Giáo án bài được soạn theo hướng mới gồm 5 bước theo định hướng năng lực của học sinh, tích hợp giáo dục kĩ năng sống, soạn theo chuẩn KT KN theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và đào tạo. Giáo án soạn ngắn gọn, khoa học, dễ dạy, dễ học và hiệu quả cao.
Trang 1Tiết 36: Đọc văn
Sóng (Xuân Quỳnh)
I Kiểm tra bài cũ: Máy chiếu: 1d-2b
II Bài mới:
1.Cho HS nghe đoạn video bài hát Thuyền và biển.
Giới thiệu bài:
Các em vừa được lắng nghe những giai điệu sâu lắng khúc tình ca của Thuyền
và biển Những giai điệu ấy cất lên cảm xúc tâm hồn của con người trong tình yêu Bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh cũng là một bản nhạc- Sóng biển khuấy động lòng người tạo thành sóng lòng, sóng lóng tràn qua câu chữ tạo thành sóng thơ, lớp lớp những con sóng cứ thế ngân vang Tiết học trước các em đã được tìm hiểu về cuộc đời, con người nữ sĩ XQ và phần đầu bài thơ Sóng Tiết học này cô và các em cùng tiếp tục tìm hiểu phần tiếp theo của bài thơ này
Ghi nhan đề.
(5 p)
Hoạt động 1: Tìm hiểu chi tiết văn
bản.
GV: Bao thế kỷ qua đi, con người đã
đến với TY, đã sống mà ko thể thiếu
TY, và sẽ còn yêu chừng nào còn tồn
tại Nói như chính XQ trong phần
đầu bài thơ này “ Nỗi khát vọng TY,
bồi hồi…”.
I Tiểu dẫn.
II Đọc hiểu văn bản:
Cho HS đọc văn bản trên máy chiếu-chú ý cách ngắt nhịp đan xen 2/3- 3/2 tạo nhịp nhàng như những con sóng xô
bờ, diễn tả nhịp lòng của người phụ nữ
1 Khổ thơ 1+2
Trang 2Khi TY đến, như một lẽ thường tình,
con người luôn có nhu cầu tìm hiểu,
cắt nghĩa TY Người phụ nữ ở trong
bài thơ này cũng vậy.
? Đứng trước biển, người phụ nữ
nghĩ về điều gì?
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì để diễn tả những suy tư của
người phụ nữ?
? Người phụ nữ tìm câu trả lời về
nguồn gốc của sóng ra sao?Từ
nguồn gốc của sóng, người phụ nữ
muốn đi tìm nguồn gốc điều gì?
GV: Trái tim ưa suy tư không bằng
lòng với câu trả lời dễ dàng nên tiếp
tục đặt câu hỏi để rõ nguồn cơn tận
cùng của Sóng.
- Từ nguồn gốc của sóng mà bắc cầu
tìm nguồn gốc tình yêu.
GV: 3 câu thơ cuối có cách sắp xếp
câu, đảo trật tự cấu trúc: Một câu
thứ 3 trả lời được cả hai câu hỏi của
câu thơ trên và dưới
- Gió và tình yêu đều bí ẩn,đều không
thể cắt nghĩa.Người phụ nữ không biết
khi nào ta yêu nhau thì lại càng không
thể biết được vì sao ta lại yêu nhau
Bởi tình yêu vốn là một thế giới tình
cảm thiêng liêng mà ở đó lí trí không
thể can thiệp Và cũng chỉ khi ta yêu
bằng tình cảm thì khi ấy ta mới được
2 Khổ 3+ 4: Sóng- nhận thức về tình yêu:
- Khổ 3:
+Em nghĩ về:
Anh, em-> về tình yêu
Biển lớn: Về cái vô biên
-> Từ đó xuất hiện các câu hỏi về sóng, gió biển, về anh và em
- Nghệ thuật :
+ Điệp ngữ “ Em nghĩ”:Gợi suy tư trăn trở
+ Câu hỏi tu từ: Băn khoăn về điểm xuất phát, về cội nguồn của sóng
=>Người phụ nữ khát khao nhận thức
về nguồn gốc của sóng
- Khổ 4:
+ Sóng từ gió: Là quy luật của tự nhiên
+ Gió từ đâu-> Em không biết + Khi nào ta yêu nhau-> Em không biết
Trang 3sống trong một tình yêu chân thành
mãnh liệt nhất
GV liên hệ: Xuân Diệu “”
Làm sao ” Pascan “ Trái tim có
những quy luật riêng mà lí trí không
thể hiểu nổi”
Gv: Vậy trái tim yêu của người phụ
nữ đang được sống trong những
trạng thái cảm xúc của tình yêu ra
sao, chúng ta cùng tìm hiểu khổ thơ
5,6,7.
Hoạt động 2: HS hoạt động
nhóm.Gv thu treo lên bảng, chữa
từng nhóm- bình, chốt ý.
4 nhóm, trao đổi trong 5 phút.
(Chiếu thơ và câu hỏi của nhóm 1)
Nhóm 1 ( Khổ 5)- 4 câu đầu: Hình
ảnh sóng được miêu tả như thế nào
trong 4 câu thơ đầu của khổ 5? Nhà
thơ sử dụng nghệ thuật gì để khắc
họa sóng?
-> Gió và tình yêu đều bí ẩn, không thể cắt nghĩa bằng lí trí
-> Là cái lắc đầu đầy dịu dàng đáng yêu của người phụ nữ, chứa đựng cảm xúc hạnh phúc
=> tình yêu đích thực không thể cắt
nghĩa, nó vượt lên mọi quy luật.
3 Khổ 5,6,7: Sóng - biểu hiện của tình yêu:
a Khổ 5:
*
4 câu thơ đầu :
- Sóng được miêu tả: Dưới lòng sâu,
trên mặt nước, ngày đêm không ngủ
- Nghệ thuật:
+ Điệp từ: Con sóng-> những con
sóng ào ạt nối tiếp nhau hướng vào bờ
+ Đối lập, tương phản: Dưới- trên,
ngày- đêm=> Con sóng ở mọi trạng thức không gian, thời gian
+Nhịp thơ: 2/3; 3/2 như nhịp sóng gối
nhau liên tiếp
+ Nhân hóa: Sóng nhớ bờ- cảm xúc
da diết của con người
=>Những con sóng nhớ bờ tràn đầy
cả không gian, thời gian
Trang 4GV: Nỗi nhớ là biểu hiện đầu tiên và
rõ ràng nhất của một tình yêu Khi trái
tim ngừng nhớ là tâm hồn ngừng yêu,
tình yêu lụi tàn
- HMT “ Người đi một nửa hồn tôi
mất
Một nửa hồn tôi bỗng dại khờ”
- XD “ Anh nhớ tiếng, anh nhớ hình,
anh nhớ ảnh ”
GV: Từ sóng nhớ bờ mà người phụ nữ
liên tưởng đến con sóng tình, con sóng
yêu đang làm khổ sở, đang đốt cháy cả
trái tim em Nỗi nhớ ấy dường như
không đựng vừa trong ẩn dụ của sóng
mà tràn ngập câu chữ thành 2 câu thơ
cuối
(Chiếu thơ và câu hỏi của nhóm 2 )
Nhóm 2( Khổ 5) : Cụm từ nào bộc lộ
cảm xúc cao nhất của “em” về
“anh” trong 2 câu thơ cuối khổ 5?
Qua đó nhà thơ muốn nhấn mạnh
cảm xúc gì của người phụ nữ trong
tình yêu? Cấu trúc khổ 5 có gì đặc
biệt so với các khổ thơ khác?
GV: Mơ là khi trạng thái của giấc ngủ
sâu nhất, khi tâm thức cũng trở nên
yên tĩnh thì khuôn mặt ấy, những kỷ
niệm về người ấy vẫn làm xao động cả
giấc ngủ em, hiện hữu trong từng nhịp
thở trái tim em Khi em nhớ anh thì
dường như cả trời đất vạn vật đều
nghiêng ngả vì nhớ ( Ở đầu này nỗi
nhớ em mơ về bên anh, ngôi sao như
xuống thấp cho ta gần nhau hơn )
- 2 câu thơ sau:
+ Cụm từ bộc lộ cảm xúc cao nhất :
Em nhớ anh “ Trong mơ còn thức”: Biên độ nỗi nhớ mở ra vô tận, lấn từ cõi thực sang cõi mơ, sang cả cõi tiềm thức
=> Nhấn mạnh nỗi nhớ vô cùng của
người phụ nữ trong tình yêu
+ Cấu trúc khổ 5 : Dài hơn so với
những khổ thơ khác: Nỗi nhớ vô tận tràn ngập câu chữ, vượt mọi quy luật
Trang 5(Chiếu thơ và câu hỏi của nhóm 3)
Nhóm 3( Khổ 6): Nhà thơ phát hiện
vẻ đẹp phẩm chất gì của người phụ
nữ trong tình yêu?Từ ngữ nào cho
thấy điều đó?
Gv: Trong tâm thế của người Viêt,
B-N gợi sự xa xôi cách trở
( Vừa thoáng tiếng còi tàu.
Lòng đã Nam đã Bắc- XQ)
- Người Việt có tâm thế “ ngược
Bắc-xuôi Nam”, XQ nói trái với những quy
ước thông thường, nó hé mở những éo
le thường có trong cuộc đời và tình
yêu
GV: Yêu nhau mấy núi cũng leo ->
Khi tình yêu vượt qua gian nan thử
thách thì tình yêu lại càn đẹp hơn
GV: Người phụ nữ không cần biết
phương Nam hay phương Bắc mà chỉ
biết đến một phương duy nhất đó là
phương anh- nơi có người yêu dấu
Bởi phương có anh thì ấm áp nồng nàn
hạnh phúc, còn phương không anh
lạnh lẽo u ám
(Chiếu thơ và câu hỏi của nhóm 4)
Nhóm 4( Khổ 7): Hình ảnh con sóng
được khắc họa như thế nào?Từ đó
nhà thơ muốn nhấn mạnh đặc trưng
gì của tình yêu?
GV: XQ đã trải qua những đau khổ
b Khổ 6:
- Phẩm chất: Sự chung thủy.
- Nghệ thuật:
+ Điệp cú pháp: Phương Bắc- phương
Nam: -> Gợi khoảng cách xa xôi.
+ Động từ đối lập: Xuôi- ngược: Gợi
khó khăn, trắc trở, gian nan trong cuộc đời
+ Điệp từ “ Dẫu”: 2 lần-> Dẫu xa xôi,
cách trở, éo le thì người phụ nữ vẫn cứng cỏi bản lĩnh vượt lên tất cả
+ Điệp từ “ phương” 3 lần: 2 lần đầu
tiên là phương thuộc về không gian địa lý, “ phương anh” là không gian tâm hồn,trái tim
->Người phụ nữ chỉ có một phương duy nhất đó là phương anh
=> Khổ 6: Sự chung thủy tuyệt đối của người phụ nữ trong tình yêu
c Khổ 7:
- Trăm nghìn con sóng ngoài đại dương luôn hăm hở vượt qua phong ba bão tố để đến với bờ
->Nhấn mạnh niềm tin trong tình yêu của người phụ nữ nhưng niềm tin ấy không dễ dãi mà có cay đắng, sự trải nghiệm
Trang 6trong cuộc đời, đã một lần lỡ chuyến
tình nhưng chị vẫn tin vào sự tốt đẹp
của tình yêu Niềm tin ấy thật đáng
trân trọng.
GV: Các em ạ, với những cảm xúc
như vậy trong tình yêu, dường như
người phụ nữ đang sống trong một
tình yêu mãnh liệt nhất chân thành
nhất Tình yêu ấy trở thành khát
vọng trong trái tim yêu đương của
những con người trẻ tuổi, trẻ lòng.
Chúng ta cùng tìm hiểu 2 khổ cuối
của bài thơ này.
? Những từ ngữ “ Cuộc đời, năm
tháng, biển, mây” gợi về điều gì?
? Từ đó, nhà thơ có sự nhận thức
như thế nào về cuộc đời?
GV: Cuộc đời con người chỉ là cái
chớp mắt của vũ trụ, cuộc đời ngắn
ngủi, tình yêu ngắn ngủi
XD: Xuân đang đến
GV:Nhận thức về sự hữu hạn của
đời người trước sự vô thủy vô chung
của vũ trụ, trái tim nhân hậu vị tha
của người phụ nữ khao khát sống
trọn vẹn hơn nữa, cháy hết mình hơn
nữa trong TY Chúng ta chuyển sang
khổ thơ 9
4 Khổ 8, 9: Sóng- khát vọng tình yêu vĩnh hằng:
a Khổ 8:
+ Cuộc đời: Quỹ thời gian hạn hẹp của
con người
+ Năm tháng: Thời gian vô cùng + Biển: Tuy rộng nhưng trong khoảng
không gian của trời đất thì vẫn là hữu hạn, nhỏ bé
+ Mây: Tưởng nhỏ nhưng gợi con
đường phiêu du bay từ nơi này đến nơi khác, từ biển này tới biển kia
=> N h à thơ nhận thức:
Cuộc đời hữu hạn>< Thời gian vũ trụ
vô hạn-> Có nỗi buồn thấm thía tiếc nuối và lo âu
Trang 7? Nhận thức được sự hữu hạn của đời
người trước cái vô cùng của vũ trụ,
nhà thơ đã có khát vọng như thế nào?
? Từ ngữ nào cho thấy khát vọng tình
yêu của nhà thơ?
GV: Em trở về đúng nghĩa trái tim e
Chiếu sơ đồ tư duy khổ 8+9
Gv: Bài thơ ra đời năm 1967, khi
cuộc kháng chiến chỗng Mĩ đang
diễn ra vô cùng ác liệt Trên mảnh
đất đầy bom đạn chết chóc, tiếng thơ
tình yêu của XQ vẫn vang lên.Nhà
thơ đưa người đọc trở về với những
rung động những khao khát hàng
ngày, đích thực có giá trị nhân bản
của cõi đời, cõi người đó là: Chiến
tranh rồi sẽ đi qua, mọi thứ rồi sẽ đi
qua chỉ còn lại một thứ vững bên đó
là tình yêu
Hoạt động tổng kết
?Em hãy nêu những nét khái quát
về nghệ thuật và nội dung tác
phẩm?
b Khổ 9:
- Khát vọng hóa thân vào sóng biển để hòa vào với đại dương bao la
- Từ “ Làm sao ”: Cấu trúc nghi vấn
gợi sự trăn trở, khao khát mãnh liệt
được hi sinh, dâng hiến cho TY.
-> Khao khát sống hết mình trong TY
- Biển lớn: Gợi sự vô cùng
- Ngàn năm: Ý niệm về sự vĩnh hằng -> Khao khát hóa thành sóng để hòa nhập vào với cái vô biên, vĩnh hằng cùng năm tháng
=> Là khát vọng tình yêu vĩnh hằng
XQ bất tử hóa tình yêu.
III Tổng kết:
1 Nghệ thuât
2 Nội dung
Trang 8( Máy chiếu)- HS tự ghi
Chiếu sự sóng đôi hình tượng sóng
và em.
Hoạt động củng cố- dặn dò:
Cho HS trả lời câu hỏi luyện tập.
- Các em ạ
Bài thơ Sóng XQ viết vào thời kỳ cuộc
kháng chiến chống Mỹ của dân tộc
đang diễn ra vô cùng ác liệt Ranh giới
giữ sự sống và cái chết là rất mong
manh Vậy trong hoàn cảnh đó, những
trái tim yêu đã làm gì cho tình yêu của
mình và tình yêu đất nước? Xin mời
các em xem đoạn clip sau và trả lời
câu hỏi: Tình yêu của tuổi trẻ Việt
Nam thời kháng chiến chống Mỹ gắn
liền với điêu gì?
- Đoạn nhạc 1: TSĐ-TST.
- Đoạn nhạc 2: Tình ta biển bạc
đồng xanh
-HS trả lời:
+ TY con người thời chiến tranh gắn liền với những con đường ra mặt trận
TY đôi lứa hòa vào với TY đất nước,
để từ đó làm nên sự trường tồn của đất nước.Đó cũng là cách con người hóa than vào với TY lớn của cuộc đời này
- TY của tuổi trẻ ngày nay: Gắn liền với công cuộc dựng xây đất nước giàu đẹp theo hướng XHCN Mỗi người cần hăng say học tập lao động và chiến đấu xây dựng quê hương
- TY đất nước gắn liền với bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của TQ Tuổi trẻ VN cần chung sức chung lòng
Trang 9GV kết:
- Bài thơ khép lại trong âm vang của
trăm ngàn tiếng sóng vọng lại Tiếng
sóng ấy chính là tâm hồn tha thiết,
nồng nàn, mãnh liệt khát khao yêu
thương của XQ Giờ đây sóng vẫn
vỗ vách đá ngàn năm, biển dã hát ru
chị nhưng tình yêu thủa nào lại cựa
mình sống dậy trong trái tim của
bao lớp trẻ hôm nay.
-Tiêt học ngày hôm nay đến đây kết
thúc, cô hi vọng qua bài thơ sóng,
các em sẽ rút ra cho mình những
những bài học trong hành trang tâm
hồn để sau này các em trưởng
thành, biết đón nhận TY và vun đắp
cho mình một tình yêu trong sáng
bền vững.
đập tan âm mưu của các thế lực thù địch đang âm mưu xâm phạm chủ quyền biển đảo VN
- Những con sóng là trái tim cả biển
cả, bởi vậy yêu biển cũng có nghĩa chúng ta cần bảo vệ môi trườngtài nguyên biển để có một môi trường trong sạch hơn, để rái tim yêu của mỗi người khi đứng trước biển đều trào dâng những cảm xúc chân thành như bài thơ của XQ