Thiết kế ấn phẩm báo chí

1.1 Khái niệm ấn phẩm báo chí Dưới góc độ của thiết kế, báo hay tạp chí ở dạng xuất bản phẩm in ấn là một tập hợp gồm bài viết, hình minh họa được tổ chức trên những trang giấy trải qua

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG KHOA THIẾT KẾ VÀ SÁNG TẠO ĐA PHƯƠNG TIỆN

Hà Nội – 2015

PTIT

MỤC LỤC

MỤC LỤC ẢNH 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ BÁO CHÍ 9

1.1 Khái niệm ấn phẩm báo chí 10

1.2 Lịch sử ra đời ngành xuất bản 11

1.2.1 Sự ra đời của chữ viết 12

1.2.2 Sự phát minh ra giấy 14

1.2.3 Sự ra đời của in ấn và ngành xuất bản 17

1.2.4 Sự phát triển và cải tiến ngành xuất bản ở Châu Âu 25

1.2.5 Báo chí ở Việt Nam 41

1.3 Vai trò của báo chí 54

1.4 Phân loại báo chí 56

1.4.1 Báo 57

1.4.2 Tạp chí 58

1.5 Đặc trưng ngôn ngữ thiết kế báo chí 59

1.5.1 Bố cục 59

1.5.2 Bát chữ 60

1.5.3 Lề trang 61

1.5.4 Số trang 62

1.5.5 Đầu trang và chân trang 63

1.5.6 Hình và ảnh minh họa 65

Câu hỏi ôn tập và định hướng thảo luận 67

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ ẤN PHẨM BÁO CHÍ 68

2.1 Tiến hành nghiên cứu 68

2.1.1 Đặc điểm của tờ báo, tạp chí 68

2.1.2 Đối tượng độc giả 71

2.1.3 Kích thước của khổ báo, tạp chí 71

2.1.4 Bố cục của ấn phẩm báo chí 72

2.2 Phác thảo 79

2.2.1 Xây dựng sơ đồ kế hoạch (dummy) 79

PTIT

2.2.2 Phác thảo sơ bộ 80

2.3 Thiết kế ấn phẩm báo chí trên máy 82

2.3.1 Vị trí các thông tin cần thiết 82

2.3.2 Thiết kế trang báo, tạp chí 90

2.3.2.1 Lề 90

2.3.2.2 Cột 91

2.3.2.3 Lưới, đường dóng 93

2.3.2.4 Tên đề mục 95

2.3.2.5 Tên tác giả 99

2.3.2.6 Phần dẫn bài 99

2.3.2.7 Nội dung bài 101

2.3.2.8 Chú thích ảnh 105

2.4 Hoàn thiện và kiểm định xuất bản 111

Câu hỏi ôn tập và định hướng thảo luận 112

PHỤ LỤC ẢNH 113

TÀI LIỆU THAM KHẢO 125

PTIT

MỤC LỤC ẢNH

Hình 1: Hình vẽ trên hang động 13

Hình 2: Giấy papyrus 14

Hình 3: Trang sách với bức minh họa Vatican Vergil 16

Hình 4: Bức tranh dê và cừu của Zhao Meng-fu, thế kỷ 14 18

Hình 5: Cuốn Kinh Kim Cương, năm 868 20

Hình 6: Các khối in gỗ có kích thước khoảng 1.25 đến 2.5 cm, năm 1300 21

Hình 7: Bản khắc minh họa hệ thống in của Gutenberg, đầu thế kỷ 19 23

Hình 8: Một số trang sách Kinh Thánh (1450–55) của Johann Gutenberg 24

Hình 9: Trang sách được Günther Zainer in, thế kỷ 15 26

Hình 10: Nicolas Jenson, trang trong cuốn “Incipit officium beate Marie virginus secundum consuetudinem romane curie” (Văn phòng nhỏ của Đức Trinh nữ Mary), 1475 28

Hình 11: Hình minh họa xưởng in của Abraham Bosse (1602–76), năm 1642 30

Hình 12: Bản in của Christophe Plantin, một trang sách của cuốn Humanae Salutis Monumenta, minh họa bởi Arius Montanus (1569–72) Cuốn sách này sử dụng bản khắc đồng tô mầu tay 31

Hình 13: Mercure Galant, tạp chí đầu tiên dành cho phụ nữ được xuất bản tại London vào năm 1693 32

Hình 14: Gentleman’s Magazine, tạp chí đầu tiên sử dụng thuật ngữ “magazine” 32

Hình 15: Bức ảnh những người tự do ở Canal Bank, Richmond được chụp năm 1865 bởi Mathew Brady và được John Macdonald chuyển thể sang bản khắc gỗ 35

PTIT

Hình 16: Trang bìa cuốn Century Guild 37

Hình 17: Bìa cuốn Wendingen do El Lissitsky thực hiện năm 1921 38

Hình 18: Bìa tạp chí Haper’s Bazar năm 1894 39

Hình 19: Tạp chí National Geographic 40

Hình 20: Tạp chí Good Housekeeping 1928 40

Hình 21: Một số tạp chí do Henry Luce phát hành 41

Hình 22: Gia Định Báo 42

Hình 23: Tờ báo do người Việt làm chủ và chân dung người sáng lập 44

Hình 24: Báo Nông-Cổ Mín-Đàm 47

Hình 25: Nam Phong Tạp chí và chân dung người khởi sướng 48

Hình 26: Báo Nữ-Giới-Chung và chân dung người phụ trách 49

Hình 27: Báo Thanh Niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập 51

Hình 28: Báo Lao Động 53

Hình 29: Ấn phẩm báo chí 57

Hình 30: Báo điện tử 58

Hình 31: Tạp chí 59

Hình 32: Bát chữ 60

Hình 33: Lề trang 61

Hình 34: Tỷ lệ của lề trang với độ rộng của các cột nội dung 62

Hình 35: Các vị trí đánh số trang 63

Hình 36: Phần đầu trang và chân trang 64

Hình 37: Phần đầu trang của báo Đại Đoàn Kết có logo báo, chuyên mục và số trang 64

Hình 38: Ảnh mầu và ảnh đen trắng trên báo Công thương 65

PTIT

Hình 39: Hình ảnh trên các tạp chí 66

Hình 40: Hình minh họa trên tạp chí 66

Hình 41: Một số tờ báo 70

Hình 42: Một số tạp chí 71

Hình 43: Bố cục chung của một tờ báo 73

Hình 44: Kiểu bố cục thông thường của tạp chí (1) 74

Hình 45: Kiểu bố cục thông thường của tạp chí (2) 74

Hình 46: Kiểu bố cục hiện đại của tạp chí (1) 75

Hình 47: Kiểu bố cục hiện đại của tạp chí (2) 75

Hình 48: Kiểu bố cục hiện đại của tạp chí (3) 76

Hình 49: Kiểu bố cục linh hoạt 76

Hình 50: Kiểu bố cục táo bạo (1) 77

Hình 51: Kiểu bố cục táo bạo (2) 77

Hình 52: Bố cục kiểu thời trang, giới trẻ (1) 78

Hình 53: Bố cục kiểu thời trang, giới trẻ (2) 78

Hình 54: Phác thảo manchette báo 80

Hình 55: Phác thảo trang nhất báo 80

Hình 56: Phác thảo manchette tạp chí 81

Hình 57: Phác thảo dàn trang một bài tạp chí 81

Hình 58: Manchette báo Đại Đoàn Kết 82

Hình 59: Trang nhất báo Đại Đoàn Kết 83

Hình 60: Một trang trong báo Đại Đoàn Kết 84

Hình 61: Ảnh minh họa trên báo Công thương 85

PTIT

Hình 62: Trang cuối báo Đại Đoàn Kết 86

Hình 63: Manchette tạp chí Nhà Đẹp 86

Hình 64: Trang bìa tạp chí Nhà Đẹp 87

Hình 65: Trang mục lục và trang trách nhiệm 88

Hình 66: Trang nội dung 89

Hình 67: Ảnh minh họa cho bài viết trên tạp chí 90

Hình 68: Chia 3 cột văn bản trên báo và tạp chí 92

Hình 69: Hệ thống lưới và các đường gióng giúp việc dàn trang được chính xác 94

Hình 70: Tiêu đề bài viết 95

Hình 71: Một số gợi ý cho việc thiết kế và trình bày tiêu đề và bố cục trang 97 Hình 72: Một số cách gợi ý về trình bày tiêu đề phụ 98

Hình 73: Tên tác giả được đặt ở dưới tiêu đề bài viết 99

Hình 74: Phần dẫn bài 100

Hình 75: Thiết lập chữ lùi đầu dòng và không lùi đầu dòng 103

Hình 76: Tránh tình trạng chữ cuối cùng của đoạn văn đứng đơn lẻ 103

Hình 77: Sử dụng Drop Cap 104

Hình 78: Chú thích được đặt bên dưới hình ảnh 105

Hình 79: Từ phác thảo manchette 106

Hình 80: đến thể hiện manchette báo trên máy tính 106

Hình 81: Phác thảo báo và thể hiện trên máy tính 107

Hình 82: Từ phác thảo manchette 107

Hình 83: đến thể hiện manchette trên máy tính 108

Hình 84: Thiết kế trang bìa 1 và bìa 4 108

PTIT

Hình 85: Dàn trang bìa 2 và bìa 3 108

Hình 86: Dàn trang trách nhiệm 109

Hình 87: Dàn trang mục lục 109

Hình 88: Từ phác thảo bài viết 109

Hình 89: đến dàn trang bài viết trên tạp chí (1) 110

Hình 90: Dàn trang bài viết trên tạp chí (2) 110

Hình 91: Dàn trang bài viết trên tạp chí (3) 110

PTIT

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CHUNG VỀ BÁO CHÍ

Xuất bản là quá trình sản xuất và phát hành các sản phẩm nhằm phổ biến, cung cấp thông tin rộng rãi tới công chúng, độc giả như sách, báo, tạp chí v.v… Các sản phẩm của xuất bản như sách, báo, tạp chí v.v… đóng góp to lớn trong việc cung cấp nội dung, thông tin tới một xã hội, và ở bất kỳ một quốc gia, vùng lãnh thổ hay một lĩnh vực nào trong đời sống cũng không thể thiếu các xuất bản phẩm

Đặc trưng của các xuất bản phẩm là lượng thông tin rất lớn Nó bao gồm nội dung ở dạng văn bản và hình minh họa Do vậy, chúng đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng của người làm thiết kế trong việc tổ chức lượng thông tin, phân chia, xây dựng kết cấu từng trang, từng phân mục cho tới việc lựa chọn hình minh họa cùng với kiểu chữ cho phù hợp Một yêu cầu cơ bản đối với thiết kế xuất bản phẩm là đòi hỏi việc biên tập và xử lý văn bản để đảm bảo khả năng tiếp nhận thông tin của ấn phẩm để đáp ứng với mỗi đối tượng độc giả khác nhau Việc kết hợp hình ảnh với nội dung và lựa chọn kiểu chữ để không chỉ đạt được một chuẩn cứ trong thiết kế mà đòi hỏi phải đưa đến một diện mạo cho sản phẩm hấp dẫn và lôi cuốn độc giả

Thiết kế trình bày báo chí là môn học thuộc khối kiến thức chuyên ngành dành cho sinh viên chuyên ngành thiết kế đồ họa Môn học này trang bị kiến thức cho sinh viên về:

- Lịch sử ra đời và phát triển, vai trò tầm quan trọng của ngành xuất bản, kỹ thuật in và các ấn phẩm xuất bản

- Hiểu được các hình thức, các thể loại báo chí và những yêu cầu của nó

- Kiến thức kỹ năng thiết kế trình bày, các yêu cầu của sản phẩm thiết kế in ấn

- Phương pháp xây dựng tiến hành thiết kế một ấn phẩm báo chí

Bên cạnh đó, sinh viên hiểu được vai trò và tầm quan trọng của ấn phẩm xuất bản trong xã hội hiện đại với nền kinh tế thị trường, để từ đó, sinh viên có thể

PTIT

đưa ra phương án thiết kế phù hợp với những yêu cầu và xu hướng của thời đại

1.1 Khái niệm ấn phẩm báo chí

Dưới góc độ của thiết kế, báo hay tạp chí ở dạng xuất bản phẩm in ấn là một tập hợp gồm bài viết, hình minh họa được tổ chức trên những trang giấy trải qua quá trình in ấn và gia công thành phẩm để tạo thành một ấn phẩm không chỉ chứa đựng nội dung mang giá trị tri thức mà còn giá trị thẩm mỹ và tính ứng dụng thực tiễn

Các ấn phẩm báo chí là những ứng dụng mở rộng của chữ và hình ảnh Không giống như các sản phẩm thiết kế đồ họa như áp phích, tờ rơi, tờ gấp, các cuốn sách giới thiệu sản phẩm với số lượng trang ít v.v., sản phẩm xuất bản phẩm thường bao gồm một khối lượng lớn trang tài liệu Chúng đòi hỏi các nhà thiết

kế tập trung vào các vấn đề xuất phát từ việc đọc như tổ chức khối lượng lớn các nội dung, sử dụng các kiểu chữ để có thể đọc dễ dàng trên nhiều trang nhưng đủ sống động để lôi cuốn người đọc, xây dựng cấu trúc các trang và phân cấp nội dung, tích hợp hình ảnh với kiểu chữ để đạt được sự thống nhất

in trên khổ giấy kích thước lớn Sau khi in, các trang in được hoàn thiện sắp các tay sách với nhau và gia công đóng gáy, ép bìa để hoàn thành sản phẩm

Để một ấn phẩm có chất lượng tốt, từng công đoạn trong việc sản xuất phải

PTIT

được thực hiện nghiêm túc và cẩn thận

Xuất bản phẩm có liên quan mật thiết với độc giả, kết nối với người đọc qua mầu sắc, hình ảnh và chữ Thiết kế là một cách để giới thiệu một cách nhìn, một quan điểm, một sự cảm nhận về thẩm mỹ đồ họa tới đối tượng độc giả

Do vậy, thiết kế báo chí không phải chỉ để làm ra những trang tư liệu đẹp mà còn hướng tới mục đích tiếp thị ý tưởng và nội dung nhằm thu hút, hấp dẫn người đọc

1.2 Lịch sử ra đời ngành xuất bản

Sau khi chữ viết ra đời, sự phát minh ra giấy và in ấn là một bước tiến bộ lớn,

đã cải tiến được phương thức và quy trình in Điều đó đã hình thành nên ngành công nghiệp xuất bản với sự phát triển của các ấn phẩm báo chí Điều

đó cũng đã làm thay đổi đời sống văn hóa, tinh thần và nhu cầu thông tin đại chúng của xã hội

Tiếp nhận những kỹ thuật in ấn mới của thế giới, báo chí ở Việt Nam cũng đã hình thành và phát triển như một kênh thông tin, ngôn luận quan trọng trong đời sống văn hóa, kinh tế, chính trị của nước nhà Cho đến ngày nay, báo chí vẫn luôn là một loại hình thông tin, truyền thông không thể thiếu đối với bất

kỳ một xã hội, một quốc gia nào

Lược sử sự ra đời của ngành xuất bản và sự phát triển của ấn phẩm báo chí được thể hiện qua 4 giai đoạn sau:

- Sự ra đời của chữ viết

- Sự phát minh ra giấy

- Sự ra đời của in ấn và ngành xuất bản

- Sự phát triển và cải tiến ngành xuất bản ở Châu Âu

PTIT

1.2.1 Sự ra đời của chữ viết

Từ thuở hồng hoang của lịch sử, con người sống thành bầy đàn và cư ngụ trong các hang động Hoạt động chủ yếu của họ là săn bắn, hái lượm và trồng trọt Chính vì vậy, đôi tay của họ rất phát triển để thực hiện các hoạt động thường ngày, mang vác, giữ các thực phẩm, đồ dùng Điều đó cũng đánh dấu những bước tiến quan trọng trong cuộc hành trình lớn của văn minh nhân loại

Âm thanh là một kỹ năng ban đầu được tạo ra từ thời kỳ nguyên thủy để con người giao tiếp với nhau trong cộng đồng và tiếp tục được phát triển trên con đường tiến hóa của nhân loại Hạn chế của lời nói là khả năng ghi nhớ của mỗi người và vào thời điểm đó, nó không thể vượt qua được không gian địa lý và chu trình của thời gian Cho đến thời đại điện tử, những ngôn ngữ âm thanh hoàn toàn biến mất và không còn lại dấu vết Trong khi đó, những hình tượng,

ký hiệu, những ngôn ngữ bằng văn bản còn đọng lại đến nay Sự ra đời của chữ viết đã mang lại ánh sáng của nền văn minh, giúp con người tích lũy được kiến thức, kinh nghiệm, làm cơ sở của sự phát triển khoa học, kỹ thuật, đời sống của nhân loại

Từ khắp nơi trên thế giới, từ châu Phi tới Bắc Mỹ đến các đảo của New Zealand, người tiền sử đã để lại nhiều bức bích họa được chạm khắc trong các hang động Đó là những hình tượng để diễn tả cuộc sống sinh hoạt hàng ngày hoặc có thể là những hình tượng mang ý nghĩa biểu tượng hoặc đại diện cho một ý tưởng hay khái niệm Vào thời kỳ đồ đã cũ, một số bức bích họa được tìm thấy đã chỉ ra một số hình vẽ được cách điệu và đơn giản đến mức gần như chữ viết Những hình tượng này đã trở thành tiền đề cho sự hình thành phát triển của ngôn ngữ viết, một thành tố quan trọng của sự phát triển xã hội cho đến ngày nay

PTIT

Bức tranh trên hang động ở

hang Lascaux (khoảng

15.000-10.000 năm trước CN)

Một số hình khắc và vẽ trên đá được tìm thấy

ở phía Tây nước Mỹ

Hình 1: Hình vẽ trên hang động

Vùng đất cổ Mesopotamia, hay còn còn là vùng Lưỡng Hà, vùng đất nằm giữa hai con sông Tigris và Euphrates, được xem là cái nội của nền văn minh nhân loại Con người thời kỳ đầu đã bắt đầu ngừng lang thang du mục không ngừng nghỉ của họ để bắt đầu ổn định cuộc sống khi họ nhận thấy vùng đất này có mùa đông ẩm ướt và mùa hè khô nóng thích hợp cho việc làm nông nghiệp Khoảng 8000 năm TCN, họ bắt đầu trồng cây và thuần hóa động vật và nền nông nghiệp bắt đầu Đến năm 6000 TCN, một số các vật dụng được rèn từ đồng và thời đại đồ đồng được mở ra trong khoảng 3000 năm TCN khi đồng hợp kim được kết hợp với thiếc để tạo ra vũ khí và các công cụ bền vững

Sự chuyển đổi từ văn hóa làng xã lên nền văn minh cao xảy ra khi những người Sumer đến Mesopotamia vào gần cuối thiên niên kỷ 4 TCN Sự đóng góp của người Sumer cho sự tiến bộ của xã hội đã ảnh hưởng nhiều tới tương lai Họ đã sáng tạo nên một hệ thống các vị thần và đứng đầu là một vị thần tối cao có tên là Anu, vị thần của các tầng trời Một mối quan hệ lộn xộn giữa thần và người được phát triển Một xã hội nổi lên và trật tự xã hội là sự cần thiết khi các người dân chung sống với nhau Người Sumer đã tạo ra nhiều

PTIT

sáng chế, trong số đó, văn bản đã mang lại một cuộc cách mạng về trí tuệ đã

có tác động rất lớn tới trật tự xã hội, sự phát triển kinh tế, văn hóa và công nghệ trong tương lai

1.2.2 Sự phát minh ra giấy

Giấy Papyrus và chữ viết

Sự phát triển của Papyrus, một loại chất nền giống như giấy dùng cho việc viết chữ là một bước tiến quan trọng trong truyền thông Ai Cập Các nhà máy giấy cói Cyperus Papyrus được xây dựng dọc theo sông Nile ở các đầm lầy cạn và hồ nước Người Ai Cập sử dụng hoa giấy cói để làm các các vòng hoa tại đền thờ, rễ cho nhiên liệu và đồ dùng, thân cây làm nguyên liệu cho thuyền buồm, thảm, vải, dây thừng, dép một nguyên liệu quan trọng đó là giấy cói

Hình 2: Giấy papyrus

Trong cuốn Lịch sử tự nhiên (Natural History), nhà sử học La Mã Pliny the Elder (23-79 ce) đã cho biết giấy cói được tạo ra như thế nào Sau khi lớp vỏ được bóc đi, các phần cốt lõi bên trong của thân cây được cắt thành những dải dọc và đặt cạnh nhau Một lớp thứ hai được đặt lên đầu của lớp đầu tiên Hai lớp được ngâm trong các sông Nile và sau đó được ép hoặc bị đập cho đến khi tạo thành một lớp đơn Nhựa dẻo của thân cây papyrus được sử dụng để làm chất kết dính giữa các lớp Sau khi được sấy khô dưới ánh mặt trời, bề mặt giấy được làm nhẵn bằng ngà hoặc đá đánh bóng

PTIT

Kể từ khi có sự xuất hiện của giấy, người Ai Cập đã sử dụng giấy để vẽ hay có thể coi là viết những chữ tượng hình trên đó Chữ tượng hình thực sự xuất hiện trên giấy khi người Ai Cập quyết định làm sách để hướng dẫn người chết sống lại Họ tin rằng cái chết chưa phải là kết thúc mà đó là sự chuyển giao để sang một kiếp sống khác Theo quan niệm của họ, cuộc sống hiện tại chỉ là chỗ tạm và kiếp sau mới là vĩnh cửu Họ đã đặt vào bên trong quan tài những cuốn cẩm nang hướng dẫn người chết bước ra khỏi bóng tối, địa ngục để sang kiếp sau Các học giả phương Tây gọi đó là “Tử thư” Đây có thể được coi là dạng sách xuất hiện đầu tiên

Các bản thảo chiếu sáng

Việc sử dụng các lá vàng trong các quyển sách viết tay đã đem đến hiệu ứng

về ánh sáng được phản chiếu trên các trang sách Ngày nay, cái tên

“illuminated manuscripts” (tạm dịch: các bản thảo chiếu sáng) được sử dụng

cho các sách viết tay được trang trí và minh họa được sản xuất từ thời Đế quốc

La Mã cho tới các cuốn sách được in bản thảo sau khi chữ nghệ thuật được phát triển ở Châu Âu vào khoảng năm 1450 Có hai nền truyền thống lớn của

sự chiếu sáng các bản thảo viết tay là phương Đông với các nước Hồi giáo và phương Tây với các nước Châu Âu có niên đại từ thời cổ đại Các cuốn sách Thánh có ý nghĩa rất quan trọng đối với các đạo Kitô hữu, Do Thái và Hồi giáo Việc sử dụng hình ảnh để trang trí trở nên rất quan trọng và các bản thảo viết tay được sản xuất với sự quan tâm đặc biệt trong thiết kế

Việc sản xuất các bản thảo viết tay rất tốn kém và mất nhiều thời gian Công việc này tiêu tốn nhiều thời gian trong việc chuẩn bị giấy da và một quyển sách lớn đòi hỏi phải có da của hàng trăm con cừu Mực đen được làm từ bồ hóng hoặc khói đèn Chất keo và nước được hòa trộn với phấn đỏ để tạo mực

đỏ cho phần đầu hoặc đánh dấu đoạn văn bản Mực nâu được tạo thành từ

“irnonall”, một hỗn hợp được tạo thành từ sulfat sắt và gỗ sồi táo, là phần gỗ sồi được tạo ra bởi ấu trùng ong Các mầu sắc được tạo ra từ các loại khoáng

PTIT

sản, động vật và chất thực vật Mầu xanh dương đậm được tạo ra từ lapis lazuli, một loại khoáng sản quý được khai thác duy nhất ở Afghanistan Vàng

và thi thoảng cả bạc được sử dụng bằng cách nghiền thành bột và trộn vào một thứ sơn vàng Tuy nhiên cách này tạo nên sự sần sùi trên bề mặt Do đó, cách tán những miếng vàng này thành các lá vàng mỏng dán lên bề mặt dính là cách làm phổ biến Việc đánh bóng, dập và sử dụng các công cụ gia công kim loại trong gia công các lá vàng là cách để tạo hiệu ứng trong thiết kế sách Bìa sách được làm bởi tấm bìa da bọc lên tấm gỗ và trang trí với những họa tiết hoa văn cùng với những viên ngọc quý, vàng hoặc ngà chạm khắc

Hình 3: Trang sách với bức minh họa Vatican Vergil

Một trang sách với bức minh họa Vatican Vergil, cái chết của Laocoön, đầu thế kỷ thứ 5 Hai cảnh về cuộc đời của Laocoön được thể hiện trong một hình

minh họa

Trong suốt kỷ nguyên Kitô giáo, gần như tất cả các sách được tạo ra trong phòng viết của tu viện (scriptorium) Người đứng đầu phòng viết là nhà văn, một học giả có học thức, hiểu tiếng Hy Lạp và Latin và có chức năng biên tập cũng như làm giám đốc nghệ thuật, chịu trách nhiệm chung cho việc thiết kế

và sản xuất các bản thảo Người sao chép (scrittori) là người sắp chữ sản xuất, dành toàn bộ thời gian trong ngày chấp bút mục viết sau khi trang sách được định hình

PTIT

Các vật liệu tạo hiệu ứng sáng hay các hình minh họa thực hiện nhiệm vụ trang trí và hình ảnh hỗ trợ thị giác cho văn bản Các từ, chữ là yếu tố tối quan trọng và các nhà sao chép kiểm soát phòng viết Họ bố cục các trang và chỉ ra

vị trí đặt hình minh họa sau khi nội dung được hoàn thành Đôi khi điều này được thực hiện với bản phác thảo nhưng thường được ghi chú ở bên lề để nói với người minh họa biết vẽ cái gì trong không gian đó Phần cuối của một bản viết tay hoặc cuốn sách là một dòng chữ có chứa dữ kiện về việc sản xuất, những người biên tập, thiết kế hoặc máy in

Hình minh họa và trang trí không chỉ để trang trí Các lãnh đạo tu viện đã nghĩ đến những giá trị giáo dục của hình ảnh và khả năng của các hình trang trí để tạo ra điệu hòa âm thần bí và thiêng liêng Tính linh động này cho chép việc truyền tải kiến thức và ý tưởng từ vùng này sang vùng khác và từ thời đại này sang thời đại khác Việc sản xuất các bản thảo qua hàng ngàn năm Trung Cổ

đã tạo ra một từ vựng lớn về dạng hình đồ họa, bố cục trang, phong cách minh họa và kiểu chữ cùng với các kỹ thuật thể hiện Sự cô lập vùng địa phương và

sự di chuyển khó khăn là nguyên nhân dẫn đến sự đổi mới và ảnh hưởng đến tốc độ của việc lan truyền chậm Tuy nhiên, vì thế mà những phong cách đặc trưng của từng vùng miền lại được nổi lên với những phong cách cổ điển của thiết kế Hy Lạp và La Mã, Celtic, Caroline, Tây Ban Nha, Roman và Gothic,

Do Thái, Hồi giáo v.v…

1.2.3 Sự ra đời của in ấn và ngành xuất bản

In ấn là một bước đột phá lớn trong lịch sử nhân loại và được phát minh bởi người Trung Quốc Không gian xung quanh hình ảnh trên mặt phẳng được xúc

bỏ đi, khi đó, các hình ảnh được nổi lên cao Một tờ giấy được đặt lên trên bề mặt và cọ xát vào bề mặt này để chuyển hình ảnh từ khối in sang giấy Có hai giả thuyết về sự phát triển của in ấn Một là việc sử dụng các dấu khắc để làm con dấu đã dẫn đến sự phát triển của ngành in Khoảng đầu thế kỷ thứ 3 TCN, các con dấu hoặc tem được sử dụng để tạo hình trên các đất sét mềm Thông

PTIT

thường, các tấm tre hoặc gỗ mang văn bản được bọc trong lụa, sau đó được niêm phong bằng dấu đất sét

Trong suốt triều đại nhà Hán (thế kỷ 3 s.CN), các con dấu được thực hiện bằng cách khắc các chữ thư pháp trên bề mặt của ngọc bích, bạc, vàng hoặc ngà Người sử dụng dùng các con dấu (hay con triện) chấm vào mực đỏ được làm từ chu sa và sau đó ép lên một bề mặt để tạo hình in Khoảng năm 500 s.CN, người ta đã bắt đầu sử dụng một loại khác của khối in Các nghệ nhân

đã xúc bỏ phần không gian âm bản xung quanh các ký tự, vì thế chúng có thể được in với mực đỏ trên nền giấy trắng Bức tranh thế kỷ 14 của Zhao Meng-

fu với hình vẽ hai con dê và cừu cùng với các chữ triện ở xung quanh Các dấu

in này có hai loại, một là hình in với chữ đỏ trên nền trắng và hai là nền xung quanh của khối in mầu đỏ, chữ có mầu trắng chính là phần mầu nền của giấy

Hình 4: Bức tranh dê và cừu của Zhao Meng-fu, thế kỷ 14

Giả thuyết thứ hai về nguồn gốc của in ấn tập trung vào việc thực hành của người Trung Quốc để tạo các bản rập mầu từ các hình khắc trên khối đá Bắt đầu vào năm 165 s.CN, kinh điển Nho giáo được khắc vào đá để được lưu trữ vĩnh cửu Tuy nhiên, nhược điểm của những “cuốn sách” bằng đá này là vấn

đề về trọng lượng và không gian lưu trữ Mỗi một sản phẩm cần mười ba mẫu lưu trữ, do vậy, cách làm bản rập đã được sử dụng để tạo ra các bản sao chép Các tấm giấy mỏng được làm ướt và đặt trên đá Bề mặt nổi sẽ áp vào giấy, những phần còn lại tạo thành vùng trũng Sau đó, một miếng vải thấm mực

PTIT

được rập trên bề mặt để tạo hình bản in Phần không dính mực xuất hiện hình chữ vì tại vị trí đó, giấy in đã được làm mõm xuống bề mặt khe của chữ khắc Cho dù các bản in từ khối, các bản rập từ các hình khắc trên khối đá hay tổng hợp của cả hai đều không được biết, ai là người phát minh ra bản in nổi, bắt đầu ở đâu và khi nào vẫn là một bí ẩn Khoảng năm 770 s.CN, khi bản in nổi được xác định niên đại sớm nhất được sản xuất, kỹ thuật in đã được phát triển Phương thức in ấn đã sử dụng một chiếc bút, mực in và chất liệu giấy mỏng Chữ được viết, hình ảnh được vẽ ra và khắc trên các khối gỗ Các tấm giấy mỏng sau khi làm ướt được áp lên bề mặt và sử dụng bàn chải để chà xát mặt sau của giấy Sau khi tấm giấy khô được bóc ra và hình ảnh xuất hiện đảo ngược trên giấy Cách in ấn này đã cho một hiệu quả về tốc độ và sự chính xác tuyệt vời tại thời điểm đó và mỗi một giờ in đã cho ra hai trăm bản

Trong suốt thế kỷ thứ 8, văn hóa Trung Quốc và Phật giáo đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, nơi còn sót lại các bản in được xác định niên đại sớm nhất Lo lắng về bệnh dịch đậu mùa khủng khiếp ba thập kỷ trước đó, hoàng hậu Nhật Bản Shotoku đã lệnh cho một triệu bản bùa Phật được in và đặt vào trong một triệu mô hình ngôi chùa thu nhỏ cao 11,5cm Hoàng hậu đã cố gắng làm theo lời dạy của đức Phật, đã khuyên các tín đồ của mình viết bảy mươi bản sao chép bùa chú và đặt chúng vào trong một ngôi chùa hoặc đặt vào mỗi mô hình thu nhỏ bằng đất sét của riêng mình Điều đó sẽ kéo dài cuộc sống của mỗi người và cuối cùng sẽ dẫn tới thiên đường Nỗ lực của hoàng hậu Shotoku đã thất bại vì bà đã chết trong khoảng thời gian này

Bản in cổ xưa nhất còn tồn tại là Kinh Kim Cương Nó bao gồm bảy tờ giấy được dán lại với nhau tạo thành một cuộn dài 5 mét và cao 30cm 6 tờ là văn bản truyền tải lời khuyên của Đức Phật và tờ thứ bảy là hình minh họa Đức Phật và các đệ tử của mình

PTIT

Hình 5: Cuốn Kinh Kim Cương, năm 868

Trong những năm đầu thế kỷ thứ 9, Trung Quốc bắt đầu phát hành chứng chỉ tiền giấy cho tiền gửi của các thương gia gửi tiền kim loại với nhà nước Khi

sự chỉ trích về việc thiếu hụt tiền kim loại trong thời gian ngắn trước năm

1000, tiền giấy đã được thiết kế, in ấn và sử dụng thay cho tiền kim loại Trung Quốc trở thành xã hội đầu tiên mà người dân bình thường được tiếp xúc hàng ngày với những hình ảnh in Ngoài tiền giấy, các họa tiết in mang hình ảnh tôn giáo và các văn bản cũng được phân phối rộng rãi

Trong suốt thế kỷ thứ 10, sự sai sót trong các cuốn Nho Giáo kinh điển được đem ra ánh sáng Tể tướng Trung Quốc Fang Tao đã trở nên lo lắng sâu sắc và cảm thấy các bản mới cần phải được thực hiện Do thiếu nguồn nhân lực cần thiết cho việc khắc trên đá, Fang Tao đã quay sang phương pháp in khối đang phát triển cho công việc đồ sộ này Cùng với các học giả lớn của thời đại này như là những nhà biên tập, họ đã đưa ra những nhận xét và giám sát, việc sản xuất 130 tập của chính cuốn Nho giáo kinh điển mất 21 năm, từ năm 933 đến 953

Sách dạng cuộn đã được thay thế bằng hình thức trang vào thế kỷ thứ 9-10 Đầu tiên, những cuộn giấy đã được chuyển thành sách gấp lại và mở ra theo kiểu đàn phong cầm, giống như hình zig zag Vào thế kỷ thứ 10-11, cuốn sách khâu được phát triển Hai trang chữ đã được in ra từ một khối Sau đó, các tấm giấy được gập giữa với mặt không được in của tấm giấy hướng vào bên trong

và hai trang in đối nhau ra bên ngoài Các bản sách về lịch sử, y học thảo

PTIT

dược, khoa học và khoa học chính trị, thơ và văn xuôi đã được tạc vào các khối gỗ và in Sự phát triển của in khối đã đánh dấu một bước phát triển sâu sắc và tạo ra một cuộc cách mạng thầm lặng trong đời sống trí thức Trung Quốc

Phát minh ra kiểu in khối rời

Vào khoảng năm 1045, nhà luyện kim Trung Quốc Pi Sheng (1023-1063) đã

mở rộng tiến trình in khối bằng cách phát triển khái niệm in rời, một sự sáng tạo không bao giờ được sử dụng rộng rãi ở châu Á Ông cho rằng, nếu mỗi ký

tự là một hình dạng riêng biệt, sau đó, bất kỳ một số lượng ký tự nào được đặt thành chuỗi trên một về mặt, được phủ mầu và in Ông đã tạo ra kiểu in của mình từ hỗn hợp đất sét và keo Những ký tự chữ thư pháp ba chiều được nướng trên lửa cho đến khi chúng cứng lại Để soạn một văn bản, Pi Sheng đặt các khối ký tự cạnh nhau trên một tấm sắt và phủ một chất sáp để giữ các kỹ

tự tại chỗ Các tấm này được nhẹ nhàng làm nóng để làm mềm sáp và một bảng phẳng được ép từ phía trên để đẩy chúng cố định tại vị trí và cân bằng chiều cao từ bề mặt của hình khối Sau khi sáp nguội đi, trang của chữ thư pháp được in chính xác giống như in khối gỗ Sau khi in ấn hoàn tất, các hình khối được làm nóng lên một lần nữa để làm tan sáp, vì thế, các ký tự có thể được làm đầy trong các khối gỗ Do chữ viết Trung Quốc không phải là các chữ cái mà dạng chữ phụ thuộc vào các nhịp điệu, việc khôi phục các ký tự trở nên khó khăn nên kiểu in khối rời không bao giờ thay thế được các bản in khối gỗ

Hình 6: Các khối in gỗ có kích thước khoảng 1.25 đến 2.5 cm, năm 1300

PTIT

Một nỗ lực đáng chú ý kể từ khi kiểu in rời bằng đồng được bắt đầu tại Hàn Quốc dưới sự bảo trợ của chính phủ vào năm 1403 Các ký được được cắt từ cây giẽ gai được ép thành một máng chứa đầy cát, tạo thành hình âm bản Một tấm phủ với các lỗ được đặt qua, và đồng nóng chảy được rót vào đó Sau khi đồng nguội, một ký tự được hình thành Các ký tự bằng kim loại được tạo ra

có độ mỏng hơn loại đất nung của Pi Sheng Đó là kiểu chữ rời đầu tiên được phát minh với hệ thống ngôn ngữ chữ viết không phải dừng lại ở hàng trăm

mà hàng ngàn ký tự Với tổng số hơn 44 ngàn ký tự, kiểu in rời không bao giờ được sử dụng rộng rãi ở Viễn Đông

Sự đóng góp của Trung Quốc vào sự phát triển của truyền thông thị giác là vô cùng to lớn Trong suốt thời kỳ ngàn năm Trung cổ ở Châu Âu, sự phát minh

ra giấy và in ấn của Trung Quốc đã lan truyền chậm về phía Tây và đến châu

Âu vào đầu thời kỳ Phục hưng Giai đoạn chuyển tiếp trong lịch sử Châu Âu bắt đầu vào thế kỷ 14 ở Ý, và được đánh dấu bằng sự tái khám phá kiến thức

cổ điển, văn hoa nghệ thuật và sự khởi đầu của khoa học hiện đại Tất cả đã được hỗ trợ bằng cách in ấn

Phát minh của Gutenberg

Vào khoảng năm 1450, Johann Gensfleisch zum Gutenberg (cuối thế kỷ 1468) ở Mainz, Đức, lần đầu tiên đưa ra một hệ thống phức tạp và các hệ thống thứ cấp cần thiết cho việc in một cuốn sách chữ Ông là con trai thứ ba của nhà quý tộc Friele Gensfleisch giàu có ở Mainz Johann Gutenberg đã học nghề thợ kim hoàn và các kỹ năng cần thiết để khắc và chế tác kim loại Ông

14-đã phát triển một hệ thống in rời với các ký tự được làm từ kim loại

Chìa khóa để phát minh của Gutenberg là kiểu đổ khuôn, được sử dụng cho việc đúc các ký tự độc lập Mỗi ký tự phải có mặt phẳng song song trong mọi hướng và có chiều cao chính xác như nhau Khuôn đúc kiểu hai phần của Gutenberg được điều chỉnh để phù hợp cho các khuôn đúc chữ hẹp và rộng,

PTIT

cho phép một lượng lớn các loại được đúc có dung sai Ông cần rất nhiều, tới đến 50 nghìn các khối chữ để sử dụng cùng một lúc Vì thế, tốc độ, sự chính xác, tính kinh tế đã đạt được bằng cách sử dụng các khuôn chữ này Các ký tự được lưu trữ trong những ngăn khác nhau Khi sử dụng, từng ký tự được lấy ra

và sắp chữ thành hàng Sau khi một trang được in, từng ký tự được cất trở lại từng ngăn Hệ thống in của Gutenberg cho tốc độ in rất lớn và chất lượng phù hợp, trái ngược với phương pháp in xoa tay thủ công được sử dụng ở khu vực Đông Á

Hình 7: Bản khắc minh họa hệ thống in của Gutenberg, đầu thế kỷ 19

Năm 1450, Gutenberg đã vay 800 guilder (đơn vị tiền tệ của Hà Lan) từ Johann Fust (1400-1466), một người giàu có ở thành phố Mainz để tiếp tục nghiên cứu và cải tiến cho công việc của mình Ông đã sử dụng các thiết bị in

ấn như một tài sản thế chấp cho việc vay mượn này Tại một số điểm, Gutenberg đã đưa ra ý tưởng về việc in một cuốn Kinh Thánh Vào năm 1452, ông phải vay mượn thêm 800 guilder nữa từ Fust cho cái gọi là “lợi nhuận chung của họ” và thiết lập một quan hệ đối tác trong việc sản xuất các cuốn sách

Một sự nỗ lực đã được thực hiện để sản xuất cuốn sách in thạch bản đầu tiên này và đây cũng là một trong những ví dụ tốt nhất của nghệ thuật in máy

PTIT

Cuốn sách có kích thước 30 x 40.5cm (11.75 x 15inch), mỗi trang có hai cột chữ và khoảng cách từ khối chữ đến lề xung quanh là 2.9cm Chín trang đầu tiên có 40 dòng trên mỗi cột, trang thứ mười có 41 dòng trên mỗi cột và phần còn lại có 42 dòng trên mỗi cột Người ta không biết liệu Gutenberg có sắp chữ theo một bản thảo như thế này hay ông bắt đầu với 40 dòng Kinh Thánh, sau đó tăng dần lên vì yếu tố kinh tế Với 1.282 trang cho một công trình gồm hai tập, sự gia tăng hai dòng trên mỗi cột đã tiết kiệm tới 60 trang Dự án tuyệt vời này được bắt đầu với hai máy in và sau đó bốn máy được bổ sung Với mỗi dòng có khoảng 33 ký tự, mỗi trang có tới 2.500 ký tự được thiết lập từ một kiểu font với 290 ký tự khác nhau Để làm phong phú thêm không gian của trang sách, một số hình trang trí đã được vẽ bổ sung Cuốn sách có tới 210 phiên bản, trong đó 180 bản được in trên giấy và 30 bản trên chất liệu da tốt, cần tới 5000 tấm da bê được chuẩn bị cẩn thận

Hình 8: Một số trang sách Kinh Thánh (1450–55) của Johann Gutenberg

Năm 1455, khi dự án gần hoàn thành, đột nhiên Fust kiện Gutenberg với 2.026 guilder thanh toán các khoản vay và lãi Ngày 6 tháng 11 năm 1455, tòa đã phán quyết có lợi cho Fust Gutenberg đã phải rời khỏi cửa hàng in ấn của mình

In ấn bắt đầu lây lan nhanh chóng sang các nước Châu Âu Vào năm 1480, 23 thị trấn Bắc Âu, 31 thị trấn Ý, 7 thị trấn Pháp, 6 thị xã Iberia và một thị trấn

PTIT

người Anh tiếp nhận việc in ấn Trong thời kỳ sơ khởi của ngành in, ước tính

có tới 35 nghìn ấn bản, tổng số 9 triệu cuốn sách được in ra

1.2.4 Sự phát triển và cải tiến ngành xuất bản ở Châu Âu

Sách minh họa Đức

Máy in khối và những người thợ khắc gỗ sợ in thạch bản như một mối đe dọa tới sinh kế của họ nhưng sự đổi mới trong việc in sách đã khiến một thợ in ở Bamberg là Albrecht Pfister bắt đầu minh họa cho những cuốn sách của ông với những bản in khắc gỗ Vào khoảng năm 1460, ông đã sử dụng năm mộc bản và các chữ từ ba mươi sáu dòng Kinh Thánh để in bản đầu tiên của mình

về “Các Ackerman từ Bohemia” của Johannes von Tepl (tạm dịch: Cái chết và

người thợ cày) Chín phiên bản của năm cuốn sách của Pfisher là tác phẩm

văn chương phổ biến, ngược lại với các tác phẩm thần học và học thuật được xuất bản bởi các máy in thời kỳ đầu khác

Khi các thập kỷ trôi qua, máy in thạch bản đã làm tăng đáng kể việc sử dụng hình minh họa khắc gỗ Điều này đã làm bùng nổ nhu cầu sử dụng khối in gỗ

và vai trò của họa sỹ minh họa được nâng lên Augsburg và Ulm, trung tâm sản xuất thẻ chơi bài in khắc gỗ và in phục vụ tôn giáo đã trở thành trung tâm của những quyển sách được vẽ minh họa Vào những năm 1470, Günther Zainer (mất năm 1478) đã thành lập một tòa báo ở Augsburg, và cùng với Johann Zainer (mất khoảng năm 1523) thành lập một đơn vị nữa cách Ulm khoảng 70km (43 dặm) Cả hai đều là những nhà thông giáo và minh họa sách đều được học in ấn ở Strasbourg

Günther Zainer đã gặp phải sự cản trở từ hội những người khắc gỗ ở Augsburg khi ông muốn minh họa cho những cuốn sách của mình Một thỏa thuận năm

1471 đã cho phép Zainer được sử dụng hình minh họa khắc gỗ miễn là ông ủy thác chúng cho những thành viên trong hội Quyển sách minh họa đầu tiên của ông sử dụng một kiểu hình tròn Gothic và các bản khắc gỗ được đặt vào trong

PTIT

cột có cùng độ rộng Những cuốn sách có hình minh họa vào năm 1472 Das

Goldene Spiel (tạm dịch: Trò chơi vàng) sử dụng các bản khắc gỗ với tổ chức

không gian và một vài mảng mầu đen tạo nên vùng sắc thái cho trang sách May mắn mỉm cười khi Zainer bán khoảng 36 nghìn cuốn sách được in trong hơn 100 phiên bản đã làm cho ông trở thành một trong những người nổi bật và giàu có ở Augsburg

Trang sách được Günther Zainer

in với hình minh họa khắc gỗ tô

mầu tay hai người chơi bài từ

cuốn Das goldene Spiel (The

Golden Game), vẽ bởi Meister

Ingolt, Augsburg, 1472

Trang sách được Günther Zainer in với hình minh họa khắc gỗ tô mầu tay từ cuốn De responsione mundi et

de astrorum ordinatione, vẽ bởi Isidore, Seville, thế kỷ 15

Hình 9: Trang sách được Günther Zainer in, thế kỷ 15

Trong phiên bản năm 1472 của Isidore ở Seville, De responsione Mundi et de

astrorum ordinatione do Günther Zainer in, hình minh họa có độ dày nét

phong phú, các chữ cái đầu được vẽ thêm vào bằng tay Đường viền khắc gỗ được tô mầu bằng tay thanh nhã được sử dụng trong phiên bản của Johann

Zainer năm 1473 với cuốn Historia Griseldis của Petrarch Các bản khắc gỗ

đôi khi được sử dụng nhiều lần trong các cuốn sách khác nhau Ví dụ, 175 bản

khắc trong phiên bản năm 1476 của Johann Zainer trong cuốn Vita et fabulae

của Aesop (tạm dịch: Cuộc đời và những câu chuyện) xuất hiện lần nữa trong

PTIT

phiên bản ở nhà in Ulm Anton Sorg bốn năm sau đó Rất nhiều những hình minh họa này chưa hoàn thành, được bao quanh bởi đường viền hình vuông,

vì vậy không gian trống được chảy từ mép lề rộng vào tới hình Những đường nét đơn giản lúc đầu mở rộng hiệu ứng của ánh sáng Các dấu của đoạn văn bản không để lại gì để tô mầu trong tập này, vì thế, nó trở thành bản thảo độc lập, không lệ thuộc

Thiết kế thời kỳ Phục hƣng

Venice, một trung tâm thương mại và cửa ngõ của Châu Âu với Đông Địa Trung Hải, Ấn Độ và Đông Nam Á đã đi đầu trong thiết kế sách tiếng Ý Một người thợ kim hoàn ở Mainz, Johannes da Spira (mất năm 1470) đã được trao

độc quyền 5 năm về in ấn ở Venice, xuất bản cuốn sách đầu tiên, Epistolae ad

familiares (tạm dịch: Những bức thư gửi người bạn) của Cicero năm 1469 Sự

sáng tạo và kiểu đẹp của ông đã tạo nên một số phẩm chất Gothic được tìm thấy trong một vài kiểu chữ của Sweynheym và Pannartz Ông tuyên bố đó là sáng chế ban đầu và được quản lý để hạn chế việc sử dụng chúng cho tới khi ông mất năm 1470 Việc in ấn kết hợp với người em Wendelin, phiên bản

Augustine of Hippo’s De civitate Dei năm 1470 là cuốn sách đầu tiên được in

số trang Wendelin da Spira thừa hưởng tòa báo từ người anh nhưng không độc quyền in ấn ở Venice cho tới khi Johannes qua đời Cái kết của sự độc quyền đã dọn đường cho những nhà in khác như Nicolas Jenson (1420-1480) thành lập toà báo ở Venice

Jenson, người mà sau khi ban đầu chỉ phục vụ như một người học việc tại sở đúc tiền Paris, và sau này là chủ của Sở đúc tiền Hoàng Gia của Tours, Pháp Ông đã thành lập toàn báo thứ hai ở Venice ngay sau khi Johannes da Spira qua đời Năm 1458, vua Charles VII của Pháp đã cử Jenson tới Mainz để học

in ấn Jenson đã không trở về Pháp sau khi vua Louis XI lên ngôi ở Pháp năm

1461 Danh tiếng của Jenson được biết đến như là một trong những nhà thiết

kế chữ vĩ đại nhất của lịch sử và những kiểu chữ lần đầu tiên được sử dụng

PTIT

trong cuốn De praeparatione evangelica (tạm dịch: Sự chuẩn bị của Tin Lành)

của Eusebius, trong đó trình bày với thiết kế Roman đầy hoa

Phần ảnh hưởng lâu dài của font chữ của Jenson chính là mức độ rất dễ đọc của chúng nhưng nó là khả năng thiết kế khoảng không gian giữa các ký tự và trong mỗi hình thể để tạo ra giai điệu, đặt dấu ấn tài năng của ông Trong suốt những thập niên cuối của cuộc đời, Jenson đã thiết kế các kiểu font chữ Roman, Hy Lạp và Gothic và xuất bản hơn 150 cuốn sách đã mang lại cho ông

sự thành công về tài chính và danh tiếng nghệ thuật Các ký tự trong font chữ của Jenson được cân bằng hoàn hảo hơn so với các máy in khác cùng thời điểm Một ví dụ hiếm hoi của một bản thu nhỏ là phiên bản năm 1475 của

cuốn Incipit officium beate Marie virginus secundum consuetudinem romane

curie (tạm dịch: Văn phòng nhỏ của Đức Trinh nữ Mary) Cuốn sách có

đường viền đường trang trí công phu và những ký tự đầu phản ánh bản thảo chiếu sáng hiện đại của thời kỳ Trước cái chết của Jenson năm 1480, Đức Giáo hoàng Sixtus IV đã ban cho ông danh hiệu Count Palatine cho những xuất bản phẩm tôn giáo của ông

Hình 10: Nicolas Jenson, trang trong cuốn “Incipit officium beate Marie virginus secundum consuetudinem romane curie” (Văn phòng nhỏ của Đức Trinh nữ Mary), 1475

Những nhà thiết kế thời kỳ Phục hưng đã có một sở thích mạnh mẽ với việc sử dụng hoa trang trí Hoa dại và dây leo cho các đồ nội thất, kiến trúc và các bản

PTIT

thảo Erhard Ratdolt (1442-1528) đã có những bước quan trọng hướng tới các cuốn sách hoàn toàn được in Là một người chủ máy in đến từ Augsburg, Đức, Ratdolt làm việc tại Venice từ năm 1476 cho đến 1486 Cùng với Bernhard

Maler và Peter Loeslein, Ratdolt đã in cuốn Calendarium của Regiomontanus

năm 1476 Đây là cuốn sách đầu tiên với một trang tiêu đề hoàn thiện được sử dụng để nhận diện một cuốn sách và gần giống như cuốn sách đã được in nhiều hơn một mầu Thêm vào đó, ngoài sự sáng tạo trong tiêu đề,

Calendarium chứa tới 60 hình biểu đồ nhật thực và nguyệt thực được in với

mầu vàng và đen Ở phía sau của cuốn sách có ba phần biểu đồ toán học dạng bánh để tính chu kỳ mặt trời Trong thời kỳ này, sự sợ hãi và mê tín dị đoan đã

bị dẹp đi khi các nhà khoa học bắt đầu hiểu về các hiện tượng tự nhiên và nguyệt thực chuyển từ ma thuật sang thực tế có thể dự đoán Các nhà in đã

phổ biến kiến thức này và Calendarium là kết quả của sự thừa hưởng của

Ratdolt trong lĩnh vực toán học và thiên văn học

Thế kỷ 17

Thế kỷ 17 là khoảng thời gian tương đối yên tĩnh cho sự đổi mới trong thiết kế

đồ họa Một kho tàng phong phú các hình trang trí, khuôn đúc từ những năm

1500 luôn sẵn có Vì thế có rất ít động lực cho các nhà in tạo ra những chất liệu đồ họa mới Tuy nhiên, một sự thức tỉnh của những thiên tài văn học đã xảy ra trong suốt thế kỷ 17 Các tác phẩm bất hủ của những tác giả như nhà soạn kịch người Anh nhà thơ William Shakespeare (1564-1616), các tiểu thuyết gia Tây Ban Nha, nhà viết kịch, và nhà thơ Miguel de Cervantes (1547-1616) đã được công bố rộng rãi Không có sự mới mẻ nào trong thiết kế, bố cục hoặc kiểu chữ để cung cấp cho một nền văn học mới, xuất sắc này

In ấn đến các thuộc địa Bắc Mỹ khi một thợ khóa người Anh là Stephen Daye (1594-1668) ký hợp đồng với một linh mục bất đồng giàu có, mục sư Jesse Glover, để đi thuyền với ông ta đến thế giới mới và thiết lập một nhà in Glover đã chết trong suốt chuyến đi vào mùa thu năm 1638 và được chôn cất

PTIT

trên biển Khi đến Cambridge, Massachusetts, góa phụ của Glover, Anne, đã thiết lập văn phòng in ấn được sự hỗ trợ bởi Daye Vì thế, đó là nhà in đầu tiên

ở thuộc địa này Sau đó, bà đã kết hôn với hiệu trưởng của trường Havard và bán nhà in cho Daye Việc in đầu tiên đã được thực hiện vào đầu năm 1639,

và cuốn sách đầu tiên được thiết kế và in các thuộc địa Anh Mỹ là The Whole

Booke của Psalmes (bây giờ gọi là The Bay Psalm Book) năm 1640 Như tiêu

đề của trang, với toàn bộ ưu thế của từ và đường viền họa tiết hoa văn, thiết kế

và sản xuất của tập này cũng khá cầu kỳ nhưng thiếu sự tinh tế Con trai của Stephan, Mathew là phụ trách thứ hai đã được học nghề hàng hải ở Cambridge, Anh, trước khi ra biển tới Mỹ Ông có lẽ đã thực hiện việc sắp chữ và đảm nhận việc thiết kế cho những ấn phẩm khổ lớn, các cuốn sách và các vấn đề khác được sản xuất tại nhà in

Hình 11: Hình minh họa xưởng in của Abraham Bosse (1602–76), năm 1642

Trong suốt thế kỷ 17, Hà Lan khởi sắc như một quốc gia buôn bán và đi biển Sách trở thành một vật quan trọng như là một thành tựu của các đời nhà in Chúng được Louis Elzevir (1540–1617) tạo ra những cuốn sách nhỏ Các cuốn nhỏ tiện dụng và thiết thực của Elzevir chắc chắn, chữ Hà Lan dễ đọc được bao quanh bởi lề hẹp, kinh tế và đặc trưng bởi các trang được khắc tiêu

đề Sự sắp đặt tốt, giá cả kinh tế và kích thước tiện dụng đã cho phép Elzevir

PTIT

mở rộng thị trường bán sách Các sách tiếng Hà Lan, Anh, Pháp, Đức và Latin được in và xuất khẩu trên toàn Châu Âu Thiết kế của chúng được xem là thích hợp nhất Nhiều kiểu chữ được thiết kế bởi nhà thiết kế vĩ đại người Hà Lan và thợ in Christoffel van Dyck Được thiết kế để chống tại sự hao hòn của

in ấn, các kiểu chữ của ông có chân mập với các đường cong nối chân với nét chính của ký tự được làm dày và các yếu tố đường nét mảnh 111 khuôn và kiểu chữ của Van Dyck được tiếp tục sử dụng cho tới năm 1810 khi những kiểu chữ hiện đại với những nét dầy và mảnh trở thành thời thượng

Hình 12: Bản in của Christophe Plantin, một trang sách của cuốn Humanae Salutis Monumenta, minh họa bởi Arius Montanus (1569–72) Cuốn sách này sử dụng bản khắc

đồng tô mầu tay

Năm 1663, một thứ ấn phẩm đầu tiên được xuất bản với nội dung chuyên đề

về lĩnh vực văn học và triết học ra đời tại Đức Nó được xem là dạng tạp chí đầu tiên và được xuất bản với cái tên Erbauliche Monaths Unterredungen Khi

ra đời, tạp chí này đã xác định đối tượng độc giả là những người trí thức trong

xã hội Hình thức này đã sớm được sao chép ở châu Âu Đến năm 1672, nhiều nhà in cũng đã phát hành cuốn tạp chí Chủ đề của các tạp chí đã trở nên phong phú hơn nhưng chủ yếu vẫn tập trung vào văn học, nghệ thuật, các sự kiện Các tạp chí thời kỳ này thường được xuất bản định kỳ

PTIT

Hình 13: Mercure Galant, tạp chí đầu tiên dành cho phụ nữ được xuất bản tại London vào

năm 1693

Cho đến khi có sự xuất hiện của tạp chí Gentleman’s Magazine vào năm 1731,

thuật ngữ “magazine” đã bắt đầu được đưa vào sử dụng và trở thành tên gọi phổ biến cho loại hình tạp chí Từ “magazine” có nguồn gốc từ tiếng Ả Rập và

có nghĩa là “nhà kho” Ấn phẩm này được xem là một nơi lưu trữ các dữ liệu

và truyền thông với các loại mặt hàng, ngành nghề khác nhau

Hình 14: Gentleman’s Magazine, tạp chí đầu tiên sử dụng thuật ngữ “magazine”

PTIT

Những nhà sáng chế nhiếp ảnh và ứng dụng của hình ảnh chụp trong in ấn

Joseph Niépce (1765-1833), người Pháp, là người đầu tiên đã nghiên cứu để tạo ra một hình ảnh chụp từ tự nhiên Ông đã kết hợp với Louis Jacques Daguerre (1799-1851) để tiếp tục các nghiên cứu với hình ảnh chụp Họ đã chia sẻ các ý tưởng cho đến khi Niépce qua đời vì một cơn đột quỵ vào năm

1833 Đến ngày 7 tháng 1 năm 1839, sau một thời gian dài kiên trì nghiên cứu, Daguerre đã trình bày một bức ảnh hoàn thiện tại Viện Hàn lâm Khoa học Pháp

Cùng khoảng thời gian đó ở Anh, William Henry Fox Talbot (1800-1877) đã

đi tiên phong trong quá trình hình thành cơ sở cho cả nhiếp ảnh và các bản in ảnh Trong khi phác thảo tại vùng hồ Como ở Ý năm 1833, Talbot đã thất vọng với khả năng vẽ hạn chế và khó khăn của mình trong việc ghi chép lại những cảnh quan tuyệt đẹp Sau khi trở về Anh, ông bắt đầu nghiên cứu một loạt thí nghiệm của mình để tạo ra một bức ảnh

Talbot đã bỏ rơi nghiên cứu của mình và quay sang những quan tâm khác trong gần ba năm cho đến khi những nghiên cứu của Daguerre đột nhiên ầm ĩ trên trường quốc tế Sau đó, ông đã vội vã đưa công việc của mình tới London Vào ngày 31 tháng 1 năm 1839, ba tuần sau tuyên bố của Daguerre, ông đã trình bày bản báo cáo vội vàng tại Hội Hoàng gia với tựa đề “Một số dạng của Nghệ thuật hình ảnh phát quang hay quá trình những Đối tượng tự nhiên có thể được làm ra để miêu tả bản thân chúng mà không cần đến sự trợ giúp của cây bút chì của nghệ sỹ”

Sau khi học tập về các nghiên cứu của Daguerre và Talbot, nhà thiên văn học

và hóa học Sir John Herschel (1792-1871) đã nghiên cứu giải quyết các vấn đề của nhiếp ảnh Ngày 01 tháng 2 năm 1839, ông chia sẻ kiến thức với Talbot

Cả hai Daguerre và Talbot đã thông qua kết quả của Herschel Talbot đã giải quyết vấn đề của hình ảnh đảo ngược bằng cách in ảnh lên một tấm giấy có độ

PTIT

nhạy sáng trong điều kiện ánh sáng mặt trời Herschel đã đặt tên cho hình ảnh

đảo được là “a negative” (âm bản) và hình ảnh in ra là “a positive” (dương bản) Sản phẩm nghiên cứu của họ đã được gọi với cái tên “photography” (từ

tiếng Hy Lạp là “photos graphos có nghĩa là “light drawing”, tạm dịch: bản vẽ ánh sáng) cùng với những thuật ngữ được đặt sau này của Herschel cho phát minh của Talbot đã được sử dụng trên toàn thế giới

Năm 1844, Talbot bắt đầu xuất bản cuốn sách của mình “The Pencil of

Nature” Mỗi bản sao miêu tả 24 hình ảnh chụp được gắn bằng tay Trong

phần lời tựa, Talbot đã bày tỏ sự mong muốn trình bày “một số sự khởi đầu của nghệ thuật mới” Khi tập đầu tiên minh họa với các bức ảnh hoàn thành,

“The Pencil of Nature” đã đánh một dấu mốc quan trọng trong lịch sử sách.

Một bước đột phá lớn xảy ra vào ngày 4 tháng 3 năm 1880 khi tờ báo New York Daily Graphic đã in tái bản lần đầu tiên của một hình ảnh chụp với đầy

đủ sắc thái trong một tờ báo Bức ảnh có tên "Một cảnh trong khu ổ chuột"

được in từ một sáng chế của Stephen H Horgan với màn in bán sắc thô Frederick E Ives (1856-1937) của Philadelphia đã phát triển tiến trình in bán sắc đầu tiên và thực hiện trên các sản phẩm thương mại đầu tiên vào năm

1881 Hình ảnh là tập hợp các hình chấm tròn để tạo ra ảo giác về tông mầu liên tục Hình ảnh bán sắc được phổ biến và thời đại của việc tái sản xuất hình ảnh chụp đã đến

Các minh họa màu quang cơ đầu tiên được in vào Giáng sinh năm 1881 trên

một số phát hành của tạp chí Paris L’Illustration Trong suốt những 1880 và

1890, việc tái tạo các hình ảnh quang cơ đã nhanh chóng làm những người thợ thủ công lành nghề trở nên lỗi thời Quá trình chụp ảnh và việc sử dụng hình ảnh chụp trong thiết kế sách báo, tạp chí đã làm rút ngắn thời gian sản xuất và giảm thiểu chi phí đáng kể Nó đã tạo ra một cuộc cách mạng mới trong lĩnh vực thiết kế và nhiếp ảnh cùng với thiết kế đã gắn kết chặt chẽ với nhau cho đến ngày nay

PTIT

Hình 15: Bức ảnh những người tự do ở Canal Bank, Richmond được chụp năm 1865 bởi

Mathew Brady và được John Macdonald chuyển thể sang bản khắc gỗ

Trong suốt thế kỷ 18, tạp chí ra đời và bước đầu đã có được sự thành công lớn Tuy nhiên, kỹ thuật in bị hạn chế, mỗi lần xuất bản không thể in với số lượng lớn, cùng với chi phí vẫn ở mức cao và điều kiện về phương tiện phát hành còn khó khăn Vấn đề này đã được cải thiện vào thế kỷ 19 khi một loại máy in quay ra đời Sự cải tiến trong công nghệ xuất bản đã làm giảm chi phí sản xuất và cũng nhờ đó, tạp chí trở thành một phương tiện truyền thông phổ biến trên thế giới

Trong suốt thế kỷ 19, chất lượng của thiết kế sách giảm và bị từ chối sản xuất với một vài trường hợp ngoại lệ đáng chú ý như các cuốn sách của nhà xuất bản người Anh, William Pickering (1796-1854) Pickering đóng vai trò quan trọng trong việc phân chia các thiết kế đồ họa từ sản xuất in ấn Niềm đam mê trong thiết kế đã dẫn dắt ông đến với thỏa thuận thực hiện trang trí những khối

gỗ in, ký tự, các hình minh họa và các công việc liên quan đến thị giác khác Các cuốn sách của Pickering đã được sản xuất bằng máy in với sự giám sát chặt chẽ của chính ông Trong cuốn sách văn xuôi và thơ như loạt 53 tập của Aldine Poets, Pickering đã chuyển hướng thiết kế sang sự đơn giản thuần túy

Phiên bản của Pickering với cuốn “The Elements of Euclid” (tạm dịch: Những

yếu tố cơ bản của Euclid) của Oliver Byrne là một bước ngoặt trong thiết kế

PTIT

Hình 15: Bức ảnh những người tự do ở Canal Bank, Richmond được chụp năm 1865 bởi

Mathew Brady và được John Macdonald chuyển thể sang bản khắc gỗ

Trong suốt thế kỷ 18, tạp chí ra đời và bước đầu đã có được sự thành công lớn Tuy nhiên, kỹ thuật in bị hạn chế, mỗi lần xuất bản không thể in với số lượng lớn, cùng với chi phí vẫn ở mức cao và điều kiện về phương tiện phát hành còn khó khăn Vấn đề này đã được cải thiện vào thế kỷ 19 khi một loại máy in quay ra đời Sự cải tiến trong công nghệ xuất bản đã làm giảm chi phí sản xuất và cũng nhờ đó, tạp chí trở thành một phương tiện truyền thông phổ biến trên thế giới

Trong suốt thế kỷ 19, chất lượng của thiết kế sách giảm và bị từ chối sản xuất với một vài trường hợp ngoại lệ đáng chú ý như các cuốn sách của nhà xuất bản người Anh, William Pickering (1796-1854) Pickering đóng vai trò quan trọng trong việc phân chia các thiết kế đồ họa từ sản xuất in ấn Niềm đam mê trong thiết kế đã dẫn dắt ông đến với thỏa thuận thực hiện trang trí những khối

gỗ in, ký tự, các hình minh họa và các công việc liên quan đến thị giác khác Các cuốn sách của Pickering đã được sản xuất bằng máy in với sự giám sát chặt chẽ của chính ông Trong cuốn sách văn xuôi và thơ như loạt 53 tập của Aldine Poets, Pickering đã chuyển hướng thiết kế sang sự đơn giản thuần túy

Phiên bản của Pickering với cuốn “The Elements of Euclid” (tạm dịch: Những

yếu tố cơ bản của Euclid) của Oliver Byrne là một bước ngoặt trong thiết kế

PTIT

Hình 16: Trang bìa cuốn Century Guild

Với công việc của các thành viên trong đoàn thể, Hobby Horse của The Century Guild bắt đầu xuất bản năm 1884 như là tạp chí in ấn đầu tiên dành riêng cho nghệ thuật thị giác Niềm đam mê nghệ thuật Trung cổ và nghệ thuật thủ công mỹ đã được phản ánh trong các thiết kế đồ họa của Image and Horne Hobby Horse được thiết kế một cách cẩn thận dưới sự dìu dắt của Sir Emery Walker (1851-1933), một bậc thầy máy in và là thợ in ở Chiswick Press Tạp chí sử dụng giấy thủ công và hình minh họa khắc gỗ tinh xảo với họa tiết hoa văn được cách điệu và sự sắp đặt chữ cẩn thận Nó đã đưa đến một dấu hiệu của sự phát triển nghệ thuật thủ công trong lĩnh vực nghệ thuật chữ, thiết kế

đồ họa và in ấn Mặc dù tạo được sự ổn định về kinh tế nhưng The Century Guild đã tan rã vào năm 1888 và các thành viên sau đó đã theo đuổi những công việc riêng của mình

Grasset, người sinh ra ở Thụy Sỹ, là họa sỹ minh họa, nhà thiết kế đã nghiên cứu nghệ thuật Trung Cổ với niềm đam mê mạnh mẽ và sự ảnh hưởng này trộn lẫn với tình yêu nghệ thuật Châu Á kỳ lạ đã được phản ánh trong những thiết kế nội thất, kính mầu, dệt may và sách của ông Grasset đã đạt được một

thành tựu ở cả lĩnh vực thiết kế đồ họa và kỹ thuật in ấn là cuốn “Histoire des

quatre fils Aymon” (tạm dịch: Câu chuyện bốn cậu con trai của Aymon) xuất

PTIT

Hình 16: Trang bìa cuốn Century Guild

Với công việc của các thành viên trong đoàn thể, Hobby Horse của The Century Guild bắt đầu xuất bản năm 1884 như là tạp chí in ấn đầu tiên dành riêng cho nghệ thuật thị giác Niềm đam mê nghệ thuật Trung cổ và nghệ thuật thủ công mỹ đã được phản ánh trong các thiết kế đồ họa của Image and Horne Hobby Horse được thiết kế một cách cẩn thận dưới sự dìu dắt của Sir Emery Walker (1851-1933), một bậc thầy máy in và là thợ in ở Chiswick Press Tạp chí sử dụng giấy thủ công và hình minh họa khắc gỗ tinh xảo với họa tiết hoa văn được cách điệu và sự sắp đặt chữ cẩn thận Nó đã đưa đến một dấu hiệu của sự phát triển nghệ thuật thủ công trong lĩnh vực nghệ thuật chữ, thiết kế

đồ họa và in ấn Mặc dù tạo được sự ổn định về kinh tế nhưng The Century Guild đã tan rã vào năm 1888 và các thành viên sau đó đã theo đuổi những công việc riêng của mình

Grasset, người sinh ra ở Thụy Sỹ, là họa sỹ minh họa, nhà thiết kế đã nghiên cứu nghệ thuật Trung Cổ với niềm đam mê mạnh mẽ và sự ảnh hưởng này trộn lẫn với tình yêu nghệ thuật Châu Á kỳ lạ đã được phản ánh trong những thiết kế nội thất, kính mầu, dệt may và sách của ông Grasset đã đạt được một

thành tựu ở cả lĩnh vực thiết kế đồ họa và kỹ thuật in ấn là cuốn “Histoire des

quatre fils Aymon” (tạm dịch: Câu chuyện bốn cậu con trai của Aymon) xuất

PTIT

bản năm 1883 Ông đã thiết kế và minh họa cuốn sách này Hình minh họa và thiết kế của ông sử dụng cách tạo hình với những đường nét uốn lượn và họa tiết hoa văn cách điệu có sự ảnh hưởng từ nghệ thuật Ukiyo-e của Nhật Bản

Thiết kế thời kỳ cách tân

Khi thế kỷ 19 gần kết thúc và bắt đầu thế kỷ 20, các nhà thiết kế trên khắp các lĩnh vực vủa kiến trúc, hội họa, thời trang, đồ họa, thiết kế sản phẩm đã tìm kiếm những hình thức biểu hiện mới Sự tiến bộ công nghệ và công nghiệp đã đặt cơ sở cho sự thay đổi này

Hình 17: Bìa cuốn Wendingen do El Lissitsky thực hiện năm 1921

Tổ chức không gian, độ tương phản và quy tắc bất đối xứng trở thành điểm nổi bật của thiết kế thế kỷ 20 ở châu Âu, và sau đó là ở Mỹ Những năm 1930, Paul Rand, người được xem là ông nội của thiết kế đồ họa Mỹ đã sáp nhập cảm giác trừu tượng của thiết kế châu Âu với tinh thần vui tươi của quảng cáo khuyến mại của Mỹ trong các ấn phẩm tạp chí như Art Direction

Các ấn phẩm được in trên nhiều loại giấy khác nhau Chất lượng giấy khác nhau được tùy thuộc vào từng loại ấn phẩm Sách ngày nay có xu hướng được thiết kế trong một vài kích thước tiêu chuẩn để phù hợp cho việc đọc và sử dụng Bìa sách được thiết kế với nhiều mẫu mã đa dạng, phong phú trên những chất liệu khác nhau đã đem đến sự thay đổi tích cực và những biểu hiện thị giác thỏa mãn người đọc

PTIT

Vào những cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, William Randolph Hearst, chủ sở hữu một số tờ báo nổi tiếng ở Mỹ đã nổi lên Ông trở thành một biểu tượng trong ngành xuất bản phẩm Tại thời điểm này, sự phát triển của tạp chí đã nở

rộ trên khắp toàn cầu Lượng tạp chí phát hành ngày càng lớn với nhiều chủ báo khác nhau Nó dẫn đến một tình trạng cạnh tranh giữa các nhà xuất bản để dành thị phần Hearst đã tham gia vào một cuộc chiến không khoan nhượng với chính người thầy của mình, Joseph Pulitzer, để cạnh tranh và tranh dành lượng độc giả Các tin tức, sự kiện, và những yếu tố giật gân được tiếp cận và đưa lên báo khi cả Hearst và Pulitzer cùng công bố trên tờ báo của mình những hình ảnh quân đội Cuba bị tra tấn và chết đói trong cuộc chiến tranh dành độc lập của họ

Hearst đã tạo được sự ảnh hưởng lớn trên toàn thế giới khi cho ra đời các tạp chí Good Housekeeping, National Geographic và Harper’s Bazaar Với sự hiện diện của những tạp chí này trên thị trường, ông đã mở rộng đế chế xuất bản của mình

Hình 18: Bìa tạp chí Haper’s Bazar năm 1894

Tạp chí National Geographic xuất hiện từ năm 1889 đã trở thành tạp chí khoa học nổi tiếng nhất, đồng thời cũng là một trong số những tạp chí lâu đời nhất trên thế giới

PTIT