SKKN TIN 10

Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm một vị tríchủ đạo trong các phương pháp dạy học ở các trường phổ thông, hạn chế việc phát huy tính tíchcực và sáng tạo của học s

MỤC LỤC

Trang

I PHẦN MỞ ĐẦU 3

I.1 Lý do chọn đề tài 3

I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 3

I.3 Đối tượng nghiên cứu 4

I.4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu 4

I.5 Phương pháp nghiên cứu 4

II PHẦN NỘI DUNG 5

II.1 Cơ sở lý luận 5

II.2 Thực trạng 6

1 Thuận lợi – khó khăn 6

2 Thành công – hạn chế 6

3 Mặt mạnh – mặt yếu 6

4 Các nguyên nhân, yếu tố tác động 7

5 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra 5

II.3 Giải pháp – biện pháp 7

1 Mục tiêu của giải pháp – biện pháp 7

2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 8

3 Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp 25

4 Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp 25

5 Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học 25

II.4 Kết quả thu được 26

III PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 27

III.1 Kết luận 27

III.2 Kiến nghị 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

I PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, các trường THPT đã có những cố gắng trong việc đổi mớiphương pháp dạy học và đạt được những kết quả tích cực bước đầu trong việc phát huy tínhtích cực của học sinh Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống vẫn chiếm một vị tríchủ đạo trong các phương pháp dạy học ở các trường phổ thông, hạn chế việc phát huy tính tíchcực và sáng tạo của học sinh, nhất là ở bộ môn khoa học vừa lý thuyết vừa thực hành với nhiềukiến thức trừu tượng như môn Tin học

Môn Tin học trong trường THPT góp phần tạo nền tảng kiến thức và hiểu biết cho học sinh

về lĩnh vực CNTT để trở thành nguồn nhân lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước trongthời đại mà công nghệ phát triển như vũ bão và Tin học được ứng dụng trong hầu hết các hoạtđộng của đời sống kinh tế xã hội Trong chương trình Tin học THPT, Tin học 10 là cơ sở đểhình thành kiến thức, kĩ năng thực hành máy tính và tư duy sáng tạo, từ đó gây hứng thú họctập đối với học sinh trong những năm học tiếp theo Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy, nhiềuhọc sinh chỉ học thuộc lòng một cách máy móc mà không nắm được kiến thức trọng tâm củabài học hoặc không biết xâu chuỗi các kiến thức có liên quan với nhau Bên cạnh đó, giáo viêncòn lúng túng trong việc tổ chức các hoạt động trên lớp khiến việc hệ thống kiến thức chưamang lại hiệu quả và gây khó khăn cho việc làm các bài tập ứng dụng, thực hành

Trước thực tế này đòi hỏi giáo viên Tin học cần lựa chọn phương pháp – phương tiện dạyhọc phù hợp nhằm tổ chức, định hướng cho học sinh thu thập thông tin, hệ thống kiến thức mộtcách hiệu quả Năm học 2013- 2014, Bộ GD và ĐT tiếp tục đổi mới phương pháp dạy họcnhằm nâng cao chất lượng dạy và học Một trong những phương pháp dạy học mới và hiện đại,mang lại hiệu quả cao là phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy Bản thân tôi thấy ứng dụngphương pháp này có hiệu quả cho bộ môn Tin học THPT nói chung và Tin học 10 nói riêng.Qua thực tế giảng dạy tôi đã nghiên cứu và áp dụng sơ đồ tư duy vào dạy học ở nhiều bài trongchương trình Tin học 10 và nhận thấy có hiệu quả tích cực đối với học sinh Sơ đồ tư duy giốngnhư một bức tranh lớn đầy màu sắc, phong phú hơn là một bài giảng khô khan nhàm chán Với hiệu quả thực sự của việc sử dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy Tin học và bằng kinh

nghiệm thực tế của mình, tôi mạnh dạn xây dựng đề tài: “Vận dụng sơ đồ tư duy trong chương trình Tin học 10” Đề tài này nghiên cứu, hướng dẫn và đưa ra các giải pháp tích cực

thông qua việc sử dụng sơ đồ tư duy nhằm giúp quá trình giảng dạy và học tập đạt kết quả cao

I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.

nhiều lý thuyết và kiến thức mang tính gắn kết Việc sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy có thểgiúp giáo viên cấu trúc hóa, mô hình hóa trong quá trình dạy học, lựa chọn phương pháp phùhợp để truyền đạt kiến thức có hiệu quả Đối với học sinh, sơ đồ hóa sẽ giúp học sinh có mộtđiểm tựa thuận lợi trong việc lĩnh hội kiến thức nhờ mang tính trực quan, tính cô đọng củanhững ghi chú và tính khái quát của những kí hiệu mà các em nắm được bài nhanh hơn, việc táihiện lại nội dung bài học cũng sẽ thuận lợi hơn

Đa số học sinh ngoài việc quan sát sơ đồ của giáo viên, phải tự vẽ được sơ đồ tư duy chocác bài học của mình bằng bút vẽ trên giấy, hoặc vẽ bằng phần mềm trên máy tính

I.2.2 Nhiệm vụ

Nghiên cứu vận dụng phương pháp sơ đồ hóa kiến thức trong một số bài học trong chươngtrình Tin học 10 tạo điều kiện để học sinh hứng thú, tiếp thu kiến thức nhanh, sâu, lâu dài Rút

ra kết luận và những kinh nghiệm để nâng cao chất lượng giáo dục

Truyền tải những kinh nghiệm thực tế mà bản thân tôi đúc rút được trong quá trình ứngdụng sơ đồ tư duy vào công việc giảng dạy của mình

Chia sẻ giúp đồng nghiệp có thêm tư liệu bổ sung cho phương pháp, kĩ thuật dạy học làmphong phú nội dung bài dạy

I.3 Đối tượng nghiên cứu.

Sáng kiến kinh nghiệm tập trung vào tìm hiểu, nghiên cứu vận dung sơ đồ tư duy vào một

số bài trong chương trình Tin học 10

I.4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu.

Hướng dẫn học sinh học và ghi bài theo sơ đồ tư duy, vận dụng vào một số bài trong chươngtrình Tin học 10 THPT

Giáo viên sử dụng sơ đồ tư duy trong các tiết giảng dạy trên lớp

Phạm vi nghiên cứu: tại trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai – Krông Pắc – Đăk Lăk

I.5 Phương pháp nghiên cứu.

Để thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành các phương pháp sau:

+ Phương pháp nghiên cứu lí luận: nghiên cứu văn bản về đổi mới phương pháp dạy học,tìm hiểu tài liệu về cách sử dụng và ứng dụng sơ đồ tư duy để áp dụng hiệu quả nhất

+ Phương pháp điều tra, khảo sát: Thực hiện khảo sát kết quả giữa hiệu quả của bài giảngkhông sử dụng sơ đồ tư duy và có sử dụng sơ đồ tư duy Khảo sát sự yêu thích hứng thú củahọc sinh khi được hệ thống kiến thức bằng sơ đồ tư duy Từ đó điều chỉnh phù hợp với việcdạy ở từng lớp

+ Phương pháp thực nghiệm: là phương pháp mà bản thân tôi áp dụng nhằm để kiểm trakết quả quá trình áp dụng đề tài Từ đó rút ra được những kinh nghiệm, nhận xét cụ thể củanhững phương pháp sử dụng và hiệu quả mà đề tài mang lại

+ Phương pháp sưu tầm, tra cứu, học hỏi từ đồng nghiệp

II PHẦN NỘI DUNG

II.1 Cơ sở lý luận.

Trong thời đại ngày nay, trước những yêu cầu cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước đối với chất lượng nguồn nhân lực thì đổi mới phương pháp dạy học là một trongnhững nhiệm vụ cấp bách của đổi mới giáo dục nói chung, và giáo dục THPT nói riêng Theođiều 58, khoản 2, Luật giáo dục: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồidưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiếnthức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.Nghị quyết Ban Chấp Hành Trung Ương 2 khóa VIII(12/1996) khẳng định: “Đổi mớiphương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duysáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đạivào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, sinh viên…” Tony Buzan sinh năm 1942 tại London (Anh), cha đẻ của phương pháp tư duy Mind map(Sơ đồ tư duy), tác giả của 92 đầu sách, được dịch ra trên 30 thứ tiếng, phát hành tại 125 quốcgia Ở Việt Nam, đã có 2 quyển sách dịch từ công trình của ông mới được xuất bản là “Sơ đồ tưduy” và “Sử dụng trí não của bạn” Theo ông : “Bản đồ tư duy là một hình thức ghi chép sửdụng màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng Ở giữa bản đồ là một ý tưởnghay một hình ảnh trung tâm Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng cácnhánh tượng trưng cho các ý chính và đều được nối với các ý trung tâm Với phương thức tiếndần từ trung tâm ra xung quanh, bản đồ tư duy khiến tư duy con người cũng phải hoạt độngtương tự Từ đó các ý tưởng của con người sẽ phát triển” Lý thuyết của Tony Buzan được chiathành 2 chủ đề: Nhận thức chung về năng lực, công suất to lớn của não bộ con người và cáchthức hoạt động của nó

Với cách thể hiện gần giống như cơ chế hoạt động của bộ não, sơ đồ tư duy sẽ giúp chúngta: Sáng tạo hơn, tiết kiệm thời gian, ghi nhớ tốt hơn Nhìn thấy bức tranh tổng thể Tổ chức vàphân loại suy nghĩ …

Việc áp dụng sơ đồ trong dạy học ở nước ta bắt đầu từ những năm cuối cùng của thế kỉ XX

và những năm đầu thế kỉ XXI, việc ứng dụng CNTT, việc đưa các phương tiện dạy học hiện đạivào quá trình dạy học mới chưa thực sự được quan tâm đúng mức Qua công cuộc đổi mới giáodục, bên cạnh những phương pháp dạy học mới mẻ, hiệu quả như tích hợp, nêu vấn đề, tươngtác thì phương pháp trực quan trong đó có sử dụng sơ đồ tư duy cũng được xem là phươngpháp dạy học hiệu quả

Căn cứ vào những yêu cầu đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóahoạt động và phát triển năng lực tư duy của học sinh trong việc học tập môn Tin học Đáp ứngđược yêu cầu chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học mà Bộ giáo dục đã quy định

II.2 Thực trạng.

1 Thuận lợi – khó khăn

* Thuận lợi:

- Ban Giám Hiệu nhà trường rất quan tâm và dành nhiều tâm huyết đến vấn đề đổi mớiphương pháp dạy học để nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục của nhà trường

- Hiện nay các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy khá nhiều và đa dạng về chức năng

- Tại trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai có hệ thống máy tính, mạng internet, máy chiếu

và bảng phụ đầy đủ để thực hiện việc vẽ và trình chiếu sơ đồ

- Học sinh trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai có đến gần 50% là học sinh người đồng bàodân tộc thiểu số, ở nhà các em không có máy tính, ít được tiếp xúc với công nghệ nên việctiếp cận và việc vẽ sơ đồ trên máy tính gặp khó khăn và mất nhiều thời gian hơn, chủ yếu là

vẽ bằng bút lên giấy nên thiếu tính chính xác và hình thức chưa được đẹp

2 Thành công – hạn chế

- Năm học 2015 – 2016 và học kì I năm học 2016 – 2017 tôi được phân công dạy khối 10nên có nhiều thời gian và cơ hội để ứng dụng trực tiếp sơ đồ tư duy vào các tiết dạy, rút rabài học kinh nghiệm và đạt được những hiệu quả tích cực trong kết quả giảng dạy

- Học sinh rất hào hứng với phương pháp dạy học với sơ đồ tư duy

- Tuy nhiên khó khăn nhất chính là việc giúp đỡ những học sinh học yếu, những học sinh từtrước đến nay chưa được tiếp xúc với công nghệ và cách học mới Giúp các em bớt đi cảmgiác rụt rè, mạnh dạn tham gia tìm hiểu, thảo luận nhóm với các bạn trong lớp

3 Mặt mạnh – mặt yếu.

* Mặt mạnh

Trước khi viết đề tài này, bản thân tôi đã trực tiếp tải nhiều phần mềm vẽ sơ đồ tư duy càiđặt và tìm hiểu kĩ lưỡng ưu khuyết điểm của từng phần mềm Từ đó lựa chọn ra phần mềmphù hợp nhất cho các bài dạy của mình Bên cạnh đó việc dạy khối lớp 10 liên tục qua 2năm, áp dụng trực tiếp vào các tiết dạy giúp tôi rút kinh nghiệm để mang lại hiệu quả caonhất cho đề tài này

* Mặt yếu

Với kinh nghiệm 5 năm giảng dạy, tôi vẫn còn thiếu kinh nghiệm trong việc kết hợp vớiphương pháp đổi mới và phương pháp truyền thống để việc giảng dạy đạt kết quả cao nhất,phù hợp với tất cả đối tượng học sinh

4 Các nguyên nhân, yếu tố tác động.

- Trong bối cảnh giáo dục cần thiết đổi mới toàn diện như hiện nay, bản thân tôi lại là mộtgiáo viên trẻ, nên đối với các phương pháp dạy học mới rất mong muốn tìm hiểu thêm đểnâng cao năng lực chuyên môn của mình.

- Bộ môn Tin ở trường THPT còn đóng vai trò hỗ trợ cho các môn học khác, hỗ trợ đồngnghiệp trong các công việc cần sự ứng dụng của công nghệ thông tin Vì thế bản thân giáoviên Tin học phải có sự đầu tư, nắm bắt hướng đi của công nghệ trong lĩnh vực giáo dục

5 Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.

Ở trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai hiện nay, giáo viên hầu hết là còn trẻ, trong côngtác dạy và học cũng thường xuyên ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy Ở nhiều bộmôn như Văn, Toán, Sử… cũng đã ứng dụng rất thành công phương pháp dạy học bằng sơ đồ

tư duy Tôi đã đi dự giờ học hỏi kinh nghiệm của nhiều thầy cô trong các tiết dạy Tuy vậy vềphương diện phương pháp và kĩ thuật vẫn còn nhiều hạn chế nhất là cách thức giúp học sinhhiểu vấn đề nhanh, nhớ kiến thức lâu và tái hiện nhanh khi cần thiết vận dụng Giáo viên trìnhbày kiến thức chính xác phong phú, sinh động nhờ sự hỗ trợ nhiều về yếu tố trực quan do côngnghệ thông tin mang lại nhưng vẫn chưa đưa sơ đồ tư duy vào sử dụng đại trà để học sinh họctập hiệu quả hơn Nhiều phương pháp kích thích sự chủ động sáng tạo ở học sinh chưa đượcphát huy tối đa vì thiếu thao tác sơ đồ hóa hoặc sử dụng với mật độ thấp Hơn nữa, như đã nêu,học sinh ở trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai hầu hết còn nghèo về kinh tế, là đồng bào dântộc ở xa trường, chỉ một phần rất nhỏ các em được tiếp xúc với công nghệ Thế nên để bắt đầuphương pháp này cần có thời gian, từng bước để các em dần dần làm quen và yêu thích hơn, từ

đó sẽ dễ dàng tiếp thu kiến thức của bài học

Trong trường THPT, môn Tin học là môn học không nằm trong số các môn sẽ thi Tốtnghiệp THPT Quốc gia nên nhiều học sinh còn có tâm lý coi nhẹ, không dành thời gian chobài học Vì thế giáo viên cần phải tạo hứng thú cho các em, cũng như khéo léo truyền thụ kiếnthức cho các em sao cho bớt đi nặng nề nhưng đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chuẩn kiến thức kĩnăng, lại khiến các em yêu thích môn học hơn Cho nên, việc sử dụng những phương pháp mớinhư sơ đồ tư duy vào bài giảng của giáo viên giúp học sinh dễ hình dung các đơn vị kiến thức,

dễ ghi nhớ những vấn đề phức tạp khi nó được đưa lên sơ đồ, từ đó các em hiểu vấn đề mộtcách có hệ thống Đồng thời tạo cho học sinh thói quen nhận thức bằng lối tư duy quan hệ, tínhlogic của một vấn đề

II.3 Giải pháp – biện pháp

1 Mục tiêu của giải pháp – biện pháp

Nhằm tạo ra một tài liệu gồm tổng hợp các giải pháp, các kinh nghiệm, hoạt động mà bảnthân tôi trực tiếp xây dựng và tham gia Từ đó đúc rút kinh nghiệm cho bản thân và nhìn lạinhững thiếu sót và hiệu quả đạt được để làm tốt hơn trong công tác chuyên môn của mình.Mục tiêu chính của đề tài là phát huy được tối đa các ứng dụng của CNTT trong dạy học,đồng thời ứng dụng phương pháp dạy học tích cực để nâng cao hiệu quả giờ dạy

Việc xây dựng được một “hình ảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức, sẽ mang lạinhững lợi ích về: phát triển nhận thức, ghi nhớ, tư duy, óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo

2 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.

2.1 Sơ đồ tư duy

a Khái niệm

Sơ đồ tư duy còn gọi là bản đồ tư duy hay lược đồ tư duy… là hình thức ghi chép nhằm tìmtòi, đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ

đề … bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết

b Yêu cầu khi sử dụng sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một sơ đồ mở, việc thiết kế sơ đồ tư duy không yêu cầu tỉ lệ, kích thướckhắt khe như bản đồ địa lí, có thể thêm hoặc bớt các nhánh, cách vẽ của mỗi người theo tưduy khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, do đó việc lập sơ đồ

tư duy phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người

c Ưu điểm của sơ đồ tư duy

- Ý chính nằm ở trung tâm và được xác định rõ ràng Quan hệ hỗ tương giữa mỗi ý đượcchỉ ra tường tận Ý càng quan trọng thì sẽ nằm vị trí càng gần với ý chính

- Liên hệ giữa các khái niệm then chốt được tiếp nhận trực tiếp bằng thị giác

- Ôn tập và ghi nhớ kiến thức nhanh hơn, hiệu quả hơn

- Có thể tận dụng tối đa sự hỗ trợ của máy tính

- Tiết kiệm thời gian và không gian vì nó chỉ tận dụng các từ khóa

- Sơ đồ tư duy tận dụng được các nguyên tắc của trí nhớ siêu đẳng ( sự hình dung, sự liêntưởng, làm nổi bật sự việc…)

- Toàn bộ ý của sơ đồ có thể "nhìn thấy" và nhớ bởi trí nhớ hình ảnh Sáng tạo các bài viết

và các bài tường thuật

Sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổ thông cũngnhư ở các bậc học cao hơn vì chúng giúp giáo viên và học sinh trong việc trình bày các ýtưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua biểu đồ, tóm tắt thông tin củamột bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lại kiến thức đã học, tăng cường khả năngghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới, v.v…

d Phân loại sơ đồ tư duy

Có nhiều cách thiết kế một sơ đồ tư duy Giáo viên cần dựa vào nội dung bài học và nhiệm vụcủa từng hoạt động dạy học trên lớp để lựa chọn cách thiết kế phù hợp

Có hai dạng thiết kế sơ đồ tư duy phổ biến nhất là:

- Sơ đồ tư duy dạng nhánh trơn: sử dụng trong trường hợp các ý trình bày có nội dung khádài, có nhiều ý tỏa ra nhiều nhánh

- Sơ đồ tư duy dạng nhánh hộp (thường có văn bản đi kèm): sử dụng trong trường hợp kiến thức có nhiều từ khóa ngắn gọn

Trong nhiều trường hợp, chúng ta sẽ sử dụng kết hợp cả 2 loại này trong một

sơ đồ này để diễn đạt kiến thức một cách rõ ràng và đẹp mắt nhất

2.2 Phương pháp thiết kế trên sơ đồ tư duy

a Vật liệu thiết kế

Thông thường, thói quen của bản thân tôi cũng như nhiều giáo viên là chỉ chuẩn bị chu đáo

đồ dùng và các phương tiện dạy học khi có người dự giờ Vì vậy ở những tiết có thể sử dụng

sơ đồ tư duy giáo viên chỉ dùng tay hoặc dùng thước để vẽ vừa mất thời gian, vừa mất thẩm

mĩ lại không khoa học Để đạt được kết quả tốt giáo viên nên vẽ sơ đồ trước ở nhà bằng phần

mềm máy tính và để in ra bảng phụ, hoặc chiếu trên máy chiếu (với những sơ đồ phức tạp) Nếu không, giáo viên chuẩn bị phấn màu, thước ( với những bài có sơ đồ đơn giản) để việc

thực hiện được nhanh, đẹp Việc chuẩn bị trước này sẽ rút ngắn thời gian, sơ đồ đẹp, khoahọc sẽ gây hứng thú cho học sinh

- Bảng, phấn: bảng lớn hoặc bảng phụ, phấn với nhiều màu khác nhau

- Trên giấy: bút với nhiều màu khác nhau

- Trên các phần mềm vẽ sơ đồ tư duy: Giáo viên có thể thiết kế trên phần mềm sau đó xuất

ra định dạng hình ảnh sang file hình ảnh, file Word hoặc dùng trên chương trình Power point

Ưu điểm của việc thiết kế trên phần mềm là hình ảnh đẹp, cân đối, có thể chỉnh sửa và thayđổi bố cục một cách dễ dàng Bản thân tôi thường đưa ra dạng hình ảnh

b Một số phần mềm phổ biến thiết kế sơ đồ tư duy

- Phần mềm Buzan’s iMindmap™ ( iMindMap): một phần mềm thương mại, tuy nhiên

có thể tải bản dùng thử 30 ngày Phần mềm do công ty Buzan Online Ltd thực hiện Là công

cụ duy nhất được chính thức xác nhận bởi Tony Buzan, người phát minh của sơ đồ tư duy Trang chủ tại: www.imindmap.com

Đây cũng là phần mềm theo cá nhân tôi nhận thấy là phổ biến và dễ sử dụng Trong hầu hếtcác sơ đồ tư duy tôi đều sử dụng phần mềm này để vẽ và trình bày trong đề tài này

- Phần mềm Inspiration: sản phẩm thương mại của công ty Inspiration Software, Inc Sản

phẩm có phiên bản dành cho trẻ em, dễ dùng và nhiều màu sắc Có thể dùng thử 30 ngày Trang chủ tại: www.inspiration.com

- Phần mềm Visual Mind: sản phẩm thương mại của công ty Mind Technologies Phần

mềm dễ sử dụng và linh hoạt trong sắp xếp các nút chứa từ khóa Có thể dùng thử 30 ngày Trang chủ tại: www.visual-mind.com

c Thực hiện vẽ sơ đồ tư duy

Nguyên tắc: dựa vào nội dung bài học, chọn kiến thức then chốt đặt vào đỉnh hoặc trungtâm của sơ đồ Nối các đỉnh với nhau bằng những cung logic dẫn xuất theo sự phát triển bêntrong nội dung đó Khi xây dựng sơ đồ cần đảm bảo ba yếu tố: tính khoa học, tính sư phạm,tính thẩm mĩ

Các bước cơ bản để thiết kế một sơ đồ tư duy:

* Bước 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm theo quy tắc:

- Vẽ chủ đề ở trung tâm từ đó phát triển ra các ý khác

- Tự do sử dụng màu sắc yêu thích Không nên đóng khung hoặc che mất hình vẽ chủ đề vì

nó cần được làm nổi bật, dễ nhớ

- Có thể bổ sung từ ngữ vào hình vẽ chủ đề nếu chủ đề không rõ ràng

* Bước 2: Vẽ các nhánh theo quy tắc:

- Mỗi nhánh một màu Các nhánh cấp một nối từ hình ảnh trung tâm Nhánh cấp 2 từ nhánhcấp 1 Nhánh cấp 3 từ nhánh cấp 2…

- Các nhánh được nối bằng các đường kẻ thẳng, gấp khúc hoặc đường cong Nhánh cấp 1, 2,

3 cùng chủ đề nên được thể hiện cùng màu Nhánh 1 đậm nhất, các nhánh sau mờ dần

* Bước 3: Vẽ thêm các tiêu đề phụ:

- Tiêu đề phụ nên được viết bằng chữ in hoa, nằm trên các nhánh dày để làm nổi bật

- Tiêu đề phụ nên được vẽ theo hướng chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏamột cách dễ dàng

* Bước 4: Tạo kiểu sơ đồ riêng cho từng ý tưởng của cá nhân:

- Tận dụng tối đa từ khóa và hình ảnh, biểu tượng, từ viết tắt để tiết kiệm không gian

- Mỗi từ khóa/hình ảnh nên được vẽ trên đoạn gấp khúc riêng trên nhánh Trên mỗi khúc chỉnên có tối đa một từ khóa

- Tất cả các nhánh của một ý tỏa ra từ một điểm (thuộc cùng một ý) nên có cùng một màu

* Bước 5: Bố trí thông tin quanh hình ảnh trung tâm

- Bố trí cân đối, có thể để những khoảng trống đủ để bổ sung những ý mới phát triển thêm

- Có thể thêm những hình ảnh nhằm giúp các ý quan trọng nổi bật hơn

Một số chú ý khi thiết kế bản đồ tư duy:

o Bắt đầu xây dựng từ vị trí giữa (màn hình, trang giấy)

o Nên diễn đạt tư tưởng trung tâm bằng hình ảnh

o Sử dụng màu sắc khi vẽ

o Nối các nhánh bằng đường kẻ

o Để các nhánh gấp khúc hoặc cong tự nhiên

o Sử dụng từ khóa hoặc từ viết tắt trên mỗi đường

o Ưu tiên sử dụng hình vẽ

Hướng dẫn học sinh làm quen với sơ đồ tư duy:

Đây là phương pháp học mới, ít nhất là đối với bộ môn Tin học Do với học sinh sẽ gặp bỡngỡ và khó khăn, nhất là đối với nhiều học sinh yếu như trường chúng tôi Để học sinh cóthể làm quen với sơ đồ tư duy, trước tiên tôi chọn phần kiến thức đơn giản và thực hành vẽtrên bảng Sau đó yêu cầu các em thảo luận, xem nội dung trên đó, những cụm từ ngắn gọn,hình vẽ…là đại diện cho phần nội dung nào Tiếp theo tôi có thể vẽ những sơ đồ thiếu thôngtin và yêu cầu học sinh dựa vào kiến thức đã học điền vào cho đầy đủ Cho học sinh vẽ và tômàu theo sở thích miễn sao hiểu được đúng nội dung bài học Cần lưu ý học sinh vẽ sao cho

dễ hiểu mà vẫn hài hòa màu sắc, bố cục Khi các em đã quen với cách vẽ và cách quan sát

sơ đồ tư duy thì tôi sử dụng phần mềm vẽ, dùng máy chiếu để chiếu lên những sơ đồ phứctạp hơn, độ tổng hợp rộng hơn Việc đi từng bước sẽ khiến học sinh làm quen từ từ vàkhông quá khó khăn khi tiếp thu kiến thức bằng sơ đồ tư duy

2.3 Một số hoạt động chủ yếu trong tiết dạy có sử dụng bản đồ tư duy

Tùy theo tính chất của từng bài mà giáo viên có cách thiết kế các hoạt động dạy học trên lớpkhác nhau Nhưng phần lớn các bài sử dụng sơ đồ tư duy sẽ có những hoạt động chính sau:

Hoạt động 1: Giáo viên giới thiệu bài mới và vẽ (hoặc chiếu) chủ đề chính của bài học lên

bảng bằng một hình vẽ mà không có tên bài, nội dung bài Giáo viên yêu cầu học sinh ngồitheo nhóm thảo luận sơ đồ tư duy mỗi học sinh đã chuẩn bị sẵn ở nhà để đối chiếu với sơ đồ

tư duy của các bạn trong nhóm Từ đó giáo viên giảng thêm những kiến thức liên quan vớibài học để các em nắm rõ, ghi chép nếu cần

Hoạt động 2: Giáo viên đặt câu hỏi về chủ đề nội dung chính trong bài học ngày hôm nay.

Sau đó gọi đại diện các nhóm lên bảng vẽ nối tiếp chủ đề chia thành các nhánh lớn trên bảng

có ghi chú thích sau khi đã thảo luận

Hoạt động 3: Sau khi học sinh vẽ xong các nhánh lớn cấp 1, giáo viên tiếp tục đặt câu hỏi

cho các nhánh nhỏ cấp 2, 3,… Tương tự học sinh có thể hoàn thành sơ đồ tư duy cho kiếnthức của bài ngay tại lớp Học sinh tự điều chỉnh bổ sung những phần còn thiếu theo cáchriêng của mình đáp ứng đúng chuẩn kiến thức của bài Giáo viên đóng vai trò là người cố vấn

để các em hoàn chỉnh kiến thức

Hoạt động 4: Giáo viên gọi học sinh lên bảng (hoặc máy tính) trình bày nội dung sơ đồ mà

các em đã thực hiện Khuyến khích những học sinh có máy tính ở nhà đã vẽ bằng phần mềm,gắn USB để trình chiếu và thuyết trình trước lớp Giáo viên củng cố, đánh giá và kết luận bàihọc Tuyên dương những học sinh tích cực trong tiết học

Ở những lớp tôi trực tiếp giảng dạy có một số em sử dụng khá thành thạo phần mềmiMindMap và đã có nhiều tiết dạy, các em trình chiếu và thuyết trình những sơ đồ mình tự vẽrất có hiệu quả Điều đó cho tôi thêm động lực để khai thác nhiều hơn về phương pháp này

2.4 Vận dụng trong một số bài dạy cụ thể

* Bài 1 – Tin học là một ngành khoa học – Tin học 10 THPT.

Bài này nhằm trình bày về sự ra đời và phát triển của ngành khoa học tin học, các đặc tính

và vai trò của máy tính khi ứng dụng các thành tựu của khoa học, quá trình tin học hóa trong

xã hội Vì thế nội dung bài hầu hết là lý thuyết và được trình bày rất rõ ràng trong SGK Hơnnữa, nhờ các phương tiện thông tin đại chúng và thời đại công nghệ nên mỗi học sinh đều ítnhiều có hiểu biết về máy tính và ngành Tin học Do đó giáo viên có thể chia nhóm và chocác em hệ thống lý thuyết bằng cách liệt kê, sau đó sơ đồ hóa

Giáo viên cần làm rõ thêm định nghĩa tin học theo các khía cạnh:

- Tin học là ngành khoa học công nghệ nghiên cứu về các phương pháp nhập/xuất, lưu trữ,truyền, xử lí thông tin một cách tự động, sử dụng máy tính và ứng dụng vào hầu hết các lĩnhvực của xã hội

- Nhấn mạnh yếu tố tự động

- Việc nghiên cứu chế tạo máy tính cũng thuộc lĩnh vực tin học

* Bài 2 – Thông tin và dữ liệu – Tin học 10 THPT.

Đặc điểm của bài này là học sinh hoàn toàn tiếp xúc với những khái niệm mới Nếu giáoviên dùng cách giảng truyền thống thì học sinh vẫn nắm được kiến thức nhưng sẽ dàn trảihơn và khó hệ thống Vì vậy phải kết hợp giữa phương pháp giảng truyền thống và củng cốbằng sơ đồ Hơn nữa khi tìm hiểu đến các dạng thông tin cơ bản sẽ có hình ảnh cụ thể chotừng dạng giúp học sinh dễ hình dung hơn Giáo viên hướng dẫn học sinh lập sơ đồ tư duytheo các định hướng sau:

- Khái niệm thông tin, khái niệm dữ liệu

- Các kiến thức liên quan đến thông tin: đơn vị đo, các dạng thông tin, mã hóa thông tin, biểudiễn thông tin trong máy tính

Giáo viên nhận xét sơ đồ của các nhóm, các học sinh về mặt kiến thức và tính thẩm mĩ Sau

đó đưa ra sơ đồ đầy đủ đã chuẩn bị sẵn và kết thúc bài ( Chú ý không bắt buộc các em phải

xây dựng bản đồ tư duy theo giáo viên, học sinh có thể sáng tạo trong cách vẽ, cách trình bày, miễn kiến thức được trình bày đủ, khoa học, logic )

Kinh nghiệm: Nếu trong sơ đồ còn thừa chỗ trống có thể chèn một hình ảnh nào đó liênquan đến bài học để các em khắc sâu kiến thức hơn

* Bài 3 – Tiết PPCT 5,6,7 : Giới thiệu về máy tính – Tin học 10 THPT.

Đây là một bài rất hay để áp dụng giảng dạy bằng sơ đồ tư duy Để đạt hiệu quả cao nhất,giáo viên nên có giáo cụ trực quan là máy tính Thực tế khi giảng dạy bài này, tôi sử dụng bộmáy tính trên phòng máy và chỉ cho các em thấy từng bộ phận Sau đó chia lớp thành 3nhóm thảo luận tương ứng với 3 nội dung của bài, cho các em tự vẽ tương ứng với 3 sơ đồ tưduy khác nhau Sau đó giáo viên chiếu từng sơ đồ đã chuẩn bị lên để các em so sánh:

- Hệ thống tin học