trước cửa hang Chị Cốc trút cơn giận lên đầu Dế Choắt
4 Củng cố:
- Nhắc lại khái niệm về phó từ
- Các loại phó từ
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học bài
- Làm bài tập 3 (Viết chính tả)