Hô hấp ở động vật Sinh 11

+ Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường sống thông qua bề mặt trao đổi khí của các cơ quan hô hấp như phổi, da, mang,..+ Hô hấp trong: là quá trình trao đổi

QUÍ THẦY CÔ GIÁO

VÀ CÁC EM HỌC SINH

Kiểm tra bài cũ.

Câu 1: Nêu sự khác nhau cơ bản về cấu tạo ống tiêu hóa và quá trình tiêu hóa thức ăn của thú ăn thịt và thú ăn thực vật

C©u 2: T¹i sao thó ¨n thùc vËt ph¶i ¨n thøc ¨n víi mét l îng rÊt lín?

+ Hô hấp ngoài: là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể với môi trường sống thông qua bề mặt trao đổi khí của các cơ quan hô hấp như phổi, da, mang,

+ Hô hấp trong: là quá trình trao đổi khí giữa tế bào với môi trường trong

Phân biệt hô hấp ngoài và hô hấp trong ?

B Hô hấp là tập hợp những quá trình, trong đó cơ thể lấy O2

từ bên ngoài vào để ôxi hóa các chất trong tế bào và giải phóng năng l ợng cho các hoạt động sống, đồng thời thải CO2 ra

ngoài.

C Hô hấp là quá trình tế bào sử dụng các chất khí nh O2 và

CO2 để tạo ra năng l ợng cho các hoạt động sống.

D Hô hấp là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi tr ờng,

đảm bảo cho cơ thể có đầy đủ O2 và CO2 cung cấp cho các

quá trình ôxi hóa các chất trong tế bào

Chọn đáp án đúng:

A.Hô hấp là quá trình tiếp nhận O2 cà CO2 của cơ thể từ môi

tr ờng sống và giải phóng ra năng l ợng.

I Hụ hấp là gỡ ?

II/ BỀ MẶT TRAO ĐỔI KHÍ

1 Khái niệm

Thế nào là bề mặt trao đổi khí?

- Rộng ( SbmTĐK / Vcơ thể lớn )

- Mỏng và ẩm ướt ( giúp O2 và CO2 dễ dàng khuếch tán qua)

- Có nhiều mao mạch và máu có sắc tố hô hấp

- Có sự lưu thông khí (tạo sự chênh lệch về O2 và CO2)

Bề mặt trao đổi khí có tầm quan trọng ntn?

- Bề mặt trao đổi khí quyết định hiệu quả trao đổi khí

Để đảm bảo trao đổi khí hiệu quả bề mặt trao đổi khí

có những đặc điểm gì ?

+Bộ phận cho O2 từ môi trường ngoài khuếch tán vào trong tế bào (hoặc máu) và CO2 khuếch tán từ tế bào (hoặc máu) ra ngoài gọi là bề mặt trao đổi khí

2 Đặc điểm của bề mặt trao đổi khí

Quan sát các ví dụ sau và nêu các hình thức hô hấp ?

III C¸c h×nh thøc h« hÊp

Cho biết cơ quan hô hấp của các sinh vật trên ?

LOÀI Giun

Châu chấu, cào cào cá Ếch nhái Người

HÌNH

THỨC

HH Da mang Da + Phổi Ống khí Phổi

Căn cứ vào bề mặt trao đổi khí, có thể phân thành 4 hình thức hô hấp chủ yếu:

-Hô hấp qua bề mặt cơ thể

-Hô hấp bằng hệ thống ống khí

-Hô hấp bằng mang

-Hô hấp bằng phổi

III C¸c h×nh thøc h« hÊp

THỦY TỨC GIUN

1 Hô hấp qua bề mặt cơ thể

Đại diện cho hình thức này là những sinh vật nào ?

III C¸c h×nh thøc h« hÊp

TRÙNG BIẾN HÌNH

Nêu đặc điểm quá trình trao đổi khí ở giun đất?

- Đại diện: động vật đơn bào hoặc đa bào có tổ chức thấp (Ruột khoang, giun tròn, giun dẹp …)

- Đặc điểm:

+ Chưa có cơ quan hô hấp

+ Sự trao đổi khí được thực hiện trực tiếp qua màng tế

bào hoặc bề mặt cơ thể

- Ở giun đất O2 và CO2 trao đổi qua bề mặt cơ thể bằng cách nào ?

- Tại sao O2 có thể khuếch tán qua da vào cơ thể và CO2 khuếch tán từ trong cơ thể ra ngoài ?

O2 và CO2khuếch tán trực tiếp qua bề mặt cơ thể

O2 CO2

Do có sự chênh lệch về nồng độ O2 và CO2 bên

trong và ngoài cơ thể:

-Quá trình chuyển hóa bên trong cơ thể luôn tiêu thụ O2 làm cho nồng độ O2 trong tế bào thấp hơn bên ngoài cơ thể

- Quá trình chuyển hóa bên trong cơ thể liên tục sinh

ra CO2 làm cho nồng độ CO2 trong tế bào luôn cao hơn bên ngoài cơ thể

→ Ở nơi khô ráo làm cho da của giun đất bị khô dẫn đến

O2 và CO2 không khuếch tán được qua da và giun nhanh bị chết

Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô ráo, giun sẽ nhanh bị chết Tại sao?

*Da đáp ứng được chức năng trao đổi khí là do:

+Tỉ lệ giữa diện tích và thể tích cơ thể (tỉ lệ S/V) khá lớn là nhờ

cơ thể có kích thước nhỏ

+Da của giun đất luôn luôn ẩm ướt

+Dưới lớp da có mao mạch và có sắc tố hô hấp

Vì sao da của giun đất đảm nhiệm được chức năng hô hấp?

2 Hô hấp bằng hệ thống ống khí

- Đại diện: Côn trùng

- Cấu tạo:

2 Hô hấp bằng hệ thống ống khí

Quan sát tranh → trình bày cấu tạo của hệ thống ống khí?

- Cấu tạo:

+ Cơ quan hô hấp là hệ thống ống khí

+ Các ống khí phân nhánh thành ống khí nhỏ nhất tiếp xúc trực tiếp với tế bào

+ Ống khí thông với bên ngoài nhờ lỗ thở

O2 CO2

Sự trao đổi khí ở côn trùng diễn ra như thế nào?

- Sự trao đổi khí diễn ra trực tiếp giữa không khí với tế bào, mô: + KhÝ O 2 tõ bªn ngoµi ®i qua lç thë -> èng khÝ lín -> èng khÝ nhá -> tÕ bµo n»m s©u bªn trong c¬ thÓ.

+ CO2 tõ tÕ bµo bªn trong c¬ thÓ - > èng khÝ nhá -> èng khÝ to dÇn råi ®i qua lç thë ra ngoµi.

Hô hấp qua bề mặt cơ thể và hô hấp bằng hệ thống ống khí,

hình thức nào hiệu quả trao đổi khí cao hơn? Vì sao?

Hô hấp qua hệ thống ống khí có hiệu quả trao đổi khí cao hơn, vì

hệ thống ống khí phân bố đến tận tế bào

Vì sao hệ thống ống khí đạt hiệu quả trao đổi khí cao ?

- Hệ thống ống khí có các ống khí phân bố đến tận tế bào

- Côn trùng nhỏ như ruồi, muỗi… không cần cơ giúp thông khí vì khoảng cách giữa tế bào với môi trường bên ngoài là ngắn

- Riêng côn trùng có kích thước lớn thì có sự co giãn của cơ bụng

3.Hô hấp bằng mang.

- Đại diện: Cá, thân mềm, (trai,ốc ) và các loài chân khớp (tôm, cua ) sống dưới nước

Cung mang

Phiến mang

Miệng

Mang

Nêu cấu tạo của mang cá ?

- Cấu tạo mang: gồm nhiều cung mang, mỗi cung mang

gồm nhiều phiến mang

- Trên các phiến mang có mạng lưới mao mạch phân bố

dày đặc

Miệng mở, nắp mang đóng Miệng đóng, nắp mang mở

Nêu hoạt động trao đổi khí của cá ?

+ Cá hít vào: cửa miệng mở → nắp mang đóng lại →thể tích khoang miệng ↑, áp suất ↓→ nước tràn vào khoang miệng mang theo O2 đi vào

+ Cá thở ra: cửa miệng đóng lại→ nắp mang mở ra→ thể

tích khoang miệng↓, áp suất ↑ → đẩy nước từ khoang miệng qua mang (mang theo CO2) ra ngoài

Nhận xét về chiều của dòng nước chảy qua mang ?

Miệng và diềm nắp mang đóng mở nhịp nhàng tạo nên dòng nước chảy một chiều và gần như liên tục từ miệng qua mang

Ngoài 4 đặc điểm của bề mặt TĐK,cá xương còn có thêm

2 đặc điểm tăng hiệu quả TĐK,đó là:

+Miệng và nắp mang đóng mở nhịp nhàng tạo dòng nước chảy liên tục một chiều qua mang

+Máu chảy trong mao mạch song song và ngược chiều với dòng nước chảy

- Các đặc điểm bề mặt trao đổi khí (mang) của cá:

Vì sao trao đổi khí ở cá xương đạt hiệu quả cao

-> Cá xương có thể lấy được hơn 80% lượng O2 của

nước khi đi qua

Tại sao mang cá chỉ thích hợp cho hô hấp dưới nước

mà không thích hợp cho hô hấp trên cạn ?

- Vì mang cá chỉ trao đổi khí hòa tan trong nước và được lưu chuyển qua mang.

- Khi lên cạn, do mất lực đẩy của nước nên các phiến mang và các cung mang xẹp xuống, dính chặt với nhau thành một

khối làm diện tích bề mặt trao đổi khí giảm còn rất nhỏ

- Khi lên cạn, mang cá bị khô, không hô hấp được cá sẽ chết sau một thời gian ngắn.

4 Hô hấp bằng phổi

- Đại diện: Bò sát, chim, thú (kể cả người)

- Đặc điểm:

Vì sao phổi của thú trao đổi khí đạt hiệu quả cao ?

+ Phổi cấu tạo gồm nhiều túi phổi nên bề mặt trao đổi khí lớn

Phổi của lưỡng cư có hiệu quả trao đổi khí cao hay thấp? Tại sao?

Phổi lưỡng cư nhỏ, ít phế nang nên hiệu quả trao đổi khí ở phổi thấp → trao đổi khí qua cả phổi và da

- Da ếch phải luôn ẩmẾch luôn sống ở nơi có độ ẩm cao.

- Khi TĐK qua phổi: không khí đi vào và đi ra nhờ sự nâng lên

và hạ xuống của thềm miệng

4.Hô hấp bằng phổi.

+ Chim hô hấp nhờ phổi và hệ thống túi khí

+ Lưỡng cư TĐK qua cả phổi và da

Chim hô hấp nhờ bộ phận nào ?

TÚI KHÍ TRƯỚC

TÚI KHÍ SAU

KHÍ QUẢN

TÚI KHÍ ĐẦY TÚI KHÍ RỖNG PHỔI ĐẦY

ỐNG KHÍ KHÔNG KHÍ KHÔNG KHÍ

Tại sao sự trao đổi khí của chim đạt hiệu quả cao ?

- Chim là động vật trên cạn trao đổi khí hiệu quả nhất vì:

- Nhờ hệ thống túi khí nên khi hít vào và thở ra đều có không khí giàu O2 đi qua phổi Túi khí dãn ra liên tục, theo 1

chiều nhất định → không có khí đọng trong các ống khí ở phổi.

Trình bày quá trình trao đổi khí của chim ?

- Hoạt động thông khí của bò sát, chim,thú chủ yếu nhờcác cơ hô hấp.làm thay đổi thể tích khoang bụng và ngực.

- Ở lưỡng cư nhờ sự nâng lên, hạ xuống của thềm miệng.

Sự thông khí ở phổi của bò sát, chim, thú lưỡng cư được thực hiện nhờ hoạt động nào ?

Tại sao bề mặt TĐK ở chim và thú phát triển hơn ở lưỡng cư

và bò sát?

- Vì nhu cầu TĐK ở chim và thú cao hơn

- Chim và thú là ĐV hằng nhiệt nên cần năng lượng để giữ cho thân nhiệt ổn định

- Chim và thú luôn hoạt động tích cực nhu cầu về năng

lượng cao hơn

 Để đáp ứng được nhu cầu TĐK thì bề mặt TĐK phải phát triển hơn

Ưu điểm của HH bằng hệ thống ống khí

so với HH qua bề mặt cơ thể ?

Ưu điểm của Hô hấp bằng phổi so với Hô hấp bằng mang ?

Hướng tiến hóa hệ hô hấp ở các nhóm động vật?

II Bề mặt trao đổi khí

3, Hô hấp bằng mang

1/ Đặc điểm cấu tạo của cơ quan hô hấp ở chim khác với bò sát và thú là:

a Có lượng phế nang nhiều hơn

b Có các túi khí nằm ở phía trước và phía sau của phổi

c Có phế quản phân nhánh

d Cử động hô hấp được thực hiện do sự co dãn của các cơ

hô hấp

2 Vì sao phổi của thú có hiệu quả trao đổi khí u thế hơn ở phổi của bò sát, l ỡng c ?

V× khi n íc trµn vµo ® êng dÉn khÝ (khÝ qu¶n, phÕ qu¶n)

nªn kh«ng l u th«ng khÝ lµm cho con vËt thiÕu d ìng khÝ vµ chÕt

Më réng

? Tại sao cá lại chết khi sống trong

môi trường nước ô nhiễm ?

Yếu tố nào của môi trường gây ung thư phổi ?

Hãy biết giữ gìn vệ sinh hô

hấp ( tập luyện đều và đúng) Trong điều kiện ô nhiễm môi

tr ờng nh hiện nay, việc vệ sinh hô hấp lại càng cần thiết cho sức khoẻ mỗi ng ời chúng ta

Em có biết

Vai trò của máu trong vận chuyển khí

Ở tất cả các động vật đã xuất hiện cơ quan tuần hoàn (trừ các động vật chân khớp) thì máu làm nhiệm vụ vận chuyển O2 từ cơ quan hô hấp (mang, phổi) tới tế bào và CO2 từ các tế bào đến

cơ quan hô hấp dưới các dạng khác nhau: hòa tan trong huyết tương; kết hợp với hêmôglôbin trong hồng cầu (Hb); dưới dạng NaHCO3 (đối với CO2)và với tỉ lệ khác nhau.