Bài 6. Thạch Sanh

- Hiểu, cảm nhận được những nét chính về nội dung và nghệ thuật Thạch Sanh mâu thuẫn trong đời sống; khát vọng về sự chiến thắng của cái thiện, về công bằng, hạnh phúc của nhân dân lao[r]

Ngày soạn: / /

Ngày giảng:

Tiết theo PPCT: 25, 26

THẠCH SANH (Truyện cổ tích)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức

- Hiểu, cảm nhận được những nét chính về nội dung và nghệ thuật Thạch

Sanh mâu thuẫn trong đời sống; khát vọng về sự chiến thắng của cái thiện,

về công bằng, hạnh phúc của nhân dân lao động, về phẩm chất và năng lực

kì diệu của một số kiểu nhân vật; nghệ thuật kì ảo, kết thúc có hậu

- Nhớ được cốt truyện, nhân vật, sự kiện, ý nghĩa và những đặc sắc nghệ thuật của từng truyện cổ tích về kiểu nhân vật dũng sĩ tiêu diệt cái ác

2 Kĩ năng

- Rèn kỹ năng đọc diễn cảm – kể lại câu chuyện bằng ngôn ngữ của mình

- Nhận diện những sự việc chính của truyện

- Nhận diện một số chi tiết tưởng tượng kì ảo tiêu biểu trong truyện

- Bước đầu biết nhận diện thể loại, ngôi kể; kể lại cốt truyện và nêu nhận xét về nội dung và nghệ thuật những truyện không được học trong chương trình

3 Thái độ

- Yêu mến các nhân vật trong văn học dân gian Việt Nam

- Giáo dục bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc

4 Định hướng phát triển năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân

- Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học

* Các nội dung tích hợp:

- GD kĩ năng sống: Suy nghĩ, thảo luận, cảm nhận về giá trị nội dung, nghệ thuật; về ý nghĩa các tình tiết trong tác phẩm hoặc bài học rút ra

- GDĐĐ: giá trị sống TRÁCH NHIỆM, HẠNH PHÚC, ĐOÀN KẾT, YÊU THƯƠNG, HỢP TÁC, TÔN TRỌNG

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên: nghiên cứu sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức kĩ năng, phiếu học tập…

- Học sinh: soạn trước bài theo hướng dẫn về nhà của GV.

III PHƯƠNG PHÁP TRỌNG TÂM

- Nêu vấn đề, gợi mở, vấn đáp, thảo luận nhóm, trình bày một phút kết quả

thảo luận

IV TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC

Bước 1 Ổn định lớp(1’)

- Kiểm tra vệ sinh, nề nếp:………

- Kiểm tra sĩ số học sinh:

Ngày giảng Lớp Sĩ số (vắng)

6A1 6A2

Bước 2 Kiểm tra bài cũ(3’)

Bước 3 Bài mới:

 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

- Mục tiêu: tạo hứng thú, tâm thế cho học sinh; tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập

- Phương pháp, kĩ thuật: câu hỏi, bài tập; kể chuyện, quan sát tranh; trò chơi, tình huống có vấn đề

- Thời gian: 5 phút

Cách 1: GV tổ chức cuộc thi "Ai nhanh hơn", chia lớp thành 4 đôi, nhiệm vụ của các đội là kể tên các câu chuyện cổ tích đã đọc, học, biết? Đội nào trả lời đúng và nhanh nhất sẽ dành chiến thắng Sau đó dẫn dắt vô bài

Cách 2: Tổ chức cuộc thi Ô chữ bí mật, có thể kết hợp với giáo cụ: Vòng xoay kì diệu để thực hiện phần chơi này (hs trả lời đúng được quay phần thưởng)

S O N T I N H

T H U Y T I N H

L Ạ C H Â U

 U C Ơ

V U A H Ù N G

S Ứ G I Ả

L A N G L I E U

L Ạ C L O N G Q U Â N

T H Á N H G I O N G

Câu 1: Nhân vật tượng trung cho sức mạnh chế ngự thiên tai

Caai 2: Nhân vật có tài hô mưa , gọi gió

Câu 3: Tên chung chỉ người giúp vua Hùng trông coi việc nước

Câu 4: Bà mẹ có tài sinh nở lạ thường

Câu 5: Ông tổ của người Việt

Câu 6: Ai được nhà vua cử đi tìm sứ giả

Câu 7: Người làm ra bánh chưng, bánh giày

Câu 8: Ai được vua phong là Phù Đổng Thiên Vương

Gv chốt lại, ghi tên bài: THẠCH SANH

Gv dẫn vào bài

Cách 3: Gv trình chiếu hoặc cho học sinh xem bức ảnh về bạo lực học đường

và hỏi? Em nhìn thấy điều gì trong bức tranh?

Hs: Rất nhiều học

sinh đứng xung

quanh để xem các

bạn đánh nhau,

không một chút can

ngăn trước sự việc

bất bình, thậm chí

còn lấy điện thoại ra quay phim chụp ảnh

Gv: Nếu phải dùng một từ để gọi tên hình ảnh này, em sẽ dùng từ gì?

Hs: vô cảm

Đây là một hình ảnh rất xấu xí, rất dáng lên án phải không các em? Tuy nhiên, không phải ai trong cuộc sống này ai cũng vô cảm, hèn nhát, yếu đuối Chân lí này được ông bà ta gửi gắm qua nhân vật Thạc Sanh trong câu chuyện cổ tích cùng tên Cô và các con sẽ cùng tìm hiểu văn bản để rút ra cho riêng mình những bài học cuộc sống nhé!

 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

- Mục tiêu : Xác định được đặc điểm của nhân vật chính trong truyện cổ tích; nhận biết cốt truyện; kể lại được câu chuyện này; phát hiện ra các yếu

tố hoang đường

- Phương pháp, kĩ thuật: Thuyết trình, trình bày tài liệu; kể chuyện, vấn đáp, thảo luận nhóm.

- Thời gian: 75 phút

Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về chủ đề

? Dựa vào chú thích SGK T53, em hãy cho biết

thế nào là truyện cổ tích?

HS suy nghĩ, trả lời

I/ Giới thiệu chung

1 Cổ tích

- Là loại truyện dân gian

kể về cuộc đời một số

GV chốt kiểu nhân vật: nv bất

hạnh; nv dũng sĩ; nv thông minh; ngốc nghếch, nv là động vật

- Thể hiện ước mơ của nhân dân về công lí xã hội

- Kết thúc có hậu

? Truyện cổ tích Thạch Sanh kể về cuộc đời

của kiểu nhân vật nào?

Mồ côi, dũng sĩ

GV: Tuy TS mồ côi, nhưng chủ yếu truyện khắc

2 Truyện Thạch Sanh

Thuộc truyện cổ tích kể

về người dũng sĩ tài năng dũng cảm

họa hình ảnh người dũng sĩ tài năng dũng cảm

cứu người bị hại, vạch mặt kẻ vong ân bội nghĩa,

chiến thắng quân xâm lược Truyện thể hiện ước

mơ, niềm tin vào đạo đức, công lí xã hội và lí

tưởng nhân đạo, yêu hoà bình của nhân dân ta

Hướng dẫn HS đọc – hiểu văn bản

GV hướng dẫn HS đọc: to, rõ ràng, nhấn mạnh

những chiến công của Thạch Sanh Thể hiện

giọng của từng nhân vật: Thạch Sanh thật thà, tin

người; mẹ con Lí Thông nham hiểm, độc ác

GV đọc mẫu 1 đoạn - Gọi 3 HS lần lượt đọc

GV nhận xét, sửa chữa cách đọc của HS

? Kể tóm tắt những sự việc chính của truyện?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

1 G.thiệu về sự ra đời và lớn lên kì lạ của Thạch

Sanh:

- TS là thái tử do Ngọc Hoàng sai xuống đầu thai

làm con của hai ông bà lão nghèo ở quận Cao

Bình

- Bà mẹ mang thai TS mấy năm mới sinh Lớn lên

cậu được thiên thần dạy võ nghệ và phép thần

thông

2 Thạch Sanh kết nghĩa anh em với Lí Thông, bị

Lí Thông lừa đi canh miếu thờ thế mạng, TS giết

chằn tinh chặt đầu đem về, lại bị Lí Thông lừa,

TS trở về gốc đa sống bằng nghề kiếm củi

3 Lí Thông cướp công TS, được vua ban thưởng

phong cho làm quận công

4 Công chúa bị đại bàng bắt đi, vua sai LT đi tìm

LT nhờ Thạch Sanh giúp đỡ, TS xuống hang giết

đại bàng cứu công chúa, bị Lí Thông lấp kín cửa

hang

5 TS cứu Thái Tử con vua Thủy Tề, được thưởng

cây đàn thần

6 Hồn chằn tinh và đại bàng lập mưu hãm hại,

TS bị bắt vào ngục Chàng gảy đàn, tiếng đàn

chữa khỏi bệnh câm cho công chúa Thạch Sanh

được giải oan TS tha tội cho mẹ con LT nhưng

chúng đã bị sét đánh chết và biến thành bọ hung

II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc, kể tóm tắt, tìm hiểu chú thích

7 TS cưới công chúa, hoàng tử các nước chư hầu

kéo quân tiến đánh, TS đem đàn ra gảy, quân

lính các hoàng tử cởi giáp xin hàng

8 TS mời cơm quân sĩ 18 nước chư hầu, niêu

cơm tí xíu mà ăn mãi không hết

9 Về sau vua nhường ngôi cho TS

GV hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích SGK

? VB Thạch Sanh có thể chia làm mấy phần?

Mỗi phần giới hạn thế nào? Nêu ND chính của

từng phần?

- Đoạn 1: Từ đầu -> mọi phép thần thông: Sự ra

đời và lớn lên của Thạch Sanh

- Đoạn 2: Tiếp -> phong cho làm quận công:

Thạch Sanh chiến thắng Chằn Tinh, bị Lý Thông

cướp công

- Đoạn 3: Tiếp -> Hoá kiếp thành bọ hung: Thạch

Sanh đánh nhau với đại bàng, cứu công chúa và

con trai vua Thuỷ Tề; Lý Thông bị trừng phạt

- Đoạn 4: Phần còn lại: Hạnh phúc đến với Thạch

Sanh

2 Bố cục

4 phần

? Truyện Thạch Sanh có những nhân vật nào?

Nhân vật nào là chính? Vì sao em xác định như

vậy?

- Nhân vật chính: Thạch Sanh

- Nhân vật phụ: Mẹ con Lí Thông, vua, công

chúa…

? Đọc thầm phần 1? Sự ra đời và lớn lên của

Thạch Sanh có điều gì khác thường?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

? Em có nhận xét gì về những chi tiết trên? Kể

về sự ra đời kì lạ của Thạch Sanh, nhân dân

muốn thể hiện quan niệm gì về người anh

3 Phân tích

a Nhân vật Thạch Sanh

* Sự ra đời và lớn lên của Thạch Sanh:

- Sinh ra trong một gia đình nghèo, sống bằng nghề kiếm củi

- Là Thái Tử do Ngọc Hoàng sai xuống đầu thai

- Mẹ mang thai nhiều năm mới sinh

- Được thần dạy võ nghệ

và phép thần thông -> Chi tiết tưởng tượng

kì ảo thể hiện quan niệm

hùng, dũng sĩ?

Chi tiết khác thường: Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn

lao, đẹp đẽ, độc đáo của mẫu người dũng sĩ trong

ước mơ của nhân dân Làm câu chuyện càng trở

nên hấp dẫn, đó cũng chính là cơ sở cho những

chiến công sau này của Thạch Sanh

? Sự ra đời của Thạch Sanh gợi em nhớ tới

nhân vật nào?

Thánh Gióng - người anh hùng dân tộc, vừa bình

thường vừa khác thường…

của nhân dân về người dũng sĩ tài năng với vẻ đẹp kỳ lạ, lớn lao, phi thường nhưng cũng rất gần gũi với nhân dân, có nguồn gốc từ nhân dân lao động

Hoạt động nhóm bàn (5p)

GV yêu cầu HS thảo luận nhóm bàn:

? Hoàn thiện bảng sau vào phiếu học tập

Những thử

thách

Chiến công của TS

Ý nghĩa

HS thực hiện nhiệm vụ, trình bày

GV chốt

Những thử thách Chiến công của TS

- TS bị mẹ con Lý Thông

lừa đi canh miếu thờ để

thế mạng.

TS giết chết chằn tinh

- TS xuống hang diệt đại

bàng cứu công chúa, bị Lý

Thông lừa lấp cửa hang

TS cứu thái tử con vua Thủy tề và được vua Thủy

tề tặng cây đàn thần.

- Hồn chằn tinh và đại

bàng bày mưu báo thù,

Thạch Sanh bị bắt hạ

ngục.

Tiếng đàn của Thạch sanh chữa khỏi bệnh cho công chúa, TS được giải oan và kết hôn cùng công chúa.

- Hoàng tử 18 nước chư

hầu kéo quân sang đánh.

TS gảy đàn, quân 18 nước chư hầu xin hàng.

? Qua những lần thử thách ấy, em thấy TS bộc

lộ những phẩm chất gì?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

GV: Đây cũng là những phẩm chất tốt đẹp của

nhân dân lao động VN xưa và nay

? Trong truyện 2 nhân vật Thạch Sanh và Lí

Thông luôn đối lập nhau về tính cách và hành

động, hãy chỉ ra sự đối lập này?

HS suy nghĩ, trả lời

* Những thử thách và chiến công của TS:

-> Qua các thử thách, TS

đã bộc lộ nhiều phẩm chất đáng quý:

+ Thật thà chất phác, + Dũng cảm, tài giỏi, + Nhân ái, yêu hoà bình -> Đối lập với TS là LT,

GV chốt

? Tìm chi tiết cho thấy những nét tính cách của

Lí Thông?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

một kẻ xảo trá, hèn nhát bất tài, ích kỉ, tham lam, độc ác (biểu hiện của kẻ ác)

? Trong truyện “Thạch Sanh” có rất nhiều chi tiết thần kỳ,

đặc sắc nhất là chi tiết tiếng đàn và niêu cơm đãi quân sĩ

18 nước chư hầu Nêu ý nghĩa của các chi tiết thần kỳ ấy?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

b Ý nghĩa của một số chi tiết thần kỳ

- Tiếng đàn là đại diện cho công lý, thể hiện ước

mơ về lẽ công bằng trong xã hội và tinh thần yêu hoà bình của nhân dân ta

- Niêu cơm tí xíu ăn mãi không hết thể hiện ước

mơ về một cuộc sống no

ấm, tượng trưng cho tấm lòng nhân ái, tư tưởng yêu hoà bình của nhân dân ta

? Truyện kết thúc như thế nào? Qua kết thúc

này nhân dân ta muốn thể hiện điều gì ? Kết

thúc này có phổ biến trong truyện cổ tích

không ? Hãy nêu 1 số ví dụ

Thạch Sanh được cưới công chúa, lại được vua

nhường ngôi cho Còn mẹ con Lý Thông bị sét

đánh chết, biến thành bọ hung

? Cách kết thúc này có ý nghĩa gì?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

? Việc mẹ con Lí Thông bị sét đánh chết, rồi bị

hóa kiếp thành bọ hung có ý nghĩa như thế

nào?

Thể hiện thái độ kiên quyết: Cái ác sẽ bị trừng trị

đích đáng Nếu chết đi, thì chưa đủ Hai mẹ con

còn bị biến thành bọ hung, loài vật sống ở

c Kết thúc truyện

- TS cưới công chúa, lên làm vua

-> Kết thúc có hậu thể hiện ước mơ công lý xã hội (ở hiền gặp lành, ở

ác gặp ác) và ước mơ của nhân dân về sự đổi đời -> cách kết thúc phổ biến trong truyện cổ tích

những nơi Những kẻ xấu xa bạc ác như mẹ con

LT không chỉ bị trừng trị ở đời này kiếp này, mà

mãi mãi về sau, cho dù có đầu thai kiếp khác cũng

vẫn bị người đời xa lánh khinh rẻ

Truyện kể về nội dung gì? Có ý nghĩa ra sao?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

? Yếu tố nghệ thuật nào làm nên tính hấp dẫn

cho câu chuyện?

HS suy nghĩ, trả lời

GV chốt

GV gọi HS đọc ghi nhớ SGK/61

HS đọc

4 Tổng kết

a Nội dung, ý nghĩa

- Nội dung: Thạch Sanh

là truyện cổ tích về người dũng sĩ diệt chằn tinh, đại bàng cứu người

- Ý nghĩa: Truyện thể hiện ước mơ, niềm tin của nhân dân về công lý

xã hội, sự chiến thắng cuối cùng của những con người chính nghĩa lương

thiện

b Nghệ thuật

Chi tiết tưởng tượng thần

kỳ độc đáo giàu ý nghĩa

c Ghi nhớ: SGK/61

( Hoạt động luyện tập

- Mục tiêu: hoàn thiện kiến thức vừa chiếm lĩnh được; rèn luyện kĩ năng áp dụng kiến thức mới để giải quyết các tình huống/vấn đề trong học tập.

- Phương pháp: Vấn đáp, thảo luận nhóm

- Kĩ thuật: Hỏi và trả lời, trình bày một phút, chia nhóm, động não

- Phương tiện: Máy chiếu

Hướng dẫn HS luyện tập

GV hướng dẫn: Các em có thể vẽ các bức tranh

tùy theo ý thích của mình, nhưng phải có những

chi tiết hay và gây ấn tượng như:

- Thạch Sanh với túp lều tranh dưới gốc đa

- Thạch Sanh diệt chằn tinh

- Thạch Sanh xuống hang diệt đại bàng, cứu công

chúa

HS thực hiện nhiệm vụ, trình bày

GV đánh giá, nhận xét

III Luyện tập Bài tập 1: Vẽ tranh theo

truyện

GV chia lớp thành 3 tổ, yêu cầu hoạt động cá

nhân theo tổ

- Mỗi nhóm chọn một lá thăm trong đó có ghi lại

một trong những chiến công của TS: giết chằn

tinh, bắn đại bàng bị thương, đuổi giặc chư hầu

bằng tiếng đàn

- Hãy đóng vai các nhân vật kể lại những chiến

công của TS

HS trình bày

Lớp bình chọn nhóm đóng vai và tái hiện tốt nhất.

GV đánh giá, cho điểm

Bài tập 2: Đóng vai các

nhân vât để tái hiện lại chiến công của Thạch Sanh

( Hoạt động vận dụng

- Mục tiêu: phát hiện các tình huống thực tiễn và vận dụng được các kiến thức, kĩ năng trong cuộc sống tương tự tình huống/vấn đề đã học.

- Phương pháp: Vấn đáp

- Kĩ thuật: Hỏi và trả lời, trình bày một phút, chia nhóm, động não

- Thời gian: 5p

?Trong đời sống, ta vẫn hay bắt gặp câu sau:

Bây giờ của ít người đông

Thạch Sanh thì ít, Lí Thông thì nhiều

Em hãy cho biết, những người như thế nào được gọi là Lí Thông? Thái độ của em với những hạng người đó như thế nào?

Hs tranh luận, trình bày suy nghĩ, ý kiên cá nhân

( Hoạt động mở rộng – sáng tạo

- Mục tiêu: tìm tòi, mở rộng thêm những gì đã được học, dần hình thành nhu cầu học tập suốt đời.

- Phương pháp: Thảo luận nhóm

- Kĩ thuật: hỏi và trả lời, trình bày một phút

- Thời gian:

?Hãy vẽ tranh, làm thơ hoặc viết một đoạn văn ngắn thể hiện được sự hình dung và tưởng tượng của em về nhân vật Thạch Sanh

Bước 4 Hướng dẫn về nhà ( )

1 Hướng dẫn học sinh học bài cũ: Đọc và tập kể theo ngôi kể thứ nhất.

(Nhân vật Thạch Sanh kể chuyện); Học thuộc phần ghi nhớ; Nắm chắc nội dung truyện; Đọc phần đọc thêm

2 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài tiếp theo trong chủ đề - văn bản Em bé

thông minh

- Tìm hiểu đặc trưng truyện cổ tích sinh hoạt

- Soạn bài theo hệ thống đọc - hiểu trong sách giáo khoa

- Hoàn thiện phiếu học tập:

- Viết cảm nhận về em bé thông minh (5-7 câu).

- Phân biệt truyện cổ tích thần kì và truyện cổ tích sinh hoạt (điểm giống, điểm khác nhau)

Ngày soạn: / /

Ngày giảng: / /

Tiết theo PPCT: 27, 28

EM BÉ THÔNG MINH (Truyện cổ tích)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức: H/s hiểu được nội dung, nghệ thuật, ý nghĩa của truyện “Em

bé thông minh” và một số đặc điểm tiêu biểu của nhân vật thông minh trong truyện

2 Kĩ năng: Kể lại tóm tắt được truyện.

3 Thái độ: Yêu thích nhân vật và thể loại truyện cổ tích.

4 Định hướng phát triển năng lực:

Giúp học sinh phát triển một số năng lực:

- Năng lực làm chủ và phát triển bản thân: Năng lực tự học, năng lực giải

quyết vấn đề, năng lực sáng tạo

- Năng lực xã hội: Năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác

- Năng lực công cụ: Năng lực sử dụng ngôn ngữ

* Các nội dung tích hợp:

- GD kĩ năng sống: Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, tự nhận thức, xác định giá trị bản thân, thể hiện sự tự tin, giao tiếp, lắng nghe tích cực, hợp tác, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, quản lí thời gian,…

- GDQP: Nêu lịch sử dựng nước và giữ nước của cha ông

- GDĐĐ: giá trị sống TRÁCH NHIỆM, HẠNH PHÚC, ĐOÀN KẾT, YÊU THƯƠNG, HỢP TÁC, TÔN TRỌNG.

- TTHCM: Bác luôn đề cao truyền thống đoàn kết trong công cuộc xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc.

II CHUẨN BỊ

1 Giáo viên: Sgk,giáo án,tài liệu tham khảo

2 Học sinh: Sgk,vở ghi,Soạn bài theo câu hỏi trong sgk

III PHƯƠNG PHÁP

- Động não: suy nghĩ về ý nghĩa và cách ứng xử thể hiện tinh thần nhân ái,sự công bằng của các nhân vật truyện cổ tích