Môn Toán không chỉ giúp học sinh có những kiến thức cơ bản, hình thành những kĩ năng thực hành tính, đo lường, giải các bài toán có những ứng dụng thiết thực trong cuộc sống,… mà còn góp
Trang 1A SỰ CẦN THIẾT, MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN SÁNG KIẾN
Giáo dục ngày nay được coi là nền móng của sự phát triển của xã hội Giáo dục gắn với sự phát triển kinh tế, con người, theo suốt chiều dài lịch sử, hay nói cách khác có thể coi giáo dục chính là sự phát triển
Có thể khẳng định rằng không có giáo dục thì không có bất cứ sự phát triển nào đối với con người, đối với kinh tế, văn hoá Chính nhờ giáo dục mà các di sản
tư tưởng và kỹ thuật của thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau Các di sản này được tích luỹ càng phong phú làm cho xã hội càng phát triển Chính với tinh thần đặc biệt coi trọng vai trò của Giáo dục và Đào tạo trong sự nghiệp Công nghiệp hóa Hiện đại hóa đất nước, Đảng ta đã chỉ rõ vai trò quốc sách hàng đầu của Giáo dục và Đào tạo, đồng thời cũng chỉ rõ sứ mệnh của Giáo dục Đào tạo trong giai đoạn hiện nay là: “Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu”; “Nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”.Vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất cho Nhà trường là việc làm không thể thiếu
Trong các môn học ở Tiểu học, môn Toán giữ một vị trí rất quan trọng Môn Toán không chỉ giúp học sinh có những kiến thức cơ bản, hình thành những kĩ năng thực hành tính, đo lường, giải các bài toán có những ứng dụng thiết thực trong cuộc sống,… mà còn góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lý và diễn đạt đúng (nói và viết) cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phần bước đầu hình thành phương pháp học tập và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo
Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh cũng là một trong những giải pháp được nhiều người quan tâm nhằm đưa các hình thức dạy học mới vào Nhà trường Một trong những đổi mới dạy học Toán là không quá nhấn mạnh lí thuyết mà cần tạo điều kiện và môi trường học tập để học sinh được thực hành nhằm phát triển năng lực tự làm việc bằng trí tuệ cá nhân và hợp tác trong nhóm với sự hỗ trợ của giáo viên
Từ trước đến nay đã có nhiều đồng nghiệp quan tâm và nghiên cứu về vấn
đề dạy và học môn Toán nhưng các đề tài đó chỉ đi sâu vào một khía cạnh nhất định như: giúp học sinh yêu thích môn Toán; sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp; sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy môn Toán, Ở đơn vị tôi cũng chưa
có ai nghiên cứu sâu về vấn đề này Với mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình vào việc nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường PTDTBT Tiểu học
Nậm Chà, tôi đã chọn đề tài: “Những giải pháp dạy học tích cực môn toán lớp 4” làm SKKN nghiên cứu.
B PHẠM VI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
1 Thời gian nghiên cứu
Từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 4 năm 2021
Trang 22 Đối tượng nghiên cứu
Vận dụng phương pháp tích cực trong dạy học toán lớp 4
3 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Nội dung, chương trình môn Toán, phương pháp dạy môn Toán lớp 4
Học sinh lớp 4 bản Huổi Mắn, Trường PTDTBT TH Nậm Chà năm học 2020-2021
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện SKKN này tôi đã sử dụng một số phương pháp như sau:
- Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm
- Phương pháp vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp gợi mở
- Phương pháp thống kê
C NỘI DUNG
I Tình trạng giải pháp đã biết
1 Cơ sở lý luận
Qua những năm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh và giáo viên Việc dạy học lấy học sinh làm trung tâm và nhất là trong những năm gần đây trường tôi lại thử nghiệm chương trình dạy học VNEN tiến tới thay sách giáo khoa; sử dụng không gian phòng học trong dạy học, vận dụng phương pháp dạy học cách tổ chức trong dạy học Sự đa dạng các hình thức tổ chức dạy học để thu hút sự chú ý, khơi gợi hứng thú cho các em để từng bước nâng cao chất lượng dạy Để thực hiện mục tiêu trên tôi đã thường xuyên có nhiều hình thức tổ chức dạy và học, phương pháp dạy học
và nhiều con đường để đạt được điểm đích Mỗi tiết dạy được xác định cụ thể theo nội dung ghi trong sách giáo khoa và các yêu cầu cơ bản về chuẩn kiến thức, kĩ năng trong tiết học tạo không khí học tập vui vẻ, sôi nổi,… là những yêu cầu cơ bản trong hoạt động giáo dục hiện nay Và hơn thế nữa việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực ở Tiểu học góp phần rất quan trọng trong sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ em và rất phù hợp với học sinh Tiểu học
Hiện nay đất nước ta đang thời kì hội nhập quốc tế, hòa vào xu thế phát triển của thế giới, vì vậy để có những chủ nhân tương lai cho đất nước thì quá trình dạy học trong nhà trường, đặc biệt là trường Tiểu học, cần có những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học để phát huy hết vai trò người học là điều cần thiết
2 Cơ sở thực tiễn
Trang 32.1 Thuận lợi
Được sự quan tâm của các cấp và lãnh đạo nhà trường, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh như: cơ sở vật chất được trang bị đầy đủ, đồ dùng trực quan, máy chiếu bộ đồ dùng dạy học toán được trang bị đầy đủ
Với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin như hiện nay giáo viên
có điều kiện tham khảo các tài liệu, sử dụng internet, sách báo có liên quan, tự học
để nâng cao tay nghề và góp phần cho bài giảng thêm phong phú, sinh động hơn
Chương trình môn Toán lớp 4 theo mô hình trường học mới Việt Nam gọi tắt là VNEN các đề mục trong tài liệu hương dẫn học đã được nhà biên soạn sắp xếp tương đối hệ thống, kênh hình kênh chữ rõ ràng, màu sắc đẹp
Nhà trường thường xuyên kiểm tra, dự giờ, có kế hoạch lên chuyên đề để giáo viên được học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, đưa ra những biện pháp dạy học hay nhất giúp các em học sinh tiếp thu bài được tốt nhất
Giáo viên đã quen dần với việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học theo hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh
Các em học sinh đều được học 2 buổi/ ngày Từ đó giúp các em có khả năng sử dụng thành thạo các bài tập thực hành và áp dụng linh hoạt vào các môn học khác
2.2 Khó khăn
Nội dung mỗi bài học thường khá dài dẫn đến học sinh khó nắm bắt được kiến thức trọng tâm
Tài liệu tham khảo ít, đồ dùng dạy học còn thiếu
Học sinh còn lười suy nghĩ, vốn kiến thức cơ bản lớp dưới còn hạn chế Một
số em khả năng tính toán còn chậm, tính tự học chưa cao
Phụ huynh do điều kiện công việc chủ yếu là thuần nông nên chưa có thời gian kèm cặp cho các em
2.3 Các nguyên nhân, các yếu tố tác động
Là một giáo viên dạy lớp 4 tôi luôn trăn trở, tích cực học hỏi, tìm tòi phương pháp dạy học mang lại hiệu quả Bên cạnh đó tôi nhận được sự đồng lòng hưởng ứng cách dạy học mới từ phía phụ huynh, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và
xã hội giúp cho việc dạy học mang lại kết quả cao hơn Bên cạnh đó còn có những yếu tố tác động khác như:
- Thiết bị dạy học còn chưa phong phú;
- Giáo viên chưa đi sâu nghiên cứu tài liệu giảng dạy, chưa nhiệt tình trong giờ dạy Các hình thức dạy học còn đơn điệu khô cứng chính vì thế khi tham gia các đợt hội giảng, thao giảng giáo viên rất dè dặt khi lựa chọn các bài dạy có tính diện tích các hình
2.4 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
Trang 4Về nội dung chương trình môn Toán lớp 4 theo mô hình trường học mới VNEN cũng giống như chương trình trước đây nhưng cách chia nội dung bài trong tài liệu hướng dẫn học thì mỗi bài được tích hợp nhiều nội dung Thời lượng dành cho mỗi bài học thường là 1 đến 2 tiết
Ví dụ: Khi dạy bài Diện tích bình hành sách hiện hành có 3 tiết (trong đó có
1 tiết luyện tập và 1 tiết luyện tập chung) nhưng sách thử nghiệm hướng dẫn học chỉ có 2 tiết
Như vậy việc chia nội dung bài học từng phần không tách bạch nội dung rõ ràng gây khó hiểu cho học sinh trong việc tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức
Với mô hình dạy học cả giáo viên và học sinh phải chuyển đổi từ lối truyền thụ một chiều của giáo viên thầy giải trò nghe và thầy đọc trò chép sang dạy học hợp tác học sinh học tập chủ động khám phá kiến thức Bên cạnh đó giáo viên vẫn
sử dụng phương pháp chủ yếu là giảng giải, vấn đáp chính vì thế giờ học trở nên khô khan, nhàm trán với những con số vô hồn ít đọng lại kiến thức trong tâm trí các em
Học sinh ít tìm tòi tài liệu về môn toán mà chỉ dùng đơn thuần là cuốn sách giáo khoa dẫn đến tâm lí một số em sợ học môn này vì cho rằng nó khô và khó Khô vì giờ học tẻ nhạt, đơn điệu và nhàm chán Khó vì phải nhớ quá nhiều ghi nhớ, công thức Từ đó học sinh không hứng thú, học vẹt, học chỉ để trả bài, để qua các lần kiểm tra chứ không hiểu và yêu thích môn Toán thì rất ít
Năm học 2020-2021 tôi được Nhà trường phân công chủ nhiệm và dạy lớp 4 bản Huổi Mắn, lớp có 100% học sinh là người dân tộc thiểu số, phần lớn các em gia đình rất khó khăn, bố mẹ gần như không quan tâm được đến việc học hành của con cái Khả năng nắm bắt kiến thức, kĩ năng quan sát, khái quát các vấn đề của các em học sinh còn yếu, khả năng ghi nhớ còn chậm nên các em chỉ có thể ghi nhớ một cách máy móc Kĩ năng đọc và phân tích đề toán chưa nhanh do đó ảnh hưởng đến thời gian và tiến trình chung của môn học; tinh thần hợp tác chưa cao, nhiều em chưa tự tin hợp tác trong nhóm, một số em còn học tập thụ động Chính những điều đó tạo nên những khó khăn trong quá trình dạy và học
Qua thực trạng nói trên cho thấy việc giải toán của học sinh lớp 4 nói riêng
và học sinh cấp Tiểu học nói chung là vô cùng cần thiết vì đây là một môn học liên quan đến chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập đó là “Học mà chơi – chơi mà học” và đem lại chất lượng rất cao Đối với tôi đây chính là việc “Tự học – Tự rèn” cho bản thân
để nâng cao cả về kiến thức cũng như chuyên môn nghiệp vụ, cách sử dụng công nghệ thông tin
Từ những vấn đề trên, tôi cũng như mọi giáo viên khác cần có sự thống nhất cao đó là luôn quan tâm, theo dõi giúp đỡ các em trong quá trình học của học sinh
II Nội dung giải pháp
1 Mục đích cụ thể, chi tiết của giải pháp
Trang 5SKKN của tôi đưa ra cách giải quyết những vấn đề, những mâu thuẫn thường gặp trong quá trình dạy học môn Toán lớp 4 dựa trên cơ sở thực tế đã đạt được trong quá trình nghiên cứu Trong hệ thống giáo dục cấp tiểu học, nên người dạy học không được phép coi nhẹ môn học nào và đặc biệt là môn Toán Qua bao nhiêu năm công tác, tôi nhận thấy không hẳn là học sinh yếu toàn diện, cái quan trọng là do người dạy khai thác tư duy học sinh như thế nào để các em tiếp nhận thông tin mà thôi Vậy mới thấy được luôn đổi mới phương pháp dạy học là cực kì quan trọng Với những biện pháp tích cực mà người viết đưa ra sẽ giải quyết mâu thuẫn đó, giúp người học chiếm lĩnh một cách trọn vẹn
2 Bản chất, nội dung của giải pháp
2.1 Trước hết ta hiểu phương pháp dạy học tích cực là gì?
- Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp dạy học nhằm phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của từng cá nhân học sinh trong quá trình học tập để tiếp thu kiến thức, vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Với quan niệm trên phương pháp dạy học có ba đặc điểm:
Hoạt động: Hình thức tổ chức, đánh giá, kích thích học sinh xử lí tình huống giao tiếp
Khoa học: Chính xác, hệ thống
Nghệ thuật: Tính sáng tạo, năng lực kinh nghiệm
- Tính tích cực thể hiện:
Hứng thú: Hăng hái tham gia vào quá trình học tập
Có phương pháp tự học, tự phát hiện và tìm cách giải quyết vấn đề của giáo viên đưa ra
Mạnh dạn nêu thắc mắc của bản thân
Tính tích cực của học sinh đối lập với sự thụ động
- Dấu hiệu nhận biết phương pháp dạy học tích cực:
Kích thích nhu cầu hứng thú học tập của học sinh, tạo cho học sinh tự giác học tập
Việc cùng hoạt động cá thể với nhóm nhỏ
Kết hợp với đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của học sinh cho hợp lí Giáo viên có hệ thống câu hỏi phỏng vấn, có nghệ thuật ứng xử sư phạm thích hợp, biết tạo tình huống có vấn đề và tạo cho học sinh giải quyết vấn đề
Tiết học diễn ra nhẹ nhàng hiệu quả, học sinh tiếp thu được những yêu cầu của bài
2.2 Một số phương pháp dạy học tích cực
Trong quá trình dạy học có rất nhiều phương pháp như: phương pháp trực quan, phương pháp gợi mở vấn đáp, Nhưng hiện nay các phương pháp dạy học
Trang 6tích cực đang được khuyến khích sử dụng rộng rãi là phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm (nhóm tương tác); phương pháp vận dụng lý thuyết kiến tạo trong dạy học
2.2.1 Tìm hiểu phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
Muốn nâng cao chất lượng dạy học thì cần thiết phải quan tâm nhiều tới mặt bên trong của phương pháp, tới hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo của người học với tư cách là chủ thể trong quá trình học tập Đòi hỏi này xuất phát từ yêu cầu xã hội đối với sự phát triển nhân cách của thế hệ trẻ Từ những đặc điểm của nội dung mới và bản chất của quá trình học tập Vì vậy, phải giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề của bài học
- Vấn đề: Là một yêu cầu đặt ra cho học sinh những khó khăn về mặt lí luận
hay thực tiễn mà họ thấy cần thiết và có khả năng vượt qua nhưng không phải là ngay tức khắc nhờ một quy tắc có tính thuật toán mà phải trải qua một quá trình trực tiếp suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có
- Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy
học trong đó giáo viên là người đưa ra các tình huống sư phạm có vấn đề và tổ chức cho học sinh các hoạt động khám phá, phát hiện và tìm cách giải quyết vấn đề trên cơ sở những kiến thức và những kinh nghiệm đã biết
“Vấn đề” được chứa đựng trong “tình huống” mà học sinh mong muốn được giải quyết Nhưng để giải quyết phải vượt qua những khó khăn bằng sự cố gắng tự lực của bản thân một cách tự giác và hi vọng sẽ giải quyết được vấn đề đó
Quá trình dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề có thể mô tả như sau:
Trong dạy học phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề, giáo viên là người tạo
ra tình huống có vấn đề, tổ chức, triển khai tình huống, gợi cho học sinh hướng đi, giúp đỡ học sinh thực hiện phương pháp để đạt mục đích học tập đặt ra Học sinh
là người tìm cách học, biết cách huy động kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm đã có bằng nỗ lực của chính mình, tự phát hiện và giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh tri thức và sắp xếp nó vào hệ thống kiến thức sẵn có
Dạy học toán phát hiện và giải quyết vấn đề là một định hướng xuyên suốt quá trình dạy học toán ở tiểu học Do đặc điểm và nhận thức của học sinh tiểu học trong học tập toán, vấn đề được hướng tới thường đơn giản, việc phát hiện và giải quyết vấn đề không cần một quá trình suy luận dài
Tình
huống
có vấn
đề
Phát hiện vấn đề, tìm hiểu vấn đề
Định hướng giải quyết vấn đề Giải quyết vấn đề
Phân tích vấn đề,
mở rộng vấn đề
Trang 7Giáo viên tổ chức cho học sinh mở rộng vấn đề: Trường hợp khi so sánh hai phân số không cùng mẫu số thì ta so sánh như thế nào?
Giáo viên gợi mở học sinh tự nêu lên nhận xét để khắc sâu kiến thức: Khi so sánh hai khác mẫu số thì ta quy đồng mẫu số hai phân số rồi so sánh hai phân số mới
Tóm lại, khi so sánh hai số thập phân thì đòi hỏi học sinh phải biết liên hệ các kiến thức đã học: nắm chắc cấu tạo của một số thập phân (Phần nguyên, phần thập phân) Từ đó, học sinh vận dụng so sánh hai số thập phân trong mọi trường hợp Như vậy, quá trình học sinh huy động các kiến thức đã học, có liên quan đến vấn đề cần giải quyết không chỉ tập cho học sinh cách giải quyết một vấn đề của bài học mà còn giúp học sinh nhận ra sự cần thiết phải chuẩn bị kiến thức trước đó
Ví dụ 2: Dạy bài “Diện tích hình tam giác” Toán 5
Trước khi học bài này học sinh đã nắm được:
Biểu tượng về hình tam giác, nhận biết chúng dựa vào các đặc điểm “có ba cạnh, ba đỉnh, ba góc”
Biết vẽ đường cao của một tam giác tương ứng với cạnh đáy
Biết tính diện tích hình chữ nhật
Mục tiêu của bài học này là: Học sinh tự hình thành công thức tính diện tích
hình tam giác Biết vận dụng để giải các bài toán có liên quan
Hoạt động 1: Hình thành công thức tính diện tích hình tam giác
Bước 1: Tạo tình huống có vấn đề
Giáo viên tổ chức cho học sinh học tập bằng phiếu
PHIẾU HỌC TẬP
Họ và tên:………
Tính diện tích hình tam giác (Hình 1)
E A E B
1 2
D C 1 2 D H C
Hình 1 Hình 2 Hình 3 (H.2 và H.1 cắt, ghép )
Bước 2: Tổ chức cho HS phát hiện và giải quyết vấn đề (Thảo luận cặp đôi).
Học sinh tự đặt và tự trả lời câu hỏi, giáo viên hướng dẫn, gợi ý (nếu cần) Hãy nêu tên các hình?
Hình nào đã biết cách tính diện tích? (Hình 3)
Trang 8Vấn đề được đặt ra là gì? (Tính diện tích hình tam giác bằng cách nào?)
Bước 3: Tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề
Học sinh phân tích vấn đề (Khuyến khích học sinh tự đặt câu hỏi) Giáo viên
có thể hướng dẫn: quan sát hình vẽ, hãy thiết lập mối quan hệ giữa hình tam giác với hình chữ nhật?
Học sinh đề xuất hướng giải quyết và cách thực hiện:
Tính diện tích hình chữ nhật và nêu công thức tính
Tính diện tích hình tam giác dựa vào cách tính diện tích hình chữ nhật Học sinh nêu lên được diện tích hình chữ nhật (Hình 3) gấp hai lần diện tích hình tam giác (Hình 1)
Bước 4: Tổ chức cho học sinh phân tích vấn đề và mở rộng vấn đề
Hướng dẫn học sinh phân tích vấn đề: Diện tích hình tam giác là tích độ dài của hai cạnh nào trong hình tam giác?
Mở rộng vấn đề: Có thể tìm được công thức tính diện tích hình tam giác bất
kì hay không?
Giáo viên gợi mở, học sinh chính xác hoá công thức tính diện tích hình tam giác Công thức: S = axh2 hay S= a x h : 2
(S là diện tích, a là độ dài đáy, h là chiều cao)
Hoạt động 2: Thực hành
Bài 1: Học sinh tự làm bài và nêu kết quả
Học sinh khác nhận xét (cách tính và kết quả)
Giáo viên nhận xét và nêu thêm vấn đề: Diện tích hình tam giác có phụ thuộc vào vị trí của đường cao hay không?
Bài 2: Học sinh tự làm bài, đổi bài cho nhau, nêu ý kiến và nhận xét bài làm của bạn
Phát hiện thêm vấn đề: Số đo độ dài đáy và chiều cao không cùng đơn vị đo (phải đổi về cùng đơn vị đo)
Tóm lại, với cách dạy học như trên, từ những hiểu biết về “Diện tích hình chữ nhật”, bằng sự nỗ lực của bản thân (Sự hỗ trợ của giáo viên), sự hỗ trợ của hình ảnh trực quan, học sinh đã giải quyết được vấn đề mà trước đó được đặt ra và chưa được giải quyết đó là tính “Diện tích hình tam giác”
Trên cơ sở tính diện tích hình chữ nhật, học sinh được mở rộng, khái quát thành công thức tính diện tích hình tam giác Bây giờ trong kho tàng tri thức của các em có thêm kiến thức mới, nhưng điều quan trọng hơn là các em biết cách xây dựng công thức tính dịên tích hình tam giác dựa vào những kiến thức và kinh nghiệm đã có từ trước
Trang 9Đặc trưng của nghề dạy học được xác định không phải bằng hoạt động dạy
mà là hoạt động học của người học Giáo viên là người tạo điều kiện thuận lợi cho việc học của học sinh, giúp học sinh phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề và tự chiếm lĩnh tri thức Vì vậy, năng lực của người thầy là năng lực của người tạo tình huống có vấn đề
2.2.2 Dạy học theo nhóm tương tác
a Thế nào là dạy học theo nhóm tương tác?
Dạy học theo nhóm tương tác là một hình thức tổ chức dạy học mà người giáo viên chia lớp ra thành những nhóm nhỏ để thảo luận, bàn bạc những vấn đề được giáo viên đưa ra và mọi thành viên trong nhóm đều có hoạt động tương tác với nhau, các nhóm tương tác với nhau nhằm đạt được mục tiêu học tập
Hoạt động nhóm là một hoạt động tích cực, đem lại cho học sinh cơ hội được sử dụng các kiến thức, kĩ năng mà các em được lĩnh hội và rèn luyện Qua hoạt động nhóm các em được diễn đạt những ý tưởng, nêu lên những khám phá của mình, nhờ vậy mà các em mở rộng suy nghĩ và thực hành các kĩ năng tư duy
Hoạt động nhóm giúp các em rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp, tạo điều kiện cho các em học hỏi lẫn nhau, phát huy hết vai trò, trách nhiệm trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua hoạt động nhóm, các em có thể cùng làm những công việc mà một mình các em không thể tự làm được trong một thời gian nhất định Hình thức hoạt động theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối quan hệ qua lại giữa học sinh, đem lại bầu không khí đoàn kết, giúp
đỡ tin tưởng lẫn nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống Trong dạy học theo nhóm giúp các em nhút nhát, khả năng diễn đạt hạn chế, có điều kiện rèn luyện, học tập Từ đó tự khẳng định bản thân trong sự hấp dẫn của hoạt động nhóm Khi dạy học theo nhóm, giáo viên có dịp tận dụng các kinh nghiệm và sự sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập
Như vậy, qua phân tích ở trên chúng ta thấy được ích lợi của dạy học theo nhóm Vì vậy, trong dạy học Toán 5 (Giai đoạn học tập sâu) Giáo viên thường áp dụng hình thức dạy học này vào một vài hoạt động như sau:
Ví dụ : Khi dạy bài “Luyện tập về tính diện tích” - Toán 5 Bài tập 2: Tính
diện tích của khu đất có kích thước theo hình vẽ dưới đây
Giáo viên nêu yêu cầu của bài
- Hướng dẫn HS phân tích dữ liệu từ trừu tượng đến cụ thể hoặc ngược lại
Trang 10Gợi mở: Để tính diện tích hình trên trước hết ta cần có thao tác nào? (chia hình hay cắt hình)
- Theo em cắt hình (chia hình) như thế nào cho khoa học?
Giáo viên: Khoa học là dựa vào các kích thước cho trước sau khi chia không bắt buộc phải đi chia ra quá nhiều kích thước
- Xác định kích thước sau khi chia cắt hình
Ví dụ:
- Đi tìm diện tích hình nhỏ sau đó đến diện tích hình lớn
Vậy trong 2 cách chia cách nào khoa học hơn Cách nào giúp ta tránh được việc đi tìm nhiều kích thước
Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm: Từ hình vẽ ban đầu, hãy tìm cách chia hình và trình bày nhiều cách giải khác nhau, tìm ra cách giải thuận tiện
Tổ chức thành lập các nhóm (Mỗi nhóm 5 – 6 học sinh, bầu nhóm trưởng, thư ký)
Các nhóm thực hiện nhiệm vụ (Vào phiếu khổ lớn A2)
- Học sinh tự lựa chọn cách giải và giải bài toán
- Học sinh nói lên cách giải bài toán
Hoạt động chung cả lớp; giáo viên chốt lại các cách làm đúng, giúp học sinh nhận ra cách làm nhanh nhất
Dự kiến:
Cách 1: Cách chia 1 - Hình 1
Bài giải
Diện tích hình chữ nhật lớn là:
(100,5 + 40,5) x (50 + 30) = 11280 (m2) Diện tích hai hình chữ nhật nhỏ là:
(50 x 40,5) x 2 = 4050 (m2)
Diện tích khu đất là:
(1)
(2)
(3)
(1) (2) (3)