Xuất phát từ thực tế giảng dạy của đồng nghiệp và cùng với quá trìnhgiảng dạy của bản thân, đặc biệt là việc từng bước đổi mới phương pháp dạyhọc, tôi luôn đặt cho mình mục tiêu là:
Trang 12.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 62.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17
Trang 21 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Hiện nay, môn học nghệ thuật đang ngày càng được xã hội quan tâm, đặcbiệt là các bậc phụ huynh và các em học sinh Trong đó phân môn Mĩ thuật đã
và đang được phát triển mạnh mẽ, sâu rộng Bởi trong rất nhiều bộ môn, Mĩ thuật
là môn học được các em học sinh đặc biệt yêu thích, đặc thù của môn Mĩ thuật giúpcác em được học đồng thời là được chơi, được giải trí vì các em được vẽ nên những
gì mình yêu thích một cách thoải mái mà các môn học khác không có được BộGiáo dục đã quan tâm mở nhiều cuộc thi về Mĩ thuật cho các em được thể hiện
sự sáng tạo và đam mê Các lớp học nghệ thuật Mĩ thuật dành cho thiếu nhiphát triển không chỉ trên thế giới mà còn phát triển rộng khắp các tỉnh thành củađất nước Việt Nam đang trong đà hội nhập, đặc biệt với tp Thanh Hóa một thànhphố lớn của nước ta, thì vận dụng học theo phương pháp Đan Mạch đã đượctriển khai hầu hết trên toàn thành phố Các trung tâm triển lãm không chỉ dànhcho các họa sĩ nổi tiếng mà còn có cả tranh vẽ của thiếu nhi Chính vì Mĩ thuật
là một môn nghệ thuật hội tụ đầy đủ các yếu tố: Sáng tạo, tưởng tượng, logic,quan sát (thị giác), vận động (thực hành), liên kết, trải nghiệm (làm việc nhóm),thể hiện nội tâm, khả năng sáng tạo của mình Vậy nên đòi hỏi các em phải cótính sáng tạo, độc lập trong học tập,để từ đó các em có thể vận dụng một cáchlinh hoạt vào các môn học khác một cách có hiệu quả Vì thế, để các em chủđộng trong học tập là điều mà những giáo viên như tôi luôn trăn trở làm thế nàođể nâng cao được chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật ở trường Tiểu học Chính
vì những lý do trên mà tôi đã chọn đề tài: “Một số giải pháp dạy học môn mĩ thuật theo phương pháp Đan mạch nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh khối 4 trường tiểu học Đông Vệ 2”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Giúp học sinh lớp 4 thêm yêu thích môn học thông qua các hoạt động họctập Nhằm tìm ra một phương pháp mới để áp dụng vào phân môn Vẽ tự do vớimục tiêu phát huy tối đa sự say mê, cá tính và sự hiếu động, tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh từ đó giúp cải thiện tốt chất lượng bài vẽ, và tạo ranhiều sản phẩm đa dạng hơn
- Giúp học sinh phát huy được trí tưởng tượng, sáng tạo, khả năng tư duy,rèn luyện cho các em có khả năng biểu đạt, phân tích và tăng cường kỹ nănggiao tiếp
Mặt khác, qua việc đúc kết những kinh nghiệm cũng chính là một trongnhững cách để ghi nhận và xem xét lại quá trình thực hành giảng - dạy, để hoànthiện kỹ năng sư phạm của bản thân, để chọn lọc ra những gì đã làm tốt, cái gìcần phải làm tốt hơn và nghĩ cách khắc phục những gì chưa tốt Việc tự phântích thiết yếu này có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển nghề nghiệp củamỗi giáo viên, đồng thời giúp cho mỗi giáo viên có cơ hội để trao đổi, học hỏikinh nghiệm lẫn nhau nhằm hướng tới mục tiêu giáo dục đạt kết quả cao hơn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: “Một số giải pháp dạy học môn mĩ thuật theo phương pháp Đan mạch nhằm phát huy tính sáng tạo cho học sinh khối 4 trường tiểu học Đông Vệ 2”.
Trang 3- Học sinh khối 4 trường Tiểu học Đông Vệ 2 TP Thanh Hóa
- Phạm vi
+ Môn Mỹ thuật
+ Áp dụng tại lớp 4A, 4B, 4C, 4D trường Đông Vệ 2
+ Năm học 2019- 2020
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
+ Khảo sát từ thực tế, nắm bắt được thực trạng những vấn đề còn tồn tại từ
đó tìm ra các giải pháp nhằm khắc phục mọi tồn tại để nâng cao chất lượng củabài tập, tạo hứng thú cho học sinh khi các em thực hiện các chủ đề, từ đó có thể
áp dụng vào thực tế
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Sưu tầm tài liệu có liên quan:
Mĩ thuật đã được đưa vào phổ cập tại các trường tiểu học và THCS, các em cónhiều điều kiện thuận lợi để học tập và phát huy sự sáng tạo của mình tuy vậy,vai trò của người thầy là rất quan trọng, người thầy giúp các em đi đúng hướng,trang bị cho các em phương pháp, cách thức để sáng tạo
Xuất phát từ thực tế giảng dạy của đồng nghiệp và cùng với quá trìnhgiảng dạy của bản thân, đặc biệt là việc từng bước đổi mới phương pháp dạyhọc, tôi luôn đặt cho mình mục tiêu là: “Phải làm gì để thực hiện yêu cầu đổimới nhằm nâng cao chất lượng bài dạy của mình” và để các em học sinh cảmnhận được cách sâu sắc về vẻ đẹp của con người, thiên nhiên xung quanh mìnhqua đó phát huy được trí tưởng tượng và óc sáng tạo, hình thành thị hiếu thẩm
mỹ, hoàn thiện nhân cách thông qua nội dung các bài học Mĩ thuật Giáo dục mĩthuật là giúp học sinh có khả năng cảm nhận, khám phá ra nặng lực của mìnhthông qua các phương tiện khác nhau cũng như trải nghiệm những niềm vuithích khi tạo ra những sản phẩm, những biểu đạt mang tính độc lập và đặc sắccủa mình Điều này giúp học sinh có thể sử dụng và ứng dụng ngôn ngữ mĩthuật để có thể biểu đạt kinh nghiệm và thái độ của các em bằng nhiều cách khácnhau Trong các quy trình dạy - học mĩ thuật sáng tạo, giáo viên phải luôn chỉ ra
Trang 4cho học sinh thấy rằng sẽ có vô vàn cách thức biểu đạt khác nhau chứ khôngphải chỉ có một cách duy nhất.
Môn học Mĩ thuật trong trường tiểu học không nhằm đào tạo các em trởthành họa sĩ mà thông qua các hoạt động tạo hình để khơi gợi và phát huy khiếuthẩm mỹ vốn có ở trẻ, gây hứng thú cho các em trước cái đẹp tiến tới hình thànhthị hiếu thẩm mỹ của riêng mình trong cuộc sống hàng ngày
Điểm nổi bật của phương pháp dạy học môn Mĩ thuật là giáo viên có thểchủ động theo từng nội dung của từng tiết dạy mà kết hợp nhiều kỹ thuật trongmột bài như: Vẽ biểu cảm - Vẽ cùng nhau - Vẽ theo nhạc - Xây dựng cốtchuyện, so với phương pháp truyền thống, phương pháp mới phát huy khả năngsáng tạo cao của học sinh, tiết học thoải mái, sinh động hơn Từ môn học nàytạo cơ hội cho học sinh thực hành, ứng dụng trong học tập và cuộc sống Dạy học môn Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch mục tiêu chính nhằmgiúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực Năng lực trải nghiệm: Chocác em được làm việc với những chủ đề liên quan đến kinh nghiệm đã có củabản thân Năng lực kỹ năng và kỹ thuật thông qua các hoạt động: Vẽ cùng nhau,chân dung biểu đạt, vẽ theo nhạc, tạo hình từ vật tìm được, nặn hoặc uốn tạodáng, xây dựng cốt truyện (xây dựng bối cảnh câu chuyện) Năng lực biểu đạt:
Có nghĩa là học sinh ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để diễn đạt sự trải nghiệm vàthái độ của bản thân.Năng lực phân tích và trình bày: Thông qua các hoạt độngtrình bày về tác phẩm của mình, tham gia giải thích, phân tích, nhận xét về nghệthuật, kỹ thuật thể hiện tác phẩm Năng lực giao tiếp và đánh giá: Học sinh thamgia giao tiếp, thảo luận và đánh giá tất cả các hoạt động trong tiết Mĩ thuật, đánhgiá những gì đã làm được, có như mong muốn hay không?
Ý nghĩa của dạy học môn Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch vấn đềchính là dựa trên nền tảng của Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: "Phươngpháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạocủa học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡngphương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh" Đồng thờicòn nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục Tiểu học nhằm giúp cho học sinh những cơ sởban đầu nhưng rất quan trọng cho sự hình thành và phát triển nhân cách một conngười, chuẩn bị tốt cho các em về các mặt đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ vàlao động để học sinh tiếp tục học lên trung học hoặc đi vào cuộc sống tùy theonhu cầu và nguyện vọng bằng những hình thức thích hợp” Điều này khẳng địnhgiáo dục thẩm mĩ trong trường Tiểu học là một nội dung có ảnh hưởng mạnh mẽđối với các mặt giáo dục khác, tạo nên sự hoàn thiện trong việc phát triển nhâncách của học sinh Chính vì vậy việc giáo dục và bồi dưỡng cho học sinh cótrình độ văn hoá thẩm mĩ phổ thông là hết sức cần thiết
Nội dung của dạy học theo phương pháp Đan Mạch là giáo viên có thể chủđộng theo từng nội dung tiết dạy mà kết hợp nhiều kỹ thuật trong một bài dạy.Nội dung chương trình giáo dục Mĩ thuật theo phương pháp mới không theotrình tự các bài như chương trình hiện hành, mà giáo viên căn cứ vào đó để xâydựng các chủ đề cho phù hợp Mỗi chủ đề tạo thành một quy trình mỹ thuậttương tác và tích hợp giữa 5 nội dung: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh, Tập
Trang 5nặn tạo dáng, Thường thức Mỹ thuật Mỗi chủ đề sẽ lồng ghép giáo dục nhiềumục tiêu và được thực hiện ít nhất là 2 tiết, nhiều nhất là 5 tiết hoặc cũng có thểhơn.
Qua quá trình áp dụng hiệu quả như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu thựctrạng dạy và học môn Mĩ thuật 4 tại trường Tiểu học
2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Hiện nay ở các trường Tiểu học hầu hết đã có đủ giáo viên được đào tạochuyên dạy môn Mĩ thuật Do vậy chất lượng giảng dạy luôn được giáo viênquan tâm, đầu tư đúng mức Tuy nhiên việc dạy bộ môn Mĩ thuật vẫn còn rấtnhiều bất cập do nhiều yếu tố khác nhau, chưa đạt được kết quả như mục tiêugiáo dục đề ra
Qua các đợt tập huấn do Sở Giáo dục Thành phố và phòng Giáo dục tổchức, đại đa số giáo viên đều nắm được các bước thực hiện một quy trình dạy mĩthuật theo phương pháp Đan Mạch, Các giáo viên tham gia dạy chuyên đề cũngđược Ban giám hiệu nhà trường tạo điều kiện về thời gian, công việc, phối kếthợp với các thầy, cô trong nhóm nghiên cứu để có thể dự giờ lẫn nhau, giúp giáoviên có thể trải nghiệm phương pháp mới cùng các đồng nghiệp Khi tham tậphuấn và dạy chuyên đề thử nghiệm, tôi nhận thấy tính ưu việt của dự án là lấyhọc sinh làm trung tâm, đồng thời xây dựng quy trình tương tác và tích hợp cácphân môn cho từng nội dung học tập, nhưng áp dụng vào giảng dạy như thế nàothì hầu hết còn rất mơ hồ Bản thân giáo viên, khi chịu trách nhiệm triển khai vàthực hiện tiết dạy vận dụng và lồng ghép phương pháp đan mạch, cũng nhưnhiều giáo viên chuyên trách khác không tránh được những khó khăn vướngmắc, lúng túng khi thực hiện Về nội dung các chủ đề giáo viên có thể xây dựngdựa trên chương trình hiện hành nhưng khó khăn lớn là việc tổ chức các quytrình Nếu thực hiện tại lớp thì không thể tổ chức được do phải sắp xếp lại bànghế, trong khi thời lượng tiết dạy chỉ có 35 phút Còn tổ chức học tập tại phòngchức năng với trường có 28 lớp học - 1 giáo viên chuyên thì cũng không đảmbảo yêu cầu, vì lớp này học - lớp kia học ở đâu? Bên cạnh đó vẫn còn khá nhiềuđiểm giáo viên băn khoăn, lúng túng, không biết thực hiện như thế nào cho đúngtinh thần đổi mới, cho đạt hiệu quả
Từ thực tế giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh Tiểu học, bản thân tôicũng gặp không ít khó khăn về vấn đề đồ dùng học tập này Mỗi em được trang
bị một hộp màu sáp, một vở vẽ khổ A4, 1 bịt giấy màu Nếu thực hiện quy trình
Vẽ cùng nhau, Vẽ biểu cảm thì không có gì đáng bàn, nhưng còn các quy trìnhkhác thì sao? Dây kẽm, giấy bồi, keo, các vật dụng khác thì phải làm thế nào đểcó? Yêu cầu phụ huynh mua cho các em là điều còn khó hơn khi yêu cầu phụhuynh đóng các loại quỹ Lý do: Phần lớn phụ huynh là dân lao động tự do nênthiếu quan tâm đến việc học của học sinh Một số phụ huynh cho rằng Mĩ thuật
là môn phụ nên con em họ học được gì, học như thế nào cũng chẳng đáng quantâm Chính vì vậy, hầu hết các chủ đề đều áp dụng quy trình Vẽ cùng nhau hoặc
Vẽ biểu cảm, Vẽ theo nhạc, Xây dựng cốt truyện là chính, còn các quy trìnhkhác không thể thực hiện được vì lý do trên
Mặt khác đối với học sinh các em chủ yếu là nhận thức cảm tính Các
em vẽ hình thường còn quá nhỏ, không tự tin khi thể hiện (khi vẽ biểu đạt, tạo
Trang 6ngân hàng hình ảnh), bố cục trống trải (khi vẽ cùng nhau), tạo hình bằng đấtnặn, xé dán hình chưa phong phú dẫn đến sản phẩm đạt được không đẹp mắt,khó biểu đạt nội dung chủ đề Mặt khác do chất liệu bút chì dễ tẩy xoá nênnhiều học sinh quá lạm dụng tẩy, làm cho bài vẽ bị bẩn, thường bị rách giấy,hình vẽ thiếu tự nhiên Các bài vẽ, các sản phẩm của học sinh còn mang tính saochép, na ná giống nhau, chưa có nhiều sáng tạo hay ý tưởng đột phá Khi vẽ màuthường đơn điệu, không có đậm nhạt, vẽ màu không gọn Trong khi có thể nóicác em rất thích học Mĩ thuật, thích vẽ, thích xem tranh, thích được sáng tạonhưng các giờ học vẫn đại đa số vẫn chưa thực sự thoải mái, chưa thật sự là
“không gian của sự sáng tạo” Các em vẽ thường bị gò bó, công thức, đôi khi rậpkhuôn, sự suy nghĩ, tìm tòi chưa được giải phóng, hiện tượng bắt chước, lặp lại
từ cách vẽ hình, vẽ màu, cách tìm chủ đề cho vẫn còn chung chung Nhưng nếugiáo viên thiếu quan sát hay quản lý lớp là các em thường nói chuyện riêng, đùagiỡn, làm ảnh hưởng đến lớp học bên cạnh
Dựa trên những bất cập đó có thể tóm tắt một số thuận lợi và khó khăn khi
áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh lớp 4như sau
Thuận lợi và khó khăn:
a Thuận lợi:
* Về phía giáo viên:
- Giáo viên dạy Mĩ thuật luôn được sự quan tâm của Ngành cấp trên, đặcbiệt là Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên động viên, khuyến khích giáoviên áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy, luôn tạo mọi điều kiện để giáoviên an tâm công tác và thực hiện tốt nhiệm vụ được giao
- Cơ sở vật chất của nhà trường khang trang, sạch đẹp
- Nội dung chương trình Mĩ thuật Tiểu học có một số bài không phù hợp vìmang yếu tố đặc thù vùng miền, nhưng theo phương pháp mới thì giáo viên có thểđiều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế địa phương, khả năng nhận thức củahọc sinh mà không quá phụ thuộc vào khuôn khổ của chương trình hiện hành
* Về phía học sinh:
- Các hoạt động của mỗi chủ đề nối tiếp liền mạch nhau, làm cho học sinhluôn cảm thấy hào hứng khi được khám phá, sáng tạo với nhiều trải nghiệm.Mặtkhác, các em được thỏa thích với những sáng tạo, được trao đổi, học hỏi từ bạnrất nhiều Thông qua hoạt động mỹ thuật thực tế, học sinh tự mình làm tích lũyđược cách biểu đạt, phân tích, đánh giá, tự lựa chọn và nhận thức để hình thành,phát triển những năng lực cá nhân Chính bản thân các em sẽ tự tin trình bàynhững ý kiến cá nhân trước tập thể
- Có thể nói việc giảng dạy bộ môn Mĩ thuật rất hiện hành rất tốt, học sinhrất yêu thích môn học vì là một giờ học không gò bó, không có nhiều áp lực Đóchính là một lợi thế, không phải môn học nào cũng có được
b Khó khăn:
* Về phía giáo viên:
- Trang thiết bị phục vụ môn học chưa nhiều, chưa đủ đáp ứng nhu cầu chodạy - học Mĩ thuật
Trang 7- Nhà trường chưa có phòng học chức năng Đối với phương pháp mới nàyĐDDH cho giáo viên là không có sẵn, hầu hết giáo viên phải tự chuẩn bị vậtmẫu cho giáo viên và học sinh, phương tiện, đồ dùng trực quan
* Về phía học sinh:
Bảy quy trình dạy - học Mĩ thuật chủ yếu là đề cao khả năng tự học của họcsinh, nhưng để thực hiện được một quy trình các em phải chuẩn bị rất nhiều vậtdụng như : giấy A0, A4, giấy bồi, kẽm, băng keo, hộp giấy, vật dụng tìm được.Điều này quả là khó khăn cho cả giáo viên và học sinh, vì bản thân các em chưathể tự chuẩn bị được mà phải có sự hỗ trợ từ phía phụ huynh Với “vị trí” củamôn học như hiện nay thì sự nhiệt tình của phụ huynh có được như mong muốn?Nhiều em hoàn cảnh khó khăn có được hộp màu và giấy vẽ đã là may mắn
2.3 Các giải pháp đã đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Trong năm học vừa qua, tôi được phân công giảng dạy môn Mĩ thuật lớp
4, tôi thấy hầu hết các em đều thích học vẽ, các em học tập với tinh thần hăngsay, cảm nhận được cái hay, cái đẹp được thể hiện từ nội dung và hình thức mỗikhi các em vẽ một bức tranh Bên cạnh đó còn một số học sinh nhút nhát, rụt rèchưa mạnh dạn nói lên những suy nghĩ của mình, một số em còn chán nảnkhông thích học vẽ, dẫn đến chất lượng bài vẽ chưa tốt Tất cả những vấn đềtrên rất đáng lo ngại, ảnh hưởng lớn đến việc học Mĩ thuật của học sinh cho nêntôi đã tiến hành điều tra đầu năm tại lớp 4 năm học 2019 - 2020, xem các em đạt
ở mức độ nào từ đó tìm ra giải pháp khắc phục và kết quả như sau:
Từ thực tế giảng dạy ở giai đoạn đầu, phần đông học sinh yêu thích mônhọc Tuy nhiên vẫn có một số em rất thờ ơ, thậm chí chán nản mỗi khi đến giờhọc, điều này khiến cho tiết học trở nên nặng nề, không hứng thú Vì vậy việckhắc phục tâm lý cho học sinh quả là khó khăn và hết sức cần thiết Dựa vào tâm
lý của học sinh là thích khen ngợi, động viên và hay tò mò nên trước thời gianthực hành, tôi giới thiệu cho các em một số tác phẩm vẽ tiêu biểu của những hoạ
sĩ nhí để các em xem và tự học tập theo cách vẽ, cách thể hiện tranh Phân tíchcho các em thấy được cái hay, cái đẹp được thể hiện qua các tác phẩm, độngviên các em ai cũng có thể vẽ đẹp Vì thế sự căng thẳng và chán nản trong mỗigiờ học được giảm bớt đi, các em đã có hứng thú hơn với các tiết học Sau đótrong những bài học vẽ tranh tôi khuyến khích các em vẽ nhiều và vẽ đẹp chohọc sinh tự nhận xét, tự đánh giá tác phẩm của bạn có đẹp hay không đẹp và vìsao? Như vậy tôi đã hướng dẫn cho các em biết tự nhận xét, đánh giá được bài
vẽ của bạn và mình
Môn học Mĩ thuật Đan Mạch không chỉ đòi hỏi các em vẽ phải có tính sángtạo, vẽ đẹp mà các bài tập thực hành còn đòi hỏi các em có sự cảm nhận giá trịnghệ thuật, nắm được mục tiêu giáo dục ở trong mỗi bài học Vì thế trong quátrình giảng dạy tôi đã đưa ra một số giải pháp sau đây nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục Mĩ thuật
2.3.1 Giải pháp 1: Lập kế hoạch dạy học thực hiện bảy quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới
Mục tiêu: Lập kế hoạch dạy chi tiết từng hoạt động giúp giáo viên chủ động
và ứng phó kịp thời, đúng đắn các tình huống sư phạm có thể xảy ra trên lớp
Cách thực hiện:
Trang 8Khi dạy học dưới bất cứ phương pháp nào đều yêu cầu giáo viên phải lậpđược kế hoạch dạy học hoàn chỉnh Đó không chỉ là đơn thuần thực hiện chođúng nhiệm vụ khi lên lớp mà nó còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗigiáo viên đối với học sinh Có thể nói việc lập kế hoạch giảng dạy tốt là đã thànhcông một nửa của quá trình dạy học Giáo viên là người điều khiển quá trình vàtạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy bằng các câu hỏi mở và khuyếnkhích các em chia sẻ những kinh nghiệm sẵn có của mình Điều này tạo ra nềntảng cần thiết để giúp các em kiến tạo được quy trình học tập của mình bằngcách liên hệ những điều đã biết với những điều sẽ học Khi lập kế hoạch giáoviên phải căn cứ vào tình hình thực tế của lớp để điều chỉnh, thay đổi cho phùhợp và sát với khả năng tiếp thu của học sinh Kế hoạch cho từng hoạt độnghoặc cho toàn bộ quy trình theo phương pháp Đan Mạch có thể ngắn, dài và kếtnối, liên kết, xâu chuỗi các hoạt động quy trình với nhau, kết thúc hoạt động này
sẽ là mở đầu cho hoạt động tiếp theo… Cụ thể khi xây dựng kế hoạch dạy họctheo phương pháp mới, giáo viên cần phải chú ý tới:
+ Mục tiêu bài học: Mỗi bài học, tiết học đều có mục tiêu chung là hướngtới hình thành cho học sinh phát huy khả năng tưởng tượng, sáng tạo và nănglực diễn đạt bằng lời nói, học sinh tưởng tượng và sáng tạo được một câuchuyện bằng ngôn ngữ mĩ thuật Tuy nhiên, giáo viên vẫn cần xác định rõ mụctiêu cụ thể của bài học đó là học sinh hiểu được gì? Thực hiện như thế nào vàlàm được gì?
Ví dụ minh họa:
* Chủ đề Em sáng tạo cùng những con chữ thực hiện 3 tiết
+ Nội dung tiết 1 là: Tìm hiểu về kiểu chữ nét đều, chữ nét thanh nét đậm
- Mục tiêu tiết 1là: Hs nêu được đặc điểm của kiểu chữ nét đều, nét thanhnét đậm và kiểu chữ trang trí
-Tạo dáng chữ tên mình hoặc người thân theo ý thích
- Biết giới thiệu và nhận xét sản phẩm
- Nội dung chủ đề: Nội dung các chủ đề phải vừa sức học sinh, phù hợp vớitâm lý lứa tuổi của các em
+ Nội dung tiết 2 là: Sáng tạo cùng những con chữ (cá nhân)
+ Mục tiêu tiết 2 là - Trang trí và vẽ màu sản phẩm tiết 1
- Biết giới thiệu, nhận xét sản phẩm
+ Nội dung tiết 3 là: Sáng tạo cùng những con chữ (theo nhóm)
+ Mục tiêu tiết 3 là:
- Biết sắp xếp sản phẩm của cá nhân trang trí tạo thành sản phẩm nhóm
- Biết giới thiệu, nhận xét sản phẩm
- Điều kiện tiên quyết: Đó là những yêu cầu thiết yếu để quá tình giảng dạy
có hiệu quả, bao gồm: Tạo điều kiện để học sinh học qua nhiều kênh; chú ý khảnăng, phong cách học của từng học sinh; kết hợp kiến thức của bản thân họcsinh và chiến lược học tập;xây dựng môi trường học tập thân thiện, truyền cảmhứng cho các em
- Môi trường học tập: Học tại lớp, học ở phòng chức năng hay sân trường.Môi trường học tập thoải mái sẽ hỗ trợ rất nhiều cho quá trình dạy và học
Trang 9- Quá trình đánh giá học: Mỗi quá trình học là một sâu chuỗi các hoạt độngdiễn ra.
- Đánh giá: giá từng giai đoạn và đánh giá cả quá trình thực hiện
Môn Mĩ thuật là môn dành thời gian chủ yếu cho học sinh thực hành, dovậy giáo viên cần thiết kế tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú, đa dạngnhưng không quá dài, mất nhiều thời gian Tuyệt đối không đưa ra tranh vẽ, sảnphẩm làm mẫu để học sinh quan sát trước khi thực hành mà phải để học sinh chủđộng tích cực tìm hiểu và tham gia vào quá trình tranh luận, thảo luận, bàn bạckhi làm việc cùng các bạn Để thực hiện việc lập kế hoạch dạy học chi tiết, khoahọc và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp của SAEPS , giáoviên cần tiến hành như sau:
a Dự kiến các hoạt động dạy - học diễn ra theo trình tự hợp lý và nối tiếpnhau
Mỗi tiết dạy, mỗi giai đoạn của một quy trình đều có những hoạt động vàmục tiêu giáo dục khác nhau, do đó đòi hỏi giáo viên phải xây dựng và đề ranhững nội dung công việc cụ thể, hình thức học tập, cách thực hiện Ví dụ ởTiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề (chủ đề Ngày Tết, lễ hội vàmùa xuân) trình tự các hoạt động như sau:
- Tổ chức trò chơi: Ai nhanh hơn Luật chơi: Mỗi nhóm cử 1 đại diện lên
vẽ cây Học sinh dưới lớp hát 1 bài Khi hát hết bài thì các đội thi vẽ phải ngừngtay Đội nào có học sinh vẽ nhanh, vẽ được nhiều hình cây nhất là đội thắngcuộc
- Giáo viên cùng học sinh nhận xét phần thi đua của các đội
- GV giới thiệu chủ đề: Đặt câu hỏi tìm hiểu chủ đề
* Em quan sát thấy những hình ảnh gì? Đó là những hoạt động nào? diễn ra
ở đâu, khi nào?
*Không khí, cảnh vật, màu sắc trong hình như thế nào?
*Em hãy kể tên những lễ hội mà em biết?
*Em hãy kể một số hoạt động khác trong dịp tết cổ truyền của dân tộcngoài những hoạt động em thấy trong hình?
*Em yêu thích nhất hoạt động nào trong ngày tết, lễ hội và mùa xuân?+ Để giúp các em thấy được vẻ đẹp của cảnh vật xung quanh chúng ta và
vẽ được những bức tranh thật đẹp, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu qua chủđề: Ngày tết lễ hội và mùa xuân
- Giáo viên cho học sinh quan sát hình 6.2 SGK và nêu câu hỏi thảo luận:
* Em thích sản phẩm tạo hình nào nhất? đó là hoạt động gì của ngày tết, lễhội và mùa xuân?
*Hình ảnh nào là hình ảnh chính? Hình ảnh nào là hình ảnh phụ trong mỗisản phẩm?
*Hình ảnh phụ có phù hợp với hình ảnh chính không?
*Sản phẩm em thích được tạo hình bằng chất liệu gì? Các hình ảnh đượcsắp xếp như thế nào?
- Giáo viên tóm tắt:
+ Có rất nhiều hoạt động lễ hội và mùa xuân các con hãy cùng nhau cùngthảo luận, tìm ra hoạt động mà mình thích
Trang 10- Học sinh thảo luận nhóm đôi: Kể cho bạn nghe về lễ hội hoặc hoạt độngmùa xuân mình thích.
- Một số học sinh kể trước lớp
- GV kết luận: Vẽ tranh chủ đề về Ngày tết và mùa xuân đẹp em có thể vẽđược rất nhiều các hình ảnh khác nhau Có thể là gói bánh trưng, đua thuyền trong đó có thêm hình ảnh các cây đào, hoa lá, người cho bức tranh thêm sinhđộng
- Giáo viên và học sinh cùng nhận xét, rút ra cách vẽ
- Học sinh hát một bài kết hợp vận động để kết thúc tiết học
b Dự kiến cách giới thiệu bài phong phú, đa dạng để lôi cuốn học sinhtham gia tích cực vào tiết học
Nhiều giáo viên quan niệm: Giới thiệu chỉ cần ngắn gọn, cứ nêu ngay tênbài là xong mà chưa chú ý nhiều đến tác dụng giáo dục của việc này Nếu làmphép thử nghiệm để so sánh giữa hai hình thức giới thiệu bài trực tiếp và giớithiệu bài gián tiếp sẽ thấy rõ ngay hiệu quả như thế nào
Ví dụ khi giới thiệu chủ đề Chúng em với thế giới động vật:
+ Cách 1:
- Giới thiệu trực tiếp: Hôm này cô và các em cùng tìm hiểu về chủ
đề Chúng em với thế giới động vật:
- Hiệu quả: Học sinh nắm được tên bài học Không khí lớp học không thayđổi, học sinh chăm chú nghe nhưng chưa nắm được thêm bất cứ kiến thức gìngoài tên bài
+ Cách 2:
- Giới thiệu gián tiếp: Giáo viên tổ chức trò chơi ô chữ đoán tên con vật(chú ý chỉ nêu tên và hình con vật ), gợi ý học sinh tìm chữ Khi học sinh đoánđúng thì hình con vật được lật ra Kết thúc trò chơi, giáo viên giới thiệu: Đây lànhững con vật quen thuộc Để giúp các em có thể tạo hình được những con vật
mà mình thích, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu qua chủ đề Chúng em vớithế giới động vật
- Hiệu quả: Học sinh nắm được tên bài học, biết được những con vật nuôi
và nhưng con vật sống trong tự nhiên, không khí lớp học sinh động, học sinhthích thú khi được tham gia trò chơi Vậy nên giáo viên cần chú ý giới thiệu bàithông qua nhiều hình thức như: thông qua trò chơi, kể một câu chuyện nhỏ, mộttình huống hay đóng vai, tạo dáng, trải nghiệm thực tế,… vừa tạo hứng thú họctập cho học sinh vừa cung cấp kiện thức một cách dễ hiểu nhất
Chính vì vậy khi giới thiệu bài, giáo viên nên tạo không khí phấn khởi chogiờ học, thu hút sự chú ý, gây tâm lý chờ đón, hồi hộp cho học sinh, không nên
“đi ngay” vào nội dung
c Xây dựng các nội dung giúp học sinh trải nghiệm
Trong giáo dục mĩ thuật giáo viên cần xây dựng các nội dung giúp học sinhđược trải nghiệm, phát triển không ngừng Ở học sinh có sự khác biệt ở mỗi em
về khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thể hiện con người, convật, đồ vật về hình dáng, đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ Học sinh được kích thíchthông qua các khả năng của bản thân cũng như trải nghiệm với người khác như:những thành viên trong gia đình, bạn bè và thậm chí những người mới quen biết,
Trang 11với con vật yêu thích, đồ vật thân quen Học sinh bị ảnh hưởng thông qua tiếpxúc với sự vật, hiện tượng xung quanh thông qua các kênh thông tin như: ti vi,tạp chí, sách vở, truyện tranh, quảng cáo, internet và các tác phẩm điêu khắccông cộng Dần dần học sinh nhận biết được những cách thức thể hiện hình ảnhcon người khác nhau về hình dáng, cấu trúc, tỉ lệ như: Phác họa con người, biểucảm của nhân vật, biểu tượng người khái quát Do đó việc để học sinh trảinghiệm rất quan trọng, tùy theo từng chủ đề mà giáo viên lựa chọn các hoạtđộng cho phù hợp giúp học sinh nhớ lại kiến thức, những kỷ niệm và tưởngtượng, đồng thời cho các em cơ hội chia sẻ những gì các em đã biết khi trình bày
về sở thích, mối quan tâm, mơ ước hay ý tưởng Qua quá trình này học sinh sẽ
có được những kiến thức thực tế để gợi mở cách nhìn nhận, cảm giác, sự tò mò,trí nhớ, trí tưởng tượng và phát triển sức sáng tạo và biểu đạt thông qua việcđược nghe kể chuyện, chia sẻ những trải nghiệm của bản thân về chủ đề liênquan, xem tranh ảnh, hoặc tổ chức các trò chơi phù hợp với từng lớp học Ví dụ:
Ở chủ đề Chúng em với thế giới động vật giáo viên nên tổ chức cho học sinh kể
về con vật em thích nhất (hình dáng, màu sắc, đặc điểm nổi bật…), hay sang đếnchủ Đề “Sự chuyển động của dáng người” giáo viên tổ chức cho học sinh tạodáng sẽ thấy ngay hiệu quả bất ngờ Vì tạo dáng gây hứng thú học tập, giúp chohọc sinh nâng cao hiểu biết về những tình huống sự kiện từ đời sống hàng ngàycủa các em Học sinh tự tạo lại các dáng hoạt động từ những tình huống tronghoạt động chơi, làm việc hoặc học tập Các em dễ dàng nắm bắt được hình dáng,
tư thế của người khi hoạt động từ đó tạo được nhiều sản phẩm đẹp
d Tổ chức hình thức học tập theo quy trình hiệu quả nhất
Mỗi quy trình theo phương pháp Đan mạch đều có mục tiêu giáo dục khácnhau để giúp học sinh có thể phát triển khả năng tự học Khi lựa chọn quy trìnhcần chú ý sắp xếp trình tự các bước sao cho có sự kết hợp hài hoà giữa phươngpháp, nội dung và hình thức tổ chức lớp học Vì nếu lựa chọn quy trình khôngphù hợp sẽ dẫn đến tình trạng học sinh học tập chán nản, thiếu ý tưởng sáng tạo
Ví dụ: nếu là chủ đề Vui chơi thì chỉ nên vận dụng quy trình tạo hình 3D (nặn)hoặc Vẽ cùng nhau, còn quy trình Tạo hình từ vật tìm được là không thể thựchiện được
e Kế hoạch giảng dạy một chủ đề (giáo án):
Mặc dù không có bất cứ một hướng dẫn cụ thể nào về việc xây dựng kếhoạch dạy học, nhưng theo tôi mỗi chủ đề cần được thực hiện các tiết theo thứ
- Tiết 4 trưng bày, giới thiệu sản phẩm
* Chủ đề Chúng em với thế giới động vật - thực hiện 4 tiết
Tiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề Giáo viên gợi ý học sinh tìmhiểu hình dáng các con vật nuôi thông qua các câu hỏi gợi ý để các em thảo
Trang 12luận Tổ chức trò chơi Thi vẽ nhanh một con vật mà em thích Học sinh tìm racách vẽ các con vật sau khi trải nghiệm trò chơi Học sinh vẽ những con vật nuôi
mà mình thích vào giấy A4 Học sinh trong nhóm trao đổi và học hỏi cách vẽ.Tiết 2: Vẽ cùng nhau Học sinh vẽ theo nhóm, kết hợp xé dán những convật nuôi em thích (được lựa chọn từ những con vật các em đã vẽ ở tiết trước)
Có thể chọn những con vật cùng môi trường sống, nhóm gia súc, nhóm gia cầm,nhóm con vật sống dưới nước, ở rừng…
Tiết 3:Tạo hình 3D Học sinh nặn kết hợp xé dán hình các con vật theonhóm, Trưng bày sản phẩm
Tiết 4:Xây dựng và chia sẻ nội dung các câu chuyện
2.3.2 Giải pháp 2: Xây dựng các chủ đề học tập có nội dung gần gũi, quen thuộc và phù hợp với khả năng nhận thức của các em
Mục tiêu: Giúp học có thể khám phá, suy nghĩ, thể hiện về các trải nghiệm,quan điểm, cảm xúc và khả năng tưởng tượng của bản thân
Cách thực hiện: Để xây dựng các chủ đề cho phù hợp với lứa tuổi học sinhlớp 4, phù hợp với khả năng của các em, trước hết giáo viên cần nghiên cứu nộidung, chương trình Mĩ thuật hiện hành, xây dựng kế hoạch dạy học Mĩ thuậttheo phương pháp của Đan Mạch Đồng thời tham khảo Tài liệu tập huấnphương pháp dạy học Mĩ thuật mới để xây dựng các chủ đề cho đảm bảo mụctiêu giáo dục của môn học Đây là tài liệu được biên soạn với sự giúp đỡ tậntình, tâm huyết của Giáo sư Anne Kirsten Fugl - Trường Đại học Sealand,vương quốc Đan Mạch, và sự tham gia nhiệt tình của các giảng viên mĩ thuậtTrường Đại học sư phạm Nghệ thuật Trung ương và một số Giáo viên ở cáctrường Tiểu học tham gia thí điểm Tài liệu này sẽ giúp cho các giáo viên Mĩthuật Tiểu học có thể vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học mới vào thực tiễnmột cách hiệu quả Tuy nhiên tùy điều kiện vật chất của nhà trường, khả năngchuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh mà giáo viên có thể bỏ bớt, thay vào chủ
đề khác hoặc xây dựng số lượng tiết dạy theo từng chủ đề cho phù hợp
Ví dụ minh họa:
Chủ đề Ngày hội hóa trang với phạm vi quá rộng, khó giải thích cho họcsinh thì giáo viên có thể điều chỉnh thành các chủ đề như Sự chuyển động củadáng người Nói chung, khi lựa chọn các chủ đề giáo viên cần quan tâm đến sởthích, tâm lý lứa tuổi, khả năng nhận thức của học sinh để có những nội dunghọc tập sinh động và hiệu quả nhất
Bên cạnh đó, cần xây dựng kế hoạch giảng dạy linh hoạt và có sự tích hợphài hòa các quy trình dạy - học mĩ thuật mới sao cho phù hợp với đối tượng họcsinh lớp 1 cũng như điều kiện thực tế tại địa phương, xác định rõ thời gian, sốtiết, quy trình thực hiện, mục tiêu giáo dục của từng chủ đề ngay từ đầu nămhọc Cần lưu ý lựa chọn thứ tự các chủ đề phải đi từ dễ tới khó, từ đơn giản đếnsinh động,… để học sinh dễ tiếp thu.Việc đề ra kế hoạch chi tiết giúp giáo viênchủ động hơn trong việc nâng cao nhận thức cho học sinh
2.3.3 Giải pháp 3: Vận dụng linh hoạt 7 quy trình Mĩ thuật mới phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường
Trang 13Mục tiêu: Tạo cơ hội cho học sinh thích học và học thực sự dựa trên những
gì các em đã biết, những gì liên quan đế sở thích của các em
Cách thực hiện: Bảy quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới bao gồm:
1 Quy trình Vẽ cùng nhau và sáng tạo các câu chuyện
2 Quy trình Vẽ biểu cảm
3 Quy trình Trang trí và vẽ tranh qua âm nhạc
4 Quy trình Xây dựng cốt truyện
5 Quy trình Tạo hình từ dây thép và vật tìm được
6 Quy trình Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hình không gian
7 Quy trình Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật
Những quy trình này tạo cảm hứng cho giáo viên và nó còn có thể điềuchỉnh cho phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế tại địa phương.Giáo viên có thể phát triển khả năng của học sinh ở các mức độ khác nhau trongcác quy trình này như khả năng trải nghiệm, sáng tạo, biểu đạt, giao tiếp và đánhgiá Với bất kì quy trình dạy - học mĩ thuật nào, giáo viên cũng cần quan tâmđến việc dẫn dắt học sinh trao đổi, thảo luận trong suốt quy trình với các hoạtđộng học như thế nào và trưng bày tác phẩm hoàn thành ra sao Cùng lúc vớiviệc phát triển những khả năng nói trên, học sinh cũng có thể phát triển các giácquan, các kỹ năng sống, các năng lực hợp tác, kinh nghiệm và khả năng giảiquyết vấn đề, năng lực tự học và tự đánh giá Giáo dục mĩ thuật giúp học sinh cókhả năng khám phá ra năng lực của mình thông qua các phương tiện khác nhaucũng như trải nghiệm những niềm vui thích khi tạo ra những sản phẩm, nhữngbiểu đạt mang tính độc lập và đặc sắc của mình Điều này giúp học sinh có thểsử dụng và ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để có thể biểu đạt kinh nghiệm và thái
độ của các em bằng nhiều cách khác nhau Cụ thể là:
- Năng lực giao tiếp được phát triển thông qua việc thảo luận, làm việcnhóm
- Năng lực đánh giá được phát triển qua quá trình quan sát,trải nghiệm vàthưởng thức các sản phẩm mĩ thuật do chính các em tạo nên Tuy nhiên, do cơ
sở vật chất, không gian học tập, khả năng nhận thức của học sinh lớp Một chưathể đáp ứng được yêu cầu khi dạy theo phương pháp mới nên giáo viên chỉ cóthể áp dụng 5 quy trình, còn 2 quy trình Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hình khônggian, Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật chỉ có thể thực hiện ở các khốilớp lớn hơn
Một số lưu ý khi thực hiện 7 quy trình
- Giáo viên cũng cần phối hợp tích cực với phụ huynh, đồng nghiệp, Bangiám hiệu để phối hợp huy động nguồn lực dạy học Mĩ thuật hiệu quả; yêu cầuhọc sinh chuẩn bị các học liệu, đồ dùng học tập cho buổi học sau
- Giáo viên cũng cần cho học sinh mang sản phẩm về nhà để trưng bàythành góc Mĩ thuật ở gia đình; nhà trường có thể tổ chức triển lãm, trưng bàysản phẩm của học sinh vào các ngày sinh hoạt tập thể
- Họa phẩm và vật liệu phục vụ cho phương pháp dạy Mĩ thuật Đan Mạch,
Sở yêu cầu tận dụng tối đa các phương tiện, đồ dùng học tập sẵn có, sử dụnglinh hoạt các chất liệu học sinh đã có, hướng dẫn học sinh sưu tầm các chất liệu
Trang 14sẵn có ở địa phương, những vật dụng bỏ đi để tạo ra nhiều chất liệu phong phútrong các hoạt động dạy học Mĩ thuật.
* Kết quả sau khi áp dụng: Hầu hết học sinh đều biết chủ động trong quátrình học tập, tự tin trước lớp, giao tiếp tiến bộ, năng lực sáng tạo, biểu đạt cótiến bộ rõ rệt
2.3.4 Giải pháp 4: Xây dựng bầu không khí lớp học thân thiện, tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua các hoạt động thi đua, trò chơi
Mục tiêu: Tăng cường sự tham gia một cách hứng thú của học sinh trongcác hoạt động giáo dục với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo Họcsinh cảm nhận được sự thoải mái khi việc học của mình vừa gắn với kiến thứctrong sách vở, vừa thông qua sự trải nghiệm của chính bản thân trong các hoạtđộng tập thể
Cách thực hiện:
a Xây dựng bầu không khí học tập thân thiện:
Để các học sinh tự tin hơn khi thực hiện các sản phẩm của mình thì rất cầnmột môi trường học tập thân thiện Phong trào này cũng đã được Bộ Giáo dục -Đào tạo triển khai trong toàn ngành từ những năm gần đây, được xác định gồm
5 nội dung Đó là:
- Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn
- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ởmỗi địa phương, giúp các em tự tin trong học tập
- Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh
- Tổ chức các hoạt động tập thể, vui tươi, lành mạnh
- Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịchsử, văn hóa, cách mạng ở địa phương
Do đó muốn xây dựng môi trường học tập thân thiện thì cũng phải thựchiện tốt các nội dung trên, nhưng ở phạm vi lớp học và tùy tình hình học sinh,
cơ sở vật chất,… mà giáo viên tổ chức cho phù hợp Trước hết giáo viên cần thểhiện phong cách giao tiếp thực sự tôn trọng học sinh Tất cả bề ngoài hình thứcnhư dáng đi, đứng, cử chỉ, điệu bộ, thái độ, ngôn ngữ đều phải thể hiện được sựthân thiện.Luôn giao tiếp thân thiện với học sinh trong mọi tình huống
Mặt khác Mĩ thuật là một bộ môn phụ thuộc nhiều vào năng khiếu của từng
cá nhân, do đó giáo viên không nên đòi hỏi quá nhiều ở các em Học sinh hoànthành sản phẩm đúng theo nội dung chủ đề, qua mỗi giờ học các em có thể nhậnxét, đánh giá cái đẹp – cái chưa đẹp đã là thành công Mỗi lời động viên, khích
lệ dù rất nhỏ của giáo viên cũng có thể là một động lực lớn để các em cố gắng.Khi học sinh thực hành, giáo viên cần phải theo dõi, quán xuyến chung,điều chỉnh, bổ sung những gì mà đa số học sinh chưa rõ hoặc còn lúng túng.Theo dõi giúp học sinh kém, động viên khích lệ học sinh khá, cụ thể là:
+ Gợi ý học sinh nhận ra những thiếu sót ở bài vẽ để học sinh rút kinhnghiệm và tự sửa chữa
+ Động viên, khích lệ học sinh khá, giỏi tạo điều kiện cho các em suy nghĩtìm tòi thêm, nâng cao hiệu quả sáng tạo ở bài vẽ
Ví dụ như khi học sinh vẽ biểu đạt: Tùy điều kiện thực tế, giáo viên khuyếnkhích học sinh lựa chọn chất liệu, màu sắc phù hợp để vẽ nhằm tăng tính biểu